|
ÖZET: Başvuru, Turkish Petroleum International Anonim Şirketi (TPIC) tarafından gerçekleştirilen bir ihale sürecine ilişkin bilgi ve belgelerin paylaşılması talebini içermektedir. Başvuran şirket, ihale sonucunun kendilerine bildirilmediğini ve bu durumun ihale sürecinin şeffaflığını zedelediğini belirtmiştir. TPIC, başvuranın en avantajlı ikinci teklifi sunduğunu, ancak ekonomik açıdan daha avantajlı bir teklifin seçildiğini ifade etmiştir. Başvuran, ihale sürecine dair belgelerin paylaşılmasını talep etmesine rağmen, bu belgelerin ticari sır niteliğinde olduğu gerekçesiyle talebi reddedilmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruyu değerlendirerek, TPIC’in bir kamu tüzel kişisi olmadığını ve bu nedenle 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu kapsamında bilgi verme yükümlülüğünün bulunmadığını belirtmiştir. İlgili mevzuat çerçevesinde, başvuranın talep ettiği belgelerin gizli evrak niteliği taşıdığı ve bu nedenle paylaşılmasının mümkün olmadığı sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, başvurunun reddedilmesine karar verilmiştir. |
T.C. TÜR K İYE BÜYÜK M İLLET MEC LİS İ KAMU DENETÇ İLİĞ İ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/6400-S.24.10056
B AŞVURU NO :
KARAR T ARİHİ :
RET KARARI
B AŞVURAN :
Adres:
B AŞVURAN VEKİL İ / T E MS İ L Cİ S İ : ,TC K N:
Adres:
B AŞVURUYA KONU İ DARE : TURKISH PETROLEUM INTERNATIONAL A NON İM
Ş İR KET İ GENEL MÜD ÜR LÜĞ Ü
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvur an Şi rketin, Turkish Petroleum International Anonim
Ş irketi (TPIC) ta rafın dan ger çekleştiril en ve katı lı m gösterdikleri ihalenin işl em do s yası nd a yer alan bilgi ve belgelerin tar afları yla p a yl aşıl ması talebine il işki ndir.
B AŞVURU T ARİHİ :
I. B AŞVURANIN İDDİA VE T ALE PL E Rİ
1. Kurumumuza yapıl an b aşvuruda başvur an
Ş irketi ’nin vekili özetle; Turkish Petroleum International Anonim Ş irk eti
Genel Müdürlü ğü tara fından dosya numa ralı açık ihale usulü ile ihale edilen Hidroklorik
Asit Alım ı için tüm belgeler tamamlanarak gerekli iş lem lerin ge rç ekleştiril diğini , anıl an Kurum t ara fından açık ihale usulü ile gerç ekleştirilen ihaleye başv uranın 05.07.2023 tarihinde katı lı m gerçekleştir diğini , anıl an Kurumun ihale sonucunu bildirmekten imtina ett iğini , akabinde işb u ihale kapsamı nda başv uran, anıl an Kuruma ihalenin akıbeti hususunda bilgi talebinde bulunm uş ise de talebinin yanıt sız kaldı ğını , bunun üzerine başvuran Ş irk et adına, ihale sonucunun tarafl arına bildirilmesi hakkında anıl an Kuruma
16.10.2023 tarihli yevmiye numar alı ihtarnamenin keşide edil diği ni, işbu ihtarnameye cevaben,
anıl an Kurum ta rafından başvurana gönderilen 19.10.2023 tarihli ve E- sa yıl ı cevabi ya z ıda; başvuran Ş irketi n en avantajlı 2. teklif olduğu, ancak ekonomik açıd an daha avant ajl ı olan bir diğer teklifin ihaleye v erildi ği nin beli rtildi ğini , bunun üzerine anıl an Kuruma 30.10.2023 tarihli ve
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
/
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
yevmiye numar alı cevabi ihtarname keşide edil diği ni, ilgili ihbarnamede; ihale sonucunun başvurana süresi içerisinde bil dirilm ediği belirtilerek a ynı zamanda ihale işl em dos yasını n pa yl aşıl masını n talep edildiğini , anıl an Kurumca cevaben, talep edilen bilgi ve belgelerin temininin sa ğlanama ya ca ğını n bil dirild iğini , bunun üzerine başvuran tarafınd an 29.11.2023 tarihli ve yevmiye nu maralı ihtarname k eşide edilerek özetle; anıl an Kuruma ait Yöner ge ’deki sorumluluklara binaen, başvur anı n en avant ajl ı 2. teklife sahip olduğu gözetilerek, b aşv uranın da içinde yer aldı ğı isteklilerce zarf açma ve kontrol tut ana ğını n baş vurana ulaştırıl masını n, gerçekl eşti rilen ihalenin sa yd a ml ığı ve güv enirliği a çıs ın dan önem arz ett iğini n bildirild iğini , bunun üzerine anıl an Kurum tarafın dan 20.12.2023 tarihli ve E- sa yı numaralı cevabi yaz ıl arı yl a; söz konusu bilgi ve belgelerin, ancak ve ancak mahkemeler ile kamu kuruluşlarını denetlemekle görevli makamlarca talep edilmesi halinde, yalnı z ca bu makamlar özelinde pa yl aşıl abil ece ğini n beli r ti ldi ğini , ancak ihale sürecinin en ehemmiyetli unsuru olan tut anakların, ihalenin hiçbir aşamasında -tu tana ğın pa yl aşıl ması hususunda yaz ıl ı iht arlarına r a ğmen- ta rafl arı yl a pa yl aşıl mamasını n, ihtarname konusu ihale hususunda mevzuata ve şikâ yet edilen Kurumun iç
Yöner ge ’sine a çıkça a yk ırılı k teşkil ett iğini iddia ve ifade ederek Hidroklorik Asit Alım ı için yapıl a n dosya nu maralı ihale işl em dos yas ında yer alan bilgi ve belgelerin t a rafla rı yl a p a yl aşıl masını talep etmektedir.
II. İDARENİN B AŞVURU YA İL İŞ KİN AÇIKLAMALARI
2. Ön inceleme şa rtlarını taşıdığı de ğerl endiril en başv uruda inceleme ve ar aştı r ma aşamasına ge çil mi ş olup başvurunun çözümü için, Kurumumuzun 31.01.2024 tarihli ve sa yıl ı ya z ısı yla Turkish Petroleum International Anonim Ş irketi (TPIC) Genel Müdürlüğünden bilgi ve belge talebinde bulunul muştur. Anı lan Genel Müdürlükçe Kurumumuza iletilen E sa yıl ı cevabi yaz ıda özetle; 2.1. Ş irketl erinde ihale s on uç larını n firmalara telefon ile sözlü yahut elektronik posta ile yaz ıl ı olarak bildirilmekte olup başvur an
Ş irketi ’ne de telefonda ihale sonucunun bil dirild iği, s onrasında başvurucu ile ya pı lan ya z ışm alar a il işki n belgelerin işbu yaz ı ekinde yer aldı ğı, 2.2. Başvuru ya konu ihalenin Turkish Petroleum International Anonim Ş irketi (TPIC) Mal ve Hizmet
Alım ı ile Yapım İşleri İh ale Yöner gesi’nin 24’ünc ü maddesine da yanıl a rak açık ihale usulü ile yapıl dığı, 2.3. Başvuru konusu ihalenin da ya na ğı olan TPIC Mal ve Hizmet Alım ı ile Yapım İşleri İh ale
Yöner gesi’nin “Giz li li k” baş lı klı 41’inci maddesi ve yine a ynı Yöne r ge’ ye da ya nıl arak oluşt urula n 61no.lu ihaleye ait Açık İhale Usulü İhale Edilen Muhtelif Hidroklorik Asit Alım ı İda ri
Ş artnamesi’nin “ İhale Sonucunun İsteklil e re Bil dirilm esi” başlı klı 30’uncu maddesinde yer alan hüküm ge re ği yalnı z ca anıl an hükümde bahsi geçen bilgilerin ilgili taraflarla pa yla şıl dığı, Ş irketl erinin TPIC Mal ve Hizmet Alım ı ile Y apım İşleri İh ale Yönergesi k apsamı nda b aşkac a bir bilgi ve belge p a yl aşma yü küml ülüğü bulunm a yı p baş vu rucu tara fından talep edilen söz konusu belgelerin ticari sır kapsamı nda ve gizli belgeler oldu ğunu, 2.4. İhale öncesinde ilgili ihaleye ait İd ari Ş artname de dâhil olmak üzere, ihaleye konu tüm dokümanın ihaleye teklif veren isteklilerce incelenip kabul edi ldi ği hususunun, “Y ukarıda ihale kayıt nu marası ve adı yer alan ihaleye il işkin ihale dokümanını oluşt uran tüm belgeler taraf ımızd an okunmuş, anlaş ıl mış ve kabul edilmi şti r. ” ibaresi ile imza alt ına alı ndığı, başv uran ta rafında n da imza ile kabulü ge rç ekleştiril en İdari
Ş artnamenin “ İhale Sonucunun İsteklil er e Bil dirilm esi” başlı klı 30’uncu maddesine uygun ş ekil de başvurana bilgi veril di ği, söz konusu İd ari Ş artname gere ği Ş irketl e rinin ihale sonucuna il işki n en ava ntajlı teklif bedeli topl amı ve teklifin kaçıncı sırad a oldu ğu bilgileri dışı nda bir gerekçe bildirme yüküml ülüğünün bulunmadığı, her ne kadar başvu ran ihtarnamelerinde bu hususun TPIC Mal ve Hizmet Alım ı ile Yapım
İşle ri İh ale Yön er gesi’nin 41 ’in ci maddesine a ykırılı k teşkil ett iğini ve ihalenin kesinl eşmesine müteakip
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mışt ır.
/
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
talep ett iği bilgi ve belgelerin kendileriyle pa yla şıl ması z orunluluğunun bulunduğuna il işki n iddialarda bulunm uşsa da söz konusu maddenin tüm ihale evrakını n talep eden herkesle pa ylaşılac a ğı an lamını taşıma dığı, i şbu maddenin ihale kesinl eşmeden evvel, kesinl eşme sonrası bilgi verilebilecek kişi lere dahi bilgi aktarıl maması için ihale komisyon üyelerine yönelik olarak düz enlen mi ş bir madde olduğu, keza izah edil diği üzere, başvuru ya konu ihalenin idari şartnamesinde de ihale kararın ın kesinl eşmesi üzerine kimlere hangi bilgilerin veril ebil e ce ği açık ça düz enlenmiş olduğu, talep edilen bilgilerin ticari sır nit eli ğinde olm asından mütevellit bu kapsamda başvurana iletilmesinin mümkün olm adığı, aksine bu belgelerin başvurana iletilmesinin, bu bakım dan bahsi geçen gizlilik ilkesine a ykı rılık teşkil etiği, ne başvuru ya konu ihalede ne de a ynı şartlar dahilinde ya pıl an diğer ihalelerde istenen bilgi ve belgelerin, idari şartnamede bu bilgileri alabilec e ği söylenenler dışı nda başka kimselerle pa ylaşılm adığı, anıl an
Yönerge ’nin 24’üncü maddesi u ya rınca a çık ihale usulünün tüm isteklilerin katı labilecekleri bir ihale usulü olduğu, z arfların ihale komisyonu huzurunda açıl d ığı ve tutanak alt ına alı nd ığı, bu bakım dan katı lı mcıların ihale salonuna alı nması yönünde bir zorunluluk bu lu nm adığı, söz konusu ihaleye ait İd ari Şartnamenin
“ İhale ye İli şkin Bilgiler İle İh ale Ve Son Teklif Verme Tarih Ve S aati ” b aşlı klı 3.1./(g) maddesinde ihale salonuna isteklilerin alınma ya ca ğının a çıkça düz e nlendiği, söz konusu şartlar altı nda girilen ihale için hiçbir isteklinin, ihalenin yapıl dığı salona kabul edil me diği, kaldı ki; ihaleye teklif veren firmala rın salona kabul edil diği ihalelerde de başvurucunun talep etm iş olduğu zarf açma tut anağı, ihale komisyon kararı, kontrol tut ana ğı gibi belgelerin, hatta 30.10.2023 tarihli ihtarname kaps amı nda talep ettikleri üzere tüm ihale dos yas ını n Ş irketl eri personeli ve gerekli hallerde ya rgı organları dışı nda üçüncü bir taraf ile p a yl aşıl masını n söz konusu olmadığı, 2.5. Ş irketl erinin tüm ihalelerinde; sa ydaml ık, rekabet, eşit muamele, güvenilirlik, gizlilik, kamuoyu denetimi, iht i yaçl arın uygun ş artlard a ve z amanında karşılanması ve k a ynakların verimli kull anıl ması ilkelerini kati şekil de u yguladı ğı, başta başvuru ya konu ihale özelinde olmak üzere ya pıl an tüm ihale süreçlerinin, önceden belirlenen şartla r dahilinde ihaleye k atı lm a şartlarını haiz olan tüm firmaların dahil olabildi ği, komisyon huzurunda kapalı zarf ile tekliflerin topl andığı ve toplanan tekliflerin tutanak alt ına alı narak açıl dığı, s onuçlarını n ise yine önceden şartları belirtilen şartlarda ilan edil diği ve karara bağl andığı bir akışt a sürd ürüldüğü, yuk arıda da izah edil di ği üzere b aşvur u ya konu ihaleye katı la n tüm firmaların teklif vermeden önce idari şartname de dahil olmak üzere tüm dok üm anı inceleyip kabul ett iği ve bunun sonucunda da idari şartnamede b eli rtildi ği üzere ihalenin, teklif verenlerin katı lı mı olm aksız ın kapalı zarf ile tekliflerin topl anması ve ihale komisyonu huzurunda imza ile açılarak tutanak alt ına alı nması suretiyle ge rçekl eşti riler ek, yine idari şartn amed e belirtilen şekil de, belirtilen kişi lere, belirtilen bilgiler verilmek suretiyle sonu çlandırıl dığı, bu noktada Ş irketl erinin yukarıda belirtilen ilkelere a ykı rı bir u ygulaması bulunm adı ğı gibi aksine başvur an ta rafından talep edilen belgelerin pa ylaşılm asını n bahsi geçen ilkelerden gizlilik ilkesine a ykırılı k teşkil edecek nitelikte olduğunu , zira daha önce de beli rtildi ği gibi, Ş irketl erinin özel hukuk tüzel kişi si ve tacir olup söz konusu bilgilerin ticari sır nit eli ğinde old uğu, 2.6. Ş ikâ yet konusu hususa il işki n işbu yaz ını n düz enlendiği tarih it ib arı yl a Ş irketl e rine ulaşmı ş herhangi bir kanun yoluna baş vu ru bilgisinin bulunm adığı, 2.7. Şi rketlerinin şika yet konusu hususa ili şkin yükümlülüklerini yerine getir diği, bu konuda herhangi bir “dost ane çöz üme” ul aşıl ması nın mümkün görünmediği, zira başvuranı n talebi göz önüne alı ndığında, söz konusu çözümün ancak Ş irketl erine ve hatta teklif veren di ğe r şirk etl e re ait ticari sı r nit eli ğindeki ve gizlilik içeren belgenin ve hatta tüm ihale dos yasını n başvurucu ya verilmesi ile mümkün olabilece ği, bugüne kadar hiçbir firma için yapıl ma yan böyle bir u ygulamanın, üstelik ihale şa rtnamesinde açık ç a başkaca bir bilgi p a ylaşı lm a ya ca ğına dair düzenlemeyi ihlal ederek ve bu bakım dan teklif veren diğer firmalar ve hatta Ş irketl e rinin ge rçekleştirdi ği ve gerçekl eşti rec e ği diğer tüm ihalelere teklif sunan/sunacak olan firmalar a çısı ndan TPIC Mal ve Hizmet Alım ı ile Yapım İşleri İhal e Yöner gesi’nin eşitlik ilkesine a ykırılı k teşkil ederek ge rçekleştiril mesini n Ş irketl eri açısı ndan kabulünün mümkün olm adığı, Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mışt ır.
/
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
Açıkl amalarına ve yaz ı ekinde de başvu ranla ya pıl an yaz ışm alar ile yuka rıda bahsi geçen Yönerge ile İda ri
Ş artname ye yer verilmi şti r.
III. İL GİL İ MEVZUAT
3. 2709 sayı lı Türkiye Cumhuriyeti Anayas ası ’ n ın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlı klı 74 ’üncü maddesinin 3’ü ncü ve 4’üncü fıkrala rınd a; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine ba şvurma hak kına sahiptir. Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlı ğına ba ğlı olarak kurulan Kamu Denet çili ği Kurumu idarenin işl eyişi yle ilgili şikâ yetl eri inceler.”, 4. 6328 sayı lı Kamu D en et çili ği Kurumu Kanunu ’nun; 4.1. “ T anımlar ” başlıkl ı 3’üncü maddesinin ilgili kısm ında; “ (1 ) Bu Kanunun uygu la nma s ın da ; (… )
e) İdare: Merkezî yönetim kapsamındaki kamu idareleri ile sosyal güvenlik kurumları nı, mahallî idareleri, mahallî idarelerin bağlı idarelerini, mahallî idare birliklerini, döner sermayeli kurul uşlar ı, kanunlarla kurulan fon ları , kamu tüzel kişi li ğini haiz kurul uşlar ı, kamu iktisadi teşebbüs lerini, sermayesinin yüzde ellisinden fazl ası kamuya ait kurul uşlar ile bunlara bağlı ortaklı klar ve müesseseleri, kamu kurumu nit eli ğinde ki meslek kurul uşlar ını , kamu hizmeti yürüten özel hukuk tüzel kişi lerini, (…) ifade eder.” 4.2. “Kurumun Görevi ” başlı klı 5’inci maddesinin 1’inci fıkrasında; “Kurum, idarenin iş leyiş iyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işl emleri ile tutum ve davranı şlar ını ; insan hakları na dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araşt ırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevli dir.” , 5. 4982 sayı lı Bilgi Edinme Hak k ı Kan u nu ’nu n ; 5.1. “ Amaç” başlı klı 1’in ci maddesinde, “ Bu Kanunun amacı; demokratik ve şeff af yönetimin gereği olan eşit li k, taraf sız lı k ve açıklı k ilkelerine uygun olarak kişi lerin bilgi edinme hakkını kull anmala rına il işkin esas ve usulleri düzenlemekti r.”, 5.2. “ K apsam” başlı klı 2’nci maddesinin 1’inci fık rası nd a; “ Bu Kanun; kamu kurum ve kurul uşlar ı ile kamu kurumu nit eli ğindeki meslek kurul uşlar ını n faaliyetlerinde uygulanı r.”, 5.3. “ T anımlar ” başlıkl ı 3’üncü maddesinin ilgili bentlerinde; “ a) Kurum ve kurul uş: Bu Kanunun 2 nci maddesinde geçen ve kapsama dahil olan bilgi edinme başvurusu yapılacak bütün makam ve mercileri, b) Başvuru sahibi: Bu Kanun kapsamında bilgi edinme hak kını kullanarak kurum ve kurul uşlar a başvuran gerçek ve tüzel kişi leri, c) Bilgi: Kurum ve kurul uşlar ın sahip oldukları kayıt larda yer alan bu Kanun kapsamındaki her türlü veriyi, d) Belge: Kurum ve ku ruluş ları n sahip ol du klar ı bu Kanun kapsamındaki yazıl ı, bası lı veya çoğalt ıl mış dosya, evrak, kitap, dergi, broşür , etüt, mektup, program, talimat, kroki, plân, film, fotoğraf , teyp ve video kaseti, harita, elektronik ortamda kaydedilen her türlü bilgi, haber ve veri taşı yıcılar ını , (… )
ifade eder.”, Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mışt ır.
/
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
5.4. “ Bilgi edinme hakkı” başlı klı 4’üncü maddesinin 1’inci fıkrasında, “Herkes bilgi edinme ha kkına sahiptir.”, 5.5. “ Bilgi verme yükümlülüğ ü” başlı klı 5’inci maddesinin 1’inci fıkrasında, “ K urum ve kurul uşlar , bu Kanunda yer alan istisnalar dışı ndaki her türlü bilgi veya belgeyi başvuranl arın yararl anmasına sunmak ve bilgi edinme başvurul arını etkin, süratli ve doğru sonuçlandı rmak üzere, gerekli idarî ve teknik tedbirleri almakla yükümlüdü rler.” , 5.6. “ T icarî sır” başlı klı 23’üncü maddesinde, “ K anunlar da ticarî sır olarak nitelenen bilgi veya belgeler ile, kurum ve kurul uşlar taraf ından gerçek veya tüzel kişi lerden gizli kalması kaydıyla sağl anan ticarî ve malî bilgiler, bu Kanun kapsamı dışı ndadır .” , 6. 4646 sayı lı Doğalgaz Piyasa sı Kan u n u ’n u n “Ş irket kurulumu ve d evir” b aşlı k lı ek 1’in ci maddesinde (Ek:25/11/2020-7257/9 md.); “ Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlı ğı ile ilgili kamu iktisadi teş ebbü s ler i ve bunlar ın bağlı ortaklı kları taraf ından bu maddenin yürürlük tarihinden önce yurt dışı nda kurulan şir ketl erin T ürkiye’dek i şubelerinin bulunduğu yerlerde söz konusu şir ke tl erin ortakları nca, işl etme konular ı, ticaret unv anlar ı, sermayeleri ve ortaklı k payları aynı kalmak suretiyle, bu madde ve özel hukuk hükümlerine tabi olmak ve ikinci fı krada belirtilen iş lemler i gerç ekleştir m ek üzere, C umhurbaşka nı kararı yla ayrı birer şir ket kurulabilir. Bu şirketler, bu madde ve 13/1/2011 tarihli ve 6102 sa yıl ı Türk Ticaret Kanununun bu maddeye aykırı olmayan hükümlerine göre Hazine ve Maliye Bakanlı ğını n görüşü de al ın mak suretiyle hazı rlana cak esas sözl eşmelerinin tescil ve il anıyla faaliyete geçerler.
Kurulan şir ketl er faaliyete geçmelerini müteakip en geç alt ı ay içerisinde yurt dışı ndaki şir ketl erle yapacakları protokollerle, yurt dışı ndaki şir ketl e rin her türlü; hakları nı, al acakla r ın ı, yükümlülüklerini, taşınırl arını ve taşınmazlarını, gemilerini ve taşıt larını, ruhsatlarını ve lis anslarını, fikri ve sınai haklarını, ulusl araras ı kurul uşlar ve şir k etl er nezdindeki hisselerini ve ortaklı kla rını , sözl eşmelerini ve kredi anlaş maları nı, araçları nı, gereçlerini ve malzemelerini, yazıl ımlar ını ve donanımları nı, yazıl ı ve elektronik ortamdaki kayıt ları nı ve di ğer dokümanları nı, taraf olduğu davaları ve icra takiplerini, bu maddenin yürürlük tarihinden önceki borçları nı ve personelini devralabilirler. Söz konusu devir işl eml erini n tamamlanmasıyla beraber, yurt dışında kurulan şir ketl erin T ürkiye’de ki ş ubeleri talep üzerine tasfiyesiz terkin olunur. Bu devirlere il iş kin bütün devir, temlik ve intikal işl emleri ile bu işl emlerden doğan kazançlar ve bu işl emlerl e ilgili olarak düzenlenecek her türlü sözl eşme, protokol ve k âğıt lar damga vergisi dâhil her türlü vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerden ist isnad ır. Bu devir işl emlerine ve protokollere il işkin olarak ortaya çıkabilecek tereddütleri gidermeye Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı yetkilidir. İlgili mevzuatta yurt dışı ndaki ş ir ketl ere yapıl an atı fl ar devir işl emlerini n tamamlanmasını müteakip ilgisine göre T ürkiye’d e kurulan şir ketl ere yapıl mış sayıl ır.
Kurulan şirketler, iş letme konusu dâhilinde olmak kaydıyla 11/9/1981 tarihli ve 2522 sayılı Kamu
Kurulu şlar ını n Yurt Dışındaki İhaleler e K atı lması Hakkında Kanuna tabi olmaksız ın yurt içinde ve yurt dışı nda gereken faaliyetleri yürütmeye yetkilidir. Bu şir ketl er hakkında; 10/2/1954 tarihli ve 6245 sayıl ı
Harcırah Kanunu, 5/1/1961 tarihli ve 237 sayılı Taşıt Kanunu, 8/9/1983 tarihli ve 2886 sayıl ı Devlet İhale
Kanunu, ceza ve ihalelerden yasaklanma hükümleri hariç 4/1/2002 tarihli ve 4734 sa yıl ı Kamu İhale
Kanunu, 5/1/2002 tarihli ve 4735 sayıl ı Kamu İhale Sözl eşmeleri Kanunu, 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayıl ı
Türk Ticaret Kanununun kurul uşa ve tescile, ayni ve nakdi sermaye k onulm asına , sermaye ve kanuni yedek akçelerle ilgili olarak k e ndil iği nden sona ermeye il iş kin hükümleri, 8/6/1984 tarihli ve 233 sayıl ı Kanun
Hükmünde Kararname, 22/1/1990 tarihli ve 399 s ayıl ı Kanun Hükmünde Kararname, 18/5/1994 tarihli ve
527 sayıl ı Kanun Hükmünde Kararname, 4/7/2001 tarihli ve 631 sayıl ı Kanun Hükmünde Kararname ile
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mışt ır.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
kamu kurum ve kurul uşl arına personel alı nmasına dair ilgili mevzuat hükümleri uygulanmaz. Ancak, Türkiye Büyük Millet Meclisi denetimine il işkin 2/4/1987 tarihli ve 3346 sa yıl ı Kamu İkti sadi T eşebb üsleri ile Fonları n Türkiye Büyük Millet Meclisince Denetlenmesinin Düzenlenmesi Hak kında Kanunun 9 uncu maddesi hükümleri u ygu lanı r. Kurulan şir ketl erde 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayıl ı İş Kanununa tabi personel istihdam edilir.
Kurulan şir ketl erin ortak lı k yapısı nı değişt irmey e, yurt içinde ve yurt dışı nd a şir ket kurmasına veya bir şir kete yüzde elliden fazla hisseyle ortak olması na karar vermeye C umh urbaşkanı yetkili dir.” , 7. 28.03.2013 tarihli ve 28061 (mükerrer) sayı lı Resmi Ga ze te’de ya yı mla n an Kamu Den et çil iği
Kurumu Kanununun Uygul an masın a İli şkin Usul ve Esaslar Hak k ın d a Yönetmelik ’in “ K urumun görevi” başlı klı 4’üncü maddesinin 1’inci fıkrası nda; “ (1 ) Kurum; a) Merkezi yönetim kapsamında ki kamu idareleri ile sosyal güvenlik kurumları nın, mahallî idarelerin, mahallî idarelerin bağlı idarelerinin, mahallî idare birliklerinin, döner sermayeli kuruluşların, kanunlarla kurulan fonların, kamu tüzel kişi l iğini haiz kuruluşların, kamu iktisadi teşebbüsl erini n, sermayesinin yüzde ellisinden fazlası kamuya ait kurul uşlar ile bunlara bağlı ortaklı klar ve müesseselerin, kamu kurumu nit eli ğindeki meslek kurul uşlar ını n,(… )
her türlü eylem ve işl emleri ile tutum ve da vra nı ş la r ın a ili şkin şikâyetler i inceler, araşt ırı r ve önerilerde bulunur .”, 8. 27.04.2004 tarihli ve 25445 sayı lı Resmî Gazete ’de yayı mlan an Bilgi Edinme H ak k ı
Kanununun Uygul an masın a İli şk in Esas ve Usuller Hak k ın d a Yönetmeli k ’in; 8.1. “ Amaç” başlı klı 1’inci maddesinde, “ Bu Y önetmeli ğin amacı, gerçek ve tüzel kişi le rin bilgi edinme ha kkın ı kull anmaları na ilişkin 9/10/2003 tarihli ve 4982 sayıl ı Bilgi Edinme H akkı Kanununun u ygulanması na dair esas ve usulleri düzenlemekti r.”, 8.2. “ K apsam” başl ıkl ı 2’nci maddesinde; “ Bu Yönetmelik; merkezi idare kapsamındaki kamu idareleri ile bunlar ın bağlı , ilgili veya il iş kili kurul uşlar ını n, köyler hariç olmak üzere mahalli idareler ve bunlar ın bağ lı ve ilgili kurul uşlar ı ile birlik veya şir ketl erini n, T.C. Merkez Ban kası ve üniversiteler de dahil olmak üzere kamu tüzel kişi li ğini haiz olarak enstitü, teşebbüs, teşekkül, fon ve sair adlarla kurul muş olan bütün kamu kurum ve kurul uşlar ını n ve kamu kurumu nit eli ğindeki meslek kurul uşlar ını n faaliyetlerinde uyg ulanı r.” , 8.3. “ Bilgi edinme hakkı” başlı klı 5’inci maddesinin 1’inci fıkrasında, “ Herkes, Kanun ve bu Yönetmelikte belirlenen esas ve usuller çerçevesinde bilgi edinme hakkına sahi pti r.” , 8.4. “ K anunda istisna s ayıl an bilgi veya belgelere il işkin talepler” başlı klı 23’üncü maddesinde; “ K anunda bilgi edinme hakkını n ist isnal arı olarak düzenlenen konularda yapıl an bilgi edinme başvurul arı reddedilir ve ret kararı başvuru sahibine gerekçeli olarak bil diri li r.”, 8.5. “ T icari sır ” başlı klı 34’üncü maddesinde; “Kanunlarda ticari sır olarak nitelenen bilgi veya belgeler ile, kurum ve ku ruluş lar taraf ından gerçek veya tüzel kişi lerden gizli kalması kaydıyla sa ğlanan ticari ve mali bilgiler, bilgi edinme hakkı kapsamı dı ş ın da dı r .”
Düzenlemeleri yer alm ak tadır.
IV. KAMU DENET ÇİSİ YAHYA AKMAN ’IN KAMU B AŞDE NET ÇİSİ ‘NE ÖNE RİSİ
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mışt ır.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
9. İl gil i mevzuat ve tüm dosya k apsamı birlikte d eğerlendiril di ğinde; başv urunun reddi yönünde haz ırlanan “R et Ka rarı Ö nerisi” Kamu Başden etçi si’ne sunul muşt ur.
V. DEĞE RLE NDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 10. Başvur an vekili özetle Turkish Petroleum International Anonim Ş irketi (TPIC) Genel Müdürlü ğü tarafından Hidroklorik Asit Alımı için açık ihale usulü ile gerçekleştiril en dosya numaralı ihale işl em dos yasında yer alan bilgi ve belgelerin tarafla rı yl a pa ylaşılm ası nı talep etmektedir.
11. Dosya kapsamı nın incelenmesinden anlaşıldı ğı üzere başvu ru ya il işki n olaylar özetle şö yledir:
12. TPIC tar afından Hidroklorik Asit Alım ı için açık ihale usulü ile 25.07.2023 tarihinde ge rçekl eşti rilen ihaleye b aşvuran Ş irket katı lı m gö stermi şti r.
13. Sonraki süreçte başvur a n vekili, TP IC ’i muhatap 16.10.2023, 30.10.2023 ve 29.11.2023 tarihli ihtarnamelerinde özetle, katıl ım gösterdi ği ihalenin sonucuna dair bilgi edinmeyi talep etmi ş; a yrı ca , ihale alı cısı nın bilgilerinin tarafl arı yl a pa yl aşıl madığını , ihale sonucunun talepleri üzerine kendilerine bildirilmesi sebebiyle ihale sürecinin ş eff aflığına gölge düşt ü ğünü belirterek ihalenin sa ydaml ı ğını teminen ihale işl em dos yasında yer alan bilgi ve belgelerin tarafla rı yl a pa ylaşılm ası nı talep etm işt ir.
14. TPIC ise söz konusu ihtarnamelere cevaben b a şvurana gönde rdiği 19.10.2023, 13.11.2023 ve
20.12.2023 tarihli yaz ıl arın ın ilgili kısıml arında özetle; söz konusu ihalede baş vu ranın ekonomik açı dan en
avantajlı 2. teklif olduğunu ve ihalenin 84.300.000.00 TL tut arı üzerinden ekonomik açıdan en avantajlı firmaya ba ğl andığı nı, ba şvuranın imza ile kabulünü ge rç ekleştirdiği İd ari Ş artname ger e ği Ş irketl e rinin ihale sonucuna il işki n en avantajl ı teklif bedeli to pl amı ve başvuranın teklifinin kaçıncı sır ada ol du ğu bilgileri dışı nda bir gerekçe bildirme yüküml ülü ğü bulunm adığı, Turkish Petroleum International Anonim
Ş irketi (TPIC) Mal ve Hizmet Alım ı ile Yapım İşl eri İh ale Yönergesi ’ni n 41’inci maddesinin ihale kesinl eşmeden evvel, ke sinl eşme sonrası bilgi verilebilecek kişi lere dahi bilgi akta rılmaması için ihale komisyon üyelerine yönelik düz enlendiğini, keza idari şa rtnamede ihale kara rının kesinleşmesi üzerine kimlere hangi bilgilerin verilebil ece ğini n açık ça düz enlendiğini, talep edilen bilgiler ticari sır nit eli ğinde olduğundan t ara flarına iletilmesinin mümkün olmadığı nı, ihale dos ya sına ait bütün evrakla rın gizli evrak derecesinde oldu ğu, ihale üzerinde kalan istekli dâhil hiçbir istekliye hiçbir şart ve koşul a lt ın da verileme ye ce ğini, söz konusu bilgi ve belgelerin ancak mahkemeler ile kamu kuruluşlarını denetlemekle görevli makamlarca talep edilmesi halinde yalnı z ca bu makamlar özelinde pa yl aşıl dığı nı, ne ihtarnameye konu ihalede ne de a yn ı ş artlar dahilinde yapıl an di ğer ihalelerde başv uranın ist ediği bilgilerin, idari şartnamede bu bilgileri al abil ece ği söylenenler dışı nda başka kimselerle pa ylaşılm adığını beli rtmi şti r.
15. Kurumumuza ya pıl an i şbu başvuru konusu TPIC tar afından ger çekl eşt iril en ihalenin işl em dos yasına il işki n bilgi ve belge talebi hakkında old uğundan, b aşvurunun çözümlendirilmesinde 4982 sa yıl ı
Bilgi Edinme Hakkı Kanunu hükümlerinin uygulama alanı bulup bulmayacağını n tespiti için öncelikle, genel it ibarı yl a, TP IC ’in hukuki statüsüne bakıl ması gerekmektedir.
16. TPIC, Turkish Petroleum International Company Limited unvanı yl a 1988 yı lı nda Bakanlar Kurulu
Kara rı’na d a yanıl ar ak Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığına (TPAO) bağlı olarak yurt dışı merkezli kurulan ve 2013 yıl ında Boru Hatl arı ile Petrol T a şım a Anonim Ş irketi ne ( BOTAŞ) ba ğlanan bir şir ket olup
4646 sa yıl ı Do ğal gaz P i yasası Kanunu’nun ek 1’inci maddesi ve 13.02.2021 tarihli ve 31394 sa yıl ı Resmi
Gaz ete’de ya yım lan an 3545 sa yıl ı C umhurbaş kanı Kara rı u yarınc a, daha önce yurt dışı nda faaliyet göstermekte iken Türki ye ’ de faaliyetlerine devam etmesi amacı yla, an ıl an Ş irketi n aktif ve pasifleri devralı nar ak, BOTAŞ tar afından kurulan ve Turkish Petroleum International Anonim Şirketi (TPIC) ticaret unvanına sahip bir anonim şirkett ir.
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mışt ır.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
17. TP IC ’in amacı ve faaliyet konusu ise; her türlü petrol, petrol ürünleri, doğal gaz , jeotermal enerji ve tüm yeralt ı ve yerüstü maden ka ynakl arına il işki n olarak; Türkiye içinde ve dışı nda, karada, denizde ve havada; topografik, jeolojik ve benzeri araştı rma, mühendislik, arama, sondaj, çıkarma, kuyu tamamlama, saha geli şti rme, üretim, taşım a, rafineri, depolama, değe rlendirme, kullanma, satı ş, ihracat, ithalat ve tüm bunlara benzeri di ğe r ko nuları yürütmek, bunlarla ilgili her çeşit ticari iş lemi ifa etmek olup TPIC, bu amaçlar do ğrultusunda gerekli, tamaml a yıcı, tesadüfi ya da bu amacın ge rçekleşmesine yardım eden her türlü faaliyetleri yürütmektedir.
18. 4646 sa yıl ı Do ğalgaz P i yasası Kanunu ’nun ek 1’inci maddesi ve özel hukuk hükümlerine tabi olmak üzere kurulan TPIC, anıl an maddenin 3’üncü fıkr ası u yarın ca 2886 sa yıl ı Devlet İh ale Kanunu ile ceza ve ihalelerden yasaklanma hariç 4734 sa yıl ı Kamu İh ale K anunu’na, 233 ve 399 sa yıl ı Kanun Hükmünde
Kara rname’l ere ve kamu kurum ve kuruluşlarına personel alı nmasına dair ilgili mevzuat hükümlerine tabi değil dir. Bununla birlikte TPIC, 3346 sa yıl ı Kamu İkt is adi Teşebbüsl e ri ile Fon ların Türkiye Büyük Millet 1
Meclisince Denetlenmesinin Düzenlenmesi Hak kında Kanun ’un 9 uncu maddesi hükümlerine tabidir.
A yrı ca, anılan madde ge re ği TP IC ’ın ortaklık ya pısını değişt irme ye, yurt içinde ve yurt dışında şirket kurmasına veya bir şirk ete yüzde elliden fazla hisseyle ortak olm asına karar vermeye C umhurb aşkanı yetkili kıl ınm ışt ır.
19. Buraya kadar ya pıl an aç ıkl amalardan sonra, baş vurunun çözümlendirilebilmesi için 4982 sa yıl ı
Bilgi Edinme Hakkı Kan unu’nun amacı, kapsamı ve içerdi ği temel nitelikli düzenlemelerin ele alı nması gereklidir.
20. Bil indi ği üzere, ülkemizde bilgi edinme h akkı 2003 yıl ında kabul edilen 4982 sa yıl ı Bilgi Edinme
Hakkı Kanunu ile yasal d a ya na ğını bulm uş ve 2010 yıl ında T.C. An a yasası’ nın 74’üncü maddesine eklenen fıkra ile de anayasal güvenceye k avuşm uştur. Anılan düzenlemelerde herkesin bilgi edinme hakkına sahip olduğu hüküm alt ına alı n mı ş ve 4982 s a yıl ı Kanu n’un ama cı, demokratik ve şef faf yönetimin ge re ği olan eşit li k, tarafsız lı k ve açıkl ık ilkelerine uygun olarak kişi lerin bilgi edinme hakkını kull anmalarına il iş kin esas ve usulleri düzenlemek olarak belirlen mi şti r.
21. Bu çerçevede anıl an Ka nun’un 5’inci maddesiyle kurum ve kuruluşlar, bu Kanun’d a yer alan istisnalar dışı ndaki her türlü bilgi ve belgeyi talepte bulunana sunmak ve bilgi edinme başvu rularını etkin, süratli ve doğru sonuçlan dırmak üzere, gerekli idarî ve teknik tedbirleri almakla yükümlü kıl ınm ışt ır. Bu açıdan ülkemizde bilgi edinme kurumu kişi ler açısı ndan bir hak, bilgi vermek ise idare a çısı ndan bir yükümlülük olarak düz en lenmiş olup bu Kanun ka psamı nda ya pıl an bilgi edinme başvuruları, ancak a nıl an
Kanun’da belirtilen istisnalar çerçevesinde reddedilebilecektir.
22. Öte taraftan, 4982 sa yıl ı Kanun’un “K apsam” başl ıkl ı 2’nci maddesinde bu Kanun’un, kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu nit eli ğindeki meslek kuruluşlarını n faaliyetlerinde u ygulan aca ğı hüküm alt ına alı nmı ş olup Kanun’da kamu kurum ve kuruluşları ibaresinin karşılı k geldi ği çerçeveye dair açık bir tanıml ama ya yer ve rilmemi ş; yalnı z ca, bu ibarenin 4982 sa yıl ı Kanun’un 2’nci maddesinde geçen ve kapsama dâhil olan bilgi edinme başvurusu ya pıl a cak bütün makam ve mercileri ifade ett i ği beli rtilm işt ir.
Mevzuatım ız da ise kamu kurum ve kuruluşu kavr amına ili şkin net bir tanımlama yer almamakta olup bu bakım dan öncelikle kamu kurumu kavramı nın açı klı ğa kavuşt urulması gerekmektedir.
1
Kan un ’ un a mac ı, kamu iktisadi teşeb b üsler i ni n Türkiye Büyük Millet Meclisince k ur ulu ş a maç lar ı na göre denetlenmesine dair usul ve esa slar ın düzenlenmesi olup “Ka p sa m” b aşlı klı 2 ’ nci maddesinin 1 ’i nci fı kr ası; “Öd en miş sermayesinin ya rı sın d a n fa zla sı kamu tü zelkişilerin ce sa ğ la n mış olan kurumlar ile bu ku ru mla rın ö d en miş sermayesinin ya rısın d a n fa zla sın ı sağ la mış o ld u kla rı d iğ er kurumlar ve yu ka rıd a sa yıla n la rda n olmamakla beraber kendilerine b a zı kamu yetki ve görevleri ve rilm iş olup galip va sıfla rı bu kamu hizmetlerini yürütmek olan ve kamu kurumu n iteliğ in d ek i meslek ku ru lu şla rın d a n olmayan özel kanunlara tabi kurumlar ve İ ller B a n ka sı, bu Kanunla konulan denetime ta b id irler.” şek li nd ed ir .
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mışt ır.
/
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
23. T.C. Anayasası ’nın 123’ üncü maddesinde, idarenin kuruluş ve görevlerinin merkezden yönetim ve yerinden yönetim ilkelerine dayana ca ğı beli rtilm işt ir. Bu çerçevede, idare hukuku öğr eti sinde de kabul edil diği üzere, ülkemiz idari teşkilatı, genel/merkezi idare (Devlet idaresi) ile yerel/mahalli idareler (yer yönünden yerinden yönetim) ve hizmet yönünden yerinden yönetim kuruluşları (kamu ku rumları) ş e kli nde oluşm uştur.
24. Gerek merkezden yönetim kuruluşu olan Devlet gerekse de yerinden yönetim kuruluşları birer kamu tüzel kişi si olup kamu tüzel kişi lerini n sahip olduğu ortak özelliklere sahiptirler. Öte yandan doktrinde kamu tüzel kişi leri, kamu idareleri ve kamu kurumları olarak da tasniflenmektedir. Buna göre, kamu idaresi belli bir coğra fi alanda bir arada yaş a yan insan top lul uklarını n oluşt urduğu kamu tüzel kişil erini (Devlet, il özel idaresi, belediye ve köy), kamu kurumu ise belli bir malvarlı ğını n uz manlık ilkesi çerçevesinde belli bir amaca tahsis edilmesiyle oluşt urulmuş kamu tüzel kişi lerini ifade etmektedir (Kemal Gözler, İd ar e
Hukukuna Giriş, Ekin Kitabevi Yayınl arı, 2006, ss. 37-39).
25. Kamu hukuku tüzel kişi lerini n özellikleri ise, genel it ibarı yl a, kanunla veya C umhurbaşk anı kararnamesiyle kurulma, kuruluş amacını kamu ya rarı ve faaliyet ko nularını da kamu hizmetinin oluşt urması ve kamusal yetki ve a yrıc alı klarla don atı lm ak olarak sa yıl abil ir (A. Ş ere f Gözübüyük ve Turgut
Tan, İdar e Hukuku Cilt I Genel Esaslar, Turhan Kitabevi , 2021, ss. 162-166).
26. Buna göre, 4646 s a yıl ı Kanun’un ek 1’inci maddesi u yarın ca, daha önce yurt dışı nda faaliyet göstermekte iken Türki ye’de faaliyetlerine devam etmek ama cı yl a Türk i ye’d e kurulan TPIC, özel bir kanunla kurulmuş veya resmî olarak idare teşkilat ı içinde tanıml anmı ş bir tüzel kişi lik olm a yıp 233 sa yıl ı
KHK çerçevesinde özel hukuk hükümlerine tabi olarak kurulmakta ve faaliyet yürütmektedir. A yrıc a TPIC, resen icra yetkisi ve işl eml erinin hukuka uygunluk karinesinden ya rar lanması gibi idareye t a nı nan a yrı calı klarla da donatı l mamış olup personelinin statüsü ile işl em ve eylemleri de kamu hukuku k urall arı çerçevesinde yürütülmemektedir. Buna göre TP IC ’in bir kamu tüzel kişisi olduğu sonucuna var ıl m ası mümkün görünmemektedir (Anayasa Mahkemesi, E.2021/14, K.2023/173, 11.10.2023, §§ 75-76).
27. Öte yandan b aşvuru konusuna ili şkin olarak 4982 sa yılı Bilgi Edinme Hakkı Kanununun
U ygulanm asına İli şkin Esas ve Usuller Hakkında Yön etm elik ’in “ K apsam” başlı klı 2’nci maddesine de bakıl ması gerekir. Nitekim anıl an Yönetm eli k’in 2’nci maddesinde, bu Yön etm eli k’in; merkezi idare kapsamı ndaki kamu idareleri ile bunların b a ğlı , ilgili veya il işki li kuruluşlarını n, köyler hariç olmak üzere mahalli idareler ve bunla rın bağlı ve ilgili kuruluşları ile birlik veya şirke tle rin in, T.C. Merkez Bankası ve üniversiteler de dahil olmak üzere kamu tüzel kişi li ğini haiz olarak enstitü, teşebbüs, teş ekkül, fon ve sair adlarla kurulmuş olan bütün kamu kurum ve ku rul uş larını n ve kamu kurumu nit eli ğindeki meslek kuruluşlarını n faaliyetlerinde u ygul anac a ğı ön görü lm üştür.
28. Anılan maddeyle belediye şirketl erinin de Yönetmelik kapsamı na alın dı ğı, dola yısı yl a söz konusu şirketl erin 4982 sa yıl ı Kanun’un k apsamı olarak belirtilen kamu kurum ve kuruluşları içerisinde değerlendiril di ği anlaşıl maktadır.
29. Mahalli idarelerce kurulan şirketl erin 4982 sa yı lı Kanun’un kapsamı nda bulunm adığı, Kanun hükmünü aşar nitelikteki Yönetmelik ’in “ K apsam” başlı klı 2’nci maddesinde hukuka uyarlık bulunm adığından bahisle iptalinin istendiği davada ise Danışt a y 10. Dairesi, aşa ğıda yer verilen değerlendirmelerde bulunarak dav anın reddine karar vermişt ir (E. 2018/3778, K. 2022/6734, T. 29.12.2022,
https://www.corpus.com.tr, Erişi m Tarihi: 30.05.2024):
29.1. Kamu kurumları, kamu tüzel kişil iğini haiz, hizmet yönünden yerinden yönetim kuruluşlarını ifade etmektedir.
29.2. Belediye ve bü yükşehir belediyelerince, kendilerine ait görev ve kamu hizmeti alanlarında faaliyet göstermek üzere Türk Ticaret Kanunu hükümleri u ya rın ca kurulan şirketl e r (belediye işt irakleri), k ıs aca
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mışt ır.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
belediye iktisadi teşebbü sü (BİT) olarak adlandırı lm akta olup başka bir tanıml a, B İT’ler, ihtiyaç duyulan birtakım yerel hizmetlerin temini için, Türk Ticaret Kanunu esasla rına tâbi olarak belediyeler tar af ından kurulan veya sermayesinin yarısından faz lasına sahip olunm ası koşulu yl a ortak olunan, belediyelerin görev alanına giren konularda faaliyet gösteren özel hukuk tüzel kişi leridi r. Dolayı sı yl a özel hukuk tüzel kişi si olan belediye iktisadi teşebbüsl erinin (belediye işt iraklerini n), kamu idaresi ya da kamu kurumu nit eli ğinde meslek kuruluşu olm adığı gibi, hizmet yönünden yerinden yönetim kuruluşu, diğer bir ifadeyle kamu kurumu da olm adığı anl a şıl maktadır.
29.3. Ancak yukarıda tanı m l anan kavramlar, hukukumuzda genel olarak a ktarıl an şekil de kabul edilmekle birlikte, yasama organı tarafınd an kanu nların amaç ve kapsamı dikkate alı narak, a ynı kavramlar her kanuna özgü olarak farkl ı ş ekil de tanıml an abil mekte, bu husus kanun koyucunun takdir yetkisi çerçevesinde kabul edilmektedir. Örn e ğin, genel yönetim (idare) kav ramı , kural olarak yalnı z ca merkezi yönetimi (idareyi) ifade etmesine ra ğmen, 5018 sa yı lı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 3’ü ncü maddesinin 1’inci fıkrası nda, “ Münhası ran bu Kanunun uygulanması nda; a) Genel yönetim kapsa m ındaki kamu idareleri: Uluslararası sınıflandırmalara göre belir lenmiş olan, merkezî yönetim kapsamındaki kamu idareleri, sosyal güvenlik kur uml ar ı ve mahallî idareler ” olarak tanıml anmı ştı r. A ynı şekil de, kamu idaresi kavramı , kural olarak yalnı z ca merkezi idare ve yerel yönetimleri ifade etmesine ra ğm en, 6085 sa yıl ı
S a yışt a y Kanunu’nun 2’n ci maddesinin birinci fıkrasında, “(1) Bu Kanunun uygulanması nda; “ … ı) Kamu idaresi: Kamu veya özel hukuk hükümlerine tabi olup olmadığı na bakıl maksız ın Sayışt ay denetimine tabi tüm idare, kurul uş, müessese, birlik, işl etme, bağlı or ta klık ve şir ketl er” olarak tanıml anmı ştı r.
29.4. Dola yısı yla, yalnı z ca yu karıda yer verilen genel tanıml ardan hareketle, B İT ‘lerin 4982 sa yıl ı
Kanun’a tâbi olup olm a dığını n tespitinin mümkün olm adığı; u yuşmaz lı ğın çözümünün, 4982 sa yıl ı
Kanun’un amacı ile B İT’lerin kuruluş ve faaliyet alanı, ama cı ve sermayesi gibi hususl arın birlikte değerlendiril mesi suretiyle çözülmesi ge rekti ği sonucuna va rılmaktadır. Buna göre, genel olarak B İT’le rin gerek statüleri, gerek te şkil atl anmaları ve yönetimleri bakım ından özel hukuk tüzel kişi si olup kamu kurumu nit eli ğinde bulunm adıkl arı, bununla birlikte, belde sakinlerinin iht i yaçl arını karşılamak a macı yl a kurulmaları, belediyenin görev ve hizmet alanlarıyl a ilgili faaliyet göstermeleri, belediyeden a yrı bir tüzel kişi li kleri ve özerk bütçeleri olm asına karşın sermayelerinin kamu kaynak ları yla oluşt urulması, mahalli idarenin denetimi alt ında bu lu nm aları yönleriyle özel hukuk hükümlerine tâbi olan sermaye şirketl eri nden farklılaştı kları, bu özelliklerinden dola yı 4982 sa yı lı Kanun’un genel gerekçesinde de ifade edilen, “kamu ka yn aklarını kullanan ve kamusal hizmetle yükümlü bulunan kurum ve k uruluşlar” kapsamı nda k aldı ğı; dola yısı yl a dava konusu Yönetmelik hükmünün, da yana ğı Kanun’un am acına ve lafz ına uygun ol duğu kanaatine ulaşılm ışt ır.
30. A yrı ca, 20.07.2017 tarih ve 30129 sa yıl ı Resmi Gaz ete’de ya yım lan an Türkiye Petrolleri Anonim
Ortaklığı nın (TPAO) sondaj, workover, kuyu tamamlama ve jeofizik oper a s yonları servis hizmeti iş lerine ait her türlü araç, iş mak inası, kule, gemi, di ğe r her türlü ekipman, malzeme, sondaj park sah aları nın ve müşt emi latını n Turkish Petroleum International Company Limited Ş ir keti ‘ne (TPIC) devrine il iş ki n
Bakanlar Kurulu kar arını n iptali istemiyle açıl an davada Danışt a y 10. Dairesi; 233 sa yıl ı KHK’nın 5 4’üncü maddesinin 3’üncü fık rasındaki düzenleme dikkate alındı ğında, kamu iktisadi teşebbüslerine ait işl etm elerin atı l durumda bulunan varlıkl arının, genel yönetim kapsamı nda ki kamu idareleri ve diğe r kamu kurum ve kuruluşla rı ile kamu iktisadi teşebbüsl er ine bedelsiz veya bedeli k arşılı ğında devredilebilmesinin mümkün olduğunu, sermayesinin tamamı 233 sa yı lı KHK’ ya tabi İkti sadi Devlet Teşekkülü olan TP AO’ ya ait olarak kurulan ve s onrasında yine 233 sa yıl ı KHK’ ya tabi İkti sadi Devlet Teşekkülü olan BO TAŞ ’a devredilen TP IC ’in 233 s a yıl ı KHK’nin 54’ün cü maddesinin 3’üncü fık rası kapsamı nda old uğun u değerlendir erek TP AO ’nun bünyesinde bulundurd uğu, sondaj, kuyu tamamlama ve jeofizik operas yonları ve servis hizmetlerinin, arama ve üretim faaliyetlerinden a yrıl arak, kamu sermayesi ile kurulan T P İC ’e devrinde hukuka a ykırılı k bulm amı ştı r (E. 2017/2412, K.2020/5470 T. 26.11.2020, https://www.corpus.com.tr, Erişi m Tarihi: 30.05.2024).
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mışt ır.
/
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
31. Yukarıda yer verilen kararlardan görülec e ği üzere, Danışt a y; 4982 sa yıl ı K a nun’un u ygulanmasında
Kanun’un “ Amaç” başlı klı 1’inci maddesi ile genel gerekçesini göz önüne alarak kamu kurumu n it eliği taşımasalar da kendilerini kuran kamu tüzel kişi lerini n görev ve hizmet alanları yl a ilgili faaliyet göstermeleri, sermayelerinin kamu ka yn akları yl a oluşt urulması ve kamunun ortak iht i ya ç larını n karşılanması amacı yla kurulmaları gibi nitelikleri taşı yan şirketl eri özel hukuk hükümlerine tabi olan sermaye şirketl e rinden farklı görerek 4982 sayı lı Kanun’un genel gerekçesinde ifade dilen “kamu ka yn aklarını kullanan ve kamusal hizmetle yükümlü bulunan kurum ve ku rul uş lar” kaps amı nda kabul etm iş; yine bir K İT’in (TPAO) atı l varlığını n kendisine devri açısı ndan da TP IC ’i, kamu sermayesi ile kurulması sebebiyle 233 s a yıl ı KHK çerçevesinde genel yönetim kapsam ındaki kamu idareleri ve diğer kamu kurum ve kuruluşları ile kamu iktisadi teşe bbüsl eri kapsamı nda olarak sa ymı ştı r.
32. A yrı ca belirtmek gerekir ki Bilgi Edinme De ğerlendirme Kurulu da 4982 sa yıl ı Kanun ve u ygulanmasına dair Yö netm eli k’te yer verilen kapsama dair düzenlemeler u ya rınca özel hukuk tüzel kişi lerini n anıl an Kanun u ya rın ca bilgi verme yükümlüsü olm adığını açıkl amakla birlikte idare hukuku doktrininde kamu kurum ve kuruluşlarının a yı rt edici özellikleri olarak kabul edilen yasayla kurulma, kamu gücü kullanma ve a yrıc a lı klarından yararlanma gibi nitelikleri taşıdıkl arı gerekçesi ile Türkiye Va kıflar
Bankası T.A.O. Türkiye Halk Bankası A.Ş ve Ziraat Bankası A .Ş . gibi kamu bankala rı ile Türk Hava
Kurumu Dern e ği, Ordu Yardıml aşma Kurumu (OYAK), Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası A.Ş. ve Türkiye
Futbol Federasyonu ve benzeri fede ras yonla rı, Bilgi Edinme H akkı Kanunu ’nun kapsamı nda kabul e tt iğin i belirtmektedir (Bilgi Edinme De ğe rlendirme Kurulu, T.C. BEDK Kar arla rı Işı ğında Bilgi Edinme Hakkı
Kanunu, 2022, ss.26, https://bedk.adalet.gov.tr/Resimler/SayfaDokuman/30320221605422.pdf, Eriş im
Tarihi: 30.05.2024).
33. Yukarıdan bu yana yer verilen açıkl amalar, ilgili mevzuat ve yargı kara rları dikkate alı narak yapıl an incelemelerde; 33.1. 28.07.1988 tarihli ve 88/13180 sa yıl ı Bakanlar Kurulu Kar arına d a yanıl a r ak TP AO’ ya ba ğlı olarak kurulmuş TP IC ’in, BOT AŞ’a bedelsiz devrine dair alın an Bakanlar Kurulu Kara rı (2012/4152 s a yıl ı Karar,
22.01.2013 tarihli ve 28536 sa yıl ı Resmi Gazete) Eki Kararı yla, sermayesinin 150 milyon ABD Dol arından
500 milyon ABD Doları na çıkarıl dığı ve söz konusu sermaye artırımı nın tam amı nı n, nakden ve defâten
TP AO’nun özkaynakları ndan öden ece ğini n düz en lendiği ve yine a ynı Ek Kararla TP IC ’in kuruluşun a dair
Bakanlar Kurulu K ara rı’ nın 1’inci maddesinin “Boru Hatlar ı ile Petrol T aşıma A.Ş.; Türkiye’nin petrol iht iyacını n karşı lanması na katkıda bulunmak, ul uslar arası ticaret alanı nda faaliyette bulunması n ı temin etmek, petrol ameliyeleri (arama, sondaj, üretim, ta ş ıma , pazarlama, saha hizmetleri ve rafinaj gibi) ve petrol ticareti ile jeotermal ameliyelerini icabında kuracağı şir ket vasıt ası ile yürütmek amacıyla, yabancı devlet me vzuat ına göre faaliyet göstermek üzere yurtdı şında bir şir ket kurabilir, gerek ti ğinde kurul muş şir ketl ere, o şi rkett e yönetim kurulunda temsilci bulundurma hakkı veren bir nispetle iş ti r ak edebil ir.” şekli nde değişt irildi ği görülmektedir.
33.2. Sonraki süreçte ise 4646 sa yıl ı Kanun’un 7257 sa yıl ı Kanun’un 9’unc u maddesiyle ek 1’inci maddesinde öngörülen, yu rtdışı nda kurulan şirket lerin Türki ye ’d eki şubel erinin bulunduğu yerlerde söz konusu şirketl erin ortakl arınca, bu madde ve özel hukuk hükümlerine tabi olmak üzere, C umhurbaşkanı kararı yla a yrı birer şirket ku rul abil ece ği hükmü ve bu doğrult uda alı nan C um hu rbaşk anı kar arı u ya rınca
TP IC ’in Ankara ili merkezli bir anonim şirket olarak BOTAŞ tar afından ku rul du ğu ve anıl an maddeyle özel hukuk hükümlerine tabi olmak üzere kurulan bu şirketl erin yasal statülerinin bu şekil de belirlenmesi suretiyle özel sektörün sahip olduğu hız lı karar verme, harekete geçebilme avantajla rından ya r arl anmalarına ve k ârl ıl ık ile verimlilik ilkeleri kapsamı nda faaliyette b ul un m aların a imkân tanı narak ülkenin enerji poli ti kalarını n ger çekleşmesine aktif bir şekil de katkı sağla mal arının amaçlandı ğı (AYM, E.2021/14, K.2023/173, 11/10/2023, § 79) anlaşılm aktadır.
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mışt ır.
/
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
33.3. Hâli haz ırda TP IC ’in; petrol ve doğalgaz arama, sondaj, kuyu tamamlama, saha geli şti rme, üretim, petrol sahası yüzey tesisleri, taşıma, rafineri, ham petrol ve petrol ürünleri ticareti, petrol d a ğıt ım ını içeren bütün de ğer zincirlerinde yurtiçi ve yu rtdışı faaliyetler gösterdi ği anl aşıl makta olup bu çerçevede yü rü tt üğü faaliyetlerden baz ıl arına bakı ld ığın da; TPAO ile MTA’ ya , aral arında ya pıl an söz leşmeler ile sondaj hizmeti, workover ve kuyu tamamlama hizmetleri verdi ği, TP AO’d an 2018 tarihi it ibarı yl a tara fına devri ge rçekl eşen Barbaros Hayrettin P aşa gemisi ile denizlerde sismik arama faaliyetleri ger çekleştirdi ği, TPAO ile imzalanan jeofizik hizmetleri söz leşmesine istinaden TPIC ’in TPAO adına Türkiye denizlerinde sismik arama faaliyetlerini sürdürdü ğü (https://www.tpao.gov.tr/deniz;
https://www.tpic.com.tr/tr/faaliyetler/sismik-arama-hizmetleri/offshore-sismik-hizmetleri/, Erişi m Tarihi:
30.05.2024), yine 2022 yı lı ocak a yında deneme kuyusu sondajı nı başa rıyl a tamamlayan yerli ve milli sondaj kulesi TP1500 (Koca Yusuf-1) ’in sondaj sahaları nda çalı şmalar a ba şladığı (https://www.tpic.com.tr/tr/kurumsal/tpic-bakis/ Erişi m Tarihi: 30.05.2024) ve TP IC ’in Kurumsal Kimlik
Kılavuzlarında TP IC ’in milli enerjinin markası olduğuna vurgu yapıl dığı (https://www.tpic.com.tr/tr/gundem/yayinlar/, Erişi m Tarihi: 30.05.2024) görülmektedir.
33.4. Yürütülen hizmetlerin nit eli ğine b akıl dı ğında ise, birer enerji ka yn a ğı olan petrol ve do ğalgaz ın gerek arama ve üretilmesinin gerekse de petrol ve d oğalgaz pi yasası faaliyetlerinin Devletin ruhsat ve lisans usullerine tabi tut tuğu, böylece denetim ve gözetiminde olan bir alan olduğu ve Danışt a y’ın; enerji üretim, iletim ve dağıt ım ile ilgili hizmetlerin kamu hizmeti olduğunu, kamu hizmetinin ise toplumun ortak gereksinimlerini ka rşılama ya yönelik düzenli ve sürekli etkinliklerden bulunduğunu dikkate alarak anıl an hizmetlerin kamu ya ra rına dönük etkinlikler old uğunu b eli rttiği (D anışt a y 10. Daire, E.1999/2273, K.
2001/3966, T. 19.11.2001) görülmektedir.
33.5. Keza, 5015 sa yıl ı Petrol P i yasası Kanunu ’nun genel gerekçesinde de petrol sektörünün, aramadan petrolün tüketiciye ulaştı rılmasına kadar entegre bir faaliyetler zinciri olduğunun, bu Kanun ile tüketiciye daha ucuz ve kaliteli ürünün güvenli şekil de bir şek il de ulaştırıl masını mümkün kıl acak yapıl anm a ya imkan sağlandı ğı nın beli rtildi ği, a yrı ca 3’ünc ü madde gerekçesinde bu madde ile petrol pi yas asına dahil olan faaliyetlerden yapılması lisans alma koşuluna b a ğlı faaliyet türlerinin sıral an dığı ve lisans vermek suretiyle kamu hizmeti oluşt uran faaliyetlerin belirlenmesinde; kamunun can ve mal güv enli ği, petrolün temini ve arz güvenli ği, temin, işl e m ve arz yönünden ekonomik olma gerekleri ile rekabetin oluşu mu ve geli şim ini n değerlend iril di ğin in beli rtildi ği görülmekle sonuç olarak petrol ve do ğal gaz ın milli ekonomiye kaz andırıl ması, anıl an k a yn akların çıkarıl ması ve ulaşılabil ir kıl ınm ası yl a güvenli ve ist ikrarlı ş ekil de kamunun kull anım ına ha z ır hale getirilmesi amaç larını n gerç ekleşmesine hizmet ett iği açık olan bu tür faaliyetlerin kamusal bir hizmet yönü taşıdı ğını n kabulü gerekmektedir.
33.6. Sonuç olarak sermayesinin tamamı kamuya ait bir anonim şirket olan TP İC ’in, yürütt ü ğü faaliyetlerin yukarıda sayı lan nitelikleri de göz önüne alı ndığında kamusal kaynak kullanma ve kamusal hizmet verme yönlerini taşı dığı kanaatiyle 4982 s a yıl ı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’nun kapsamı dâhilinde yer aldı ğı sonucuna ulaşı lm ışt ır.
34. Yukarıda da b elirtil diği üzere, bilgi edinme h akkının kullanımına ili şkin esas ve usullerin düz enlendiği 4982 sa yıl ı Kanun ’da kurum ve kuruluşlar, bu Kanun’da yer alan istisnalar dışı nda bilgi vermekle yükümlü tut ulm uştur. Anılan Kanun’d a bilgi verme yüküml ülüğünün sını rlarından birini ise
Kanun’un “ T icarî sır ” başlı klı 23’üncü maddesi oluşt urmaktadır. İl gil i madde “ K anunlar da ticarî sır olarak nitelenen bilgi veya belgeler ile, kurum ve kur ul uş la r tarafından gerçek veya tüzel kişi lerden gizli kalması kaydıyla sağl ana n ticarî ve malî bilgiler, bu Kanun kapsamı dışı ndadır .” düzenlemesini içermekte olup Kanun’da ticari sır kavramı na il işki n bir tanıma da yer v erilmemi şti r.
35. Ülkemizde kanun düzeyindeki pozitif hukuk kurall arı ar asında ticari sır t anım ını n yer aldı ğı bir düzenlemeye rastlanmamakla birlikte, ticari sırr ın tanımı na, kanunlaşma ya n Ticari S ır, Banka S ırrı ve
Müşt eri S ırrı Hakkında Kanun Tasarı’sında yer ver il diği görülmektedir. İl gil i Tasarı’da ticari sır; bir ticari
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mışt ır.
/
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
işl etm e veya şirketi n faaliyet al anı ile ilgili yal nız ca belirli sa yıdaki m ensupl arı ve di ğer görevlileri tarafından bilinen, elde edilebilen, özellikle rakipleri tar afından ö ğrenil mes i halinde zarar görme ihtimali bulunan ve üçüncü kişi lere ve kamuya açıkl anm aması gereken, işl etm e ve şirketi n ekonomik hayattaki başarı ve ve riml il iği için büyük önemi bulunan; iç ku rul uş yapısı ve organizasyonu, mali, iktisadi, kredi ve nakit durumu, araştı rma ve geli şti rme çalı şmala rı, faaliyet stratejisi, hammadde ka ynakla rı, im alatını n teknik özellikleri, fi ya tl a ndırma poli ti kaları, pazarlama taktikleri ve m asra fları, pazar pa yl arı, top ta ncı ve perakendeci müşt eri potansiyeli ve a ğları, izne tabi veya tabi olmayan söz le şme ba ğlantıl arına il işki n veya bu gibi bilgi veya belgeler, olarak ifade edil mi şti r.
36. Öte yandan, Rekabet Kurumunun Dosyaya Giri ş Hakkını n Düzenlenmesine ve Ticari S ırların
Korunmasına İli şkin Teb li ğ’inde de ticari sır tanı mı na yer verilmekle birlikte, Tebli ğ’in “ T eşebbü slerin ticari sır beyanında bul unmaları ” başlı klı 13’üncü maddesinde; “ (1 ) Kurum kayıt ları na giren bilgi ve belgelerin ticari sır içerip içermediklerinin belirlenmesi ve bu durumun gerekçelendirilmesi, esas olarak sır sahibi t eşebbüsl erin sorumlul uğundadır .” düzenlemesi yer alm aktadır.
37. Yar gıta y i çtihatlarında ise dar anlamda ticari sır; gerçek ya da tüzel kişi tacire, rakiplerine karşı ekonomik anlamda menfaat sa ğla ya n, sır olarak saklanan ve gizli kalm ası için gerekli önlemlerin sahibi t arafından alı ndı ğı bilgi olarak ve a yrıc a haksız rekabet ilkeleri de göz önünde bulundurularak ya p ıl an bir başka tanıml amada; tacirin ticari faaliyetleri es nasında kull andığı, a ynı olanağa sahip olmayan veya kullanamayan rakiplerine karşı kendisi için avantaj teş ki l eden herhangi bir formül, düzen, model vs. toplam bilgiler şekli nde ifade edilmekte olup (Yar gıt a y 23. Hukuk Dairesi, E. 2016/6958 K. 2019/4349, T.
21.10.2019, https://www.corpus.com.tr) ticari sır kavramı nın en önemli unsurunun toplumun bilgisi dâhilinde olmama veya ilgili alanda rakip firmalarca bilinmeme şa rtı nın ol du ğuna (Yar gıt a y 11. Hukuk
Dairesi, E. 2004/782, K. 2005/5755, T. 02.06.2005, https://www.corpus.com.tr) işa ret edil di ği görülmektedir.
38. Mevcut başvu ruda da ba şvuru ya konu ihale işl e m dos yasınd a yer alan bilgi ve belgeler, ticari sır nit eli ğinde oldukl arı, gizli evrak nit eli ği taşıdıkl arı gerekçesiyle başvur an ile pa ylaşılm amı ştı r.
39. Yukarıda da beli rtildi ği üzere, 4646 sa yıl ı Kanun ’ un ek 1’inci maddesi u ya rınca TPIC, söz konusu ihaleyi kamusal bir ihale usulü yöntemiyle de ğil , mal ve hizmet alımı ile yapım işl eri ihalelerinde uygulanacak esas ve usulleri düzenlemek ama cı yla tar afının haz ırladı ğı 15.10.2021 tarihli Turkish
Petroleum International Anonim Ş irketi (TPIC) Mal ve Hizmet Alım ı ile Yapım İşle ri İhale Yönergesi (Yönerge) çerçevesinde ge rçekl eşmi şti r.
40. Yöner ge ’ ye göre TPIC, bu Yönerge’ ye göre ya p ac a ğı ihalelerde; sa yd aml ı ğı, rekabeti, eşit muameleyi, güv enirliği, giz li li ği, kamuoyu denetimini, ihti yaçla rın uygun şartla rla ve z amanında karşılanmasını ve ka yn akların verimli kull anılmasını sağlamakla sorumlu kıl ınmı ş; bu Yönerge’nin u ygulanmasında firmala r ın güven duygusunun sa r sıl maması esas kabul edil mi şti r.
41. Yönerge ’de yer alan düzenlemeler incelendi ğinde, TPIC ta rafından bu Yönerge u ya rınca ge rçekl eşti rilen ihalelere ait işl em dos yala rında; isteklilerin verdi ği tekliflere dair dokümanlar, bu tekliflerin ihale komisyonunca de ğerlendiril mesi aşamasınd a; gelen teklif sa yısı n a dair tutulan tutanaklar, teklif zarfları açıl dıkt an sonra eksik belge teslim edenler veya teklifi ve geçici te mi natı usulüne uygun olmayan istekliler hakkında tutulan tutanaklar, ihale komisyonu tar afından de ğerlen dirme ye son verilmeden önce tespit edilen en avantajlı teklif, ihale komisyon k ararı gibi bilgi ve belgelerin yer aldı ğı, ihale komisyon kararının ise toplam teklif s a yıs ı ile geçerli teklif sayısı , isteklilerin adları ve verdileri fiyat bilgisi, seçilen isteklinin adı ve tercih sebebi bilgilerini kapsayacak şekil de haz ırlanac a ğını n öngörüldü ğü tespit edil mi şti r.
42. Bununla birlikte, Yöner ge’nin “ Gizl il ik” başlı klı 41’inci maddesinde; ihale dos yasını n haz ırlanması yla ilgili işleml erin, ihale komisyonunun karara yönelik çal ışm alarını n ve ihalenin kimin üzerinde kaldı ğını n ihale kes in leş in ce ye kadar gizli tut ulacağı, bu çalı şmalara il işki n talep oluru ve ekleri, Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mışt ır.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
firmalardan gelecek fiyat listeleri, teklif mektupla r ı/ cetvelleri, proforma faturalar ve bütün bunlar üzerinde verilecek karar, emir ve ya pıl a cak yaz ışm alar ile her türlü ticari bilgi, evrak ve işl eml erin de gizli ol du ğu, bu hususlarla ilgili işl eml eri a çıkl a yan, gizlilik şart larına riayet etmemek suretiyle bunların ifş a edilmesine sebebiyet veren ve işl eml eri geciktiren şahıs ve/veya şahısl arın işb u Yönerge hükümlerine göre cez alandırıl ac a ğı beli rtilm işt ir.
43. Bu noktada ifade edilmelidir ki TPIC, söz konusu maddenin tüm ihale evrak ını n talep eden herkesle pa yl aşıl aca ğı anlamını ta şım adığını , işbu maddenin ihale kesinl eşmeden evvel, kesinl eşme sonr ası bilgi verilebilecek kişi ler e dahi bilgi aktarıl maması için ihale komisyon üyelerine yönelik olarak düz enle nmi ş bir madde olduğunu, keza baş vu ru ya konu ihalenin idari şartnamesinde de ihale kara rının kesinl eşmesi üzerine kimlere hangi bilgilerin verilebil e ce ğini n açıkça düz enlenmiş ol duğunu belirtmektedir.
44. Anılan Ş artnamenin “ İha le Sonucunun İsteklil er e Bil dirilm esi” başlı klı 30’uncu maddesinde ise; ihale sonucunun, ihale yetkilisi tarafından ona ylan dıkt an sonra, ihale üzerinde bırakıl an İstekli ve ikinci en avantajlı teklif sahibi istekli dışı nda kalan isteklilere, ihalenin üzerlerinde kalm adığını n yaz ıl ı olarak bildirileceği, ikinci en av antajlı teklif sahibi istekliye ise teklifinin ikinci en avantajlı teklif olduğunun yaz ılı olarak bil dirilece ği, ihalenin üzerinde kalm adı ğı bildirilen isteklinin, yaz ıl ı olarak sonuç hakkınd a bilgi talep ed ebil ece ği, bu durumda yalnı z ca en av anta jl ı teklif bedeli topl amı ve İsteklini n teklifinin ihaleye gelen teklifler arasında k açıncı sırada olduğu veya ilgili isteklinin teklifi değerlendirm e dışı bırakılmı şsa, teklifinin değe rlendirme dışı bırakıl dığını n, gerekçesiyle birlikte yaz ıl ı olarak bil dirilece ği beli rtilm işt ir.
45. Yukarıdan bu yana yer verilen açıkl amala r ve ilgili mevzuat kaps amı nda ya pıl an d e ğerlendirme neticesinde; TP IC ’in bir anonim şirket olmakla tacir sıfatı yla söz konusu ihaleyi ger çekleştirdi ği, ihaleyi ge rçekl eşti rirken ise kendi beli rlediği usul ve esaslar çerçevesinde işl eml erini yürüttü ğü, bu çerçevede, ilgili usul ve esaslara yer ve rd iği Yönerge ile ihale dos ya l arına il işki n evrakla rın, yapıl an çalı şmaların gizlilik kuralı na ba ğlandı ğı ve ihaleye ait İd ari Ş artnam e ile de ihaleye il işki n hangi bilgilerin hangi isteklilere verilebil ece ğini n açık ça düz enlendiği, buna göre, söz konusu ihale işl em do s yası nı n, içerdi ği belgelerin nit eli ği ile ilgili Yönerge ile ihaleye ait İdari Ş art name u ya rınc a gizlilik kuralı na uygun şekil de muhafaza edilmesi ge rekti ği göz önüne alı ndığında, talep edilen bilgilerin ticari sır ni teli ğin de ve gerçek ve tüzel kişi lerden gizli tutulmak kaydı yl a sa ğlan an bilgi ve belgeler k apsamı nda olduğunun gö rüldüğü, a yrı ca
TP IC ’in ihale sonucunun bildirilmesine dair İda ri Ş artnam ede isteklilere ve rilebil ece ği öngörülen bilgileri başvuran Ş irket ile pa yla şmı ş olduğu, sonuç olarak TP IC ’ e ve ihale yoluyla teklif aldı ğı şirk etl ere ait ticari sırları içeren ve Yönerge ile öngörülen gizlilik ku ralı ge re ği gerçek ve tüzel kişil erden gizli kalması ka ydı yla sa ğl andığı anl a şıl an bilgi ve belgelerin, 4982 sa yı lı Kanun’un 23 ’üncü maddesi kapsa mı nda kaldı ğı ve bu kapsamda baş vu ran ile pa ylaş ıl m amasına dair işl emde hukuka ve hakkaniyete a yk ı rı lık bulunm adığı tespit edil diğinden, b aşvurunun reddedilmesi ge rekti ği sonuç ve kanaatine varılmı ştı r.
B. İyi Yönetim İlk eleri Yönünden Değerlend irme 46. İyi yönetim ilkelerine, 28.03.2013 tarihli ve 28601 sa yıl ı mükerrer Resmi Gaz ete’de ya yım lanan
Kamu Den etçili ği Kurumu Kanununun U ygulan masına İli şkin Usul ve Esaslar H akkında Yönetm eli k’in
“ İyi yönetim ilkele ri” ba şlı klı 6’ncı maddesinde yer ve rilm iş olup; söz konusu ilkeler yönünden ya pıl a n değerlendirm e neticesinde, şikâ yet başvu rusunun inceleme ve ar aşt ırması kapsamı nda Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgeler bakı m ın dan İda re ta rafın dan süresi içerisinde işl e m tesis edil diği, böylece “maku l sürede karar verme ve kara rın geciktirilmeksizin bil dirilmesi” ilkelerine uygun d avr anıl dığı tespit edil mi şti r.
VI. HAK ARAMA Ö Z GÜRL Ü ĞÜNE İL İŞ Kİ N YASAL MEVZUAT
47. 6328 sa yıl ı Kamu Denetçili ği Kurumu Ka nunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrası u yarınca gerekçeli ret k ar arının b aşvurana tebliğind en itibaren varsa dava açma süresi kaldı ğı yerden işl e me ye devam edecek olup Ankara İda re Mahkemelerinde ya r gı yolunun açık oldu ğu de ğerlendiril mektedir.
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mışt ır.
/
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle B AŞVURUNUN REDDİ NE; Kara rın B aşvu ran Vekiline ve TURKISH PETROLEUM INTERNATIONAL ANONİM Ş İR KE T İ
GENEL MÜDÜRL Ü ĞÜNE teb li ğin e, Türkiye Cumhuriyeti Kamu B aşd en etçisi n ce karar verildi.
Ş eref MALKOÇ
Kamu B aşd en etçisi
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mışt ır.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr