Okul Aile Birliği gelir-gider kayıtlarının şeffaf bir şekilde yayımlanması talebi (KDK)

  • Kamu Kurumları ve Şirketleri | Mevzuat ve Hukuk

ÖZET: Başvuru, Denizli Pamukkale Fahri Akçakoca Anaokulu Müdürlüğü’ne yönelik olarak, okul yönetiminin belirlediği katkı payı ve okulda çalışan sözleşmeli personele dair bilgi edinme taleplerini içermektedir. Başvuran, Okul Aile Birliği gelir ve gider kayıtlarının belirttiği aylara ilişkin daha ayrıntılı bir şekilde okul ilan panosunda ve internet sayfasında yayımlanmasını talep etmiştir. Başvuru, 22 Nisan 2024 tarihinde yapılmış ve başvuranın önceki şikayetlerine yeterli yanıt verilmediği iddia edilmiştir.

İdare, başvurunun ön inceleme aşamasını geçerek Milli Eğitim Bakanlığı’ndan bilgi talep etmiştir. Bakanlık, katkı payının belirlenmesi ve sözleşmeli personel bilgileriyle ilgili taleplerin daha önce yanıtlandığını belirtmiştir. Ancak, başvuranın gelir-gider kayıtlarıyla ilgili talebinin karşılanmadığı ve bu konuda şeffaflık sağlanması gerektiği ifade edilmiştir. Başvuranın talebinin kısmen kabul edilmesine ve kısmen reddine karar verilmiştir. Özellikle, katkı payının hesaplanması ve sunulan hizmetlerin içeriği hakkında daha fazla bilgi verilmesi gerektiği vurgulanmıştır.

Sonuç olarak, başvuranın talebi doğrultusunda, okul aile birliği gelir-gider kayıtlarının daha ayrıntılı bir şekilde yayımlanması için Milli Eğitim Bakanlığı’na tavsiyede bulunulması önerilmiştir. Bu karar, şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkeleri çerçevesinde, okul yönetiminin işlemlerinin daha açık bir şekilde kamuoyuna sunulmasını sağlamayı amaçlamaktadır.

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2024/11304-S.24.17212

B AŞVURU NO :

KARAR T ARİHİ :

KISMEN T AVS İYE KISMEN RET KARARI

B AŞVURAN :

B AŞVURUYA KONU İ DARE : MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI

B AŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, Okul Yönetiminin belirlediği katkı payına ve Okulda çalışan sözleşmeli personele dair bilgi edinme talebi ile Okul Aile

Birliği gelir ve gider kayıtlarının dilekçesinde belirttiği aylar için daha ayrıntılı şekilde Okul ilan panosu ile internet sayfasında yayımlanması talebi hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 22.04.2024

I. B AŞVURANIN İDDİA VE T ALE PL E Rİ

1. Başvuran özetle; Denizli Pamukkale Fahri Akçakoca Anaokulu Müdürlüğüne CİMER üzerinden yaptığı 24.11.2023 tarihli ve sayılı şikayet, 08.12.2023 tarihli ve sayılı şikayet,

09.12.2023 tarihli ve sayılı bilgi edinme ve 10.12.2023 tarihli ve sayılı bilgi

edinme başvurularına yeterli düzeyde cevap verilmediğini, Okul Aile Birliği gelir-gider kayıtlarına dair

Okul panosuna asılan yazının, ilgili mevzuatta yer alan “İlgili mevzuatına göre tutulan gelir gider kayıtları (…) okulun ilan panosunda ve internet sayfasında duyurulur.” hükmüne aykırı olduğunu, nitekim ilgili yazıda yalnızca genel toplamlar üzerinden bilgi verildiğini, Okulda çalışan tüm sözleşmeli personel bilgilerinin mevzuata uygun şekilde okul internet sayfası teşkilat şemasında yayımlanması talebinin yerine getirildiğini, ancak Okulda çalışan tüm sözleşmeli personel bilgilerinin belirttiği ayrıntıda tarafına bildirilmediğini, bu yönden şikayetinin devam ettiğini iddia ve ifadeyle katkı payı belirlenirken Okul

Yönetiminin yaptığı hesaplamanın herkesçe anlaşılabilecek açıklıkta, içerikte, denetime elverişli, şeffaf, kanıtlanabilir objektif bilgi ve belgelere dayalı şekilde tarafına bildirilmesini (1000 TL’lik katkı payının nasıl hesaplandığının, çocuklara sunulan hizmetlerin içeriğinin, buna göre yapılan hesaplamanın kalem kalem ve parasal tutarlarının belirtilmesi), Okulda çalışan tüm sözleşmeli personel bilgilerinin belirtiği ayrıntıda tarafına bildirilmesini ve Okul Aile Birliği gelir ve gider kayıtlarının aylık olarak (Ekim 2023 – Kasım 2023 – Aralık 2023- Ocak 2024) belirtiği şekil ve ayrıntıda Okul ilan panosu ve internet sayfasında yayımlanmasını talep etmektedir.

II. İDARENİN B AŞVURU YA İL İŞ KİN AÇIKLAMALARI

2. Ön inceleme şartlarını taşıdığı değerlendirilen başvuruda inceleme ve araştırma aşamasına geçilmiş olup başvurunun çözümü için Milli Eğitim Bakanlığından bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. Anılan

İdare tarafından Kurumumuza iletilen 26.07.2024 tarihli ve 18.09.2024 tarihli yazı eklerinde yer alan

Pamukkale Kaymakamlığı İlçe Milli Eğitim Müdürlüğünün 10.07.2024 tarihli ve 13.09.2024 tarihli yazılarında özetle; 2.1. Başvuranın, katkı payının belirlenmesi ile sözleşmeli personele dair taleplerinin 09.12.2023 tarih ve sayılı CİMER şikâyetinin cevabı olarak 19.12.2023 tarihinde cevaplandığı, 2.2. İlgili mevzuat doğrultusunda, Pamukkale İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü Ücret Tespit Komisyonunun

20.10.2023 tarihinde toplandığı, beslenmesi okul tarafından sağlanan anaokullarında aylık 1000 TL,

beslenme hizmeti verilmeyen okullarda aylık 500 TL okul öncesi katkı payı alınmasına karar verildiği, bu miktarların alınabilecek en üst katkı payı miktarı olduğunu, ilgili Komisyon kararının 06.11.2023 tarihli yazı ile İl Milli Eğitim Müdürlüğüne yazıldığı, 13.11.2023 tarihli yazı ile okullara duyurulduğu, 2.3. Başvuranın gelir-gider kayıtlarına ilişkin talebine yönelik olarak ise; okullarda gelir-gider kayıtlarına yönelik Okul Aile Birliği Yönetmeliği’nin 15 ila 18’inci maddelerine göre işlem tesis edildiği, ayrıca ilgili mevzuat uyarınca okulla ilgili tüm gelir ve giderlerin kaydının düzenli olarak Türkiye’de

Eğitimin Finansmanı ve Eğitim Harcamaları Bilgi Yönetim Sistemi’ne (TEFBİS) işlendiği, her yılsonunda bu sistem üzerinden okulların gelir ve gider dengesinin takip edildiği, 2.4. Başvuranın 08.12.2023 tarihli ve sayılı CİMER başvurusunda belirttiği hususlarla ilgili

Müdürlüklerinin ilgili Okuldan bilgi ve başvuranın talebinin değerlendirmeye alınmasını istediğini, ilgili

Okul tarafından gelir ve gider listesinin “Okul Aile Bir li ği Başkanı tarafı ndan velilerimizin göreceği ş ekil de okulumuzun ilan panolarına asıl mışt ır.” cevabı verilerek başvuranın talebinin karşılandığı, başvuranın

Okul Aile Birliği Yönetim Kurulunun bir üyesi olduğu, 2.5. Okul Aile Birliği Yönetmeliği’nin sonunda okulların yararlanacakları matbu belgelerin EKLER kısmında yer aldığı, ancak söz konusu EKLER arasında gelir-gider kayıtlarının ne şekilde ilan edileceği ile ilgili herhangi bir şablonun yer almadığı, gelir- giderlerin ilan şeklinin Okul Aile Birliğinin hazırlayacağı taslakla ilan edildiği, bazı okulların gelir- gider kayıtlarını ayrıntılı maddeler halinde verebileceği gibi, bazı okullarda gelir-gider kayıtlarının toplam döküm halinde verebilecekleri, başvuranın 08.12.2023 tarihli ve sayılı CİMER başvurusuna konu okulun gelir-gider kayıtlarının ilanı ile ilgili talebin karşılandığının 19.12.2023 tarihli cevaptan anlaşıldığı, 2.6. Okulda çalışan tüm sözleşmeli personel bilgilerinin yer aldığı belgelerin 6698 sayılı Kanun’un 12’nci maddesi gereği, başvuranın belirttiği şekilde kişisel veriler içerdiğinden verilemediği, Şeklindeki açıklamalara ve yazı ekinde konuyla ilgili belgelere yer verilmiştir.

III. İL GİL İ MEVZUAT

3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ’nı n; 3.1. “ II. Temel hak ve hürriyetlerin sını rlanması” başlıklı (Değişik: 3/10/2001-4709/2 md.) 13’üncü maddesinde; “ T emel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulma ksız ın yalnı zca Anayasa nın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sını rlana bili r. Bu sını rlamalar, Anayasanı n sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.” , 3.2. “A. Özel hayatı n gizl il iği” başlıklı 20’nci maddesinin 1’inci ve 3’üncü fıkralarında;

“ Herkes, özel hayatı na ve aile hayatı na saygı gösterilmesini isteme hakkın a sahiptir. Özel ha yatın ve aile hayatı nın gizl il iğine dokunulamaz.

(… )

(Ek fı kra: 7/5/2010-5982/2 md.) Herkes, kendisiyle ilgili kişi sel verilerin korunmasını isteme hakkına sahiptir. Bu hak; kişi nin kendisiyle ilgili kişi sel veriler hakkında bilgilendirilme, bu verilere eri ş me, bunlar ın düzeltilmesini veya silinmesini talep etme ve amaçları doğrul tusun da kull anıl ıp kull anılmadığı nı öğrenmeyi de kapsar. K işi sel veriler, ancak kanunda öngörülen hallerde veya kişi nin açık rız asıyla işl enebil ir. K işi sel verilerin korunmasına il işkin esas ve usuller kanunla düzenlenir. ”, 3.3. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başv urma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin 3’üncü ve 4’üncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine ba şvurma hak kına sahiptir. Türkiye Büyük Millet

Meclisi Başkanlı ğına ba ğlı olarak kurulan Kamu Denet çili ği Kurumu idarenin işl eyişi yle ilgili şikâ yetl eri inceler.”, 4. Avrupa İnsan Hak ları S özleş mesi’nin “ Öz el ve aile ha yatı na saygı hakkı” başlıklı 8’inci maddesinde; “ (1 ) Herkes özel ve aile hayatı na, konutuna ve ya zış masına saygı gösterilmesi hakkına sahiptir.

(2) Bu hak kın kull anıl masına bir kamu makamı nı n müdahalesi, ancak müdahalenin yasayla öngörül müş ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik, kamu güv enli ği, ülkenin ekonomik r efahı , düzenin korunması, suç işl enmes ini n önlenmesi, sağl ığı n veya ahlakın veya başka ları nın hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli bir tedbir olması durumunda söz konusu olabi li r.” 5. 6328 sayı lı Kamu De n etçil iği Kurumu Kanunu ’nun “Kurumun Görevi ” başlıklı 5’inci maddesinin 1’inci fıkrasında; “Kurum, idarenin iş leyiş iyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işl emleri ile tutum ve davranı şlar ını ; insan hakları na dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araşt ırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevli dir.” , 6. 4982 sayı lı Bilgi Edinme Hak k ı Kan u nu ’nu n ; 6.1. “ Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde, “ Bu Kanunun amacı; demokratik ve şeff af yönetimin gereği olan eşit li k, taraf sız lı k ve açıklı k ilkelerine uygun olarak kişi lerin bilgi edinme hakkını kull anmala rına il işkin esas ve usulleri düzenlemekti r.”, 6.2. “ T anımlar ” başlıklı 3’üncü maddesinin ilgili bentlerinde; “ c) Bilgi: Kurum ve kur uluşl arın sahip oldukları kayıt larda yer alan bu Kanun kapsamındaki her türlü veriyi, d) Belge: Kurum ve ku ruluş ları n sahip ol du klar ı bu Kanun kapsamındaki yazıl ı, bası lı veya çoğalt ıl mış dosya, evrak, kitap, dergi, broşür , etüt, mektup, program, talimat, kroki, plân, film, fotoğraf , teyp ve video kaseti, harita, elektronik ortamda kaydedilen her türlü bilgi, haber ve veri taşı yıcılar ını , (… )

ifade eder.”, 6.3. “ Bilgi edinme hakkı” başlıklı 4’üncü maddesinin 1’inci fıkrasında, “ Herkes bilgi edinme ha kkına sahi pti r.”, 6.4. “ Bilgi verme yükümlülüğ ü” başlıklı 5’inci maddesinin 1’inci fıkrasında,

“ K urum ve kurul uşlar , bu Kanunda yer alan istisnalar dışı ndaki her türlü bilgi veya belgeyi başvuranl arın yararl anmasına sunmak ve bilgi edinme başvurul arını etkin, süratli ve doğru sonuçlandı rmak üzere, gerekli idarî ve teknik tedbirleri almakla yükümlüdü r ler .” , 6.5. “ İstenece k bilgi veya belgenin nit eli ği” başlıklı 7’nci maddesinin 1’inci fıkrasında; “ Bilgi edinme başvurusu, başvurul an kurum ve kurul uşlar ın ellerinde bulunan veya görevleri gereği bulunması gereken bilgi veya belgelere il işkin olmalı dır.”, 6.6. “Y ayımlanmış veya kamuya açıklanmış bilgi veya belgeler” başlıklı 8’inci maddesinde; “ K urum ve kurul uşlar ca yayımlanmış veya ya yın, broşür , ilân ve benzeri yollarla kamuya açıklanmış bilgi veya belgeler, bilgi edinme başvu rular ına konu olamaz. Ancak, ya yımlanmış veya kamuya açıklanmış bilgi veya belgelerin ne şe kil de, ne zaman ve nerede ya yımlandı ğı veya a çıklandığı başvurana bil diri li r.” , 6.7. “ Başvurul arın cevaplandı rıl ması” başlıklı 12’nci maddesinde; “ K urum ve kurul uşlar , bilgi edinme başvurul arıyla ilgili cevaplar ını yazıl ı olarak veya elektronik ortamda başvuru sahibine bildirirler. Başvurunun reddedilmesi hâlinde bu kar ar ın gerekçesi ve buna karşı başvuru yoll arı beli rti li r.” 6.8. “ Özel hayatı n gizl il iği” başlıklı 21’inci maddesinde; “ K işi nin izin verdiği hâller saklı kalmak üzere, özel hayatı n gizl il iği k apsamında, açıklanması hâlinde kişi nin sağl ık bilgileri ile özel ve aile ha yatı na , şeref ve haysiyetine, meslekî ve ekonomik değerlerine haksız müdahale oluşt uracak bilgi veya belgeler, bilgi edinme ha kkı kapsamı dışı ndadır .

Kamu yararı nın gerekti rdiği hâllerde, kişi sel bilgi veya belgeler, kurum ve kurul uşlar taraf ından, ilgili kişi ye en az yedi gün önceden haber verilerek yazıl ı rız ası alı nmak koşul uyla açıklanabil ir.”, 7. 6698 sayı lı Kişi sel Verilerin Koru n ması Kan u n u ’n u n ; 7.1. “ Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “ (1 ) Bu Kanunun ama cı , kişi sel verilerin iş lenm esi nd e başt a özel hayatı n gizl il iği olmak üzere kişi lerin temel hak ve özgürlüklerini korumak ve kişi sel verileri işl eyen gerçek ve tüzel kişi lerin yükümlülükleri ile uya ca kları usul ve esasl arı düzenleme kti r.”, 7.2. “ T anımlar ” başlıklı 3’üncü maddesinin 1’inci fıkrasının ilgili bentlerinde; “ (1 ) Bu Kanunun uygu la nma s ın da ; (… )

d) K işi sel veri: K imli ği belirli veya belirlenebilir gerçek kişi ye il işkin her türlü bilgiyi, e) K işi sel verilerin iş len mesi : K işi sel verilerin tamamen veya kısmen otomatik olan ya da herhangi bir veri ka yıt sisteminin parçası olmak ka ydıyla otomatik olmayan yollarla elde edilmesi, kaydedilmesi, depolanması , muhafaza edilmesi, değişt iri lme si, yeniden düzenlenmesi, açıklanması, aktar ıl ması, devralı nması, elde edilebilir hâle getirilmesi, sınıf landı rıl ması ya da kull anıl masını n engellenmesi gibi veriler üzerinde ger çekl e şti ril en her türlü işl emi, (… )

ifade eder.”, 7.3. “ Genel il keler” başlıklı 4’üncü maddesinde;

“ (1 ) K işi sel veriler, ancak bu Kanunda ve diğer kanunlarda öngörülen usul ve esaslara uygun olarak işl enebil ir.

(2) K işi sel verilerin işl enmesinde aşağı daki ilkelere uyulması zorunludur:

a) Hukuka ve dürüstlük k ural ları na uygun olma.

b) Doğru ve g erekti ğinde güncel olma.

c) Belirli, açık ve meşru amaçlar için işl enme.

ç) İşlendikleri amaçla ba ğlant ıl ı, sınırl ı ve ölçülü olma.

d) İlgili mevzuatta öngörülen veya işl endikleri amaç için gerekli olan süre kadar muhafaza edil me.” 7.4. “ K işi sel verilerin işl enme şart ları ” başlıklı 5’inci maddesinde; “ (1 ) K işi sel veriler ilgili kişi nin açık rız ası ol maks ız ın işl enemez.

(2) Aşağıdaki şartlardan birinin varlığı hâlinde, ilgili kişi nin açık rızası aranmaksızı n kişis el

verilerinin işl enmesi mümkündür:

a) Kanunlarda açık ça öngörülmesi.

b) Fiili imkânsı zlı k nedeniyle rız asını açıklayam ayacak durumda bulunan veya rız asına hukuki geçerlilik tanı nmayan kiş ini n kendisinin ya da bir ba ş kas ın ın hayatı veya beden bütünl üğünün korunması için zorunlu olması .

c) Bir sözl eşmenin kurul ması veya if asıyla doğru dan doğruya ilgili olması kaydıyla, sözl eşmenin taraf ları na ait kişisel verilerin işl enmesini n gerekli olması .

ç) Veri sorumlusunun hukuki yükü mlülüğünü yerine getirebilmesi için zorunlu olması .

d) İlgili kişi nin kendisi tarafı ndan alenileşti ril miş olması .

e) Bir hakkın tesisi, kull a nıl ması veya korunması için veri işl emenin zorunlu olması .

f) İlgili kişi nin temel hak ve özgürlüklerine zarar vermemek ka ydıyla, veri sorumlusunun meşru menfaatleri için veri işl enmesini n zorunlu olması .”, 7.5. “ K işi sel verilerin aktarı lması” başlıklı 8’inci maddesinin 1’inci ve 2’nci fıkralarında; “(1) K işi sel veriler, ilgili kişi nin açık rız ası ol maks ız ın aktarı lamaz.

(2) K işi sel veriler; a) 5 inci maddenin ikinci fı krası nda, b) Yeterli önlemler al ın mak kaydıyla, 6 n cı maddenin üçüncü fı krası nda, belirtilen şart larda n birinin bulunması hâlinde, ilgili kişi nin açık rız ası aranmaksız ın akta rıl abil ir.”, 7.6. “ Veri güvenli ğine il iş kin yükümlülükler” başlıklı 12’inci maddesinin 1’inci fıkrasında; “ (1 ) Veri sorumlusu; a) K işi sel verilerin hukuka aykırı olarak işl enmesi ni önlemek, b) K işi sel verilere hukuka aykırı olarak eriş il mesini önlemek, c) K işi sel verilerin muh af az as ın ı sağl amak,

amacıyla uygun güvenlik düzeyini temin etmeye yönelik gerekli her türlü teknik ve idari tedbirleri almak zorundadı r.” 8. 27.04.2004 tarihli ve 25445 sayı lı Resmî Gazete ’de yayı mlan an Bilgi Edinme H ak k ı

Kanununun Uygul an masın a İli şk in Esas ve Usuller Hak k ın d a Yönetmeli k ’in; 8.1. “ Bilgi edinme hakkı” başlıklı 5’inci maddesinin 1’inci fıkrasında; “ Herkes, Kanun ve bu Yönetmelikte belirlenen esas ve usuller çerçevesinde bilgi edinme hakkına sahi pti r.”, 8.2. “ İhtiyari olarak yayımlanabi lecek bilgi veya belg eler” başl ıklı 7’nci maddesinin ilgili kısmın da; “ K urum ve kurul uşlar , bilgi edinme hakkını n etkin olarak kull anıl abil mesi ve bilgi edinme başvurul arınd an kaynaklanan iş yükünün en aza indirilebilmesi amacıyla, aşağı daki türden bilgi veya

belgeleri internet sayfal arı üzerinden kamuoyunun bilgisine sunabilirler:

a) Teş kilat yapısı, görevler, bütçe, gelir ve giderler hakkındaki bilgi veya belgeler, (… )

c) Verilen hizmetlere il işkin bilgiler, d) Karar alma, hizmet sunma ve politika oluşt urma yöntemlerine il işkin bilgiler, e) Kamuyu etkileyen kararlar ve gerekçeleri, politikalar, bunlar hakkında idare taraf ından yapı la n değerlendirmeler ve bu k ararl arın alı nmasına dayanak teşkil eden temel bilgiler ve veriler, (… )” , 8.3. “Özel hayatı n gizl il iği” başlıklı 32’nci maddesinde; “ K işi nin izin verdiği haller saklı kalmak üzere, özel hayatı n gizl il iği k apsamında, açıklanması halinde kişi nin sağlık bilgileri ile özel ve aile hayatın a, şeref ve haysiyetine, mesleki ve ekonomik değerlerine haksız müdahale oluşt uracak bilgi veya belgeler, bilgi edinme ha kkı kapsamı dışı ndadır .

Kamu yararı nın gere kti rdiği hallerde, kurum ve k urul uşlar ın kayıt ları nda bulunan kişi sel bilgi veya belgeler, kurum ve kurul uşlar taraf ından, ilgili kişiye en az yedi gün önceden haber verilerek yazıl ı rız ası alı nmak koşul uyla açıkla nabil ir.”, 9. 26.07.2014 tarihli ve 29072 sayı lı Resmi Gaze t e’d e yayı mlan an Millî E ğitim B ak an lı ğı Okul

Öncesi E ğitim ve İlk öğr eti m Ku ru mları Yönet meli ği’n in ; 9.1. “ Okul öncesinde eğit im hizmeti ” başlıklı (Başlığı ile Birlikte Değişik: RG-14/10/2023-32339)

67’nci maddesinin ilgili kısımlarında; “ (1 ) Okul öncesi eğit im hizmeti resmî okul öncesi eğit im kurumları nda ücretsizdir. Ancak okul öncesi eğit im kurumlar ında çocukları n okulda geçirdikleri süredeki temel iht iyaçları nı, öz bakım süreçlerini ve eğiti m pro gramının uygulanmasını desteklemek ama cıyla kat kı payı alınır. (… )

(5) Okul yönetimi il/ilçe katkı payı tespit komisyonunca belirlenen tavan m iktarı aşmayacak ş ekil de veliden alı nacak aylı k katkı payını belirler. Karar, okul müdürlüklerince velilere duyurulur. Ancak çocuklara sunulmayan hizmet için velilerden katkı pa yı talep edil emez.” , 9.2. “ Okul-aile birl iği ” başlıklı (Değişik:RG-14/10/2023-32339) 80’nci maddesinde; “ (1 ) Okullarda okul-aile birl iği iş ve işl emleri, 9/2/2012 tarihli ve 28199 sayıl ı Resmî Gazete’de yayımlanan Millî Eğiti m Bakanlı ğı Okul-Aile Birl iği Y önetmeli ği hükümlerine göre yürütülür. Her muhasebe ka ydını n ispat layıcı bir belgeye da yanması, mali sonuç doğuran her işl emin muhasebe

kayıt ları nda gösterilmesi ve Bakanlı kça kurulan merkezî bilgi sistemine (T EFBİS ) kayıt edilmesi zorunl udur.”, 10. 09.02.2012 tarihli ve 28199 sayı lı Resmi Ga ze te ’d e yayı mlan an Millî Eğitim B ak an lı ğı OkulAile B irliği Yönetmeli ği’n in; 10.1. “ Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “ (1 ) Bu Y önetmeli ğin amacı, Millî Eğiti m Bakanlı ğına bağlı okul ve eğit im kurumları nda okul-aile birliklerinin kurul uş, işl eyiş, görev, yetki ve sorum lul ukları na il işkin usul ve esasl arı düzenlemekti r.” , 10.2. “ K urul uş” başlıklı 5’inci maddesinin 1’inci fıkrasında; “ (1 ) Okul ile aile ar as ı nd a bütünl eşmeyi ger çe kleşt ir mek, veli ile okul arası nda il eti şimi ve iş birl iği ni sağlamak, eğit im ve öğreti mi geli şti rici faaliyetleri desteklemek, okulun ve maddi imkânlardan yoksun öğren cil erin eğit i m ve öğreti mle ilgili zorunlu iht iyaçları nı karşı lamak üzere okullar bünyesinde tüzel kişi li ği haiz olmayan birlikler kurul ur.” , 10.3. “ Birl iği n görev ve yetkil e r i” başlıklı 6’ncı maddesinin ilgili kısımlarında;

“ (1 ) Birl iği n görev ve yetkileri şunl ardı r:

d) Okulun iht iyaçları nı karşı lamak için mal ve hizmet satı n almak, bu hizmetlere il işkin sosyal güvenlik primi, vergi ve benzeri ödemelerin yapıl m asını sağl amak. (Ek cümle:RG-1/12/2023-32386) Birlik taraf ından istihdam edilen personel nedeniyle ol uşabi lecek kıde m tazminat ı, ihbar tazminat ı ve benzeri giderler için karşı lı k ayrıl masını sağl amak.

f) Okula yapıl an ayni ve nakdî bağış ları kabul ederek kayıt ları nı tutmak, sosyal, kültürel etkinlikler ve kampanyalar düzenlemek, şart lı bağış ları amacına uygun olarak kullanmak.

g) Kantin ve benzeri yerleri işl ett irmek veya işl et mek.

ğ) Okul yönetimi ile iş birli ği yaparak, imkânla rı yeterli olmayan öğren cilere maddi ve manevi destek sağl amak, aynı amaçla kardeş (D eğişi k ibare:RG-1/12/2023-32386) okullara ve mücbir sebep hallerinde de iht iyacı olan okullara katkıda bulunmak.” , 10.4. “Y öneti m kurulunun görev, yetki ve sorumlul ukları ” başlıklı 13’üncü maddesinin ilgili fıkralarında; “(9) Yönetim kurulu, birlik tahmini bütçesini hazı r lar ve genel kurulda gör üşül en bütçeyi okul ilan panosu ve internet sayfas ında duyurur.

(10) İlgili mevz uatı na göre tutulan gelir gider kayıt ları , eğit im öğreti m yılı nda her dönem en az birer defa velilerin göreb il eceği şekil de okulun ilan panosunda ve internet s ayfa s ın da duyurul ur.”, 10.5. “ Birl ik geli rleri” başlıklı 15’inci maddesinde; “ (1 ) Resmi okullarda Birl iği n gelirleri; a) Ayni, nakdî, şartlı /şartsız bağış ve yardımlardan, b) Okull arın bünyesindeki kantin ve benzeri yerlerin işl ett iri lmesi, gerekti ğinde işl eti lmesinden elde edilen gelirlerinden, c) Kamu kurum ve kur ul u ş la r ı, özel hukuk tüzel kişi li kleri ve gerçek kiş il eri n, örgün ve ya ygın eğit im kurumları bünyesinde eğit im ve öğreti min yapıl dığı saatler dışı nda gerçekleştir ecekleri sosyal, kültürel, sportif, kurs, proje, sınav, topl antı , kampanya ve benzeri gelir getirici etkinliklerinden sağl anan gelirlerden, ç) Diğer gelirlerden,

oluşu r.

(2) Birlikler, velileri hiçbir surette bağış yapmaya zorlayamaz, okul kay ıt döneminde bağış ve yardı m toplayamaz. Ayrıca Bakanlı k taraf ından yürütülen proje ve yapıl an protokoller kapsamında okul ve kurumlarda yapıl acak faaliyetlerden ücret talep edil emez.” 10.6. “ Geli rlerin harcanması” başlıklı 18’inci maddesinin ilgili kısımlarında; “ (1 ) Birlik gelirlerinin; okulun bütçe disiplini çerçevesinde, eğit im ve öğr eti m giderleri ile maddi imkânlardan yoksun öğ rencil erin zorunlu iht iyaçları na harcanması es astı r. Tüm harcamalar, birlik yönetim kurulunun karar ı ile yapıl ır. Okul için gerekli ihtiyaç ve harcamalar için okul yönetiminden yazıl ı talep alı nır. Mal ve hizmet al ıml ar ı birlik yönetim kurulu üyeleri veya uzman lı k gerektiren işl erd e okul aile birl iği üyelerinden oluşa n en az üç kişi li k bir komisyon marifetiyle yapıl ır.

(… )

(4) Birl iği n gelirlerinin elde edilmesinde ve harca nmasında görevli ve yetkili olanlar; kaynakları n okul iht iyaçları na yönelik etkili, verimli ve ilgili mevzuata uygun olarak k ull anıl masından sorumludurlar.

(5) Birlik başkanı elde edilen gelirler, alı nan b ağışl ar ve yönetim kurulu kararl arıyla yapı la n harcamalara il işkin bilgileri okul müdürüne her a yın sonunda yazıl ı olarak bil diri r.” , 10.7. “ T utul acak defter, dosya ve belgel er” başlıklı 23’üncü maddesinde; “ (1 ) Yönetim kurulu aşağı da belirtilen defter, dosya ve belgelerin tut ulması , muhafazası ve düzenlenmesinden sorumludur.

(… )

ç) Gelir-gider defteri, (… )

(5) Okul idaresi, okul-aile birliklerinin gelir ve gider kayıtl arı ile diğer mali işl emlerini Bakanlıkça kurulan merkezî bilgi sistemine (T EFBİS ) kayd ede r.” , 10.8. “ Okul müdürünün s or uml ul uğ u” başlıklı 27’nci maddesinin ilgili kısımlarında; “ (1 ) Okul müdürü genel kurulun zamanında ve bu Yönetmelik hükümlerine uygun olarak yapıl masını sağl ar.

(2) Birl iği n yaptı ğı (Ek ibare:RG-10/6/2022-31862) her türlü etkinlik ile iş ve işl emlerin ilgili mevzuata uygunluğunu denetler.

(3) Birl iği n iş ve işl emler i ile yapıl an harcamalarda usulsüzlük veya uygunsuzluk görmesi halinde önce birlik başkanını ya zıl ı olarak uyararak usu lsüz lüğün ve uygunsuzl u ğun düzeltilmesini sağl ar. Bu durumun devam etmesi halinde il/ilçe milli eğit im müdürlüğüne durumu bildirerek denetlenmesini talep eder.”

Düzenlemeleri yer almaktadır.

IV. KAMU DENET ÇİSİ YAHYA AKMAN ’IN KAMU B AŞDE NET ÇİSİ ‘NE ÖNE RİSİ

11. İlgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, başvuru konusuna ilişkin

“Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞE RLE NDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden

12. Başvuran özetle; katkı payı belirlenirken Okul Yönetiminin yaptığı hesaplamanın herkesçe anlaşılabilecek açıklıkta, içerikte, denetime elverişli, şeffaf, kanıtlanabilir objektif bilgi ve belgelere dayalı şekilde tarafına bildirilmesini (1000 TL’lik katkı payının nasıl hesaplandığının, çocuklara sunulan hizmetlerin içeriğinin, buna göre yapılan hesaplamanın kalem kalem ve parasal tutarlarının belirtilmesi), Okulda çalışan tüm sözleşmeli personel bilgilerinin Kurumumuza sunduğu taslakta belirttiği ayrıntıda tarafına bildirilmesini ve Okul Aile Birliği gelir ve gider kayıtlarının aylık olarak (Ekim 2023 – Kasım 2023

– Aralık 2023- Ocak 2024) Kurumumuza sunduğu taslakta belirttiği şekil ve ayrıntıda Okul ilan panosu ve internet sayfasında yayımlanmasını talep etmektedir.

13. Başvuruya konu taleplerden (1) katkı payının hesaplanmasına ve (2) Okulda çalışan tüm sözleşmeli personel bilgilerinin edinilmesine dair taleplerin bilgi edinme hakkının kullanılmasına ilişkin olduğu, (3)

Okul Aile Birliği gelir-gider kayıtlarının yayımlanması talebinin ise 3071 sayılı Dilekçe Hakkının

Kullanılmasına Dair Kanun kapsamında bir dilek içerdiği görülmüş olup başvurunun çözümlendirilmesinde öncelikle bilgi edinme hakkının kullanılmasına ilişkin talepler ele alınacaktır.

14. Devletin kayıtlarında bulunan ve erişilebilir olmayan bilgi ve belgelere ulaşılmasını güvence altına alan bilgi edinme hakkı, temel hak ve özgürlüklerin korunması ile bireylere daha yakın, şeffaf ve hesap verebilir bir yönetimin sağlanması hususlarında taşıdığı önemli işlevlerle demokrasinin ve hukukun üstünlüğünün gereklerindendir.

15. Hukuk devletinin en önemli araçlarından olan yönetimde şeffaflık (açıklık, aleniyet, saydamlık)

ilkesi gereği devletin işleyiş şekli, alınan kararlar, yerine getirilen iş ve işlemler ile personelin tutum ve davranışları gibi hususlarda vatandaşlarını bilgilendirmesi gerekmekte olup yönetimde şeffaflık sayesinde

yönetime güven, idarenin işleyişinde objektiflik, adillik ve etkinlik sağlanmaktadır (AYM, B. No:

2016/6815, 15.02.2023, §§ 43-45).

16. Genel anlamda, yönetimin herkesçe görülebilmesini ifade eden yönetimde açıklık kavramı, idari etkinliklerin, dosyaların görülebilmesi, idareden her türlü bilgi ve belgenin alınmasını da kapsamına almaktadır. Bilgi edinme hakkının genel olarak düzenlendiği sistemlerde, idare, yasa ile daraltılmış/yasaklanmış alanlar dışında, her konuda bilgi verme ödevi altında olup bireyler için ise bilgi edinme, bir haktır (Tekin Akıllıoğlu, Yönetimde Açıklık-Gizlilik Bilgi Alma Hakkı, Ankara Üniversitesi

SBF Dergisi, C.46, S.3, 1991, s.9). Bilgi edinme hakkının konusu ise resmî makamlarca tutulan ve kişinin kendisi hakkında olan veya olmayan verilere erişim talebi olabileceği gibi resmî makamlarca tutulan,

kişinin kendisi ile ilgili olmayan ancak kamu yararı taşıyan konulardaki bilgiler de olabilir (AYM, B. No:

2016/6815, 15/2/2023, § 45) .

17. Türk hukuk sisteminde 2003 yılında kabul edilen 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu ile yasal dayanağını bulan bilgi edinme hakkı, 2010 yılında T.C. Anayasası’nın 74’üncü maddesine eklenen fıkra ile de anayasal güvenceye kavuşmuştur. Anılan düzenlemelerde herkesin bilgi edinme hakkına sahip olduğu hüküm altına alınmış olup 4982 sayılı Kanun’un amacı, demokratik ve şeffaf yönetimin gereği olan eşitlik, tarafsızlık ve açıklık ilkelerine uygun olarak kişilerin bilgi edinme hakkını kullanmalarına ilişkin esas ve usulleri düzenlemek olarak belirlenmiştir.

18. Bu çerçevede anılan Kanun’un 5’inci maddesiyle kurum ve kuruluşlar, bu Kanun’da yer alan istisnalar dışındaki her türlü bilgi ve belgeyi talepte bulunana sunmak ve bilgi edinme başvurularını etkin, süratli ve doğru sonuçlandırmak üzere, gerekli idarî ve teknik tedbirleri almakla yükümlü kılınmıştır. Bu açıdan ülkemizde bilgi edinme kurumu kişiler açısından bir hak, bilgi vermek ise idare açısından bir yükümlülük olarak düzenlenmiş olup bu Kanun kapsamında yapılan bilgi edinme başvuruları, ancak anılan

Kanun’da belirtilen istisnalar çerçevesinde reddedilebilecektir.

19. Bilgi edinme hakkının sınırları 4982 sayılı Kanun’un dördüncü bölümünün 15 ila 28’inci maddeleri arasında sayılmış olup bu sınırların belirlenmesinde ise genel itibarıyla kamusal gizlilik ve güvenlik, kişisel gizlilik ile ticari sırların korunmasının dikkate alındığı anlaşılmaktadır.

A. Okulda Çalış an Tüm S özleş meli Personel Bilgilerinin Edinilmesi Talebi 20. Yukarıda belirtildiği gibi, bilgi edinme hakkı mutlak bir hak olmayıp 4982 sayılı Kanun ile kullanımına dair birtakım sınırlamalar öngörülmüştür. Bu sınırlardan biri, Kanun’un 21’inci maddesinde düzenlenen “özel hayatın gizliliği” müessesesidir. Anılan maddeye göre kişinin izin verdiği hâller saklı kalmak üzere, özel hayatın gizliliği kapsamında, açıklanması hâlinde kişinin sağlık bilgileri ile özel ve aile hayatına, şeref ve haysiyetine, meslekî ve ekonomik değerlerine haksız müdahale oluşturacak bilgi veya belgeler, bilgi edinme hakkı kapsamı dışında bırakılmıştır.

21. Nitekim bilindiği üzere bilgi edinme hakkının yanı sıra özel hayatın gizliliği hakkı da demokratik hukuk devletinin gereklerinden biridir ve kişinin özel hayatının, yalnız kendisi veya kendisinin bilmesini istediği kimseler tarafından bilinmesini isteme hakkı, insan haklarına ilişkin beyanname ve sözleşmelerde koruma altına alınmıştır. Ülkemizde de özel hayatın gizliliği, Anayasa’nın 20’nci maddesiyle düzenlenmiş olup anılan maddenin birinci fıkrasında herkesin, özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahip olduğu, özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamayacağı belirtilmiştir.

22. Özel hayata saygı hakkı kapsamında korunan hukuksal çıkarlardan biri bireyin mahremiyet hakkıdır ve bu hak bireyin kendisi hakkındaki bilgileri kontrol edebilme hukuksal çıkarını da kapsamaktadır.

Bireyin; kendisine ilişkin herhangi bir bilginin kendi rızası olmaksızın açıklanmaması, yayılması, bu bilgilere başkası tarafından ulaşılamaması ve rızası hilafına kullanılamaması, kısaca bu bilgilerin mahrem kalması konusunda menfaati bulunmaktadır. Bu husus bireyin kendisi hakkındaki bilgilerin geleceğini belirleme hakkına işaret etmektedir (AYM, B. No: 2013/9660, 21.01.2015, § 32).

23. Kişisel verilerin korunması hakkı, özel hayatın gizliliği hakkının özel bir biçimi olarak Anayasa’nın 20’nci maddesinde 3’üncü fıkrasında düzenlenmiş olup bu hak, kişinin insan onurunun korunmasının ve kişiliğini serbestçe geliştirebilmesi hakkının özel bir biçimi olarak, bireyin hak ve özgürlüklerini kişisel verilerin işlenmesi sırasında korumayı amaçlamakta olup Devletin özel hayatın gizliliğinin korunması bağlamında kişisel verilerin yetkisiz kişiler tarafından elde edilmesini veya kullanılmasını önleme ve ayrıca bu verilerin ifşa edilmesini engelleme yükümlülükleri bulunmaktadır. Kamu makamlarınca belirtilen koruma yükümlülüğüne uyulmaması sonucu kişisel verilerin ilgisiz kişilerce öğrenilmesi bireyin özel hayatına saygı hakkının ihlaline yol açar (AYM, B. No: 2014/14187, 10.01.2018, §§ 45-46).

24. Bu çerçevede, Anayasa’nın 20’nci maddesi uyarınca, ülkemizde kişisel verilerin işlenmesinde başta özel hayatın gizliliği olmak üzere kişilerin temel hak ve özgürlüklerini korumak ve kişisel verileri işleyen gerçek ve tüzel kişilerin yükümlülükleri ile uyacakları usul ve esasları düzenlemek amacıyla 24.03.2016 tarihli ve 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kabul edilmiştir. Anılan Kanun’da kişisel veri kavramı, kimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgi olarak ifade edilmektedir.

Kişisel verilerin işlenmesi kavramı ise; kişisel verilerin tamamen veya kısmen otomatik olan ya da herhangi bir veri kayıt sisteminin parçası olmak kaydıyla otomatik olmayan yollarla elde edilmesi, kaydedilmesi, depolanması, muhafaza edilmesi, değiştirilmesi, yeniden düzenlenmesi, açıklanması, aktarılması, devralınması, elde edilebilir hâle getirilmesi, sınıflandırılması ya da kullanılmasının engellenmesi gibi veriler üzerinde gerçekleştirilen her türlü işlem olarak tanımlanmaktadır.

25. 6698 sayılı Kanun’un 5’inci maddesinde kişisel verilerin ilgili kişinin açık rızası olmaksızın işlenemeyeceği hükme bağlanmış; bununla birlikte anılan maddenin ikinci fıkrasında sayılı şartlardan birinin varlığı halinde ilgili kişinin açık rızası aranmaksızın kişisel verilerinin işlenmesi mümkün kılınmıştır. Yine Kanun’un 8’inci maddesinde, kişisel verilerin ilgili kişinin açık rızası olmaksızın aktarılamayacağı hükme bağlandıktan sonra maddenin 2’nci fıkrasında ilgili kişinin açık rızası alınmaksızın

kişisel verilerinin aktarılabileceği durumlara yer verilmiş olup ayrıca anılan maddenin 3’üncü fıkrasında da kişisel verilerin aktarılmasına ilişkin diğer kanunlarda yer alan hükümler saklı tutulmuştur.

26. 4982 sayılı Kanun’da Türk vatandaşlarının bilgi edinme hakkı yalnızca kendileriyle ilgili bilgi ve belgelerle sınırlandırılmış olmadığından, talep edilen bilgi ve belgeler talepte bulunan kişi dışındaki kişilere ait kişisel verilere de ilişkin olabilmektedir Böyle bir başvuru söz konusu olduğunda başvurunun hem kişisel verilerin korunması hakkı hem de bilgi edinme hakkı temelli iki boyutu söz konusu olacağından bu iki hak arasında makul ve hassas bir dengenin kurulmasının sağlanması gerekmektedir. Bu bağlamda, 4982 sayılı Kanun’da öngörülen bir sınır olarak özel hayata haksız müdahalenin belirlenmesinde 6698 sayılı

Kanun’da yer verilen kişisel verilerin işlenmesine ilişkin temel ilkelerin ve kişisel verilerin işlenme şartlarının, bilgi edinme hakkının kullanımında da dikkate alınması gerektiği, aksi yönde bir yorumun kişisel verilerin korunması hakkına ölçüsüz bir müdahale sonucunu doğurabileceği değerlendirilmektedir.

27 . Başvuranın Kurumumuza sunduğu taslak incelendiğinde, Okulda çalışan sözleşmeli personele dair

edinmek istediği bilgilerin; “Ad”, “Soyad”, “Görev Tanımı ve Yaptığı İş”, “Sözleşme Türü (İşkur/Okul

Aile Birliği)”, “İşe Giriş Tarihi”, “İşten Çıkış Tarihi”ne ilişkin olduğu görülmektedir. Bu noktada ayrıca belirtilmelidir ki başvuran işbu başvurusu kapsamında Kurumumuza sunduğu ilk dilekçesinde, Okulda çalışan tüm sözleşmeli personel bilgisinin mevzuata uygun şekilde Okulun internet sayfasının teşkilat şemasında yayımlanmasını da talep etmiş olup takip eden süreçte ise söz konusu talebinin yerine getirildiğini, ancak kendisine Kurumumuza sunduğu taslakta belirttiği ayrıntıda bildirim yapılmadığını belirterek bu husustaki talebinin devam ettiğini ifade etmektedir.

28. İlgili Okulun internet sayfasında yer alan teşkilat şeması incelendiğinde sözleşmeli personellere ilişkin olarak, personelin adı-soyadı ile görev tanımları bilgilerine yer verilmiş olduğu, dolayısıyla başvuranın tarafına ayrıca bildirilmesini istediği sözleşmeli personelin adı, soyadı, görev tanımı/yaptığı işe ilişkin bilgi edinme taleplerinin 4982 sayılı Kanun’un “ Y ayımlanmış veya kamuya açı klanmış bilgi veya belgeler ” başlıklı 8’inci maddesinde yer alan “Kurum ve kurul uşlar ca yayımlanmış veya yayın, broşür , ilân ve benzeri yollarla kamuya açıklanmış bilgi veya belgeler, bilgi edinme başvurul arına konu olamaz. ” düzenlemesi gereği karşılanmasına imkân bulunmadığı değerlendirilmiştir.

29. Öte yandan, başvuranın teşkilat şemasında yayımlanmamış olan ve bilgi edinme talebine konu olan kimlikleri belirli şahıslara ait diğer verilerin ise 6698 sayılı Kanun’da tanımı yapılan kişisel veri kavramı karşısında ilgili kişilerin kişisel verisi kapsamında bulunduğunun açık olduğu, yukarıda konuya dair yapılan açıklamalar, 6698 sayılı Kanun’da belirtilen temel ilkeler ve kişisel verilerin işlenme şartları ile 4982 sayılı

Kanun’un “Özel hayatı n gizl il iği” başlıklı maddesi birlikte değerlendirildiğinde, söz konusu bilgilerin başvuranla paylaşılmasının kişilerin özel hayatına haksız müdahale oluşturacağı değerlendirildiğinden mevcut talebin 4982 sayılı Kanun’un 21’inci maddesi gereğince karşılanmasına imkân bulunmadığı değerlendirilmiş olup şikâyete konu işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.

B. Katkı Payın ın Belirlenmesine İli şk in Bilgi Edinme Talebi 30. Başvuranın bir diğer bilgi edinme talebi, katkı payı belirlenirken Okul Yönetiminin yaptığı hesaplamanın herkesçe anlaşılabilecek açıklıkta, içerikte, denetime elverişli, şeffaf, kanıtlanabilir objektif bilgi ve belgelere dayalı şekilde tarafına bildirilmesine (1000 TL’lik katkı payının nasıl hesaplandığının, çocuklara sunulan hizmetlerin içeriğinin, buna göre yapılan hesaplamanın kalem kalem ve parasal tutarlarının belirtilmesi) ilişkindir.

31. Okul öncesinde eğitim hizmetlerine ilişkin düzenlemeler Millî Eğitim Bakanlığı Okul Öncesi

Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği’nin 67’nci maddesinde yer almaktadır. İlgili maddeye göre, okul öncesi eğitim hizmeti resmî okul öncesi eğitim kurumlarında ücretsizdir; ancak okul öncesi eğitim kurumlarında çocukların okulda geçirdikleri süredeki temel ihtiyaçlarını, öz bakım süreçlerini ve eğitim programının uygulanmasını desteklemek amacıyla katkı payı alınmaktadır. Ayrıca, okul yönetiminin il/ilçe

katkı payı tespit komisyonunca belirlenen tavan miktarı aşmayacak şekilde veliden alınacak aylık katkı payını belirlemesi, kararın, okul müdürlüklerince velilere duyurulması ve çocuklara sunulmayan hizmet için velilerden katkı payı talep edilemeyeceği hükme bağlanmıştır.

32. Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelerin incelenmesinden, başvuranın 09.12.2023 tarihli

CİMER başvurusuyla katkı payının belirlenmesine dair mevcut talebini İdareye ilettiği, Pamukkale İlçe

Milli Eğitim Müdürlüğünce başvurana verilen 19.12.2023 tarihli yanıtta ise özetle; beslenme tavan ücretinin 1000 TL olarak belirlendiği, katkı payının gelmesiyle Okulun tahmini bütçe hazırlayarak gelir ve giderleri hesapladığı, katkı payının 1000 TL olarak velilere duyurulduğu, Okula alınan her şeyin komisyonlar tarafından yönetmeliğe uygun alındığı, harcamalar ve gelirlerin TEFBİS sistemine düzenli olarak işlendiği, İl ve İlçe Milli Eğitim Müdürlükleri tarafından da görüldüğü şeklinde yanıt verildiği görülmektedir.

33. İdareden alınan cevabi yazıda başvurunun dostane çözümlendirilebileceği yönünde açıklamalara yer verilmesi üzerine, 03.09.2024 tarihli yazımızla İdareden, başvurunun hangi ölçüde ve ne şekilde dostane çözüme kavuşturulduğunun Kurumumuzca tespiti amacıyla başvurana verilecek cevabi yazının bir örneği istenmiştir. Bunun üzerine, Kurumumuza 2023-2024 yılı katkı payının belirlenmesine ilişkin tutanak, Okul

Aile Birliği 2023-2024 Eğitim Öğretim Yılı Tahmini Bütçesi ve ilgili diğer belgeler gönderilmiş; ancak bu hususlarda ayrıca başvurana da bir tebliğde bulunulduğuna dair tespite varılamamıştır. Öte yandan, başvuranın katkı payının belirlenmesine ilişkin edinmek istediği bilgiler dikkate alındığında, İdarece

Kurumumuza gönderilen belgelerin talebi karşılayacak ölçüde bilgiyi içermediği değerlendirilmiş olup neticeten söz konusu talep yönünden başvurunun dostane çözüme kavuştuğunun tespiti mümkün olamamıştır.

34. Yukarıda belirtildiği üzere bilgi edinme hakkı, yönetimde açıklığın ve bireylere daha yakın bir yönetimin sağlanması ile yönetime duyulan güvenin yükseltilmesinde önemli bir işlev görmektedir. Kişiler, idarelerin iş ve işlemlerinden bilgi edinme hakkının kullanılmasıyla haberdar olarak idari sürece dâhil olabilmekte; böylece idarenin denetimi kolaylaşmaktadır. Kurum ve kuruluşlar ise bilgi edinme başvurularını cevaplandırmak, bilgi ve belgeye erişimde gereken kolaylıkları sağlamak yoluyla şeffaf yönetimin sağlanmasına katkıda bulunmaktadır.

35. 4982 sayılı Kanun’un genel gerekçesinde de bilgi edinme hakkının önemi ve işlevi vurgulanarak bilgi edinme hakkının demokrasinin ve hukukun üstünlüğünün gereklerinden olduğu belirtilmiş olup Bilgi

Edinme Hakkı Kanunu’yla kamu kaynaklarıyla üretilen ve hiçbir gizliliği olmayan bilgilere erişimin gereksiz yere kısıtlanmaması, vatandaşlar tarafından kamusal hizmetle yükümlü kurum ve kuruluşların çalışmalarının görülmesi, izlenmesi ve denetlenmesinin amaçlandığı anlaşılmaktadır.

36. Bu minvalde, Bilgi Edinme Hakkı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Esas ve Usuller Hakkında

Yönetmelik’in 7’nci maddesinde; kurum ve kuruluşların, bilgi edinme hakkının etkin olarak kullanılabilmesi ve bilgi edinme başvurularından kaynaklanan iş yükünün en aza indirilebilmesi amacıyla; verilen hizmetler, karar alma, hizmet sunma ve politika oluşturma yöntemlerine ilişkin bilgiler, kamuyu etkileyen kararlar ve gerekçeleri, politikalar, bunlar hakkında idare tarafından yapılan değerlendirmeler ve bu kararların alınmasına dayanak teşkil eden temel bilgiler ve verilerin internet sayfaları üzerinden kamuoyunun bilgisine sunabileceği belirtilmiş olup ilgili hükümden, bu türden bilgi ve belgelerin bilgi edinme hakkının konusu olabileceğinin öngörüldüğü sonucuna varılmaktadır.

37. Yukarıdan bu yana yapılan açıklamalar ve ilgili mevzuat birlikte değerlendirildiğinde; başvuranın, “çocukların okulda geçirdikleri süredeki temel ihtiyaçlarını, öz bakım süreçlerini ve eğitim programının uygulanmasını desteklemek amacıyla” alınması öngörülen katkı payının Okul Yönetimince nasıl hesaplandığına, çocuklara sunulan hizmetlerin içeriğine dair bilgi edinme taleplerinin demokratik ve şeffaf yönetimin gereği olan eşitlik, tarafsızlık ve açıklık ilkelerine uygun bir talep olduğu, bilgi edinme talebine

konu hususların 4982 sayılı Kanun’da belirtilen herhangi bir sınırlama sebebi de içermediği değerlendirildiğinden, başvuranın bu yöndeki talebinin karşılanmamasına yönelik işlemde hukuka ve hakkaniyete uygunluk bulunmadığı değerlendirilmiştir.

C. Okul Aile Birliği Gelir ve Gider Kayıtla rın ın Okul İlan Panosu ve İn tern et S ayf asın da

Yayımlan ması Talebi 38. Başvuran Okul Aile Birliği gelir gider kayıtlarının aylık olarak (Ekim 2023 – Kasım 2023 – Aralık 2023- Ocak 2024) Kurumumuza sunduğu taslakta belirttiği şekil ve ayrıntıda Okul ilan panosu ve internet sayfasında yayımlanmasını talep etmekte; ayrıca Okul Panosuna gelir-gider kayıtlarına dair asılan yazının

-özetle-; 22.10.2023-05.12.2023 tarihleri arası için devreden bakiye, toplam gelir ve gider tutarı ile hesapta kalan bakiyeyi içerdiğini, bu yazının mevzuata aykırı olduğunu, nitekim mevzuatta tutulan gelir-gider kayıtları denildiğini belirtmektedir.

39. Başvuranın söz konusu talebine dair İdareden alınan cevabi yazıda; Okul Aile Birliği

Yönetmeliği’nin ekleri arasında, gelir-gider kayıtlarının ne şekilde ilan edileceği ile ilgili herhangi bir şablonun yer almadığı, gelir- giderlerin ilan şeklinin Okul Aile Birliğinin hazırlayacağı taslakla ilan edildiği, bazı okulların gelir- gider kayıtlarını ayrıntılı maddeler halinde verebileceği gibi, bazı okullarda gelir-gider kayıtlarının toplam döküm halinde verebilecekleri, ayrıca başvuranın 08.12.2023 tarihli ve sayılı CİMER başvurusuna konu hususlarla ilgili Okuldan bilgi ve başvuranın talebinin değerlendirilmeye alınmasının istendiği ve ilgili Okul tarafından gelir ve gider listesinin asılarak başvuranın talebinin karşılandığının belirtildiği görülmüştür.

40. Bunun üzerine İdareden, Okul tarafından asıldığı belirtilen söz konusu gelir gider listesinin bir örneği istenmiş olup Kurumumuza iletilen söz konusu belge ve eklerinin incelenmesinden söz konusu gelirgiderlere dair evrakın, başvuranın edinmek istediği ayrıntıda olmadığı, yalnızca ilgili aylar arasındaki toplam gelir, toplam gider, devreden bakiye ve hesapta kalan bakiye bilgisini içerdiği görülmüştür.

41. Okul aile birlikleri; okul ile aile arasında bütünleşmeyi gerçekleştirmek, veli ile okul arasında iletişimi ve iş birliğini sağlamak, eğitim ve öğretimi geliştirici faaliyetleri desteklemek, okulun ve maddi imkânlardan yoksun öğrencilerin eğitim ve öğretimle ilgili zorunlu ihtiyaçlarını karşılamak üzere okullar bünyesinde kurulmaktadır. Millî Eğitim Bakanlığı Okul-Aile Birliği Yönetmeliği’nin ilgili maddelerinde; birliğin organlarından olan yönetim kurulunun görev ve yetkileri sayılmış olup bu görev ve yetkiler arasında; gelir-gider işlemlerini yürütmek, birlik tahmini bütçesini hazırlamak, genel kurulda görüşülen bütçeyi okul ilan panosu ve internet sayfasında duyurmak, gelir-gider defteri tutmak yer almakta olup ayrıca ilgili mevzuatına göre tutulan gelir gider kayıtlarının, eğitim öğretim yılında her dönem en az birer defa velilerin görebileceği şekilde okulun ilan panosunda ve internet sayfasında duyurulacağı öngörülmektedir.

42. İlgili Yönetmelik’e göre birliğin gelirleri; ayni, nakdî, şartlı/şartsız bağış ve yardımlardan, okulların bünyesindeki kantin ve benzeri yerlerin işlettirilmesi, gerektiğinde işletilmesinden elde edilen gelirlerinden, kamu kurum ve kuruluşları, özel hukuk tüzel kişilikleri ve gerçek kişilerin, örgün ve yaygın eğitim kurumları bünyesinde eğitim ve öğretimin yapıldığı saatler dışında gerçekleştirecekleri sosyal, kültürel, sportif, kurs, proje, sınav, toplantı, kampanya ve benzeri gelir getirici etkinliklerinden sağlanan gelirlerden ve diğer gelirlerden oluşmakta olup birlik gelirlerinin; okulun bütçe disiplini çerçevesinde, eğitim ve öğretim giderleri ile maddi imkânlardan yoksun öğrencilerin zorunlu ihtiyaçlarına harcanması esastır.

Birlik başkanı elde edilen gelirler, alınan bağışlar ve yönetim kurulu kararlarıyla yapılan harcamalara ilişkin bilgileri okul müdürüne her ayın sonunda yazılı olarak bildirmekle yükümlü olup okul idaresinin ise, okulaile birliklerinin gelir ve gider kayıtları ile diğer mali işlemlerini Bakanlıkça kurulan merkezî bilgi sistemine (TEFBİS) kaydedeceği öngörülmüştür. Öte yandan birlikler, en az yılda bir defa olmak üzere

Bakanlık/valilik veya il/ilçe millî eğitim müdürlükleri denetim elemanları tarafından millî eğitim mevzuatı

ve diğer ilgili mevzuat hükümlerine göre denetlenmekte; okul müdürünün, birliğin yaptığı her türlü etkinlik ile iş ve işlemlerin ilgili mevzuata uygunluğunun denetlenmesinden sorumluluğu bulunmaktadır.

43. Bilindiği üzere, kamu yönetimi anlayışında yaşanan değişimlerle, bireylerin kamu hizmetlerinden daha hızlı ve sorunsuz bir şekilde yararlanması, hizmetler sunulurken kamuoyunun taleplerinin göz önünde bulundurularak halkın katılımının sağlanması önem kazanmıştır. İdarenin karar verme sürecinde tarafsız davranması, şeffaf ve hesap verebilir olması, ilgilinin haklı beklentilerine uygun karar vermesi ve işlemin gerekçesini belirtmesi gibi ilkeler hukuk devletinin gereği olarak ortaya çıkmıştır.

44. Bu minvalde, bir iyi yönetim ilkesi olarak “şeffaflık ilkesi”; kişilerin bilgiye erişebilmesi için idarenin bilgi verme ödevini sistematik, kolay, hızlı ve ulaşılabilir şekilde yerine getirmesini ifade etmekte olup bu ilke, idarenin faaliyetleri ile faaliyet sonuçlarının kamuya açık olmasını, idarenin karar alma süreçlerine hizmetten yararlananların katılımının sağlanmasını ve idarenin işleyişine ilişkin her türlü düzenleme ve prosedürün kamuoyunun erişimine açık ve kolayca ulaşılabilir olmasını gerektirmektedir (Bkz: Kamu Denetçili ği Kurumu (Ombudsmanlı k ), İyi Yönetim İlkeleri Rehberi, Ankara, 2019, s. 77, https://www.ombudsman.gov.tr/Yayinlarimiz/IyiYonetimIlkeleriRehberi, Eri şi m Tarihi: 26.09.2024).

Hesap verebilirlik ilkesi ise, idarenin görev ve sorumluluklarını yerine getirirken her türlü işlem ile tutum ve davranışlarını amirlerine ya da kamuoyuna karşı açıklayabilmesi anlamına gelmektedir. Bu bağlamda, hesap verebilirlik ilkesi, kendilerine kaynak tahsis edilenlerin ya da yetki verilenlerin bu kaynakları ve yetkileri ne kadar iyi kullandıklarını gerekçelendirme sorumluluğunu ve kamu yönetiminde bir denetim mekanizması oluşturulmasını kapsamaktadır (Bkz. İyi Yönetim İlkeleri Rehberi, s. 83).

45. Bilgi Edinme Hakkı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Yönetmelik’in 7’nci maddesinde de kurum ve kuruluşların, bilgi edinme hakkının etkin olarak kullanılabilmesi ve bilgi edinme başvurularından kaynaklanan iş yükünün en aza indirilebilmesi amacıyla internet sayfaları üzerinden kamuoyunun bilgisine sunabilecekleri belirtilen hususlar arasında; bütçe, gelir ve giderler hakkındaki bilgi ve belgeler yer almaktadır.

46. Sonuç olarak, Okul-Aile Birliği Yönetmeliği’nde okul aile birliklerinin bütçeleri ile gelir-giderleri konusunda şeffaflığa önem verildiği ve bu doğrultuda, velilerin ve yanısıra kamuoyunun söz konusu bilgilere kolaylıkla erişimi için bazı tedbirlerin öngörüldüğü anlaşılmaktadır. İyi yönetim ilkelerinden şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkelerinin gereklilikleri göz önüne alındığında, okulun ilan panosu ile internet sayfasında yayımlanacağı öngörülen “tutulan gelir-gider kayıtları” ibaresinden, yalnızca toplam tutar bilgisinin paylaşılması yükümlülüğü yerine, bu kayıtların daha ayrıntılı bir dökümde ve gelirlerin ilgili mevzuata uygun şekilde kullanılıp kullanılmadığının görülebilmesini sağlayacak açıklıkta yayımlanması yükümlülüğünün anlaşılmasının söz konusu ilkelere daha uygun bir yorum olacağı değerlendirilmektedir.

Yönetmelik’te; birlik başkanının elde edilen gelirler, alınan bağışlar ve yönetim kurulu kararlarıyla yapılan harcamalara ilişkin bilgileri okul müdürüne her ayın sonunda yazılı olarak bildireceği ve ayrıca okul idaresinin de, okul-aile birliklerinin gelir ve gider kayıtları ile diğer mali işlemlerini Bakanlıkça kurulan merkezî bilgi sistemine (TEFBİS) kaydedeceği öngörüldüğünden, söz konusu kayıtların daha ayrıntılı şekilde oluşturulmasının, katlanılması güç bir külfet de oluşturmayacağı değerlendirilmektedir. Nitekim gelir-gider kayıtlarını ayrıntılı döküm şeklinde paylaşan okulların da bulunduğu görülmektedir. Neticeten; okul aile birliklerinin kurulma amaçları ve giderlerin harcanma esasları dikkate alındığında bu alanda şeffaflığın daha da önem kazandığı, birliğin gelir ve giderlerinin açıklanmasında gizlilik gerektiren bir hususun tespit edilemediği ve bu hususlarda gösterilecek şeffaflığın, veliler ile okul aile birliği arasındaki güven duygusunu yükselterek okul aile birliklerinin kurulma amaçlarından olan veli ile okul arasındaki iletişimi ve işbirliğini sağlamak ve bütünleşmeyi gerçekleştirmek amacına da katkısı olabileceği değerlendirilmiş olup başvuranın talebine konu aylara ilişkin gelir-gider kayıtlarının -varsa kayıtlardaki kişisel verilerin ve ticari sırların korunmasına riayet edilerek- daha ayrıntılı şekilde yayımlanmasını

teminen gerekli işlemlerin tesis edilmesi hususunda İdareye tavsiyede bulunulması gerektiği değerlendirilmiştir.

B. İyi Yönetim İlk ele ri Yönünden Değerlend ir me 47. İyi yönetim ilkelerine, 28.03.2013 tarihli ve 28601 sayılı mükerrer Resmi Gazete’de yayımlanan

Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in

“İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde ve yukarıda yapılan açıklamalar kapsamında idareye; bilgi edinme hakkı, şeffaflık ve hesap verilebilirlik ilkelerine daha uygun davranılması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA Ö ZGÜ RLÜĞÜNE İL İŞ KİN YASAL MEVZUAT

48. 14.06.2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 17’nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup anılan Kanun’un 21’inci maddenin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurum tarafından reddedilmesi hâlinde, (varsa) durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlar, 21’inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise (varsa) durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili

İdarenin işlemine karşı Denizli İd are Mahkemesi nezdinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Yukarıda yapılan açıklamalar, anılan mevzuat hükümleri ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; B A Ş VURUNUN KISMEN KABULÜ KISMEN REDDİNE, Başvuranın, Okulda çalışan tüm sözleşmeli personel bilgisinin tarafına bildirilmesi talebinin REDDİNE, Diğer yandan, Okul Yönetimince katkı payının nasıl hesaplandığına ve bu minvalde, çocuklara sunulan hizmetlerin içeriğine dair bilgi edinme talebinin karşılanması ve dilekçesinde belirttiği aylara ilişkin Okul

Aile Birliği gelir ve gider kayıtlarının -kişisel veriler ile ticari sırların korunması ilkelerine riayet edilerekşeffaflık ve hesap verebilirlik ilkeleri gereğince Okul ilan panosu ve internet sitesinde daha ayrıntılı şekilde yayımlanmasını teminen gerekli işlemlerin tesis edilmesi hususunda MİL L İ E ĞİT İM B A KANL I ĞINA

T AVS İYEDE BULUNULMASINA,

6328 sayılı Kanun’un 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, bu karar üzerine tesis edilecek işlemin

veya eylemin 30 (otuz) gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna; Kararın, B aşvu ran a ve Milli E ğitim B ak an lı ğına tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu B aşd en etçisi ’nce karar verildi.

Ş eref MALKOÇ

Kamu B aşd en etçisi