|
ÖZET: Başvuran, Diyanet İşleri Başkanlığı’na bağlı olarak din görevlisi olarak yurt dışına görevlendirilmek amacıyla katıldığı Mesleki Bilgiler Seviye Tespit Sınavı’nda (MBSTS) 93 puan almasına rağmen mülakat sınavında başarısız sayıldığını iddia ederek, sınavın yeniden değerlendirilmesini talep etmiştir. Ayrıca, sözlü sınavların görüntü kaydı ile yapılmasını ve daha objektif kriterlere dayandırılmasını istemektedir. Diyanet İşleri Başkanlığı, başvuranın sınav sonuçlarına ilişkin detaylı açıklamalarda bulunmuş ve mülakatın ilgili mevzuat çerçevesinde gerçekleştirildiğini belirtmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın mülakat sınavının değerlendirilmesinde idarenin takdir yetkisini aşan bir durumun söz konusu olduğunu tespit etmiştir. Bu nedenle, başvuranın mülakat sınavının yeniden değerlendirilmesi yönünde bir tavsiye kararı alınmıştır. Sözlü sınavların nesnellik, tarafsızlık ve şeffaflık ilkelerine uygun olarak gerçekleştirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Ayrıca, sınav öncesinde soruların belirlenmesi, adayların cevaplarının kaydedilmesi ve puanlamanın gerekçelerinin tutanaklarda yer alması gibi kriterlerin sağlanması gerektiği ifade edilmiştir. Sonuç olarak, Diyanet İşleri Başkanlığı’na, mülakat sınavının yeniden değerlendirilmesi ve gelecekteki sınavların daha şeffaf ve objektif bir şekilde yürütülmesi için gerekli önlemleri alması tavsiye edilmiştir. Başvuranın mağduriyetinin giderilmesi için idarenin bu tavsiyeye uygun hareket etmesi beklenmektedir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/15338-S.23.24190
BAŞVURU NO : 2023/14677
KARAR TARİHİ : 01.12.2023
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI
Mülakat sınavının yenilenmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 13.09.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran Diyanet İşleri Başkanlığına bağlı olarak Vaiz unvan ve kadrosu ile görev yapmakta iken, din görevlisi olarak yurt dışına görevlendirilmek amacı ile Mesleki Bilgiler Seviye Tespit Sınavına (MBSTS)
girdiğini, 93 puan aldığını, mülakat sınavından başarısız olarak ilan edildiğini, sınavının iyi geçtiğini belirterek hukuka aykırı olduğunu düşündüğü sınavın düzeltilmesini, sözlü sınavların görüntü ile kayıt altına alınmasını ve sözlü sınavların objektif kriterlere göre yürütülmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuruya konu iddialar hakkındaki bilgi ve belge talep yazımıza istinaden Diyanet İşleri
Başkanlığının 20/10/2023 tarihli ve – – sayılı cevabi yazısında özetle; 2.1. Başkanlıklarınca, yurt dışındaki vatandaş, soydaş ve dindaşlarımızın kültürel bağlarının korunması, güçlendirilmesi, dini konularda aydınlatılması ile din hizmetleri ve din eğitimi faaliyetlerinin yürütülmesi amacıyla din görevlisi olarak görevlendirilmek üzere ‘Yurt dışı Uzun Süreli Din Görevlisi’ sınavının açıldığını, ÖSYM tarafında yazılı bölümü yapılan Mesleki Bilgiler Seviye Tespit Sınavı sonucuna göre 917 adayın sözlü sınava çağırıldığı, başvuranın talep ettiği Avrasya ülkeleri kategorisinde 20 aday görevlendirilebileceğinden 40 adayın sözlü sınava alındığı, sözlü sınavdan 13 adayın başarılı, 17 adayın
başarısız olarak ilan edildiği, 10 adayın sınava katılmadığı, başarılı olan adayların farklı bir Komisyon tarafından tekrar sözlü sınava alınacağı, sözlü sınavın ilgili mevzuat çerçevesinde yürütüldüğü, 2.2. Başvuranın ÖSYM tarafından yapılan MBSTS Puanının 92,85714 puan olduğu, ilgili komisyonca sözlü sınavına ilişkin olarak tutulan Mesleki Ehliyet Sınavı Üye Tutanakları incelendiğinde, komisyon üyelerinin 50’şer puan verdikleri ve mesleki yeterlilik sözlü sınavının baraj puanı olan; 60 puanın altında kalarak başarısız olduğu ve başvuranın genel ortalamasının 71 puan olduğu, Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı
74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkrasında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine
başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu
Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 633 sayılı Diyanet İşleri Başkanlığı Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanunun, ‘Başkanlığın, hizmet birimleri, görevleri ve yetkileri’ başlıklı 7 nci maddesinin üçüncü fıkrasında; “d) Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü
1) Uluslararası andlaşmalar ve ilişkiler çerçevesinde ilgili makamlarla işbirliği yaparak yurt dışındaki
vatandaşlarımızın din hizmetleri ve din eğitimi ile ilgili işlerini yürütmek, soydaş ve akraba toplulukları ile
İslam dinine mensup diğer topluluklara bu konularda yardımcı olmak.
2) İlgili birim, kurum ve kuruluşlarla işbirliği yaparak yurt dışında görevlendirilecek personelin eğitim
ihtiyaçlarını belirlemek ve eğitim planlarını hazırlamak, personelin seçimi ve bu görevlere hazırlanmaları ile ilgili işleri yürütmek, yurt dışı teşkilatı bulunmayan yerlerde görevliler arasından birini koordinatör olarak görevlendirmek.
3) (Değişik: 23/8/2011-KHK-653/8 md.) Yurt içinde ve yurt dışında ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği
yaparak yurt dışı hizmetlerinde görev alacak personelin yetiştirilmesi, uzmanlaşması ve dinî yüksek öğrenim görmüş personelin yabancı dil yeterliğinin geliştirilmesi ve bilgi ve görgülerinin artırılması amacıyla yurt dışına gönderilmesi konularında çalışmalar yapmak, bu alanlarda Başkanlıkça hizmet satın alma suretiyle yapılacak işleri koordine etmek ve yürütmek.”
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
6. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurana idarenin takdir yetkisini kullanma sınırını aştığı anlaşıldığından yapılan işlemin amaç unsuruna aykırılık taşıması nedeniyle başvuranın mülakat sınavının yeniden değerlendirilmesi yönünde tavsiyede bulunulması şeklindeki öneri
Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
7. Başvuran özetle, yurt dışı teşkilatında görevlendirilme ile ilgili yapılan mülakat sınavının objektif değerlendirilmediğini belirterek sınavının iptalini talep etmektedir.
8. Kurumumuza iletilen bilgi ve belgelerin incelenmesinden, başvuranın ÖSYM tarafından yapılan MBSTS
Puanının 92,85714 puan olduğu, ilgili komisyonca sözlü sınavına ilişkin olarak tutulan Mesleki Ehliyet
Sınavı Üye Tutanakları incelendiğinde, sınav konularının; Kur’an-ı Kerim (25 puan), Dini Bilgiler (25
Puan), Genel Kültür (25 Puan), Kurumsal Yapı Bilgisi (25 puan) konularından oluştuğu, komisyon üyelerinin ortalama 50’şer puan verdikleri ve mesleki yeterlilik sözlü sınavının baraj puanı olan; 60 puanın altında kalarak başarısız olduğu ve başvuranın genel ortalamasının 71 puan olduğu görülmektedir.
Kur’an-ı Dini Genel Kurumsal Ortalama Genel
Kerim Bilgiler Kültür Yapı ortalama (25 puan) (25 Puan) (25 Puan) Bilgisi (25 puan)
1.üye 15 15 10 10 50 50 2.üye 20 10 10 10 50 50 3.üye 15 15 10 10 50 50
9. Bilindiği üzere, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, “kariyer” ve “liyakat” ilkelerini temel ilkeler arasında sayarak Devlet memurluğunu bir meslek olarak kabul etmekte ve bunlara sınıfları içinde en yüksek derecelere kadar ilerleme imkânı sağlanmasını, sınıflar içinde ilerleme ve yükselme işlemlerinin yeterlik sistemine dayandırılmasını öngörmektedir. Bu iki ilkenin temelinde, objektif kurallar çerçevesinde işin ehline verilmesi ve hak etme kavramı yatmakta olup, kamu hizmetlerinin etkin ve verimli bir şekilde gerçekleştirilmesinin tek güvencesinin de, hizmetin yetişmiş, ehil kamu görevlilerince yerine getirilmesiyle sağlanabileceği tabiidir. (D2D, 02/03/2016, E:2016/309, K: 2016/997; D5D 10/12/2004, E:2004/3658 ve
K:2004/5187)
10. Kamu hizmetlerinin ehil ve yetişmiş kamu görevlileri eliyle yürütülmesi için yapılan sözlü sınavların, kariyer ve liyakat ilkelerine uygun, objektif ve aynı zamanda yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönünden denetime imkân tanıyacak şekilde yapılması hukuk devleti ilkesinin bir gereğidir.
11. Birçok yargı kararında da benimsendiği üzere, Danıştay 2. Dairesinin 02/03/2016 tarihli ve E:2016/309, K: 2016/997 sayılı Kararında; “Kamu hizmetlerinin ehil ve yetişmiş kamu görevlileri eliyle yürütülmesi
için yapılan sözlü sınavların, kariyer ve liyakat ilkelerine uygun, objektif ve aynı zamanda yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları yönünden yargısal denetime imkân tanıyacak şekilde yapılması esas olmalıdır. İdari işlemin yetki ve şekil gibi salt usule ilişkin unsurlarıyla sınırlı olmak üzere yapılan bir yargısal denetimin, hukuk devleti ilkesinin sağladığı güvenceyi temin etmeyeceği açıktır… Dolayısıyla sözlü sınavda başarısız sayılma işleminin yargısal denetimini sağlayacak alt yapının tüm unsurlarıyla oluşturulmasını sağlamak hukuka bağlı idarenin görevidir… sözlü sınava ilişkin Görevde Yükselme Sözlü
Sınavı Değerlendirme Formunda yer alan kriterlerden bir kısmı gözlem ve kanaate dayalı olmakla birlikte, söz konusu kriterler çerçevesinde bir bütün olarak yapılan değerlendirme sonucunda adayın başarılı ya da başarısız olduğunun belirlendiği dikkate alındığında; gözlem ve kanaate dayalı kriterler yönünden ilgilinin başarısız olarak değerlendirilmesine etki eden hususların ortaya konulması, somut bilgi ve belgeye dayandırılması mümkün olan haneler bakımından ise başarısız olarak değerlendirilmesine etki eden hususların somut bilgi ve belgeyle kanıtlanması gerekmektedir.” değerlendirmelerine yer verilmiştir.
12. Danıştay 2. Dairesinin 27/03/2017 tarihli ve E:2016/7249, K:2016/7249 sayılı Kararında da; “sözlü sınavda değerlendirme kriterlerinden bir kısmının somut bilgi ve belgeye dayandırılması zorunluluğu bulunmakta iken, bir kısmının gözlem ve kanaate dayalı olduğu açıktır. Bu düzenlemeye dayalı olarak yapılan ve davacının başarısız sayıldığı sınavda gözlem ve kanaate dayalı kriterler yönünden ilgilinin başarısız olarak değerlendirilmesine etki eden hususların ortaya konulması, somut bilgi ve belgeye dayandırılması, mümkün olan haneler bakımından ise başarısız olarak değerlendirilmesine etki eden hususların somut bilgi ve belge ile kanıtlanması gerekmektedir. Bunun da, adayların katıldığı sözlü sınav öncesinde, sınavda sorulacak soruların hazırlanması, her adaya sorulan soruların ve verilen cevapların kayda geçirilmesi ve adayların verdiği yanıtlara hangi komisyon üyesince, hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı gösterilmesi halinde mümkün olduğu açıktır.” değerlendirmelerine yer verilmiştir.
13. Kurumumuz tarafından sözlü sınavlara ilişkin benzer yöndeki başvurularda; başvuruya konu sözlü sınavının başvuran açısından yenilenmesi; bundan sonra düzenlenecek sözlü sınavların “nesnellik”, “tarafsızlık”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ve “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uygun olarak gerçekleştirilmesini teminen, sözlü sınav sorularının ve cevaplarının önceden hazırlanması, soruların kapalı zarf usulü ile aday tarafından çekilerek belirlenmesi, adayın çekmiş olduğu sorunun ve vermiş olduğu cevabın tutanak altına alınması, komisyon üyelerince adaylara verilen puanların ve bu puanlamanın gerekçesinin tutanak altına alınması, sözlü sınavın ses ve görüntü ile kayıt altına alınması hususlarında tavsiyede bulunulduğu görülmektedir. (Kamu Denetçiliği Kurumu’nun 2022/13765 başvuru numaralı ve 26/01/2023 tarihli Tavsiye Kararı).
14. Başvuruya konu sınava ilişkin olarak, Kurumumuza iletilen bilgi ve belgeler kapsamında yapılan incelemede, sınav kurulunun ilgili mevzuat düzenlemesi çerçevesinde oluşturulması, sözlü sınava katılmaya hak kazanan adaylara sorulmak üzere soruların önceden belirlenerek sınav kurulu tarafından karara bağlanması, kapalı zarflardan birinin aday tarafından seçilerek açılması ve zarf içinde yer alan soruların sınav kurulu tarafından sorulması yönteminin sınav kurulunca benimsenmesi ilkelerinin uygulanıp uygulanmadığı tespit edilememiş olup, idare tarafından gönderilen başvurana ait sınav tutanağında; sınav kurulunun her bir üyesi tarafından ayrı ayrı puanlamaya yer verildiği, verilen puanların birbirini destekler nitelikte olduğu, tutanakların ‘Toplam’ alanında üyelerin verdikleri notların aritmetik ortalamasının alınarak not edildiği görülmekle birlikte, puanlamaya ilişkin gerekçelerin mevcut olmadığı, sözlü sınavın ses ve görüntü ile kayıt altına alınmadığı görülmektedir.
15. Sözlü sınav öncesinde sınav soruları ile birlikte cevap anahtarının hazırlanması, sorulan bilgi sorularına adayların verdiği yanıtlara ve kişisel niteliklerine göre yapılan değerlendirmede hangi komisyon üyesince hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı ve gerekçeleriyle gösterilmesi, sözlü sınavın nesnelliği açısından aranan kriterlerdir. Yukarıda da detaylı biçimde açıklandığı gibi sözlü sınav sürecine ilişkin olarak idarenin takdir yetkisinin bulunduğu ve komisyon üyelerinin kanaatinin önemli olduğu kuşkusuz olmakla birlikte, bu yetkinin kullanımının hukuk devleti ilkesi gereği denetlenebilir olması ve sözlü sınav sürecinin belirtilen ilkelere uygun yürütülmesi gerektiği açıktır.
16. Tüm bu açıklamalar, yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri ve yargı kararları birlikte değerlendirildiğinde; başvuruya konu sözlü sınavın “nesnellik”, “tarafsızlık”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ve “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uygun olarak gerçekleştirilmediği, dolayısıyla başvuranın sözlü sınavının yeniden değerlendirilmesi gerektiği kanaat ve sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 17. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idarenin, şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkeye uyması beklenmektedir.
18. İdare tarafından sözlü sınav öncesinde sınav soruları ile birlikte cevap anahtarının hazırlanması, yapılan değerlendirmede hangi komisyon üyesince hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı ve
‘gerekçeleriyle’ gösterilmesi sözlü sınavın nesnelliği açısından aranan kriterlerdir. Sözlü sınavların iyi yönetim ilkelerinden olan “nesnellik”, “tarafsızlık”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ve “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uygun yapılmasını teminen; İdarenin bundan sonra düzenleyeceği sözlü sınavlar öncesinde bilgi soruları yanında cevap anahtarlarını hazırlaması, sınavlara giren adaylara verilen puanların gerekçelerini ortaya koyacak tedbirler alması; sözlü sınavın objektifliğini ve güvenirliğini artıracak şekilde belirlenen kriterler çerçevesinde daha hassas değerlendirme sistemleri geliştirmesi; sınav sonuçlarının şeffaf bir şekilde ilan edilmesi beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
19. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan nedenlerle BAŞVURUNUN KABULÜNE; Başvuran açısından şikâyete konu edilen sözlü sınavın kariyer ve liyakat ilkeleri uyarınca ölçme ve değerlendirme esaslarına uygun ve objektif bir değerlendirme yapılmadığı ve “nesnellik”, “tarafsızlık”,
“şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ile “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uygun olarak gerçekleştirilmediği anlaşıldığından, başvuranın mağduriyetin makul sürede giderilmesi için sözlü sınavın yeniden değerlendirilmesi, Sözlü sınavların iyi yönetim ilkelerinden olan “nesnellik”, “tarafsızlık”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ilkelerine uygun yapılmasını teminen, İdarenin bundan sonra düzenleyeceği sözlü sınavlarda adaylara verilen puanların gerekçelerini ortaya koyacak tedbirler alması, adayların kapalı zarf içerisinden soruları rastgele seçme uygulamasının gerçekleştirilmesi, sesli ve görüntülü kayıt imkânlarından faydalanılması, sözlü sınavın objektifliğini ve güvenirliğini artıracak şekilde belirlenen kriterler çerçevesinde daha hassas değerlendirme sistemleri geliştirmesi; sınav sonuçlarının şeffaf bir şekilde ilan edilmesi hususlarında, Diyanet İşleri Başkanlığına TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Diyanet İşleri Başkanlığınca bu karar
üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın başvurana ve Diyanet İşleri Başkanlığına tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi