Sayıştay, KİK, Yargıtay ve Danıştay Kararları, Bakanlık Görüşleri

ÖZET: Başvuran, Millî Savunma Bakanlığı Kara Kuvvetleri Komutanlığı’nda üsteğmen olarak görev yaparken, ağır engelli ağabeyinin bakım izni nedeniyle mesaiye çağrılmadığını ve bu durumun disiplin cezası ile sonuçlandığını belirtmiştir. İtiraz ettiği aylıktan kesme cezasının iptalini talep eden başvuran, hak arama yollarının ihlal edildiğini ve usul hatalarının bulunduğunu iddia etmiştir. İdare, disiplin cezasının gerekçesini, başvuranın emre itaatsizlik yaptığına dayandırarak, cezanın uygulanmasının hukuka uygun olduğunu savunmuştur.

İlgili disiplin soruşturması, başvuranın savunmasının alınması ve ceza kararının tebliği süreçleri, Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu’na uygun olarak gerçekleştirilmiştir. Disiplin amirinin takdir yetkisini kullanarak, başvuranın engelli ağabeyinin durumu göz önünde bulundurularak cezanın hafifletildiği belirtilmiştir. Başvuranın itirazı, üst disiplin amiri tarafından değerlendirilmiş ve ceza onanmıştır.

Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebini reddederek, disiplin cezasının hukuka uygun olduğunu ve başvuranın haklarının ihlal edilmediğini tespit etmiştir. Bu karar, başvurana ve ilgili idarelere tebliğ edilmiştir.

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2024/9646-S.24.14885

BAŞVURU NO : 2024/3917

KARAR TARİHİ : 11.09.2024

RET KARARI ,TCKN:

BAŞVURUYA KONU İDARE : MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞI

KARA KUVVETLERİ KOMUTANLIĞI

Başvurana verilen aylıktan kesme disiplin cezasının iptali istemi

BAŞVURUNUN KONUSU :

hakkındadır

BAŞVURU TARİHİ : 17.03.2024

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1) Başvuran başvuru dilekçesinde özetle; Millî Savunma Bakanlığına bağlı Kara Kuvvetleri Komutanlığı

Zırhlı Tugay Komutan Yardımcılığı Üs Bölgesi Komutanlığında üsteğmen rütbesiyle görev yaptığını, ağır, tam bağımlı ağabeyinin bakım iznindeyken mesaiye çağrıldığını, ağabeyinin “yakın bakım gerektirir ve hayati öneme haizdir” raporları olmasına rağmen ve Cumhurbaşkanlığı tarafından yayımlanan genelgede “gerekli kolaylık sağlanacaktır” ibarelerine rağmen kolaylık sağlanmadığını, hak arama yollarının gösterilmesi ilkesinin ihlal edildiğini, itiraz yolu yoktur yazılarak kapatılmaya çalışıldığını, usulde hataların mevcut olduğunu ölçülülük ilkesine aykırı davranıldığını belirtmektedir. Başvuran aylıktan kesme cezasının iptalini, maaşından kesilen miktarın yasal faizi ve enflasyona göre hesaplanıp ödenmesini talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2) Kurumumuzun 24/04/2024 tarih ve S. sayılı bilgi ve belge talebi konulu yazısına istinaden Kara

Kuvvetleri Komutanlığı ’ Zırhlı Tugay Komutanlığı Personel Şube Müdürlüğü tarafından

Kurumumuza gönderilen 14/05/2024 tarih ve sayılı yazı ve eklerinde özetle;

2.1) Başvuranın işlemiş olduğu disiplinsizliğe ilişkin “Disiplinsizlik Olay Tespit Tutanağı” ve

“Disiplinsizliğin Öğrenilmesine İlişkin Tutanak” gereği 13/03/2024 tarihli yazı ve “Savunma İstem Yazısı” ile savunmasının istendiği ve 13/03/2024 tarihinde personele “Savunma İstemi Tebliğ/Tebellüğ Belgesi”

ile tebliğ edildiği, 13/03/2024 tarihinde savunmasını Ek’te bulunan “Yazılı Savunma” ile teslim ettiği, personelin yazılı savunması incelenerek alınan tecziye kararı 15/03/2024 sayılı yazıya istinaden 15/03/2024 kendisine “Ceza Kararı Tebliğ Tebellüğ Belgesi” tebliğ edildiği, 15/03/2024 tarihinde disiplin cezası kararına 15/03/2024 tarihli yazı ile itiraz ettiği, Ek’te bulunan “Disiplin Ceza Kararına İtiraz Dilekçesi” bir üst amiri tarafından değerlendirmek üzere gönderildiği, dilekçesinin 12/01/2024 tarihli yazı ile vekaleten görevlendirilen üst disiplin amiri konumunda ve disiplin cezası vermeye yetkili olan Tank Alb. .

tarafından 16/03/2024 tarihli yazı ile değerlendirilerek reddedildiği ve onama kararının Ek’te “Üst Disiplin

Amiri Disiplin Cezası Tebliğ/Tebellüğ Belgesi” ile 16/03/2024 tarihinde personele tebliğ edildiği, 16/03/2024 tarihinde kesinleşen disiplin cezasının Personel Yönetim Bilgi Sistemine işlendiği, Üs Bölge Komutanlığının yazı ile ifası maksadıyla Maliye Şube Müdürlüğüne gönderildiği,

2.2) Başvuruya konu disiplin soruşturmasına ilişkin tüm yazışmaların (soruşturma onayı, soruşturma

raporu, savunma yazıları, ceza kararları, itiraz, tebliğ/tebellüğ belgelerinin vb.) onaylı suretlerinin Ek’te sunulduğu, şikayete konu uyuşmazlığa ilişkin iş ve işlemlerin yürütülmesinde 6413 sayılı Türk Silahlı

Kuvvetleri Disiplin Kanunu’nun amir olduğu, söz konusu personelin daha önce de defaten günlük engelli bakım izni hakkında çeşitli kurumlara başvuruda bulunduğu, personelin vasisi olduğu ağabeyi . için

TSK İzin Yönetmeliği kapsamında günlük engelli bakım izni verildiği, personele 2024 yılı içerisinde verilen izinlere ilişkin çizelgenin Ek’te sunulduğu,

2.3) Başvuranın söz konusu disiplin cezasına 15/03/2024 tarihinde itiraz ettiği, itiraza ilişkin evrakların

Ek’te sunulduğu, itiraz dilekçesine 16/03/2024 cevap verildiği, verilen cevabi yazının bir örneğinin sunulduğu,

2.4) 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu’nun 41’inci maddesi gereği; “1) Disiplin amirleri

tarafından verilen disiplin cezalarına karşı, cezanın tebliğ edilmesinden itibaren iki iş günü içinde itiraz edilebilir. İtiraz, bir üst disiplin amirine yazılı olarak yapılır. Süresi içinde itiraz edilmez ise ceza kesinleşir.(2) Cezanın tebellüğünden kasıtlı olarak imtina edilmesi hâlinde bu durum en az iki imzalı bir tutanakla tespit edilir. Tutanağın tutulduğu tarih tebliğ tarihi sayılır.(3) İtiraz, yetkili üst disiplin amiri tarafından üç iş günü içinde karara bağlanır. İlave inceleme yapılmasının gerekli olduğu durumlarda bu süre bir katına kadar uzatılabilir. (4) İtiraz haklı görülürse, itirazı inceleyen üst disiplin amiri verilen cezayı hafifletebilir veya tamamen kaldırabilir. İtiraz haklı görülmez ise ret olunur. Karar itiraz edene tebliğ edilerek kesinleşir.” Hükümlerinin amir olduğu,

2.5) Başvuranın disiplin cezasını verme yetkisi birinci sicil amiri olarak P.Bnb. . ikinci sicil amiri

Tank Alb. . olduğu ve görevlendirme emrinin 12/01/2024 tarihli yazı ile sunulduğu, 6413 sayılı Türk

Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanununda hangi disiplin cezalarının hangi amirleri tarafından verileceğine dair bilgi ve bunlara ilişkin mevzuat hükümleri ile belirlendiği, söz konusu disiplin cezasına ilişkin olarak personele hangi mercilere başvuru yapacağı bilgisi, savunma süreleri, itiraz süreleri ve hangi amirine başvurabileceği savunma istem yazısı ile disiplin ceza kararı yazısında idare tarafından başvurana bildirildiği ve tebliğ tebellüğ belgesi ile tebliğ edildiği,

2.6) Başvuranın disiplin cezasına konu fiili hakkında daha önce defaten sözlü olarak 01/03/2024 tarihli ve

25/03/2024 tarihli yazı ile yazılı olarak amirleri tarafından ikaz edildiği, daha önce yapılan disiplin

soruşturmalarının mevcut olduğu uygulanan disiplin cezalarının Ek’te sunulduğu, personele hakkında halen devam eden disiplin işlemlerinin bulunduğu, 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu’nun madde 7 gereği, “1) Maiyetinden birinin disiplinsizlik teşkil edebilecek bir fiilini veya mesleğe aykırı tutum ve davranışını herhangi bir şekilde öğrenen disiplin amirleri, olayın araştırılması gerektiğine kanaat getirirse, yazılı olarak görevlendireceği soruşturmacılar vasıtasıyla ya da şahsen disiplin soruşturması yapar. (2) Disiplin soruşturmacısı olarak tek bir kişi görevlendirilebileceği gibi en az üç kişiden oluşan bir heyet de görevlendirilebilir…” hükümlerine amir olduğu, söz konusu personel hakkında idarece halen devam eden işlemlerin mevcut olup re’sen konu ile ilgili olmadığı, personelin asılsız iddialarla defaten kamu kurumlarına yapmış olduğu şikayet ve taleplerin kamu kurumları ile idareyi lüzumsuz ve fuzuli meşgul ettiğinin değerlendirildiği,

Açıklamalarına yer verilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3) Anayasamızın;

3.1) “Dilekçe, Bilgi Edinme ve Kamu Denetçisine Başvurma Hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin

üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,

4) 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı

5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her

türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,

5) 211 sayılı İç Hizmet Kanunu’nun,

5.1) “Disiplin” başlıklı 13’üncü maddesinde; “Disiplin: Kanunlara, nizamlara ve amirlere mutlak bir

itaat ve astının ve üstünün hukukuna riayet demektir. Askerliğin temeli disiplindir. Disiplinin muhafazası ve idamesi için hususi kanunlarla cezai ve hususi kanun ve nizamlarla idari tedbirler alınır”,

5.2) “Astın vazifeleri” başlıklı 14’üncü maddesinde; “Ast; amir ve üstüne umumi adap ve askeri usullere

uygun tam bir hürmet göstermeye, amirlerine mutlak surette itaate ve kanun ve nizamlarda gösterilen hallerde de üstlerine mutlak itaate mecburdur. Ast muayyen olan vazifeleri, aldığı emri vaktinde yapar ve değiştiremez, haddini aşamaz. İcradan doğacak mesuliyetler emri verene aittir. İtaat hissini tehdit eden her türlü tezahürler, sözler, yazılar ve fiil ve hareketler cezai müeyyidelerle men olunur.”,

5.3) “IV-Amirin vazifeleri” üst başlıklı 15’inci maddesinde; “Amir; emirlerini maiyetindeki her şahsa

verebilir. Vazifelerin zamanında ve tam olarak yapılıp yapılmadığı takip ve yapılmasını temin eder.”,

5.4) 16’ncı maddesinde; “Amir; maiyetine hizmetle münasebeti olmayan emir veremez. Astından hususi

bir menfaat temin edecek bir talepte bulunamaz. Hediyesini kabul edemez ve borç alamaz.”,

5.5) 17’nci maddesinde; “Amir; maiyetine hürmet ve itimat hisleri verir. Maiyetin ahlaki, ruhi ve bedeni

hallerini daima nezaret ve himayesi altında bulundurur. Amirin maiyetine karşı daima bitaraflık ve hakkaniyeti muhafazası esastır.”,

5.6) 18’inci maddesinde; “Amir; maiyetine disiplini bozan fiil ve hareketlerinden dolayı disiplin cezaları

verir. Disiplin cezalarının mahiyeti ve verilmesi usulü hususi kanundaki hallere göre tayin ve tesbit olunur.”,

5.7) “V-Emir” üst başlıklı 19’uncu maddesinde; “Astlar, üniformalı veya üniformasız asker amirleri ile

sivil amirlerinin verdiği emirleri yerine getirmek zorundadır.”,

5.8) 20’nci maddesinde; “Emirler ast tarafından değiştirilemez. Ancak, ahval ve şerait emri yapılamıyacak

bir hale koymuşsa veyahut emir verilirken meçhul kalmış sebepler meydana çıkmışsa veya emrin yapılması büyük bir tehlikeyi ve ağır bir zararı da mücip olacaksa ve bütün bu haller karşısında amirden yeni bir emir alınmasına hal ve zaman da müsait değilse; ast mesuliyeti üzerine alarak emri yeni vaziyete uygun bir tarzda değiştirerek yapabilir ve ilk fırsatta emri yapılmıyan veya kısmen yapılan amirlere de malümat verilir.”,

5.9) 21’nci maddesinde; “Emirler, kaideten birbirine bağlı makamlar ve kumandanlar tarafından bir

silsile takip edilerek verilir. Müstacel ve zaruri hallerde bu sıraya riayet edilmeden de emir verilebilir. Bu takdirde amir atlanmış olan kademelere en kısa zamanda bilgi verir. Ve böyle bir emri alan astda kendi amirini haberdar eder.”,

5.10) 22’nci maddesinde; “Bir amirin verdiği emir yapılırken daha büyük bir amirden evvelki emre

muhalif ikinci bir emir daha alınacak olursa, ikinci emri veren amire evvelki emir bildirilir. Eğer ikinci amir kendi emrinin yapılmasında israr ederse bu amirin emri yapılır. Ve birinci amire malumat verilir.

Eğer daha büyük amire birinci amirin emrini bildirmeye hal ve zaman müsait değilse vaziyete uygun olan emir kendi mesuliyeti dahilinde yapılır ve amirlere bildirilir.”,

5.11) 24’üncü maddesinde; “Disipline aykırı gördüğü her hale müdahaleye ve emir vermeye her üst

görevlidir.”,

5.12) “IV-İzin” üst başlıklı 33’üncü maddesinde; “a) Askerlerin izin işleri hususi kanunlara ve nizamlara

göre tanzim olunur. Vazifenin bulunmayı icap ettirdiği yerden izinsiz hiçbir asker gündüz ve gece ayrılamaz. Nöbetçi ve vazifeli olmıyan veya kendisine ayrıca hususi bir vazife verilmiyen subay, askeri memur ve astsubaylar günlük mesai veya eğitimin bitiminde vazife mahallinden ayrılabilirler.

Ancak subay sınıf okullarında temel eğitimde bulunan subayların günlük çalışma ve okuldan gece izinli ayrılmaları, eğitim ve öğretim programlarına göre, ayrıca düzenlenecek bir yönetmelikle belirlenir.

b) Kıta, karargah ve kurumlarda günlük çalışma saatleri mevsim, iklim, ahval ve hizmetin özelliklerine göre bir talimatla tesbit edilir. Kıtalarda umumi mesai ve hizmet zamanı kalk borusunda başlar. Gece yoklamasından sonra biter. Karargah ve kurumlarda günlük vazife müddeti en az 6 saattir.”

5.13) “Umumi Vazifeler” üst başlıklı 36’ncı maddesinde; “Silahlı Kuvvetler, harb sanatını öğrenmek ve

öğretmekle vazifelidir. Bu vazifenin ifası için lazımgelen tesisler ve teşkiller kurulur ve tedbirler alınır.”

6) 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu’nun,

6.1) “V-İzin” üst başlıklı 10’uncu maddesinde; “Subayların ve astsubayların sıhhi izin sürelerini ve diğer

izinleri hakkında bu kanun hükümleri uygulanır.”,

6.2) “X-Yönetmelik” üst başlıklı 134’üncü maddesinde; “ İzinlerin verilme usulleri, izin vermeye yetkili

makamlar ve sair hususlar ile bilgi ve görgülerini artırmak üzere yabancı memleketlere izinli gideceklerin seçilmeleri, yollanma tarzları ve o yerlerdeki yaşama ve çalışmalarının ne yolda takip ve kontrol edilecekleri ve ne gibi hallerde geri çağrılacakları ile ilgili hususlar Milli Savunma Bakanlığı tarafından çıkarılan yönetmelik ile tespit olunur.”

7) 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu’nun,

7.1) “Disiplinsizliğin oluşması ve disiplin cezalarının niteliği” başlıklı 4’üncü maddesinde; “…(5) İlave

hizmet ve görev yükümlülüğü sonucunu doğuran disiplin cezaları kapsamında, kamu veya hizmet yararına olmayan keyfî görevler verilemez.”,

7.2) “Disiplin Soruşturması veya tahkikatın adli soruşturma veya kovuşturmadan bağımsızlığı” başlıklı

5’inci maddesinde; “Herhangi bir fiilden dolayı ilgili hakkında yapılan adli soruşturma veya kovuşturma, aynı fiilden dolayı ayrıca disiplin soruşturması ve tahkikat yapılmasını, disiplin cezası verilmesini ve bu cezanın yerine getirilmesini engellemez.”,

7.3) “Takdir hakkının kullanımı” başlıklı 6’ncı maddesinde; “(1) Bu Kanunla disiplin cezası vermeye

yetkilendirilmiş kişi ve kurullar, disiplin cezası uygulanması ile ilgili takdir haklarını ölçülü, adaletli ve hakkaniyetli bir şekilde kullanırlar.

(2) Takdir hakkı mutlaka gerekçeli olarak kullanılır.

(3) Takdir hakkı kullanılırken; a) Disiplinsizliğin işleniş biçimi, b) Disiplinsizliğin işlendiği zaman ve yer, c) Disiplinsizliğin askeri hizmete olumsuz etkisinin ağırlığı, ç) Meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığı, d) Disiplinsizlik yapan personelin kast veya taksire dayalı kusurunun ağırlığı, e) Disiplinsizlik yapan personelin daha önceki disiplin durumu, f) Disiplinsizlik yapan personelin samimi ikrarı ve gösterdiği pişmanlık, gibi hususlar göz önüne alınır.”

7.4) “Disiplin soruşturması ve yetkiler” başlıklı 7’nci maddesinde; “(1) Maiyetinden birinin disiplinsizlik

teşkil edebilecek bir fiilini veya mesleğe aykırı tutum ve davranışını herhangi bir şekilde öğrenen disiplin amirleri, olayın araştırılması gerektiğine kanaat getirirse, yazılı olarak görevlendireceği soruşturmacılar vasıtasıyla ya da şahsen disiplin soruşturması yapar.

(2) Disiplin soruşturmacısı olarak tek bir kişi görevlendirilebileceği gibi en az üç kişiden oluşan bir heyet de görevlendirilebilir.”

7.5) “Disiplin amirinin disiplin cezası verme yetkisi” başlıklı 8’inci maddesinde; “(1) Disiplinsizliği

tespit edilen personele disiplin amiri tarafından bu Kanundaki esaslara uygun olarak disiplin cezası verilir.

(2) Bu Kanunda belirlenmiş olan disiplinsizliklere nitelik ve ağırlıkları itibarıyla benzer eylemlerde bulunanlara, eylemleri adli veya askeri suç teşkil etse dahi aynı neviden disiplin cezaları verilebilir.

(3) Disiplin amiri olabilmek için; a) Amir konumunda olunması, b) Disiplin cezası verilecek personelden rütbe veya kıdemce büyük olunması, c) Disiplin cezası verilecek kişinin subay, astsubay (…)ve uzman erbaş statüsünde olması hâlinde, ilgili mevzuata göre bu personele sicil verme yetkisinin bulunması gerekir.”

7.6) “Üst Disiplin amirlerinin disiplin cezası verebileceği haller” başlıklı 9’uncu maddesinde; “1) Bu

Kanunda belirlenmiş istisnalar hariç, aşağıdaki hâllerde disiplin soruşturması yapma ve disiplin cezası

verme görev ve yetkisi üst disiplin amirleri tarafından da kullanılabilir:

a) Disiplinsizlik, daha ağır bir disiplin cezası verilmesi amacıyla kendisine iletilmiş veya kendisi tarafından buna gerek görülmüşse b) Disiplinsizliğe bizzat şahit olmuşsa c) Disiplinsizlik, resmî saygınlığına ve makamına karşı işlenmişse ç) Disiplinsizlik, emri altında bulunan çeşitli kıta, karargâh ve kurumlara bağlı birden fazla kişi tarafından işlenmişse”

7.7) “Disiplin Cezaları” başlıklı 11’inci maddesinde; “ (1) Subay, astsubay (…) (1) ve uzman erbaşlar

ile sözleşmeli erbaş ve erler hakkında verilebilecek disiplin cezaları ağırlık derecesine göre aşağıda

belirtilmiştir:

a) Uyarma b) Kınama c) Hizmete kısmi süreli devam ç) Aylıktan kesme d) Hizmet yerini terk etmeme e) Oda hapsi f) Silahlı Kuvvetlerden ayırma (2) Uyarma, kınama, hizmete kısmi süreli devam ve aylıktan kesme cezaları disiplin amirleri tarafından; hizmet yerini terk etmeme ve oda hapsi cezaları disiplin kurulları ve disiplin amirleri tarafından; Silahlı

Kuvvetlerden ayırma cezası yüksek disiplin kurulları tarafından verilir.”

7.8) “Disiplin cezalarının yerine getirilme şekilleri” başlıklı 12’inci maddesinde; “ …(4) Aylıktan kesme

cezası; disiplin cezası verilen personelin, sosyal güvenlik mevzuatına göre hesaplanan prime esas kazanç tutarından ekli (1) sayılı çizelgede belirtilen oranlarda kesinti yapılmasıdır. Ceza, aylığı tahakkuk ettiren birimce personelin aylığından kesilmek suretiyle yerine getirilir. Aylıktan kesme tam lira üzerinden yapılır ve kuruşlar dikkate alınmaz.

(5) Hizmet yerini terk etmeme cezası; personelin mesai bitiminden sonra görev yaptığı yerden ayrılmayıp resmî daire, kışla, eğitim alanları ile sair yerlerdeki hizmetine devam etmesidir. Bu ceza disiplin amirleri tarafından ekli (1) sayılı çizelgeye göre; disiplin kurulları tarafından dört ila on güne kadar verilebilir.

Ceza verilen personel için uygun bir yatma yeri tahsis edilir. Tatil günlerinde cezanın yerine getirilmesine ara verilir. Cezanın yerine getirilmesi sırasında, hizmete ilişkin hâller hariç, günde toplam bir saati geçmemek üzere ziyaretçi kabul edilebilir….”

7.9) “Cezanın ağırlaştırılması ve disiplin amirlerinin takdir hakkı” başlıklı 14’üncü maddesinde; “ (1)

Disiplinsizliğin işlendiği tarihten geriye doğru; iki yıl içinde aynı disiplinsizlikten dolayı disiplin cezası alınmış olması veya bir yıl içinde aynı derece cezayı gerektiren başka disiplinsizliklerden dolayı iki defa ceza alınmış olması hâllerinde, Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası hariç, bir derece ağır ceza verilir.

(2) Disiplin amirleri, personelin; olumlu hizmet, sicil ve disiplin safahatı ile eylemin niteliğini göz önüne alarak bir derece hafif ceza uygulayabilir.

(3) Disiplin amirleri, uyarma, kınama ve hizmete kısmi süreli devam cezalarını gerektiren disiplinsizliklerinden dolayı personeline disiplin cezası vermeyebilir.

(4) Maiyetinden birinin hizmet yerini terk etmeme cezasını gerektiren disiplinsizliğini tespit eden disiplin amiri; yetkisi dâhilinde disiplin cezası verebileceği gibi, hizmet, sicil ve disiplin safahatı ile eylemin niteliğini göz önüne alarak bu personeli disiplin kuruluna da sevk edebilir…”

7.10) “Aylıktan kesme cezasını gerektiren disiplinsizlikler” başlıklı 18’nci maddesinde; “(1) Aylıktan

kesme cezasını gerektiren disiplinsizlikler şunlardır:

a) Amire saygısızlık: Hizmette veya hizmete ilişkin hâllerde amire gösterilmesi gereken saygıyı kasıtlı olarak göstermemek veya amirin yapmış olduğu ikaz, tenkit veya muahezeyi saygı ile kabul etmemektir.

b) Yalan söylemek: Askeri hizmete ilişkin veya görevle ilgili konu ve durumlarda amirlere veya bilgi vermekle yükümlü olduğu kişi ve makamlara kasıtlı olarak gerçeğe aykırı ve yanlış beyanda bulunmaktır.

c) Hizmetle ilgisi olmayan emir vermek: Maiyetine hizmetle ilgisi olmayan emir vermektir.

ç) Maiyetinin gözetiminde ihmal göstermek: Astlarının ve emri altındakilerin denetim, kontrol ve gözetiminde ihmal göstermektir.

d) Ayrımcılık yapmak: Görevdeyken dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayrım yaparak işlem tesis etmek ve bu suretle görev yerinde huzursuzluğa neden olmaktır.

e) Yasak edilen yerlere girmek: Resmî üniforma ile genelev, kumarhane, meyhane, bar ve benzeri yerler ile girilmesi garnizon komutanlıklarınca yasaklanmış diğer yerlere girmektir.

f) Kayırma talep etmek: Özlük hakları ile ilgili ya da başka bir kişisel menfaat temini için başkalarını aracı koyup, öncelik ve ayrıcalık talep etmektir.

g) Maiyetinden hediye kabul etmek: Maiyetinde çalışan personel tarafından verilen ve makul bir seviyenin üstünde maddi değeri olan bir hediyeyi kişisel menfaat elde etmek amacıyla kabul etmektir.

ğ) Hizmetteyken siyasi içerikli konuşmak: Mesai içerisinde veya hizmete ilişkin durumlarda siyasi içerikli konuşmalar yapmaktır.

h) Yasaklanmış faaliyetlere katılmak: Yetkili makamlarca yasaklanmış olan toplantı, gösteri, yürüyüş ve benzeri faaliyetlere iştirak etmektir.

ı) İzinsiz olarak garnizonu terk etmek: İzinli olmadığı hâlde görev yaptığı garnizon hudutlarını terk etmektir.

i) Ulaşım güvenliğini ihlal etmek: İzin, istirahat, hava değişimi, terhis ve benzeri nedenlerle görev yerine gidiş ve dönüşlerde terörle mücadele kapsamında emredilen yol güzergâhının dışına çıkmak, belirlenen günler dışında seyahat etmek veya yapılan planlamaya aykırı seyahat etmektir.

7.11) “Hizmet yerini terk etmeme cezasını gerektiren disiplinsizlikler” başlıklı 19’uncu maddesinde;

“(1) Hizmet yerini terk etmeme cezasını gerektiren disiplinsizlikler şunlardır:

a) Emre itaatsizlik: Kasıtlı olarak hizmete ilişkin bir emri tam yapmamak ya da değiştirerek veya sınırını aşmak suretiyle yapmaktır.

b) Kısa süreli kaçmak: Kıtasından veya görev yerinden yedi günü aşmayacak ve bu süre içinde kendiliğinden gelecek şekilde kaçmak veya mesaiye gitmemektir.

c) İzin süresini geçirmek: İzin, istirahat veya hava değişimi süresini yasal veya kabul edilebilir bir mazereti olmaksızın altı günü aşmayacak ve bu süre içinde kendiliğinden gelecek şekilde geçirmektir.

ç) Hizmete mahsus eşyaya zarar vermek: Harp malzemesini veya hizmete tahsis edilmiş bir askeri eşyayı; kasıt, ihmal veya tedbirsizlik sonucu kaybetmek veya hasara uğramasına sebebiyet vermektir.

d) Hediye istemek veya borç almak: Maiyetinden veya astlarından hediye istemek veya her ne şekilde olursa olsun borç almaktır.

e) Maiyetinin disiplinsizliği hakkında soruşturma yapmamak: Maiyeti tarafından işlenen bir disiplinsizliği öğrenmesine rağmen ceza vermeme takdir yetkisinin bulunduğu hâller dışında kasten disiplin soruşturması yapmayarak disiplinsizliği örtbas etmektir.

f) Asta kötü muamele yapmak: Astına, askeri usul ve kurallar dışında kötü davranmak, eziyet amacıyla hizmetini lüzumsuz yere güçleştirmek veya başkaları tarafından kötü muamelede bulunulmasına müsamaha göstermektir.

g) Nöbet talimatına aykırı hareket etmek: Maddi bir zarar doğmasına sebebiyet vermeyecek şekilde, ilgili mevzuat kapsamındaki nöbet görevlerini yaparken, nöbet yerini terk etmek veya belirlenmiş ve tebliğ edilmiş olan nöbet talimatındaki kurallara aykırı hareket etmektir.

ğ) Hoşnutsuzluk yaratmak: Çalıştığı mesai ortamında söz veya fiilleri ile hizmetin yerine getirilmesini olumsuz yönde etkilemektir.

h) Tahrik: Asker kişileri, amirlerine veya üstlerine karşı itaatsizliğe, saygısızlığa, mukavemet göstermeye veya müessir fiil işlemeye tahrik veya teşvik etmektir.

ı) Sarhoşluk: Tıbbi raporla ispatlanmak veya gizlenemeyecek derecede olmak şartıyla, göreve sarhoş gelmek veya görevdeyken alkollü içki içmektir.

i) Kumar oynamak: Askeri mahâl içinde kumar oynamaktır.

j) Yasak edilen malzemeyi bulundurmak: Kıta, karargâh ve kurumlarda ya da görev esnasında bulundurulması veya kullanılması emirle yasak edilen cep telefonu, bilgisayar, radyo, teyp, fotoğraf makinesi gibi görüntü, ses ve benzeri verileri ve bilgileri kaydeden, depolayan veya ileten her türlü cihaz ve aletler ile aksamlarını bulundurmak veya kullanmaktır.

k) İzinsiz üyelik: Meslek kuruluşları, dernek ve vakıf üyelikleri ile spor kulüplerinin faal üyeliklerine izin almaksızın girmektir.

l) Disiplin cezasının yerine getirilmesine karşı gelmek: Yetkili kişi veya organlar tarafından verilen disiplin cezalarının, idari yaptırımların veya disiplinsizlik nedeniyle verilen görev ve sorumlulukların gereğinin yerine getirilmesine karşı çıkmak ve bu kapsamda yapılması zorunlu olan görev ve yükümlülükleri tam olarak yerine getirmemektir.

m) Kavga etmek: Meşru savunmaya ilişkin şartlar saklı kalmak kaydıyla, askeri mahâl içerisinde, fiilen birisine vurmaktır.” n) Askerî kimliğini, görev veya faaliyetlerini izinsiz açıklamak: Eyleminin daha ağır bir disiplin suçunu oluşturma durumları hariç olmak üzere kendisinin veya başka bir askerî personelin, askerî kimliğini, görev veya faaliyetleri kapsamında askerî bilgi, belge, konum bilgisi veyahut bunlardan herhangi birini içeren resim, yazı, fotoğraf, ses kaydı, video gibi görsel ve işitsel materyalleri, Millî Savunma Bakanlığınca yetki verilen durumlar hariç, radyo, televizyon, internet, sosyal medya, gazete, dergi, kitap ve diğer tüm medya araçları ile her türlü yazılı, görsel, işitsel ve elektronik kitle iletişim araçları vasıtasıyla yayınlamak veya açıklamaktır.”

7.12) “Disiplin kurullarının oluşumu” başlıklı 33’üncü maddesinde; “(1) Disiplin kurulları; asgari

binbaşı rütbesinde bir başkan ile meslekte beş yılını tamamlamış, başkandan kıdemsiz bir subay ve bir astsubay üye olmak üzere, disiplinsizlik yapan personelin astı olmayan toplam üç kişiden oluşur. Kurulun başkan ve üyeleri teşkilatında kurulduğu komutan veya askeri kurum amiri tarafından her yılın aralık ayında bir yıllığına görevlendirilir. Kurul üyeleri, zorunlu nedenler hariç görev süresi içinde değiştirilmezler. Görev süresi bitenler yeniden görevlendirilebilir.

(2) Başkan veya üyelerin olmadığı zamanlarda görev yapmak üzere asıl üye sayısı kadar yedek üye bulunur.

Başkanın olmadığı zamanlarda en kıdemli üye başkan olur. Başkan ve üyeler tahkikat süresi içinde disiplinsizlik yapan personelin ve birbirlerinin en yakın amiri olamazlar.

(3) Subayların tahkikatında astsubay üye yerine görev yapmak üzere ayrıca bir subay üye belirlenir ve görevlendirilir. Disiplinsizlik yapanın astı konumunda olan üyelerin yerine yedek üyelerden, yedek üyeler arasında da uygun nitelikte personel bulunmuyor ise birlik veya kurum içerisinden geçici görevlendirme yapılır.

(4) Disiplin kurullarının yetkisine giren birliklerde bu Kanunda yazılı nitelikte başkan ve üye yoksa veya mevcut olanların görevlerini yapmalarına kanuni engeller bulunursa, uygun nitelikte başkan ve üyelerin seçimi ve görevlendirmesi için en yakın kıta komutanı veya askeri kurum amirine başvurulur.”,

7.13) “Disiplin kurullarının rütbe yönünden yetkisi” başlıklı 34’üncü maddesinde; “(1) Teşkilatında

disiplin kurulu kurulan komutan veya askeri kurum amiri hakkındaki disiplin tahkikatı bir üst komutanlık

veya askeri kurum amiri teşkilatında kurulan disiplin kurulunda yapılır. Ancak general ve amiraller hakkındaki tahkikat Genelkurmay Başkanlığı Disiplin Kurulunda yapılır.”,

7.14) “Disiplin kurulunun görev ve yetkileri” başlıklı 36’ncı maddesinde; 1) Disiplin kurulu, bu

Kanunda belirtilmiş diğer görevlerinin yanı sıra; a) Disiplin amirlerince sevk edilmesi hâlinde; subay, astsubay, uzman jandarma, uzman erbaşlar ile sözleşmeli erbaş ve erlerin hizmet yerini terk etmeme cezası gerektiren disiplinsizliklerine ilişkin tahkikatı yapmak veya yaptırmak ve hizmet yerini terk etmeme cezası ile cezalandırmakla, b) Disiplin amirlerince sevk edilmesi hâlinde; erbaş ve erlerin hizmetten men cezası gerektiren disiplinsizliklerine ilişkin tahkikatı yapmak veya yaptırmak ve hizmetten men cezası ile cezalandırmakla, görevli ve yetkilidir.

…

(3) Disiplin kurulu, yapacağı tahkikatın her safhasında istem üzerine veya gerek görmesi durumunda; ilgililerin özlük dosyasını ve her nevi evrakı incelemeye, ilgili kıta, karargâh, kurum veya amirlerden bilgi almaya, belge istemeye, tanık ve bilirkişi dinlemeye, keşif yapmaya, hâkim veya savcı kararı gerektirmeyen durumlarda kriminal inceleme yaptırma da dâhil olmak üzere, tahkikatı aydınlatacak her türlü idari işlemi yapmaya veya yaptırmaya yetkilidir.”,.

7.15) “Yapılacak tahkikat usulü” başlıklı 37’nci maddesinde; “(1) Disiplin kuruluna sevk edilmesi

gereken disiplinsizliklere ilişkin disiplin soruşturma evrakı, disiplin amiri kanaat raporu da eklenerek yetkili disiplin kurulunun bulunduğu yerdeki disiplin subaylığına, disiplinsizliğin öğrenilmesinden itibaren en geç otuz gün içinde gönderilir.

(2) Disiplin subayı tarafından yapılan inceleme sonunda; a) Adli veya askeri mahkemelerin görevine giren bir suçun işlendiğinin tespit edilmesi hâlinde dosyanın bir suretinin görevli mercie gönderilmesine, b) Disiplin kurulunun görev alanına girmeyen bir disiplinsizlik tespit edilmesi hâlinde, gerekçesi ile birlikte evrakın ilgili disiplin amirine iade edilmesine, teşkilatında disiplin kurulu kurulan komutan veya askeri kurum amirinin onayıyla karar verilir.

(3) Dosyanın disiplin kurulunda görüşülmesine teşkilatında disiplin kurulu kurulan komutan veya askeri kurum amirinin onayıyla karar verilmesi hâlinde; disiplinsizlik yapan personele, hakkında iddia olunan hususlar, dosyanın disiplin kurulunda görüşülmesinden önce disiplin subayı tarafından hazırlanacak bir yazı ile bildirilir.

(4) Disiplin kurulu, gerekli tebligatların ve hazırlığın yapılmasının ardından teşkilatında kurulduğu komutan veya amirin emri ile toplanır.

(5) Disiplin kuruluna sevk edilen personel; tahkikatın gizliliğini, üçüncü şahıs ve makamların özel bilgileri ile şeref, haysiyet ve güvenliğini, gizli ve özel nitelikteki bilgileri korumaya yönelik olanların dışındaki soruşturma evrakının tamamını inceleme, tanık dinletme ve disiplin kurulunda sözlü veya yazılı olarak savunma yapma hakkına sahiptir.

(6) Tahkikat ile ilgili disiplin kurulu toplantılarında disiplin subayı ile tutanak kâtibinin bulunması şarttır.

(7) Tahkikat ile ilgili oturumların yönetimi ve disiplininin sağlanması disiplin kurulu başkanına aittir.”,

7.16) “Zamanaşımı” başlıklı 39’uncu maddesinde; “1) Disiplin amirleri tarafından, disiplinsizliğin

kendileri tarafından öğrenilmesinden itibaren bir ay ve her hâlde disiplin cezasını gerektiren fiil ve hâllerin işlendiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra disiplin cezası verilemez. Fiil, inceleme ve araştırma yapmayı gerektirmiş ise, bir ay içerisinde inceleme ve araştırmaya başlanmış olmak ve altı ayı geçmemek kaydıyla, inceleme ve araştırma için geçen süre bir aylık süreye dâhil edilmez.

(2) Disiplin kurullarında yapılan tahkikatlarda, fiilin disiplin amiri tarafından öğrenilmesinden itibaren altı ay ve her hâlde disiplin cezasını gerektiren fiil ve hâllerin işlendiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra disiplin cezası verilemez….”

7.17) “Savunma hakkı” başlıklı 40’ıncı maddesinde; “(1) Bu Kanunun 13 üncü maddesinin altıncı

fıkrasında düzenlenen istisna haricinde disiplin amirleri veya disiplin kurulları tarafından savunma alınmadan disiplin cezası verilemez.

(2) (Değişik: 22/1/2015-6586/105 md.) İsnat olunan hususlar ile savunma için verilen süre açıkça ve yazılı olarak ilgiliye bildirilir. Yüksek disiplin kurulunun görevine giren disiplinsizliklerde verilecek savunma süresi üç iş gününden, diğer disiplinsizliklerde ise iki iş gününden az ve her hâlde beş iş gününden fazla olamaz. Savunması istenen kişinin talebi hâlinde ilave savunma süresi verilebilir. Ancak, ilk verilen savunma süresi ile ilave verilen savunma süresinin toplamı beş iş gününü geçemez. Verilen süre içinde savunmasını yapmayan personel savunma hakkından vazgeçmiş sayılır.”,

7.18) “Disiplin amirleri tarafından verilen cezalara itiraz ve cezanın kesinleşmesi” başlıklı 41’inci

maddesinde; “1) Disiplin amirleri tarafından verilen disiplin cezalarına karşı, cezanın tebliğ edilmesinden itibaren iki iş günü içinde itiraz edilebilir. İtiraz, bir üst disiplin amirine yazılı olarak yapılır. Süresi içinde itiraz edilmez ise ceza kesinleşir.

…

(3) İtiraz, yetkili üst disiplin amiri tarafından üç iş günü içinde karara bağlanır. İlave inceleme yapılmasının gerekli olduğu durumlarda bu süre bir katına kadar uzatılabilir.

(4) İtiraz haklı görülürse, itirazı inceleyen üst disiplin amiri verilen cezayı hafifletebilir veya tamamen kaldırabilir. İtiraz haklı görülmez ise ret olunur. Karar itiraz edene tebliğ edilerek kesinleşir.”

8) 06/9/1961 tarih ve 10899 sayılı Resmi Gazete’de Yayımlanan Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet

Yönetmeliği’nin;

8.1) “İzin” üst başlıklı 57’nci maddesinde; “Silâhlı Kuvvetler mensuplarının izin işleri askeri izin

kanununa ve bu kanunun tatbik usullerini gösteren izin nizamnamesine göre tanzim olunur. İzinli

bulunurken vaktinde kıt’asına veya memuriyetine dönemeyecek kadar sıhhi mazereti çıkanlar :

a. Merkez Kumandanlığı bulunan yerlerde bu kumandanlığa müracaat edilerek askerî tabiplerce, Merkez

Kumandanlığı olmayan yerlerde ise askerlik şubeleri başkanlığına müracaat edilerek askerî tabibe askerî tabip yok ise Hükümet tabibine muayene olup mazereti tevsik edilir.

b. Ailesi fertlerinden birinin ağır hastalığı veya ölümü, kaza, doğum, yangın gibi beklenmeyen felâket karşısında kalanlar izninin uzatılması için keyfiyeti yazılı olarak en çabuk muhabere aracı ile ve ivedi olarak ilk âmirine (Gemilerde gemi kumandanı) bildirmeye ve yeniden izin almaya mecburdur. Amir tarafından izni uzatılmadığı takdirde izinli bu müracaatla alacağıcevap arasında geçen müddet için sorumlu tutulmaz. Bu müddet hiç bir suretle 6 günü geçemez. Bu süre içinde cevap alamayan şahıs derhal görevi başına döner. Şu kadar ki, izinli, mahallin garnizon veya merkez kumandanının, Deniz Üs

Kumandanlığına, Askerlik Şubesi Başkanlığına veya yoksa Jandarma Kumandanlığına müracaatla mazeretini belgelemeye ve alacağı rapor ve belgeyi mezkûr makamlara tasdik ettirerek dönüşte izin belgesi ile birlikte âmirine vermeye mecburdur. Bu suretle hareket etmeyerek izin müddetini geçirenler hakkında

Askerî Ceza Kanununa göre işlem yapılır. Bu şekilde mazereti olanlar eğer senelik izinlerinin tamamını kullanmış bulunurlarsa ve izini de uzatılacak ise İzin Kanununun 3 üncü maddesimucibince gelecek seneki istihkakına mahsuben izin verilir.”

8.2) “İzin” üst başlıklı 64’üncü maddesinde; “Nöbetçi olmayan kışlada gece vazifesi olmayan veya

kendisine ayrıca hususi vazife verilmeyen subaylar, askerî memurlar, astsubaylar ve sivil personel bakım, yerleşme ve ertesi günkü vazife ve hizmetlerini tanzim ettikten sonra kışladan ayrılabilirler.”

8.3) “Askerlikte Nöbet Hizmetleri” üst başlıklı 382’nci maddesinde; “…g)(Değişik:RG-28/10/2020-

31288) 20/2/2019 tarihli ve 30692 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Erişkinler İçin Engellilik

Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre tam bağımlı engelli veya kısmi bağımlı engelli olduğu yetkili sağlık kuruluşlarınca verilen sağlık kurulu raporu ile belgelenen veya 20/2/2019 tarihli ve

30692 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında

Yönetmelik hükümlerine göre yetkili sağlık kuruluşlarınca Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu verilen ya da anılan Yönetmeliklere göre geçerli kabul edilen raporları bulunan aynı konutta daimi olarak ikamet eden eşi, bakmakla yükümlü olduğu çocukları, anne ve/veya babası ile vasi atanmak kaydıyla kardeşi bulunan askerî ve sivil personel (gemilerdeki nöbet hizmetleri hariç)..”

9) 28/1/1991 tarih ve 20769 sayılı Resmi Gazete’de Yayımlanan Türk Silahlı Kuvvetleri İzin

Yönetmeliği’nin,

9.1) “Genel Esaslar” üst başlıklı 4’üncü maddesinde; “Türk Silâhlı Kuvvetleri mensuplarının ve Türk

Silâhlı Kuvvetlerinde görevli sivil memurların izin işleri aşağıdaki genel esaslar dahilinde yürütülür.

1) Türk Silâhlı Kuvvetlerine mensup subay, astsubay ve uzman jandarmaların izin işleri bu Yönetmelik

esaslarına göre düzenlenir.

…

7) Subay, astsubay ve uzman jandarmalara verilecek izinler:

A – Yıllık izin (30 gün plânlı 15 gün mazeret).

B – Mazeret izinleri.

C – Yurtdışı izinleri.

D – Sıhhî izinlerdir….”

9.2) “Mazeret İzinleri” başlıklı 11’inci maddesinde; “(Ek fıkra: RG-4/2/2015-29257)Türk Silahlı

Kuvvetlerinde görevli personelin bakmakla yükümlü olduğu eşi, çocukları ve aynı çatı altında yaşayan

anne, baba veya yargı kararı ile vasi tayin edilmesi kaydıyla kardeşinin; Özürlülük Ölçütü, Sınıflandırması ve Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre yetkili hastaneden alınması şartı ile raporunda “ağır engelli” ibaresi olan yakınlarının bakımı maksadıyla, her engelli birey için ayrı olmak üzere günde 1 saat günlük bakım izni verilir. Bu sürenin gün içerisinde kullandırılma zamanı personelin isteğine göre düzenlenir. Engelli çocuk sahibi anne ve babanın her ikisinin çalışması durumunda bu izin alınan beyana istinaden birine kullandırılır. Anne ve babadan birinin çalışması durumunda, alınan beyana ve gerekçeye istinaden çalışan ebeveyne bu izin kullandırılır. (Ek fıkra: RG4/2/2015-29257)Her engelli birey için ayrı olmak üzere bir gün içerisinde, günlük bakım izni veya günlük eğitim izinlerinden sadece biri kullanılır. (Ek fıkra: RG-4/2/2015-29257)Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli personelin engelli günlük eğitim izni veya engelli günlük bakım iznini verimli kullanabilmesi açısından birlik imkanları ve amirlerin değerlendirmesine göre ulaşım imkanından istifade ettirilebilir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

10) Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; Başvuranın iddiaları, İdarenin

konu ile açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya birlikte değerlendirilerek başvurunun reddi yönünde hazırlanan Ret Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme

11) Başvuran, bir numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verildiği üzere başvurusunda; Kara

Kuvvetleri Komutanlığı bünyesinde Üs Bölgesi Komutanlığında üsteğmen rütbesiyle görev yapmakta iken 16/1 oranında “aylıktan kesme” disiplin cezası verildiğini belirterek cezasının iptal edilmesini ve kesilen miktarın yasal faizi ile ödenmesini talep etmektedir.

12) Disiplin cezaları, kamu hizmetinin gereği gibi yürütülebilmesi bakımından kamu görevlilerinin

mevzuat uyarınca yerine getirmek zorunda oldukları ödev ve sorumlulukları ifa etmemeleri veya mevzuatta yasaklanan fiillerde bulunmaları durumunda uygulanan yaptırımlar olup, kamu görevlilerinin özlük hakları üzerinde doğrudan ve önemli sonuçlar doğurmaları sebebiyle disiplin cezalarının sübjektif ve bireysel etkileri bulunduğu gibi kamu görevinin gereği gibi sürdürülmesi ve kamu düzeninin sağlanması bakımından objektif ve kamusal öneme sahip olduğu; bu bakımdan disiplin soruşturmalarının yapılmasında izlenecek yöntem, ceza verilecek fiiller ve ceza vermeye yetkili makam ve kurulların mevzuatla belirlendiği, doktrin ve yargısal içtihatlarla da konu ile ilgili disiplin hukuku ilkelerinin oluşturulduğu bilinmektedir.

13) Disiplin cezası vermeye yetkili mercilerce disiplin suçu sayılacak eylemlerin işlenildiğinin öğrenilmesi

hâlinde, bu kişiler hakkında soruşturma emri verilerek, soruşturmacı görevlendirilmesiyle başlatılacak soruşturmada olayın şüpheye yer vermeyecek şekilde somut delillerle ortaya konulması gerekmektedir.

14) İdari işlemlerin bir sebebe ve gerekçeye dayalı olması hukukun genel ilkelerinden olduğundan, bu ilke

genel anlamda düzenleme veya işlem yapan idareyi uyguladığı ve düzenleme yaptığı alanda doğru ve anlamlı olgular ortaya koymaya ve denetim yapmaya zorlar. İşlemlerde gösterilen sebep ve gerekçe, işlemin yasaya uygunluğu ve dayanağını değerlendirme, itiraz edip etmeme konusunda ilgililere yardımcı olmakla

birlikte, idarenin saydamlığı, savunma hakları ve idareye güven ilkeleri ve hukuk devleti anlayışının oluşumu noktalarında da büyük öneme sahiptir.

15) Disiplin cezası niteliği gereği öteki idari işlemlerden farklı olduğundan; disiplin cezaları, disiplin

cezasını vermeye yetkili organlar, bu organların oluşumu, çalışma usulü, karar oluşturması, bu kararlara itiraz ve bütün bu sürecin her aşaması için öngörülen süre koşulları ile disiplin cezası işlemi sıkı şekil şartına bağlı olarak uygulanabilmektedir.

16) Kara Kuvvetleri Komutanlığından istenilen bilgi ve belgeler doğrultusunda anılan idare tarafından

Kurumumuza gönderilen belgeler incelenmiş, aşağıdaki bulgulara ulaşılmıştır.

16.1) Disiplinsizlik Olayı Tespit Tutanağında; Üs Bölge Komutanlığında 12/03/2024 tarihinde

iftar yemeğine katılmak maksadıyla ’ Kolordu Komutanı Tümgeneral . ile üs bölgesine geldiği, başvuranın saat 16.30’da engelli kardeşinin “Engelli Bakım İzni” maksadıyla üs bölgesinden ayrıldığı, saat 17.30’da dönmemesi sebebiyle kendisiyle 18.11’de Whats APp üzerinden iletişime geçildiği, Kolordu

Komutanının üs bölgesinde olduğu ve iftara katılacağı, bu nedenle mesaisinin devam ettiği, Kolordu

Komutanının üs bölgesinden ayrılmasına müteakip üs bölgesi Komutanı tarafından mesai bitişinin haber verileceğinin kendisine tebliğ edileceği, başvuranın tam bağımlı ağır engelli ağabeyinin bakımı ile ilgilenmesi gerektiğinden dolayı gelemeyeceğini beyan ederek mesaiye gelmediği, disiplin soruşturmasına esas olmak üzere tutanak tutulduğu anlaşılmıştır.

16.2) 15/03/2024 tarihli ve P.Bnb. . tarafından verilen Disiplin Cezası Kararının gerekçe bölümünde;

12/03/2024 tarihinde Üs Bölgesine iftar yemeğine katılmak maksadıyla Kolordu Komutanı

Tümgeneral . üs bölgesine geldiği, tüm üs bölgesi personelinin söz konusu ziyaret nedeniyle kendisi tarafından uygun görülerek mesaide olması, Üs bölgesinin emniyetinden başvuranın sorumlu olmasından dolayı Engelli Günlük Bakım İzniniz bir saat olmasına ve saat 17.30’da sona ermesine rağmen geleceği yolu da hesap ederek saat.18.11’de P.Bnb. . ’nın emri ile P.Asb.Kd.Üçvş. . tarafından mesaiye gelmesini emrettiği, cevaben tam bağımlı ağır engelli ağabeyinin bakımı ile ilgilenmesi gerektiği için gelemeyeceğini beyan ederek mesaiye gelmediği, kasıtlı olarak hizmete ilişkin bir emri tam yapmamak ya da değiştirerek veya sınırlarını aşmak sureti ile yapılan eylemle “Emre İtaatsizlik” suçunu oluşturduğunun sabit olduğu, yukarıda açıklanan gerekçeler doğrultusunda sabit görülen fiil ve davranışlarının 6413 sayılı TSK Disiplin Kanunu’nun 19/1/a “Emre İtaatsizlik” disiplinsizliğine vücut verdiği, söz konusu disiplinsizlik nedeniyle “Hizmet Yerini Terk Etmeme” disiplin cezasıyla cezalandırmasının gerektiği, ancak başvuranın bakmakla yükümlü olduğunuz kısıtlı ağabeyinin olduğu göz önüne alınarak anılan Kanunun 14/2 maddesi gereğince disiplin amirinin takdir yetkisini kullanarak

“Aylıktan Kesme Cezası” (1/16) ile disiplin cezasıyla cezalandırmasına karar verildiği görülmektedir.

16.3) Başvuranın söz konusu disiplin cezasına üst disiplin amiri konumunda olan Zırhlı Tugay

Komutanlığına itiraz ettiği, başvuranın işlemiş olduğu disiplinsizliğin 6413 sayılı TSK Disiplin

Kanunu’nun 19/1/a’ da yer alan “Emre İtaatsizlik” disiplinsizliğine vücut verdiği, bu nedenle “Hizmet

Yerini Terk Etmeme” disiplin cezasıyla cezalandırılması gerekirken disiplin amirinin başvuranın bakmakla yükümlü olduğu kısıtlı ağabeyinin durumu göz önüne alınarak aynı Kanun’un 14/2 maddesi uyarınca takdir yetkisini kullanarak 6413 sayılı Kanunu’nun 41/4 kapsamında “1/16 oranında Aylıktan Kesme” cezası ile cezalandırılmasına karar verildiği görülmektedir.

17) 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu’nun 6’ncı maddesinde, idarenin disiplin cezası

uygulamasında takdir hakkı ile ilgili temel ilkelere yer verilmiştir. Buna göre; disiplin cezası vermeye yetkilendirilmiş kişi ve kurulların disiplin cezası uygulanması ile takdir haklarını ölçülü, adaletli ve hakkaniyetli bir şekilde kullanacakları, takdir hakkının mutlaka gerekçeli olacağı, yine bu hakkı kullanırken disiplinsizliğin işleniş biçimi, işlendiği zaman ve yer, askeri hizmete olumsuz etkisinin ağırlığı, meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığı, personelin kast veya taksire dayalı kusurunun ağırlığı ve personelin daha önceki disiplin durumu gibi hususların göz önüne alınacağı gerekmektedir.

18) İdareye belli konularda takdir yetkisinin tanınması, idarenin keyfi olarak hareket edebileceği anlamına

da gelmez. Bu doğrultuda idare takdir yetkisini kullanırken yasanın koyduğu sınırlar içinde kalmalı, eşitlik ilkesine önem vermeli, bu yetkiyi kamu yararı için kullanmalı, yasanın öngördüğü amaçtan başka ya da kamu yararı dışında bir amaç için kullanamamalı ve bu yetkiyi gerekçeli olarak kullanmalıdır (Prof. Dr.

Şeref Gözübüyük, “Yönetim Hukuku”, Eylül/1991 s.204).

19) 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu’ nun, 14’üncü maddesinde; personelin olumlu

hizmet, sicil ve disiplin safahatı ile eylemin niteliği göz önüne alınarak verilecek cezalarda bir derece hafif olanın uygulanabileceği hüküm altına alınmış, Danıştay İdari Dava Daireleri Genel Kurulu’nun 22/02/2007 tarihli ve E. 2005/374, K. 2007/103 sayılı kararında da “… maddesinde; geçmiş hizmetleri sırasında çalışmaları olumlu olan ve iyi veya çok iyi derecede sicil alan memurlara bir derece hafif olan cezanın uygulanabileceği konusunda takdir yetkisi tanınmış, ancak bu yetkinin fiilin niteliği ve ağırlık derecesine göre kullanılacağına dair bir hükme yer verilmemiştir. Bu duruma göre, disiplin cezası vermeye yetkili amir ve kurulların öncelikle; ilgililerin geçmiş hizmetleri ile sicil durumlarına göre bir alt ceza ile cezalandırılıp cezalandırılmayacağı konusunda bir değerlendirme yapmaları ve bu değerlendirmenin sonucuna göre ceza vermeleri gerektiğinden, bu durum göz ardı edilerek tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığından, İdare Mahkemesinin davanın reddi yolundaki ısrar kararında hukuki isabet görülmemiştir.” şeklinde karar verilerek, ilgilinin geçmiş hizmetlerine göre bir alt ceza ile cezalandırılıp cezalandırılmayacağı konusunda bir değerlendirme yapılmamış olmasını, verilen cezanın iptaline gerekçe saydığı görülmüştür.

20) Bu kapsamda, İdarenin göndermiş olduğu bilgi ve belgelerin incelenmesinden verilen disiplin

cezalarına ilişkin bilgilerin bulunduğu, uygulanan disiplin cezasıyla ilgili olarak düzenlenen kararda bu hususun dikkate alındığı, başvurana düzenli olarak günlük 1 saat (başvuranın talebi üzerine 16.30-17.30 saatlerinde) engelli bakım izninin verildiği, somut olayda disiplin olayının gerçekleştiği gün bu iznini kullandığı, bu gerekçelerle disiplin amirinin ve üst disiplin amirinin verilen cezayı da hafifleterek “1/16 oranında Aylıktan Kesme” cezası verdiği anlaşılmaktadır.

21) Yukarıda açıklanan gerekçelerle her ne kadar başvurana isnat edilen fiil için ayrı bir disiplin

soruşturması yapılarak sonucuna göre işlem tesis edilmesi gerekmekte ise de, başvurana verilen disiplin cezası işleminde takdir hakkının kullanılmasında eylemin ağırlığı, işleniş biçimi ve öneminin de etkili olduğu, anılan yetkinin münhasıran disiplin amiri tarafından kullanılması gerektiği hususu da değerlendirildiğinde, 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunun 19/1/a maddesinde “ a) Emre itaatsizlik: Kasıtlı olarak hizmete ilişkin bir emri tam yapmamak ya da değiştirerek veya sınırını aşmak suretiyle yapmaktır.” hukuki nitelendirmesi uyarınca başvuranın “Aylıktan Kesme ” cezası ile cezalandırılmasına ilişkin işlemde hukuka aykırılık görülmemiştir.

22) Yukarıda yapılan açıklamalar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili

mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; yukarıda açıklanan gerekçelerle hakkında verilen “Aylıktan Kesme” disiplin cezası ile tecziyesine ilişkin işlemin kaldırılması talebinin reddi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

23) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmede, şikâyet başvurusu kapsamında, idarenin, başvurana ilişkin işlemlerle ilgili bilgi ve belgeleri süresi içerisinde ve gerekçeli olarak kurumumuza gönderdiği, bu anlamda “Kararların gerekçeli olması” ve “Kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun hareket ettiği görülmüştür.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

24) 6328 sayılı Kanunun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ

tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili Gaziantep İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle, BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın BAŞVURANA, MİLLÎ SAVUNMA BAKANLIĞINA ve KARA KUVVETLERİ

KOMUTANLIĞINA tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi