|
ÖZET: Başvuru, Isparta Şehir Hastanesi’nde hemşire olarak çalışan bir kişinin, hemşirelerin görev tanımları dışında zorlandıkları işlerle ilgili taleplerini içermektedir. Başvuran, hemşirelerin, yoğun bakımda sekreterlik, ilaç talepleri gibi görevleri yerine getirmek zorunda bırakıldıklarını belirtmiş ve bu durumun hemşirelik mesleğinin tanımına aykırı olduğunu ifade etmiştir. Hemşirelerin yalnızca kendi görev tanımları çerçevesinde çalıştırılmasını talep etmiştir.
Sağlık Bakanlığı, başvuruya ilişkin verdiği yanıtta, hemşirelerin mevcut mevzuat çerçevesinde, hasta bakımına yönelik çeşitli işlemleri gerçekleştirmekle yükümlü olduklarını belirtmiştir. Hemşirelik Kanunu ve ilgili yönetmelikler doğrultusunda, hemşirelerin görevleri arasında hasta kayıtları, ilaç talepleri ve konsültasyon istemleri gibi işlemler yer almaktadır. Bu nedenle, başvuranın iddialarının hukuka aykırı olmadığı ifade edilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun kısmen kabulüne ve kısmen reddine karar vermiştir. Hemşirelerin iş yükünün artmasıyla birlikte, görev tanımlarının net bir şekilde belirlenmesi gerektiği vurgulanmıştır. Sağlık Bakanlığı ve Isparta Şehir Hastanesi’ne, iş yükünün dengeli bir şekilde dağıtılması ve hemşirelerin görev tanımlarına uygun çalıştırılması konusunda tavsiyelerde bulunulmuştur. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/9314-S.24.14435
BAŞVURU NO : 2024/5007
KARAR TARİHİ : 02.09.2024
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SAĞLIK BAKANLIĞI
ISPARTA ŞEHİR HASTANESİ BAŞHEKİMLİĞİ
Başvuranın hemşirelerin görevlerine ilişkin talepleri hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 18.04.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran Isparta Şehir Hastanesi’nde hemşire olarak çalıştığını, aynı zamanda Isparta İl
Temsilcisi olduğunu, hastanenin değişik birimlerinde hemşirelerin kendi görev tanımları içerisinde bulunmayan birçok alanda çalışmaya zorlandığını, kendisinin de yoğun bakımda hemşire olarak görev yapıyor olmasına rağmen görev tanımında olmayan; mesai saatleri dışında yoğun bakımda fiziki olarak sekreter bulunmadığından hastalar için istenecek kan tahlillerinin Hastane Bilgi Yönetim Sistemi’nden (HBYS) hemşirenin kendi sisteminden girişlerinin yapılması, kan ürünleri isteminin HBYS üzerinden doktor şifresiyle mesai saatlerinde sekreter, mesai dışında da hemşireler tarafından yapılması, konsültasyon isteminin mesai saatlerinde sekreter, mesai sonrasında hemşirenin yapması, konsültasyon istenen hekimin çoğu kez hemşire tarafından telefonla aranarak bilgilendirilmesi, eczaneden yatan hasta adına ilaç talebinde bulunulması, mesai saatinden sonra HBYS üzerinden hemşirelerin kendi sistemi üzerinden girişinin yapılması, sistemin de buna e-imza onayı olmadan izin vermesi sonucu ilacın temin edilmesi, doktorların hasta yakınlarından almak zorunda olduğu onamların, ameliyathane onam formlarının, kaşe ve imzaların hemşireler tarafından yapılması, hastadan yoğun bakımlarda doktor gözetimi olmaksızın arter kan alımının hemşire tarafından yapılması, yoğun bakıma yatışı yapılan hastaların HBYS üzerinden doktor tarafından doldurulması gereken APACHE formu gibi formların hemşire tarafından doldurulması, yoğun bakım tedavisini kabul etmeyip reddeden hastaların tutanakla servisten ayrılmasını sağlamak için imza alınması gibi işlemlerin hemşirelerin görevine girmemesine rağmen hemşirelere verildiğini belirterek hemşirelere görev tanımına girmeyen işlerin yaptırılmaması ve hemşirelerin görev tanımları çerçevesinde çalıştırılmasını talep etmektedir.
/
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuruya konu iddialar hakkında bilgi ve belge talebimize istinaden Sağlık Bakanlığı
22.05.2024 tarih ve sayılı cevabi yazısı ve eklerinde özetle;
2.1. 6283 sayılı Hemşirelik Kanunu’nun 4 üncü maddesinde, Mezkûr Kanun hükmüne dayanılarak hazırlanan ve 08.03.2010 tarih ve 27515 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Hemşirelik Yönetmeliği’nin; “Hemşirelerin görev, yetki ve sorumlulukları” başlıklı 6 ncı maddesinde, 22.05.2014 tarih ve 29007 sayılı
Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Sağlık Meslek Mensupları ve Sağlık Hizmetlerinde Çalışan
Diğer Meslek Mensuplarının İş ve Görev Tanımlarına Dair Yönetmeliğin eklerinde sağlık meslek mensupları ile sağlık hizmetlerinde çalışan diğer meslek mensuplarının iş ve görev tanımlarının belirlendiği, Yönetmeliğin “Sağlık Meslek Mensuplarının Sağlık Hizmetlerinde İş ve Görev Tanımlarının düzenlendiği Ek-1 kısmında hemşirenin iş ve görev tanımına ilişkin olarak 08.03.2010 tarih ve 27515 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanan Hemşirelik Yönetmeliğinde tanımlanan iş ve görevleri yapacağına atıfta bulunduğu, 2.2. Konuya ilişkin olarak 13.01.1983 tarih ve 17927 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yataklı Tedavi
Kurumları İşletme Yönetmeliği 18 inci maddesi, 67 nci maddesinin son fıkrası, 71 inci maddesinin ikinci fıkrası, 73 üncü maddesi ve 132 inci maddesinde hemşirelerin görev, yetki ve sorumluluklarına dair hükümlere yer verildiği, 2.3. Yer verilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, sağlık kuruluşunda hastalar için istenecek kan tahlillerinin, konsültasyon istemlerinin sistem üzerinden girişlerinin yapılması, eczaneden yatan hasta adına ilaç talebinde bulunulması; hasta ve yakınlarından alınacak yazılı onamların hazırlanması, hastaya ilişkin formların doldurulması, tedavi reddi halinde tutanak tutulması gibi görev ve yetkilerinde olan sağlık hizmeti sunumuna bağlı iş ve işlemleri yapmakla yükümlü olduğu, 2.4. Bu itibarla, anılan mevzuat hükümleri uyarınca hemşirelerin görev ve yetkisi dâhilinde olan başvuruya konu edilen iş ve işlemleri yapmakla yükümlü oldukları, bu yönüyle şikâyete konu hadisede herhangi bir hukuka aykırılık bulunmadığı, açıklamalarına yer verilmiştir.
3. 2024/4684 başvuru numaralı benzer konulu dosyada Kurumumuzca bilgi ve belge talebinde bulunulması üzerine Sağlık Bakanlığı Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen
10.07.2024 tarih ve sayılı cevabi yazıda;
3.1. 1219 sayılı Kanun’un Ek 13 üncü maddesinde “…Tabipler ve diş tabipleri dışındaki sağlık meslek mensupları hastalıklarla ilgili doğrudan teşhiste bulunarak tedavi planlayamaz ve reçete yazamaz…” hükmünün yer aldığı, 3.2. Halihazırda matbu olarak basılan tüm e-reçetelerin (kırmızı, yeşil, turuncu ve mor) ve normal reçete ile verilmesi gereken izlemeye tabi ilaçları ihtiva eden reçetelerin elektronik ortama aktarılmasını böylelikle ulaşımını kolaylaştırmak ve takibini sağlamak amacıyla e-Reçete sisteminin kullanıldığı, 3.3. Kullanıcı türü olarak Yönetici, Hekim ve Eczane olmak üzere üç farklı seçenek tanımlandığını, ancak hekimler için giriş ekranında kullanıcı adı yerine elektronik imza kullanıldığını, tüm bu sistemler
eşliğinde hekim tarafından giriş sağlandıktan sonra tıbbi sekreter ya da diğer kişiler tarafından kişisel veriler görünür olduğu, 3.4. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu 12 inci maddesinde ise “Kişisel verilere hukuka aykırı olarak erişilmesini önlemek, kişisel verilerin muhafazasını sağlamak, amacıyla uygun güvenlik düzeyini temin etmeye yönelik gerekli her türlü teknik ve idari tedbirleri almak zorundadır. Veri sorumlusu, kişisel verilerin kendi adına başka bir gerçek veya tüzel kişi tarafından işlenmesi hâlinde, birinci fıkrada belirtilen tedbirlerin alınması hususunda bu kişilerle birlikte müştereken sorumludur.” hükümlerinin yer aldığı, 3.5. 27.03.2002 tarih ve 24708 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Özel Hastaneler Yönetmeliği’nin 66 ncı maddesi (l) bendende “Başkasına ait tabip kaşesi, diğer tabip veya personel tarafından hiç bir surette kullanılamaz.” ifadesinin bulunduğu, 3.6. Bununla birlikte 27.06.2015 tarih ve 29399 sayılı Sağlıkta Kalitenin Geliştirilmesi ve
Değerlendirilmesine Dair Yönetmelik kapsamında yayımlanan Sağlıkta Kalite Standartları Hastane Setinde
“İlacın dahil olduğu tüm süreçler ve bu süreçlere yönelik kurallar tanımlanmalıdır.” ifadesinin yer aldığını, ancak ilaç istemini ve sayımını kimin yapacağına dair net bir ifade bulunmadığı, 3.7. Ayrıca Bakanlığa bağlı hastanelerde, Hastane Bilgi Yönetim Sistemleri Alım Kılavuzu kapsamında dijital sistemlerin kurulduğu, 3.8. Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri ve rehberler kapsamında tedaviyi planlayarak tetkik, kan, kan ürünlerinin ve ilaç isteminin hekim tarafından yapılacağı, hekim tarafından order edilen tedavinin ise hemşire tarafından uygulanacağı ifade edilmektedir. Ayrıca her meslek mensubunun yetkisinde bulunan işlemlerin kayıt ve onamının kendisi tarafından yapılması gerektiği, açıklamalarına yer verilmiştir
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın; “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı’na bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 6. 6283 sayılı Hemşirelik Kanunu’nun 4 üncü maddesinde, “Hemşireler; tabip tarafından acil haller dışında yazılı olarak verilen tedavileri uygulamak, her ortamda bireyin, ailenin ve toplumun hemşirelik girişimleri ile karşılanabilecek sağlıkla ilgili ihtiyaçlarını belirlemek ve hemşirelik tanılama süreci kapsamında belirlenen ihtiyaçlar çerçevesinde hemşirelik bakımını planlamak, uygulamak, denetlemek ve değerlendirmekle görevli ve yetkili sağlık personelidir. Ayrıca aile hekimliği uygulamasına ilişkin kanun hükümleri ile bu Kanuna dayanılarak yürürlüğe konulan mevzuattaki görevleri de yaparlar.”
7. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nun “Veri güvenliğine ilişkin yükümlülükler” başlıklı 12 nci maddesinde; “(1) Veri sorumlusu; a) Kişisel verilerin hukuka aykırı olarak işlenmesini önlemek, b) Kişisel verilere hukuka aykırı olarak erişilmesini önlemek, c) Kişisel verilerin muhafazasını sağlamak, amacıyla uygun güvenlik düzeyini temin etmeye yönelik gerekli her türlü teknik ve idari tedbirleri almak zorundadır.
(2) Veri sorumlusu, kişisel verilerin kendi adına başka bir gerçek veya tüzel kişi tarafından işlenmesi halinde, birinci fıkrada belirtilen tedbirlerin alınması hususunda bu kişilerle birlikte müştereken sorumludur.
(3) Veri sorumlusu, kendi kurum veya kuruluşunda, bu Kanun hükümlerinin uygulanmasını sağlamak amacıyla gerekli denetimleri yapmak veya yaptırmak zorundadır.
(4) Veri sorumluları ile veri işleyen kişiler, öğrendikleri kişisel verileri bu Kanun hükümlerine aykırı olarak başkasına açıklayamaz ve işleme amacı dışında kullanamazlar. Bu yükümlülük görevden ayrılmalarından sonra da devam eder.
(5) İşlenen kişisel verilerin kanuni olmayan yollarla başkaları tarafından elde edilmesi halinde, veri sorumlusu bu durumu en kısa sürede ilgilisine ve Kurula bildirir. Kurul, gerekmesi halinde bu durumu, kendi internet sitesinde ya da uygun göreceği başka bir yöntemle ilan edebilir.” 8. 08.03.2010 tarih ve 27515 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Hemşirelik Yönetmeliği’nin; 8.1. “Hemşirelik hizmetlerinin kapsamı” başlıklı 5 inci maddesinde; “(1) Hemşirelik hizmetleri
aşağıdaki hususları kapsar:
a) Birey, aile, grup ve toplumun sağlığının geliştirilmesi, korunması, hastalık durumunda iyileştirilmesi ve yaşam kalitesinin artırılması amacıyla hemşirenin yerine getirdiği bakım verme, hekimce hazırlanan tıbbî tanı ve tedavi planının oluşturulması ve uygulanması, güvenli ve sağlıklı bir çevre oluşturma, eğitim, danışmanlık, araştırma, yönetim, kalite geliştirme, işbirliği yapma ve iletişimi sağlama rolleri, b) Mesleki eğitimle kazanılan bilgi, beceri ve karar verme yeteneklerini kullanarak, insanlara yaşadıkları ve çalıştıkları her ortamda doğum öncesinden başlayarak yaşamın tüm evrelerinde meslek standartları ve etik ilkeler çerçevesinde sunduğu hemşirelik bakımı, c) Hemşirelik hizmetlerinin ve bu hizmetlerden sorumlu insan gücü kaynaklarının, diğer kaynakların ve bakım ortamının yönetimi ile risk yönetimini.” 8.2. “Hemşirelerin görev, yetki ve sorumlulukları” başlıklı 6 ncı maddesinde; “Hemşireler; … c
)Tıbbî tanı ve tedavi planının uygulanmasında; hekim tarafından, acil durumlar dışında yazılı olarak verilen tedavileri uygular, hastada beklenmeyen veya ani gelişen durumlar ile acil uygulanması gereken tanı ve tedavi planlarında müdavi hekimin şifahi tıbbi istemini kabul eder. Bu süreçte hasta ve çalışan güvenliği açısından gerekli tedbirleri alır. ç) Hastaya lüzumu halinde uygulanmak üzere hekim tarafından reçete edilen tıbbî talepleri bilimsel esaslara göre belirlenen sağlık bakım, tanı ve tedavi protokolleri
doğrultusunda yerine getirir. … h) Sağlık hizmetlerinin verildiği tüm alanlarda etkin bir şekilde görev alır, oluşturulan sağlık politikalarının yürütülmesinde, mevzuat çerçevesinde karar mekanizmalarına katılır. i)
Tüm uygulamalarını kayıt altına alır.” 9. 13.01.1983 tarih ve 17927 sayılı Resmi Gazete‘de yayımlanan Yataklı Tedavi Kurumları
İşletme Yönetmeliği’nin; 9.1. 18 inci maddesinde; “a) Yatan hastaların tabelalarına yazılan ilaçlar, eczacı veya hemşire tarafından, hazırlanmak üzere eczaneye verilir. Eczanede hazırlanan ilaçlar, ilgili hemşireye teslim edilir.” 9.2. “Yatırılan Hastalara Yapılacak İşlemler” başlıklı 71 inci maddesinde; “Hasta tabelasına da, hastalara içerden ve dışardan verilen, kullanılan ve uygulanan bütün ilaçlar ve tedbirlerle, gündelik iaşe maddeleri yazılır. Tabelada yazılı ilaç, tedavi vesair tedbirleri hastalara uygulayan hemşireler, uygulama sonuçlarını zamanında ve düzenli olarak hemşire defterine işlerler. Hastalara uygulanacak tedavileri, teşhis, ameliyat ve müdahaleler için yapılacak hazırlıkları, laboratuvar tetkik isteklerini sağlıklı bir şekilde takip ve uygulanması, nöbet ve vardiye devirlerinde bir sonra görev alacakların zamanında bunları yerine getirmesini sağlıyacak, kurumların hizmet ve personel durumlarına uygun sistem ve yöntemler geliştirilir ve bunları gerekli kıldığı kayıtlar ve fişler düzenlenir.” 9.3. “Hemşirelerin görev ve yetkileri” başlıklı 132 nci maddesinde; “b) Hastaların tedavisi için gerekli bütün kayıt, bakım ve tedavi uygulamalarını meslekleri dahilinde ve tabiblerin tariflerine göre yapmak göreviyle yükümlüdürler. Hastaların ilaçlarını, içten ve dıştan olduğuna göre bizzat içirir ve tatbik ederler, enjeksiyonları yaparlar ve bunları hemşire notuna miktar ve zaman belirterek kaydedip imzalarlar.
Sık sık kontrolü icabeden hastalarla ameliyatlı hastaları belirli zamanlarda yoklar ve bunlara ait ilaçları verir, yemeklerinin de usulüne uygun verilmesini sağlar. Kendilerine bırakılan pansuman ve tedavileri bizzat yaparlar.
c) Hastalara iyi muamele etmek, onların dertlerini dinlemek, teselliye muhtaç olanları ve ameliyat heyecanı içinde bulunanları teselli ve teskin etmek, sağlık eğitimi konusunda bilgi vermek hemşirelerin esas görevleridir. Uzmanlarca analizine lüzum görülen materyali hastalardan alır ve laboratuvara gönderirler.
….” hükümlerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebinin reddi yönünde hazırlanan Ret Karar Önerisi, Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 11. Başvuran, hemşirelerin görev tanımları çerçevesinde çalıştırılmasını talep etmektedir.
12. Sağlık Bakanlığı tarafından özetle; mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, başvuranın, hemşire olarak hastanede görev yaptıklarından sağlık kuruluşunda hastalar için istenecek kan tahlillerinin, konsültasyon istemlerinin sistem üzerinden girişlerinin yapılması, eczaneden yatan hasta adına ilaç talebinde bulunulması; hasta ve yakınlarından alınacak yazılı onamların hazırlanması, hastaya ilişkin
formların doldurulması, tedavi reddi halinde tutanak tutulması gibi görev ve yetkilerinde olan sağlık hizmeti sunumuna bağlı iş ve işlemleri yapmakla yükümlü olduğu, bu itibarla, anılan mevzuat hükümleri uyarınca hemşirelerin görev ve yetkisi dahilinde olan başvuruya konu edilen iş ve işlemleri yapmakla yükümlü oldukları, bu yönüyle şikâyete konu hadisede herhangi bir hukuka aykırılık bulunmadığı ifade edilmiştir.
13. Kurumumuza sunulan bilgi ve belge talebi cevabı eklerinde yer alan Isparta Şehir Hastanesinin
09.05.2024 tarih ve sayılı yazısında; hastanede 188 yataklı yoğun bakım
ünitesi bulunduğu, bu ünitelerde toplam 302 sağlık personelinin görev yaptığı, hastanede toplam 172 tıbbi sekreter ve 146 daimi işçi (veri giriş elemanı) personelinin görev yaptığı, hastanenin gün içerisinde aktif olarak 187 poliklinik, 39 branşta yataklı servis, 18 yoğun bakım, acil servis, idari birimler ve diğer yardımcı sağlık alanlarında hizmet verdiği, 24 saat usulüne uygun sekreter çalıştırabilmek için mevcut personel sayısının yetersiz olduğu, hastanede hasta ve personel mağduriyeti yaşanmaması adına mevcut şartlarda en iyi hizmeti vermek için etkin ve kaliteli planlama yapıldığı açıklamalarına yer verilmiştir.
14. 6283 sayılı Hemşirelik Kanunu ile kimlerin hemşire olacağı belirlenmiş olup 08.03.2010 tarih ve
27515 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Hemşirelik Yönetmeliği’ ile de hemşirelerin iş ve görev
tanımları belirlenmiştir. Hemşire, Hemşirelik Kanunu’nun 4 üncü maddesinde “tabip tarafından acil haller dışında yazılı olarak verilen tedavileri uygulamak, her ortamda bireyin, ailenin ve toplumun hemşirelik girişimleri ile karşılanabilecek sağlıkla ilgili ihtiyaçlarını belirlemek ve hemşirelik tanılama süreci kapsamında belirlenen ihtiyaçlar çerçevesinde hemşirelik bakımını planlamak, uygulamak, denetlemek ve değerlendirmekle görevli ve yetkili sağlık personeli” olarak tanımlanmıştır.
15. Bununla birlikte; Hemşirelik Yönetmeliği’nin hemşirelerin görev, yetki ve sorumluluklarını düzenleyen 6 ncı maddesinde, hemşirelerin; her ortamda bireyin, ailenin ve toplumun hemşirelik girişimleri ile karşılanabilecek sağlıkla ilgili ihtiyaçlarını belirleyip hemşirelik tanılama süreci kapsamında belirlenen ihtiyaçlar çerçevesinde hemşirelik bakımını kanıta dayalı olarak planlayıp uygulayıp değerlendirip denetleyeceği, verilen hemşirelik bakımının kalitesini ve sonuçlarını değerlendirip hizmet sunumunda bu sonuçlardan yararlanarak gerekli iyileştirmeleri yapıp sonuçları ilgili birime ileteceği, tıbbî tanı ve tedavi planının uygulanmasında; hekim tarafından, acil durumlar dışında yazılı olarak verilen tedavileri uygulayacağı, hastada beklenmeyen veya ani gelişen durumlar ile acil uygulanması gereken tanı ve tedavi planlarında müdavi hekimin şifahi tıbbi istemini kabul edeceği, bu süreçte hasta ve çalışan güvenliği açısından gerekli tedbirleri alacağı, hastaya lüzumu halinde uygulanmak üzere hekim tarafından reçete edilen tıbbî talepleri bilimsel esaslara göre belirlenen sağlık bakım, tanı ve tedavi protokolleri doğrultusunda yerine getireceği, tıbbi tanı ve tedavi işlemlerinin hizmetten faydalanana zarar vereceğini öngördüğü durumlarda, müdavi hekim ile durumu görüşüp hekim işlemin uygulanmasında ısrar ederse durumu kayıt altına alarak hekimin yazılı talebi üzerine söz konusu işlemi uygulayacağı, tıbbî tanı ve tedavi girişimlerinin hasta üzerindeki etkilerini izleyip istenmeyen durumların oluşması halinde gerekli kayıtları tutarak hekime bildirip gerekli önlemleri alacağı, görevi teslim alacak hemşire gelmeden ve gerekli bilgiyi hasta başında sözlü ve yazılı olarak teslim etmeden ve doğal afet, toplu kazalar gibi olağanüstü durumlarda ise hemşireye olan ihtiyaç ortadan kalkmadan kurumdan ayrılamayacağı, hemşirelikle ilgili eğitim, danışmanlık, araştırma faaliyetlerini yürüteceği, mesleği ile ilgili bilimsel etkinliklere katılacağı, toplumun, öğrenci hemşirelerin, sağlık çalışanlarının ve adaylarının eğitimine destek verip katkıda bulunacağı, sağlık hizmetlerinin verildiği tüm alanlarda etkin bir şekilde görev alıp oluşturulan sağlık politikalarının yürütülmesinde, mevzuat çerçevesinde karar mekanizmalarına katılacağı, hizmet sunumunda, hizmetten
faydalananların bireysel farklılıklarını kabul ederek, insan onurunu, mahremiyetini ve kültürel değerlerini azami ölçüde göz önünde bulunduracağı, tüm uygulamalarını kayıt altına alacağı ifade edilmiştir.
16. Benzer şekilde Yataklı Tedavi Kurumları İşletme Yönetmeliği ilgili hükümlerinde de hemşirelerin görev yetki ve sorumluluklarının düzenleme alanı bulduğu anlaşılmaktadır. Buna göre; yatan hastaların tabelalarına yazılan ilaçların eczacı veya hemşire tarafından hazırlanmak üzere eczaneye verileceği, hasta tabelasına hastalara içerden ve dışardan verilen, kullanılan ve uygulanan bütün ilaçlar ve tedbirlerle, gündelik iaşe maddeleri yazılacağı, tabelada yazılı ilaç, tedavi vesair tedbirleri hastalara uygulayan hemşirelerin uygulama sonuçlarını zamanında ve düzenli olarak hemşire defterine işleyeceği, hastalara uygulanacak tedavileri, teşhis, ameliyat ve müdahaleler için yapılacak hazırlıkları, laboratuvar tetkik isteklerini sağlıklı bir şekilde takip ve uygulanması, nöbet ve vardiya devirlerinde bir sonra görev alacakların zamanında bunları yerine getirmesini sağlayacak, kurumların hizmet ve personel durumlarına uygun sistem ve yöntemler geliştirileceği, hastaların tedavisi için gerekli bütün kayıt, bakım ve tedavi uygulamalarını meslekleri dâhilinde ve tabiplerin tariflerine göre yapmak göreviyle yükümlü oldukları, hastaların ilaçlarını, içten ve dıştan olduğuna göre bizzat içirip tatbik edecekleri, enjeksiyonları yapacakları ve bunları hemşire notuna miktar ve zaman belirterek kaydedip imzalayacakları, hastaları belirli zamanlarda yoklayacakları ve bunlara ait ilaçları verecekleri, yemeklerinin de usulüne uygun verilmesini sağlayacakları, kendilerine bırakılan pansuman ve tedavileri bizzat yapacakları, hastalara iyi muamele edecekleri ve onların dertlerini dinlemek, teselliye muhtaç olanları ve ameliyat heyecanı içinde bulunanları teselli ve teskin etmek, sağlık eğitimi konusunda bilgi vermek hemşirelerin esas görevlerinden olduğu, uzmanlarca analizine gerek görülen materyali hastalardan alıp ve laboratuvara gönderecekleri ifade edildiği anlaşılmaktadır.
17. Öte yandan; Anayasa Mahkemesi yaptığı değerlendirmelerde hukuki belirliliği “Anayasa’nın 2 nci maddesinde düzenlenen hukuk devletinin temel ilkelerinden birisi de belirliliktir. Belirlilik ilkesi, bireylerin hukuk kurallarını önceden bilmeleri, tutum ve davranışlarını bu kurallara göre güvenle belirleyebilmeleri anlamını taşımaktadır. Belirlilik ilkesi yalnızca yasal belirliliği değil daha geniş anlamda hukuki belirliliği ifade etmektedir. Bir başka deyişle hukuk kurallarının belirliliğinin sağlanması yalnızca kanunla düzenleme yapılması anlamına gelmemektedir Yasal düzenlemeye dayanarak erişilebilir, bilinebilir ve öngörülebilir gibi niteliksel gereklilikleri karşılaması koşuluyla mahkeme içtihatları ve yürütmenin düzenleyici işlemleri ile de hukuki belirlilik sağlanabilir. Hukuki belirlilik ilkesinde asıl olan, bir hukuk normunun uygulanmasıyla ortaya çıkacak sonuçların o hukuk düzeninde öngörülebilir olmasıdır.” olarak tanımlamıştır. Diğer bir deyişle belirlilik ilkesi; İdare tarafından uygulanacak iş ve işlemlerin daha önceden genel düzenlemeler ile belirlenmesini gerekli kılar. Bu sayede ilgili işlemin muhatabı olacak birey açısından da öngörülebilirlik ve güvenirlik sağlanmış olacaktır.
18. Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu’nun hazırlamış olduğu 2013 yılında yayımlanan Sağlık
Hizmetleri Sunum Rehberi’nde sağlık tesislerinin asli görevinin; türlerine ve hizmet rollerine uygun tıbbi hizmetlerin, geciktirilmeden, hasta hakları, hasta ve çalışan güvenliği, hasta mahremiyeti ve veri gizliliği esaslarına özen gösterilmesi hususları da dikkate alınarak sunulması olduğunu ifade edilmiştir. Hizmet sunumunun ise sağlık tesisi yöneticisi tarafından, kendi sağlık tesisinin özelliklerine uygun olarak düzenlenen ve güncel ihtiyaçlara göre revize edilen iş akış şemaları gereğince yürütüleceği belirtilmiştir.
19. Nitekim, Sağlık Hizmet Sunum Rehberinde de ifade edildiği şekliyle hizmet sunumunun sağlık tesisi yöneticisi tarafından tesisin özelliklerine göre düzenlenmesi kapsamında Isparta Şehir Hastanesi yazısında; hastanede 188 yataklı yoğun bakım ünitesi bulunduğu, bu ünitelerde toplam 302 sağlık personelinin görev yaptığı, hastanede toplam 172 tıbbi sekreter ve 146 daimi işçi (veri giriş elemanı)
personelinin görev yaptığı, hastanede gün içerisinde aktif olarak 187 poliklinik, 39 branşta yataklı servis,
18 yoğun bakım, acil servis, idari birimler ve diğer yardımcı sağlık alanlarında hizmet verdiği, 24 saat
usulüne uygun sekreter çalıştırabilmek için mevcut personel sayısının yetersiz olduğu, hastanede hasta ve personel mağduriyeti yaşanmaması adına mevcut şartlarda en iyi hizmeti vermek için etkin ve kaliteli planlama yapıldığı ifade edildiği görülmektedir. Mevcut durumda artan ihtiyaçlar nedeniyle başvuru konusu kapsamında hemşirelere düşen iş yükünde yoğunlaşma olabileceği, hastanede çeşitli alanlarda ve ünvanlarda görev yapan personel sayısı göz önüne alınarak mevzuat hükümleri kapsamında çalışma saatleri ve şartlarının dengeli bir şekilde belirlenmesinin hastane yönetiminde olduğu anlaşılmaktadır.
20. Bununla birlikte hemşirelerin görev tanımlarının kapsamında olmayan faaliyetlerin ise hastanede yaşanan süreçlerin hızlı ve güvenli olması amacıyla yer yer ekip çalışması kapsamında yerine getirilmesinde sakınca görülmese de yine de hemşirelik mesleği dışındaki mesleklerin görev tanımlarında açıkça yer verilen ve örneğin yalnızca doktorlar tarafından yapılması gerekli olan işlemlerin iş yükü olarak hemşireye yüklenmesinin de kabul edilmesi hemşirelerden beklenmemelidir. Nitekim idarenin cevabi yazısında da ifade edildiği şekliyle mevzuat kapsamında; tedaviyi planlayarak tetkik, kan, kan ürünlerinin ve ilaç isteminin hekim tarafından yapılacağı, hekim tarafından order edilen tedavinin ise hemşire tarafından uygulanacağı ve yine her meslek mensubunun yetkisinde bulunan işlemlerin kayıt ve onamının kendisi tarafından yapılması gerekmektedir. Ancak iş süreçlerinde hangi işin kim tarafından yapılacağının bazen açıkça belirlenmediği anlaşılmakla, bu durumda da iş yükü de göz önüne alınarak bu işin kim tarafından yürütüleceğinin hastane yönetimi tarafından açıkça belirlenmesi gerekmektedir.
21. Kurumumuzca yapılan değerlendirmede; başvuranın iddiaları ile ilgili olarak idare tarafından verilen görevlerin hemşirelere yüklenip yüklenmediği ve hemşirelere genel görev tanımı dışında iş ve işlemler yaptırıldığına dair her bir olay için ayrıca belirleme sağlanması mümkün olmadığından başvuranın talebinin reddi; ancak sağlık tesislerinde her geçen gün iş yoğunluğunun artmasıyla birlikte ortaya çıkan yeni ihtiyaçlar kapsamında, çalışma düzeni içerisinde bazı meslek gruplarına aşırı iş yükü yüklenmesi; sağlık hizmeti gibi önemli ve hayati bir hizmette olası sorunlara yol açabileceğinden iş yükü dağılımının, hastaların kişisel verilerinin güvenliği açısından değerlendirilerek ve oluşan yeni ihtiyaçlar göz önüne alınarak dengeli bir şekilde yapılması ve çalışanların çalışma düzeni içerisinde iş barışının bozulmamasının gözetilmesi için gerekli iş ve işlemlerin mevzuat kapsamında da belirliliğin sağlanması marifetiyle ivedilikle yapılması gerektiği sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 22. İyi yönetim ilkelerine 28.03.2013 tarih ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Dosya kapsamında yapılan incelemede; başvurunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece “kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; idarenin, başvurana verdiği cevapta
hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini de göstermediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
23. 6328 sayılı Kanun’un 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. 21’inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre, ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı (varsa) dava açma süresinden arta kalan sürede Isparta İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KISMEN KABULÜNE KISMEN REDDİNE, İdare tarafından hemşirelere genel görev tanımı kapsamında iş ve işlemler yaptırıldığı ortaya konulduğundan başvuranın talebinin REDDİNE, Sağlık tesislerinde her geçen gün iş yoğunluğunun artmasıyla birlikte ortaya çıkan yeni ihtiyaçlar kapsamında, çalışma düzeni içerisinde bazı meslek gruplarına aşırı iş yükü yüklenmesi; sağlık hizmeti gibi önemli ve hayati bir hizmette olası sorunlara yol açabileceğinden iş yükü dağılımının, hastaların kişisel verilerinin güvenliği açısından değerlendirilerek ve oluşan yeni ihtiyaçlar göz önüne alınarak dengeli bir şekilde yapılması ve çalışanların çalışma düzeni içerisinde iş barışının bozulmamasının gözetilmesi için gerekli iş ve işlemlerin mevzuattaki belirlilik de sağlanarak ivedilikle yapılması hususunda SAĞLIK
BAKANLIĞINA VE ISPARTA ŞEHİR HASTANESİ BAŞHEKİMLİĞİNE TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA, SAĞLIK BAKANLIĞINA ve ISPARTA ŞEHİR HASTANESİ
BAŞHEKİMLİĞİNE tebliğine,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
İdareler tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi