|
ÖZET: Başvuran, Emniyet Genel Müdürlüğü’nde polis memuru olarak görev yaparken 2017 yılında ihraç edilmiştir. Mahkeme kararıyla yeniden göreve döndükten sonra, Polis Bakım ve Yardım Sandığı (POLSAN) üyeliğinin ihyasını talep etmiştir. Ancak, POLSAN, başvuranın ihraç edilmesini gerekçe göstererek üyeliğini sonlandırmış ve yeniden üyelik talebini reddetmiştir. Başvuran, benzer durumda olan meslektaşlarının ihya taleplerinin kabul edildiğini belirterek, kendisinin de aidatlarının faizi olmadan iade edilmesini ve POLSAN’a devam etmesini istemektedir.
POLSAN, başvuranın yeniden göreve başlaması nedeniyle üyeliğinin geçmişte kaldığı yerden başlatılmasının hukuka aykırı olduğunu savunmuştur. Sandığın tüzüğüne göre, ihraç edilenlerin üyelikleri sona ermekte ve yeniden üyelik talepleri, önceki süreler dikkate alınmadan değerlendirilmektedir. POLSAN, mevcut üyelerin hak kaybını önlemek amacıyla ihya işlemlerini durdurmuş ve başvuranın talebini reddetmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın ihya talebinin kabul edilmesi gerektiği yönünde bir tavsiye kararı vermiştir. Bu karar, başvuranın mahkeme kararı ile göreve dönmesi ve POLSAN tüzüğündeki belirsizlikler göz önünde bulundurularak verilmiştir. POLSAN’ın, başvuranın durumunu yeniden değerlendirmesi ve gerekli düzenlemeleri yapması gerektiği belirtilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/7619-S.24.11900
BAŞVURU NO : 2024/1876
KARAR TARİHİ : 22.07.2024
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : POLİS BAKIM VE YARDIM SANDIĞI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
Başvuranın POLSAN üyeliğinin ihyası talebi hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 04.02.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle; Emniyet Genel Müdürlüğü Ankara İl Emniyet Müdürlüğü Kadrosunda sicil sayılı Polis Memuru olarak görev yapmakta iken 06.01.2017 tarihinde 679 sayılı KHK ile görevinden ihraç edildiği, Ankara Bölge İdare Mahkemesi 1. Dava Dairesinin 28.02.2023 tarih ve E. / K. / sayılı kararına istinaden İçişleri Bakanlığının 19.07.2023 tarihli oluru ile 29.09.2023 tarihinde Van Emniyet
Müdürlüğü İlçe Emniyet Amirliğinde Polis Memuru olarak yeniden atama ile görevine başladığı, Polis Bakım ve Yardım Sandığı(POLSAN) ihraç edilmesini gerekçe göstererek 15.02.2017 tarihinde herhangi bir ortaklıktan ayrılma talebi olmamasına rağmen kendisini ortaklıktan çıkarttığı, göreve yeniden atama sonucunda ortaklığa bıraktığı yerden aidatlarını ödeyerek tekrardan hiç ayrılmamış gibi devam etmek için dilekçe yazdığını, telefonuna gelen mesajda 91.733,99 TL ödediği takdirde ortaklığa kaldığı yerden devam edebileceğini yani İhya işleminin kabul edileceğini bildirdiği, akabinde; 22.12.2023 tarihli yazıları ile ilgili Tüzüğün 21 inci maddesi gereğince uygun görülmediğini bildirdikleri, kendi gibi ihraç olan ve yargı kararı gereğince yeniden atama ile polis memuru olarak görev yapan . isimli meslektaşının kendisinde bir kaç ay önce ihya işlemi için müracaatı kabul edildiği ve şu an aktif ortak statüsünde olduğunu ifade ederek, POLSAN ortaklığı İhya işleminin yapılarak herhangi bir hak kaybı olmadan ödemediği aidatlarını ve almış olduğu toplu parayı kendi iradesi dışında çıkartıldığı için faizsiz olarak tekrardan iade edilmesi ve kaldığı yerden ihya yapılarak POLSAN ortağı olarak devam etmeyi talep etmektedir
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
/
2. Kamu Denetçiliği Kurumunun 05.04.2024 tarih ve S. sayılı yazısına istinaden Polis Bakım ve Yardım Sandığı Genel Müdürlüğü (POLSAN) tarafından gönderilen 18.04.2024 tarih ve sayılı cevabi yazıda özetle; 2.1. Başvuranın mahkeme kararı ile Emniyet Teşkilatına yeniden başlaması nedeniyle POLSAN üyeliğinin geçmişte kaldığı yerden başlatılması, borçlarını ödemek suretiyle yeniden ihya talebinin kabul edilmemesinde hukuka aykırılık bulunmadığı, 2.2. Polis Bakım ve Yardım Sandığının (POLSAN), 3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanunu 90. maddesi uyarınca ortakları arasında yardımlaşmayı sağlamak maksadı ile 1954 yılında kurularak bugün itibariyle üyelerinin çoğunluğunu aktif olarak çalışan Polis Memurlarından oluşan Kamu tüzel kişiliğine sahip bir sosyal güvenlik kurumu olduğu, POLSAN’ ın tüm varlıklarının çoğunluğu Polis Memuru olan üyelerinin kendi istekleri ile, maaşlarından, kendilerinin ve ailelerinin zaruri ihtiyaçlarından kesilerek oluşturulmuş varlıklar olup genel bütçeden hiçbir şekilde pay veya yardım almamakta, özel hukuk hükümlerine göre ticari faaliyet yürütmekte olduğu, 2.3. POLSAN’ın amacının, Emniyet Teşkilatı mensupları olan üyelerinin kendi maaşlarından aylık düzenli olarak kesilerek oluşturulan meblağın yönetilmesi, değerlendirilmesi ve Sandığa ortak olan personele emekliliklerinde yatırdıkları para ve elde edilen temettü hesaplamasıyla toplu bir ödeme yapılması olduğu bu bağlamda POLSAN’ ın tüm menkul ve gayrimenkulleri, yani tüm varlıklarının sandığa üye olan Emniyet Teşkilatı personelinin ortak malı sayıldığı, 2.4. POLSAN’ın iş ve işlemlerinin 3201 sayılı Kanun’un 90. maddesi ve bu yasaya dayanılarak düzenlenen 04.08.1998 tarih ve 23423 sayılı Resmi Gazete’ de yayınlanarak 01.01.1999 tarihinde yürürlüğe giren Polis Bakım ve Yardım Sandığı Tüzüğü ve ilgili Yönetmelikleri gereğince yürütülmekte olduğunu, 2.5. POLSAN Tüzüğünün 20 nci maddesi uyarınca, Emniyet teşkilatında her ne sebeple olursa olsan ayrılan personelin POLSAN’ a üyeliğinin sona ermesi, 21 inci maddesinde ise yukarıda belirtilen konumdaki personelin yeniden Emniyet Teşkilatında göreve başlaması halinde ihya yapılmaksızın yeni üye statüsünde POLSAN’ a üye kabul edilebilmekte olduğu, 2.6. Bununla birlikte, POLSAN tüzüğünün uygulamasını gösterir Polis Bakım ve Yardım Sandığı
Ortaklık, Sosyal Yardımlar ve Borç Verme Yönetmeliği’nin 17 inci maddesinin 1. fıkrasının d bendinde
“Ortaklardan gelen borç taleplerinin değerlendirme, tahsis ve risk takibi usul ve esasları, Yönetim Kurulu tarafından çıkarılacak yönerge İle belirlenir” hükmü uyarınca çıkarılan yönergenin Kanuni Takip
Başlangıcı başlıklı 2.3. bölümünde yukarıda Tüzüğün amir 20 nci ve 21 inci maddelerine aykırı olarak
“Ancak emekli veya meslekten ihraç olup, mahkeme kararı İle mesleğe İadesi yapılan eski ortak, borçlarını ve ödenmemiş aidatlarını faiziyle nakit ödemek veya uygun olması halinde Sanıktan çekeceği krediyle borcunu faiziyle Ödemek kaydıyla eski ortaklığına devam edebilir veya yeni ortaklık başlatabilir. ” denilmek suretiyle, Emniyet Teşkilatından ilişiği kesilenlerden İdari yargı kararı uyarınca Teşkilata dönenlerin, önceden Polis Sandığına üye iseler, talepleri halinde yeniden sandığa üyeliklerinin kesildiği yerden, aradaki faiz ve diğer masrafları ödemek kaydıyla üye olabilecekleri, yani üyeliklerinin İhya edileceğinin kabul edilerek, böyle bir imkan tanındığı, 2.7. Göreve yeni atanan POLSAN yönetim Kurulu üyelerinin, borç verme ve ihya işlemleri ile ilgili yapılan denetimlerde, söz konusu ihya işleminin Tüzüğün amir hükümlerine aykırı bir şekilde ve mevcut
/
üyelerin de tamamıyla aleyhine olacak şekilde işletildiği tespit edilmiştir. Zira POLSAN’ ın bütçesi, yukarıda da arz edildiği üzere çoğunluğu dar gelirli emniyet teşkilatı personelinin her ay düzenli olarak ve gayrimenkul değerlerinin tamamında her ay sandığa her ay düzenli ödeme yapan üyelerinin hakkı bulunmakta olduğu, 2.8. Yapılan İncelemede, faiz hesaplamasının yanlış yapılması nedeniyle, Emniyet Teşkilatından ayrıldığı tarihte aldığı ikramiye ve o tarihten günümüze kadar işletilen faiz toplamı 170.000 Türk lirası olarak hesaplanan bir başvurucunun, POLSAN’da üyeliği ihya edildiği gün veya ertesi gün yeniden emekli olması veya kendi isteği ile emekliye ayrılması durumunda 340.000 Türk lirası elde edeceği, yani
POLSAN’a yatırdığı paranın tam iki katına yakın bir gelir elde edeceği görülmüş olduğu, 2.9. Söz konusu İşlemin; düşük maaş alan ve kendi zaruri ihtiyaçlarından kısarak POLSAN’ a aidat yatıran emniyet teşkilatı personelinin aleyhine bir durum ortaya çıkardığı, mahkeme kararı ile dönen personelin söz konusu yanlış hesap nedeniyle tamamının ihya edilmesi halinde sandıkta kendi maaşlarından yapılan kesintilerle oluşturulan paranın tamamının heba olacağı tespit edilmiş, gerek mevcut üyelerin hak kaybına uğramaması, gerekse ihya edilecek personelin yatıracakları miktarın doğru bir şekilde belirlenmesi için, yönergenin ilgili maddesi iptal edilerek yeni bir düzenleme yapılıncaya kadar ihya işleminin durdurulduğu, 2.10. Başvurucunun iddia ettiği üzere, yeni atanan yönetim kurulu tarafından, İhya işlemleri ile ilgili yapılan hesaplama hatasının fark edildiği tarih itibariyle toplam 106 personelin İhya işleminin yapıldığı ve sandığa geçmişteki hakları korunarak üye yapıldığı, 2.11. Söz konusu 107 personel tarafından ihya için toplam 16.952.972-TL yatırıldığı; ancak aynı personelin bugün itibariyle emekli olmaları halinde yaklaşık 38.000.000 TL emekli ikramiyesi alacaklarının tespit edildiği, söz konusu miktarın, kendi maaşlarından kesinti yapılarak emeklilik birikimi yapan üyeler üzerine haksız bir şekilde yüklenilmesi anlamına geldiğinden bahse konu durumun düzeltilmesi ve diğer üyelerin haklarının korunması ayrıca ihya yapılanlar ile daha sonra hesaplama hatasının fark edilerek işlemlerin dondurulması nedeniyle ihya yapılamayan personel arasındaki eşitliğin sağlanması hususu da
Sandık Yönetim kurulunda görüşülerek hesaplamanın hakkaniyete uygun, hem mevcut üyelerin hem de ihya yaptırmak isteyen üyelerin zararına olmayacak şekilde bir hesaplama sisteminin (aktüerya hesabı)
oluşturulması için görevlendirme yapıldığı, Uzman bir grup tarafından yapılan hesaplama sonucu, daha önceden ihya İşlemi yapılan personelden eksik yatırdıkları miktar talep edilerek, hem mevcut üyelerin hakkı korunacak, hem de aynı hukuki durumda bulunan personel arasındaki eşitliğin korunmaya çalışılacağı, 2.12. Emniyet Teşkilatından ilişiklerinin kesilmesi nedeniyle POLSAN üyeliklerinin sonlandırılması nedeniyle oluştuğu düşünülen maddi ve manevi zararların tazminine ilişkin sorumluluğun POLSAN’ da değil işlemi yapan idarenin sorumluluğunda bulunduğu, POLSAN tarafından objektif bir şekilde, mevcut üyelerin hakkını da koruyacak biçimde yaptırılan hesaplamada, halen maddi ve manevi hak kayıpları bulunduğuna yönelik taleplerin ise emniyet teşkilatından ilişik kesme işlemi yapan idareye karşı yapılması gerektiği, POLSAN’ ın İdare hukuku ilkelerinden olan kusursuz sorumluluk veya sosyal risk sorumluluğu bulunmamakla, idari işlem veya eylemlerden dolayı ortaya çıkan zararın topluma pay edilmesi, yani genel bütçeden kişilere tazminat ödenmesi sorumluluğunun bulunmadığı, zira, POLSAN bütçesinin, kendisine üye olan personelin kendi istekleri ile maaşlarından kesilen miktarlarla oluşturulmuş bir bütçe olduğundan genel bütçenin bu bütçeye herhangi bir katkısı veya payı bulunmadığı, /
2.13. POLSAN’ ın, emniyet teşkilatından ilişiği kesilen bir personelin üyeliğini devam ettirebilmesinin hukuken mümkün olmadığı, bununla birlikte, emniyet teşkilatının yaptığı bir işlem nedeniyle, doğrudan veya dolaylı olarak POLSAN üyeliğinin sona erdirilmesi dahil maddi veya manevi zarara uğrayan personelin POLSAN’ ı değil, bu işlemi tesis eden idareyi sorumlu tutması gerektiği, 2.14. Bu bağlamda POLSAN mensuplarının ekonomik menfaatlerini korumak ve haksızlığa meydan vermemek amacıyla POLSAN yönetim kurulunca alınan 14.12.2023 tarihli işlem ve bu işleme dayalı olarak ihya işleminin durdurulmasında hukuka aykırılık bulunmadığı, Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı
74 üncü maddesinde “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 3201 sayılı Emniyet Teşkilatı Kanununun 90 ıncı maddesinde: “Emniyet Umum Müdürlüğü’ne bağlı ve varidatı, Emniyet Umum Müdürlüğü kadrosuna dahil maaşlı ve ücretli memurlardan, Sandığa Ortak olanlar tarafından temin edilmek üzere bir (Polis Bakım ve Yardım Sandığı) kurulur.
Bu Sandık hükmi şahsiyeti haiz olup ortaklarının hizmet esnasında ve emekliliklerinde, nizamnamesinde tesbit edilen hususlarla birlikte, Sandık idare binaları, talebe yurtları, dinlenme kampları ve
Ortakların mesken ihtiyaçlarını karşılamak üzere gayrimenkullere tasarruf edebilir.
(Ek fıkra:27/12/2018-7159/1 md.) Bu fıkranın yürürlüğe girdiği tarihten sonra Emniyet Genel Müdürlüğü kadrosunda göreve başlayan memurlar görevleri süresince Sandığın daimi Ortağıdır.
Sandığın mevcutları ve alacakları Devlet mallarına ait hak ve rüçhanları haizdir.
Evvelce kurulmuş olan Polis Bakım ve Yardım Sandığı işbu 90’ıncı madde hükümlerine tabidir.” 6. 7159 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun 1 inci maddesinde: “4/6/1937 tarihli ve 3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanununun 90 ıncı maddesine ikinci fıkrasından sonra gelmek üzere aşağıdaki fıkra eklenmiştir. “Bu fıkranın yürürlüğe girdiği tarihten sonra
Emniyet Genel Müdürlüğü kadrosunda göreve başlayan memurlar görevleri süresince Sandığın daimi ortağıdır.” 7. 04.08.1998 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan Polis Bakım ve Yardım Sandığı Tüzüğünün; 7.1. “Ortaklıktan ayrılma ve ortaklığın dondurulması başlıklı” 20 nci maddesinde: “Ortaklıktan istifa yoluyla ayrılanlar yazılı başvuru tarihinden, Emniyet Teşkilatından ayrılanlar görevden ayrılış tarihinden, ortaklıktan çıkarılanlar çıkarılma tarihinden, emekli olanlar emekli oldukları tarihten itibaren
Sandık ortaklığından ayrılmış sayılırlar.”
7.2. “ Ortaklığa yeniden giriş ve ortaklığı dondurulanların durumu” başlıklı 21 inci maddesinde:
“Ortaklıktan ayrılanlar yazılı başvuruları halinde yeniden ortak olabilirler. Ortaklıktan çıkarılanlar ise
Yönetim Kurulu kararıyla ortaklığa alınabilirler.
Ortaklıktan ayrılanların yeniden ortaklığa girmek istemeleri halinde önceki ortaklık süreleri dikkate alınmaz. Ortaklıkları dondurulanların kurumlarından tekrar maaş almaya başladıkları tarihten itibaren maaşlarından aidat kesintisi yapılmaya başlanır. Bu ortakların kurumundan tekrar maaş almaya başladıkları tarihten itibaren bir yıl içinde Sandığa yazılı olarak müracaat etmeleri ve ortaklığının dondurulduğu süreye ilişkin aidatlarını faizleriyle birlikte toptan veya taksitle ödemeleri halinde ortaklıkları kesintisiz olarak ihya edilir. Taksitle ödeme halinde, ayrıca taksit süresine ilişkin faiz, ödenecek miktara eklenir. Faiz oranı, yasal gecikme faizinden az olmamak üzere, Sandık aidatlarının yıllık kar payı oranına kıyasla her mali yılın başında Yönetim Kurulunca belirlenir. Bu ortakların yazılı talepleri olmadığı sürece aidat ödemesi yapılmayan süreler ortaklıktan sayılmaz ve ortaklık süresine bağlı hak ve alacaklarının hesabında dikkate alınmaz.” 7.3. “Sandığın yapacağı yardımlar” başlıklı 23 üncü maddesinde: “Sandığın ortaklarına veya ölümleri halinde mirasçılarına bir defada ve toptan olarak yapacağı yardımlar şunlardır: a) Emeklilik yardımı, b) Maluliyet yardımı, c) Ölüm yardımı. Bu yardımlarla ilgili olarak Tüzükte yer almayan diğer esaslar yönetmelikle düzenlenir.” 7.4. “Emeklilik yardımı” başlıklı 25 inci maddesinde: “En az üç yıl Sandıkta ortak olarak bulunduktan sonra aşağıda belirtilen nedenlerle ortaklıkları sona erenlere emeklilik yardımı ödenir.
a)5434 Sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu veya 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu hükümleri gereğince emekli aylığı bağlananlara, b)Yaş haddi nedeniyle görevden ayrılıp hizmet sürelerine göre kendilerine toptan ödeme yapılanlara, c)Emniyet Teşkilatından ilişiğinin kesildiği tarih itibariyle hizmet süresinin veya prim ödeme gün sayısının doldurulması şartıyla atama, seçilme veya kendi istekleri ile kurum değiştirenlere, ç) 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu veya 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu hükümleri gereğince hizmet süresini veya prim ödeme gün sayısını doldurmak suretiyle kurumdan ayrılıp emeklilik yaşının dolmasını bekleyenlere, Yönetmelikle belirlenen usul ve esaslara göre emeklilik yardımı ödenir.” 8. Polis Bakım ve Yardım Sandığı Ortaklık, Sosyal Yardımlar ve Borç Verme Yönetmeliği’nin 17 inci maddesinin 1. fıkrasının d bendinde: “Ortaklardan gelen borç taleplerinin değerlendirme, tahsis ve risk takibi usul ve esasları, Yönetim Kurulu tarafından çıkarılacak yönerge İle belirlenir” hükmü uyarınca
01.02.2013 tarihinde yürürlüğe giren ” Polis Bakım ve Vardım Sandığı Takip, İdari Takip ve Kanuni Takip
Yönergesi çıkarıldığı anlaşılmıştır.
9. Polis Bakım ve Vardım Sandığı Takip, idari Takip ve Kanuni Takip yönergesinin Kanuni Takip
Başlangıcı başlıklı 2.3. bölümünde: “Ancak emekli veya meslekten ihraç olup, mahkeme kararı İle mesleğe İadesi yapılan eski ortak, borçlanm ve Ödenmemiş aidatlarını faiziyle nakit ödemek veya uygun olması halinde Sanıktan çekeceği krediyle borcunu faiziyle Ödemek kaydıyla eski ortaklığına devam edebilir veya yeni ortaklık başlatabilir. ”
/
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SN. SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret
Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 11. Başvuran özetle, kamu görevinden çıkarılması sonrasında mahkeme kararına istinaden görevine iade edilmesi sebebiyle Polis Bakım ve Yardım Sandığı (POLSAN) üyeliği aidat keseneklerini faizsiz ödemek suretiyle ihya talebinin kabul edilmesini talep etmektedir.
12. Başvuruya konu idare, başvuranın ihya işlemleri kapsamında başvurandan aidatların faiziyle alınması neticesinde ortaklığın kesintisiz olarak ihya edilmesi sonucunun doğacağı, anılan durumun sandığı ve diğer ortakları zarara uğratacağından bahisle mahkeme kararı ile dönen personelin söz konusu yanlış hesap nedeniyle tüm süresinin ihya edilmesi halinde sandıktaki mevcut üyelerin hak kaybına uğramaması ve ihya edilecek personelin yatıracakları miktarın doğru bir şekilde belirlenmesi için, yönergenin ilgili maddesinin iptal edilerek yeni bir düzenleme yapılıncaya kadar ihya işleminin durdurulduğu ifade edilmektedir.
13. Başvuran hakkında verilen iptal kararı neticesinde Bakanlık oluru ile göreve iade edildiği, bu bağlamda başvuranın POLSAN ortaklığından ayrılmış sayılmasına yönelik işleminde iptal kararının hukuki sonuçları bakımından başvuran hakkında sonuç doğurmayacağı, öte yandan POLSAN Tüzüğü’ nün 20 nci maddesinin ilk paragrafında sandık ortağının sandıktan ilişiğinin kesilmesini gerektiren durumu açıklarken, göreve iadesi olan ortakların iş ve işlemlerinde izlenecek usulün yer almadığından başvuran hakkında
POLSAN tarafından Anılan Tüzüğün “Ortaklığa yeniden giriş ve ortaklığı dondurulanların durumu” başlıklı 21 inci maddesi hükmü kapsamında başvuranın durumunun önce ortaklığı dondurulanlar yönünden değerlendirilerek idarece şifahen başvurana 1 yıl içerisinde yaklaşık 91.733,99 TL ödemesi halinde ihya işlemlerinin yapılacağının bildirildiği ilerleyen süreçte ise başvuran ortaklıktan ayrılanlar kapsamında değerlendirilerek 22.12.2023 tarih ve sayılı cevap ile Polis Bakım ve Yardım Sandığı Tüzüğü’nün
21 inci maddesinde yer alan : “ Ortaklıktan ayrılanların yeniden ortaklığa girmek istemeleri halinde önceki
ortaklık süreleri dikkate alınmaz.” hükmü gerekçe gösterilerek ihya talebinin reddedildiği anlaşılmaktadır.
14. Öncelikle belirtmek gerekir ki idari yargıda mahkeme tarafından verilen iptal kararı sonucunda, iptal edilen karar alındığı tarihe kadar geriye yürür. Yani iptal edilen bir idari karar, iptal kararı üzerine hiç alınmamış sayılır ve alındığı tarihten itibaren tüm sonuçlarıyla hükümsüz hale gelir. (Bkz. Prof. Dr. Metin
Günday, İdare Hukuku, İmaj Yayınevi, Ankara, 2011, s. 169).
15. Bu itibarla başvuranın kamu görevinden çıkarılma işlemin iptali ile POLSAN ortaklığından ayrılmış sayılmasına yönelik işlemin de iptal kararının hukuki sonuçları bakımından başvuran hakkında sonuç doğurmayacağı anlaşılmaktadır. Her ne kadar başvuranın 17.01.2017 tarihli ortaklıktan ayrılma dilekçesi bulunduğu cevabi yazı eklerinde yer alan dilekçeden anlaşılsa da ilgili dilekçenin kamu görevinden çıkarılma sonrası olması ve kişinin bu dilekçesinin öncesinde görevden çıkarılmış olması nedeniyle
sandıktan ayrılmış sayılacağının kabulü gerektiği değerlendirildiğinden başvuranın POLSAN’dan kendi talebi ile ayrıldığının kabulünün mümkün olmadığı düşünülmektedir.
16. Polis Bakım ve Yardım Sandığı Tüzüğünün “Ortaklıktan ayrılma ve ortaklığın dondurulması başlıklı”
20 nci maddesi ve “ Ortaklığa yeniden giriş ve ortaklığı dondurulanların durumu” başlıklı 21 inci maddesi
hükümleri incelendiğinde; sandık ortağının sandıktan ilişiğinin kesilmesini gerektiren durumlar açıklanırken, mahkeme kararı neticesinde makam oluru ile göreve tekrar başlayan ortakların sandıkla nasıl ilişkilendirileceklerine ilişkin iş ve işlemlerinde izlenecek usulün belirlenmediği, bu konuda bir hukuki boşluk olduğu görülmektedir.
17. Diğer yandan, Polis Bakım ve Yardım Sandığı Ortaklık, Sosyal Yardımlar ve Borç Verme
Yönetmeliği’nin 17 inci maddesinin 1. fıkrasının d bendinde: “Ortaklardan gelen borç taleplerinin değerlendirme, tahsis ve risk takibi usul ve esasları, Yönetim Kurulu tarafından çıkarılacak yönerge ile belirlenir” hükmü uyarınca 01.02.2013 tarihinde yürürlüğe giren ” Polis Bakım ve Vardım Sandığı Takip, idari Takip ve Kanuni Takip Yönergesinin Kanuni Takip Başlangıcı başlıklı 2.3. bölümünde: “Ancak emekli veya meslekten ihraç olup, mahkeme kararı ile mesleğe iadesi yapılan eski ortak, borçlanma ve ödenmemiş aidatlarını faiziyle nakit ödemek veya uygun olması halinde Sanıktan çekeceği krediyle borcunu faiziyle ödemek kaydıyla eski ortaklığına devam edebilir veya yeni ortaklık başlatabilir.” ifadeleriyle, Emniyet
Teşkilatından ilişiği kesilenlerden idari yargı kararı uyarınca teşkilata dönenlerin, önceden Polis Sandığına üye iseler, talepleri halinde yeniden sandığa üyeliklerinin kesildiği yerden, aradaki faiz ve diğer masrafları ödemek kaydıyla üye olabilecekleri, yani üyeliklerinin ihya edileceğinin kabul edilerek, böyle bir imkan tanındığı anlaşılmaktadır.
18. Somut olayda, başvuranın mahkeme kararı neticesinde kamu görevinden çıkarılma işleminin iptali ve bakanlık oluru ile tekrar göreve başladığı, POLSAN ile ilişkilendirilmesi bakımından iptal kararının, iptal edilmiş işlemin hiç yapılmamış gibi hüküm sonuç doğurması neticesinde sandık ortaklığından ayrılan olarak değerlendirilemeyeceği, bu noktada POLSAN tüzüğünde mahkeme kararı neticesinde bakanlık oluru ile tekrar çalışanların durumunun düzenlenmediği, söz konusu düzenlemeler kapsamında ortaklıktan ayrılan olarak nitelendirilemeyen başvurana POLSAN Tüzüğünün “ Ortaklığa yeniden giriş ve ortaklığı dondurulanların durumu” başlıklı 21 inci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan “Ortaklıktan ayrılanların yeniden ortaklığa girmek istemeleri halinde önceki ortaklık süreleri dikkate alınmaz.” hükmünün de uygulanamayacağı değerlendirilmektedir.
19. Öte yandan POLSAN’ ın yapısı ve işleyişi incelendiğinde ortaklarından aldığı aidatları, kârlı ve istikrarlı yatırımlar ile değerlendirerek, ortaklarına emeklilik yardımı, vefat yardımı ve maluliyet yardımı sağlayan, sahip olduğu mevzuat hükümlerine göre fayda esaslı hizmetler sunmayı amaçlayan mesleki emeklilik kurumu olduğu, bu bağlamda ortaklardan alınan aidatların istikrarlı yatırımlarla değerlenmesi suretiyle bir takım yardımları ortaklarına sunduğu, bu noktada POLSAN üyeliğinin ihyası açısından her ne kadar faizi ile birlikte aidatların ödenmesi halinde kesintisiz olarak ihya işlemi yapılacağı düzenlenmiş olsa da aidatların alınmasında sabit faiz uygulanması yardım ödemelerinin ise nemalandırılarak ödenmesinde enflasyonist ortamda sandığın aktüeryal ve ekonomik dengelerini diğer sandık üyeleri yönünden olumsuz etkileyebileceği de değerlendirilmektedir.
20. Diğer taraftan; başvuranın talebi kapsamında ödemelerin faizsiz olarak yapılması ve ihya talebinin bu kapsamda kabulü noktasında ise; faiz, borçlunun böyle bir süreden faydalanması, alacaklının tasarruf
hakkının kısıtlanmış olması nedeniyle alacaklıya kanun veya sözleşme gereğince bir oran dahilinde olmak üzere ödenmesi gerekli olan para miktarıdır. Başka bir ifadeyle konusu bir miktar paranın ödenmesinden ibaret olan borçlarda, borcun doğduğu veya muaccel olduğu tarihten ödemenin yapıldığı tarihe kadar, kısa veya uzun bir süre geçmiş ise faiz, borçlunun böyle bir süreden faydalanması dolayısıyla alacaklıya, kanun veya sözleşme gereğince ve bir oran dahilinde olmak üzere ödenmesi gerekli olan para miktarıdır. Bu nedenle konusu para olan borçlarda, ödemede aradan geçen sürede parada oluşan değer kaybını gidermenin yolu faiz ödenmesidir. Bu nedenle POLSAN tarafından yapılan ödemelerin iadesi sürecinde oluşan para borçlarının geçen sürede Sandıkta değerlendirilememesi; öte yandan başvuranın almış olduğu toplu ödemeyi de kendi uhdesinde değerlendirdiği ve geçen sürede bahse konu paranın başvuranın elinde bulundurulduğu düşünüldüğünde borcun faiziyle ödenmesi gerektiği, iadenin faizle yapılması işleminde bir hukuka aykırılık bulunmadığı değerlendirilmektedir. Ancak bahse konu başvuruda asıl sorunun başvuranların ihya talebinin kabul edilmemesi olması nedeniyle başvurunun ihya talebi noktasında incelenmesi gerekmektedir.
21. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, Polis Bakım ve Yardım Sandığı Tüzüğünün
“Ortaklıktan ayrılma ve ortaklığın dondurulması başlıklı” 20 nci maddesi ve “Ortaklığa yeniden giriş ve ortaklığı dondurulanların durumu” başlıklı 21 inci maddesi hükümleri incelendiğinde; sandık ortağının sandıktan ilişiğinin kesilmesi ve tekrar sandıkla ilişkilendirilmesi bakımından, mahkeme kararı neticesinde iptal edilerek makam oluru ile göreve tekrar başlayan ortakların iş ve işlemlerinde izlenecek usulün belirlenmediği, 21.1. Mahkeme kararı neticesinde kamu görevinden çıkarılma işlemi iptal edilerek makam oluru ile göreve tekrar başlayan ortakların ihya iş ve işlemlerinde “ortaklıktan ayrılan” olarak değerlendirilemeyeceğinden ihya talebine ilişkin işlemlerde 01.02.2013 tarihinde yürürlüğe giren ” Polis
Bakım ve Vardım Sandığı Takip, idari Takip ve Kanuni Takip Yönergesinin Kanuni Takip Başlangıcı başlıklı 2.3. bölümünde yer alan: “Ancak emekli veya meslekten ihraç olup, mahkeme kararı İle mesleğe
İadesi yapılan eski ortak, borçlanma ve Ödenmemiş aidatlarını faiziyle nakit ödemek veya uygun olması halinde Sanıktan çekeceği krediyle borcunu faiziyle Ödemek kaydıyla eski ortaklığına devam edebilir veya yeni ortaklık başlatabilir.” hükmü kapsamında eski ortaklığının ihya işleminin yapılması gerektiği, 21.2. Hukuka aykırı işlemin mahkemenin iptal kararı neticesinde tespit edilen başvuranın anılan hukuka aykırı işlem neticesinde mağdur edilmeyerek ihya talebinin kabul edilmesi gerektiği ve yapılan ödemelerin faiziyle iadesi halinde ihya işlemlerinin durdurulması yerine hukuk devletinin ilkelerinden olan hukuk güvenliği ve hukuki belirlilik ilkeleri kapsamında sandığın aktüeryal ve ekonomik dengeleri ve diğer ortakların durumları da gözetilerek mahkeme kararı neticesinde makam oluru ile göreve tekrar başlayan ortaklar açısından sandıkla ilişkilendirilmeleri bakımından POLSAN tüzüğünde düzenleme yapılması gerektiği sonuç ve kanaatine varılmaktadır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 22. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde, başvuru kapsamında Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği görülmüştür.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
23. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre; BAŞVURUNUN KABULÜNE, Başvuranın ihya talebinin gerçekleştirilmesi için işlem tesis edilmesi, Mahkeme kararı neticesinde ve makam oluru ile göreve tekrar başlayan ortakların, ortaklığa yeniden giriş ve ihya talepleri açısından; hem anılan ortakların mağdur olmadığı hem de POLSAN’ın aktüeryal ve ekonomik dengeleri ve diğer sandık üyelerinin durumu da gözetilerek Polis Bakım ve Yardım Sandığı (POLSAN) Tüzüğünde düzenleme yapılması hususunda POLİS BAKIM VE YARDIM SANDIĞINA
(POLSAN) TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Polis Bakım
ve Yardım Sandığı (POLSAN) tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Bu kararın BAŞVURANA ve POLİS BAKIM VE YARDIM SANDIĞINA (POLSAN) tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi