|
ÖZET: Başvuran, Göç İdaresi Başkanlığı tarafından gerçekleştirilen İl Göç Uzman Yardımcılığı Giriş Sınavı’nın yazılı aşamasında 86 puan almasına rağmen, sözlü sınavda yalnızca 50 puan alarak başarısız sayıldığını iddia etmektedir. Bu durumun, sözlü sınavda hak ettiğinden daha düşük bir puan verilmesi nedeniyle gerçekleştiğini belirterek itirazda bulunmuştur. İdare, sözlü sınavın değerlendirilmesinin belirli kriterler çerçevesinde yapıldığını ve başvuranın bu kriterlere uymadığı gerekçesiyle başarısız sayıldığını ifade etmiştir.
İlgili mevzuat çerçevesinde, sözlü sınavların objektif ve liyakat ilkelerine uygun bir şekilde gerçekleştirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Sınavın adil bir şekilde yapılabilmesi için, soruların önceden belirlenmesi ve adayların yanıtlarının kaydedilmesi gerekmektedir. Ancak, başvuranın sınavında bu tür bir düzenlemenin yapılmadığı ve verilen puanların gerekçelerinin açıklanmadığı tespit edilmiştir. Bu durum, sözlü sınavın nesnel bir değerlendirme ile yapılmadığını göstermektedir. Kamu Denetçisi, başvuranın mağduriyetinin giderilmesi için sözlü sınavın yenilenmesini ve gelecekteki sınavlarda daha şeffaf ve nesnel değerlendirme kriterlerinin uygulanmasını önermiştir. İdarenin, bu tavsiyeye uygun hareket etmesi ve sınav süreçlerini iyileştirmesi beklenmektedir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2025/1642-S.25.2503
BAŞVURU NO : 2024/12162
KARAR TARİHİ : 14.02.2025
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : GÖÇ İDARESİ BAŞKANLIĞI
Sözlü sınav sonucuna itiraz hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 01.10.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle, Göç İdaresi Başkanlığınca yapınan İl Göç Uzman Yardımcılığı Giriş Sınavının yazılı aşamasından 86 puan almasına rağmen sözlü sınavdan 50 puan verilerek başarısız sayıldığını, söz konusu sınavda tarafına hak ettiğinden düşük puan verildiğini belirterek, sözlü sınav sonucuna itiraz etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuruya konu iddialar hakkındaki bilgi ve belge talebimize istinaden İçişleri Bakanlığı
Göç İdaresi Başkanlığı Hukuk Müşavirliği tarafından gönderilen, 06.11.2024 tarih ve – sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle; 2.1. İl Göç Uzman Yardımcılığı Giriş Sınavı Komisyonunun 11.07.2013 tarihli ve 28704 sayılı Resmî
Gazete’de yayımlanan İl Göç Uzmanlığı Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda 15.11.2023 tarihli ve
206124 sayılı Başkanlık Makamı Onayı ile oluşturulduğu,
2.2. Başvuranın sözlü sınavda; ilanda belirtilen yazılı sınav konularına ilişkin bilgi düzeyi, bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücü, liyakati, temsil kabiliyeti, davranış ve tepkilerinin mesleğe uygunluğu, özgüveni, ikna kabiliyeti ve inandırıcılığı, genel yetenek ve genel kültürü, bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığı yönlerinden değerlendirilmesi sonucunda Komisyon üyelerinin ayrı ayrı vermiş olduğu sınav tutanağına bağlı puanlamaları sonucunda 70 puan alamadığı için başarısız sayıldığı, 2.3. Sınav komisyonu üyeleri tarafından adaya yöneltilen soru ve cevapların tutanak altına alınacağına ve sözlü sınavın sesli ve görüntülü olarak kaydının alınmasına ilişkin herhangi bir düzenleme
bulunmadığından soru ve cevaplara ilişkin tutanaklar ile sözlü sınavın sesli ve görüntülü kaydına ilişkin bir işlem yapılmadığı, adayların komisyonun her bir üyesi tarafından ayrı ayrı hazırlanarak sorulan ilanda belirtilen konulardan olmak üzere kura yöntemi ile belirlenmemiş sorulardan sözlü sınava tabi tutulduğu, Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18.10.1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının; 3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” 3.2. “Kamu hizmeti görevlileriyle ilgili hükümler” başlıklı 128 inci maddesinin ikinci fıkrasında;
“Memurların ve diğer kamu görevlilerinin niteliklerinin, atanmalarının, görev ve yetkilerinin, haklarının ve yükümlülüklerinin, aylık ve ödeneklerinin ve diğer özlük işlerinin kanunla düzenlenir.”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinde;
“Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 5. 23.07.1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanun’un “Temel İlkeler” başlıklı 3 üncü maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarında; “Bu kanunun temel ilkeleri şunlardır: …Kariyer: B) Devlet memurlarına, yaptıkları hizmetler için lüzumlu bilgilere ve yetişme şartlarına uygun şekilde, sınıfları içinde en yüksek derecelere kadar ilerleme imkânını sağlamaktır. Liyakat: C) Devlet kamu hizmetleri görevlerine girmeyi, sınıflar içinde ilerleme ve yükselmeyi, görevin sona erdirilmesini liyakat sistemine dayandırmak ve bu sistemin eşit imkânlarla uygulanmasında Devlet memurlarını güvenliğe sahip kılmaktır. ” 6. 11.07.2013 tarihli ve 28704 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İl Göç Uzmanlığı Yönetmeliğinin; 6.1. “Sözlü sınav ve değerlendirilmesi” başlıklı 13 üncü maddesinde, “(1) Yazılı sınav sonucunda yetmiş puandan az olmamak üzere, en yüksek puandan başlanarak giriş sınavı duyurusunda belirtilen gruplar itibariyle belirlenen kadronun dört katına kadar aday sözlü sınava çağrılır. Son sıradaki adayla aynı puanı alan adaylar da sözlü sınava çağrılır.
(2) Sözlü sınav, adayların; a) Yazılı sınav konularına ilişkin bilgi düzeyi, b) Bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücü, c) Liyakati, temsil kabiliyeti, davranış ve tepkilerinin mesleğe uygunluğu, ç) Özgüveni, ikna kabiliyeti ve inandırıcılığı, d) Genel yetenek ve genel kültürü, e) Bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığı,
yönlerinden değerlendirilerek, ayrı ayrı puan verilmek suretiyle gerçekleştirilir.
(3) Adaylar, komisyon tarafından ikinci fıkranın (a) bendi için elli puan, (b) ila (e) bentlerinde yazılı özelliklerin her biri için onar puan üzerinden değerlendirilir ve verilen puanlar ayrı ayrı tutanağa geçirilir.
(4) Sözlü sınavda başarılı sayılmak için, komisyon başkan ve üyelerinin yüz tam puan üzerinden verdikleri puanların aritmetik ortalamasının en az yetmiş olması şarttır.” 6.2. “Sınav sonuçlarının değerlendirilmesi ve ilanı” başlıklı 14 üncü maddesinde, “(1) Giriş sınavında başarılı olmak için yazılı ve sözlü sınavların her bir aşamasından en az yetmiş puan alınması zorunludur.
Başarı sıralaması yazılı sınav ile sözlü sınav notlarının aritmetik ortalaması alınarak belirlenir. Sınav sonuçlarına göre adayların yazılı ve sözlü sınav notlarının aritmetik ortalamasının eşitliği durumunda yazılı sınav puanı yüksek olan aday; her iki puanın da eşit olması halinde KPSS puanı yüksek olan aday sıralamada üstte yer alır. (…)”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebinin kabulü yönünde öneri, Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuran özetle; Göç İdaresi Başkanlığınca yapınan İl Göç Uzman Yardımcılığı Giriş Sınavının yazılı aşamasından 86 puan almasına rağmen sözlü sınavdan 50 puan verilerek başarısız sayıldığını, söz konusu sınavda tarafına hak ettiğinden düşük puan verildiğini belirterek, sözlü sınav sonucuna itiraz etmektedir.
9. Kamu hizmetlerinin ehil ve yetişmiş kamu görevlileri eliyle yürütülmesi için yapılan sözlü sınavların, kariyer ve liyakat ilkelerine uygun, objektif ve aynı zamanda yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönünden denetime imkân tanıyacak şekilde yapılması, hukuk devleti ilkesinin bir gereğidir.
10. İl Göç Uzmanlığı Yönetmeliğinin 13 üncü maddesinde, sözlü sınavda, adayların yazılı sınav konularına ilişkin bilgi düzeyi, bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücü, liyakati, temsil kabiliyeti, davranış ve tepkilerinin mesleğe uygunluğu, özgüveni, ikna kabiliyeti ve inandırıcılığı, genel yetenek ve genel kültürü, bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığının ayrı ayrı puan verilmek suretiyle değerlendirileceği belirtilmektedir.
11. Danıştay 2 inci Dairesinin 27/03/2017 tarihli ve E:2016/7249, K:2016/7249 sayılı Kararı’nda ise, “sözlü sınavda “değerlendirme kriterlerinden bir kısmının somut bilgi ve belgeye dayandırılması zorunluluğu bulunmakta iken, bir kısmının gözlem ve kanaate dayalı olduğu açıktır. Bu düzenlemeye dayalı olarak yapılan ve davacının başarısız sayıldığı sınavda gözlem ve kanaate dayalı kriterler yönünden ilgilinin başarısız olarak değerlendirilmesine etki eden hususların ortaya konulması, somut bilgi ve belgeye dayandırılması, mümkün olan haneler bakımından ise başarısız olarak değerlendirilmesine etki eden hususların somut bilgi ve belge ile kanıtlanması gerekmektedir. Bunun da, adayların katıldığı sözlü sınav öncesinde, sınavda sorulacak soruların hazırlanması, her adaya sorulan soruların ve verilen cevapların kayda geçirilmesi ve adayların verdiği yanıtlara hangi komisyon üyesince, hangi notun
takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı gösterilmesi halinde mümkün olduğu açıktır.” ifadelerine yer verilmektedir.
12. Sözlü sınav işleminin, diğer tüm idari işlemlerin yargısal denetiminde olduğu gibi yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden yargısal denetiminin yapılabilmesi için sözlü sınav öncesinde, sınav komisyonunca sınavda sorulacak soruların önceden hazırlanması ve tutanağa bağlanması, her adaya sorulan soruların kayda geçirilmesi ve sorulan sorulara adayların verdiği yanıtlara hangi komisyon üyesince, hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı gösterilmesi, böylece sözlü sınavın nesnel olarak yapılması sağlanmalıdır.
13. İlgili idare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerin tetkikinde, sözlü sınavda adaylara sorulacak soruların kapalı zarftan çekme usulü ile belirlenmediği, adayların komisyonun her bir üyesi tarafından ayrı ayrı hazırlanarak sorulan sorulardan sözlü sınava tabi tutulduğu, sınav komisyonu üyeleri tarafından adaya yöneltilen soru ve cevapların tutanak altına alınmadığı, sözlü sınavın sesli ve görüntülü kaydına ilişkin bir işlem yapılmadığı, İl Göç Uzmanlığı Yönetmeliğinin 8 inci maddesi çerçevesinde oluşturulan Sınav
Komisyonu tarafından adaylara takdir edilen puanları gösteren tutanak tutulduğu, bu komisyon üyelerince takdir edilen notların sözlü sınav değerlendirme formunda ayrı ayrı gösterildiği görülmüştür.
14. Yukarıda anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları dikkate alındığında, başvuranın yazılı sınavda yüksek bir puan alarak girmeye hak kazandığı sözlü sınavda genel kültür ve bilgi düzeyini ölçmek amacıyla önceden soruların ve cevap anahtarının belirlenmediği, başvurana sorulan sorulara verilen yanıtların kayıt altına alınmadığı ancak başarı düzeyinin altında puanların verildiği, gözlem ve kanaate dayalı değerlendirmelerde ise belirlenen başarı düzeyinin altında verilen puanlara ilişkin herhangi bir gerekçeye yer verilmediği, ayrıca sözlü sınavda ses ve görüntü kaydı alınmadığı, bu nedenle sözlü sınavında kariyer ve liyakat ilkeleri uyarınca ölçme ve değerlendirme esaslarına uygun ve objektif bir değerlendirme yapıldığının ilgili İdarece ispatlanmadığı anlaşıldığından başvuranın girmiş olduğu sözlü sınavın başvuran açısından yenilenmesi yönünde idareye tavsiyede bulunulması gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 15. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmede, şikâyet başvurusu kapsamında, idarenin, başvurana ilişkin işlemlerle ilgili bilgi ve belgeleri süresi içerisinde ve gerekçeli olarak kurumumuza gönderdiği, bu anlamda “kararların gerekçeli olması” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun hareket ettiği anlaşılmıştır.
16. İdare tarafından sözlü sınav öncesinde sınav soruları ile birlikte cevap anahtarının hazırlanması, yapılan değerlendirmede hangi komisyon üyesince hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı ve
‘gerekçeleriyle’ gösterilmesi sözlü sınavın nesnelliği açısından aranan kriterlerdir. Sözlü sınavların iyi yönetim ilkelerinden olan “nesnellik”, “tarafsızlık”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ve “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uygun yapılmasını teminen; idarenin bundan sonra düzenleyeceği sözlü sınavlarda sınavlara giren adaylara verilen puanların gerekçelerini ortaya koyacak tedbirler alması, sözlü sınavın objektifliğini ve güvenirliğini artıracak şekilde belirlenen kriterler çerçevesinde daha hassas değerlendirme sistemleri geliştirmesi beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle ve dosya kapsamına göre;
Başvuranın mağduriyetin giderilmesi için sözlü sınavın başvuran açısından yenilenmesi ve sözlü sınavların iyi yönetim ilkelerine uygun yapılmasını teminen bundan sonra düzenlenecek sözlü sınavlarda; adaylara verilen puanların gerekçelerini ortaya koyacak tedbirler alınması, yapılan değerlendirmede hangi komisyon üyesince hangi notun takdir edildiğinin ilgili tutanaklarda gerekçeleriyle gösterilmesi, sesli ve görüntülü kayıt imkânlarından faydalanılması, sözlü sınavın objektifliğini ve güvenirliğini artıracak şekilde belirlenen kriterler çerçevesinde daha hassas değerlendirme sistemleri geliştirmesi hususlarında GÖÇ İDARESİ
BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca; İdare
tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA ve GÖÇ İDARESİ BAŞKANLIĞINA tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Mehmet AKARCA
Kamu Başdenetçisi