|
ÖZET: Başvuran, deprem felaketinden etkilenen bir öğrenci olarak, öğrenim kredisinin bursa dönüştürülmesi talebinde bulunmuştur. Başvurusunda, Cumhurbaşkanı tarafından yapılan açıklamalara dayanarak, depremzede öğrencilerin burs alacağı ve mevcut kredilerin bursa çevrileceği belirtilmiştir. Ancak, başvuranın daha önce burs almaktan vazgeçtiği gerekçesiyle talebi reddedilmiştir. Başvuran, bu süreçte yaşadığı mağduriyeti dile getirerek, mevzuatın olağanüstü durumlara uyum sağlaması gerektiğini vurgulamaktadır.
Gençlik ve Spor Bakanlığı, başvuranın bursunun öğrenim kredisine çevrildiğini ve depremzede olarak burs almasının mümkün olmadığını ifade etmiştir. Ancak, başvuranın durumu incelendiğinde, deprem sonrası burs verilmesi gereken kriterleri taşıdığı anlaşılmaktadır. Bakanlık, doğal afetler gibi beklenmedik durumlar için öncelikli burs alacak öğrencileri belirleme yetkisine sahiptir. Bu bağlamda, başvuranın talebinin reddi, hukuki güvenlik ve eşitlik ilkeleriyle çelişmektedir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın öğrenim kredisinin bursa dönüştürülmesi konusunda tavsiyede bulunmuştur. İdarenin, başvuru yollarını gösterme yükümlülüğüne uymadığı tespit edilmiştir. Bu nedenle, başvuranın talebinin kabul edilmesi ve gerekli işlemlerin 30 gün içinde yapılması önerilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/3864-S.24.6084
BAŞVURU NO : 2023/16754
KARAR TARİHİ : 04.04.2024
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞI
Depremden etkilenen öğrenci olarak almakta olduğu öğrenim
BAŞVURUNUN KONUSU :
kredisinin bursa çevrilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 19.10.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, depremde yakınlarını kaybeden veya evi orta veya üstü hasar olan depremzede öğrencilerin tamamına burs verileceğine, kredi almakta olanların kredilerinin bursa dönüştürüleceğine ve yurtlarda kontenjan ayrılacağını ve yurtlara öncelikli yerleştirileceğine yönelik Cumhurbaşkanı tarafından açıklama yapıldığını,
2. Bu açıklama üzerine öncelikli öğrenci olduğu için öğrenim kredisinin bursa dönüştüğünü ancak daha sonra bursun tekrar öğrenim kredisine çevrildiğini, yaptığı başvurular sonrasında haziran ayında öğrenim kredisinin bursa, 11 Eylül tarihinde ise tekrar öğrenim kredisine çevrildiğini öğrendiğini, kendisinin 11
Eylül tarihli işlem için böyle bir talepte bulunmadığını, öğrenim kredisi almak isteyip istemediğinin sorulmadığını, 3 ay boyunca yanlışlıkla burs aldığının söylendiğini, kendisinin ise burs aldığı gerekçesiyle başkaca burs arayışına giremediğini, sonrasında mağdur durumu düştüğünü belirterek öğrenim kredisinin bursa dönüştürülmesini ve mevzuatın olağanüstü şartlara uyumlaştırılasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
3. Gençlik Gençlik ve Spor Bakanlığı Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün E- – sayılı ve 26.09.2023 tarihli başvurana muhatap yazısında, “Genel Müdürlüğümüzce 2021-
2022 öğretim yılında tarafınıza numara ile tahsis edilen bursunuz, 09.01.2022 tarihli
dilekçenize istinaden Şubat/2022 tarihinden itibaren öğrenim kredisine çevrilmiştir. Mevzuatımız gereği
depremzede olsanız dahi burs almaktan vazgeçen öğrenciye yeniden burs ödemesi yapılamamaktadır.” ifadelerine yer verilmiştir.
4. Gençlik ve Spor Bakanlığı Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün bilgi ve belge talebimize yönelik
E- – – sayılı cevabi yazısında, “Genel Müdürlüğümüzden numara ile burs/öğrenim kredisi alan durumu incelenmiştir.
5. İlgili Bakanlığımıza 2021-2022 öğretim yılında Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Mühendislik
Fakültesi Bilgisayar Mühendisliği Pr. (İngilizce) öğrencisi olarak burs/öğrenim kredisi başvurusunda bulunduğu, yapılan değerlendirme sonucunda tarafına burs tahsisi yapıldığı, Ekim 2021 ayı itibariyle burs yatırılmakta iken 09.01.2022 tarihli dilekçesinde bursunun öğrenim kredisine çevrilmesi talebinde bulunmasına istinaden bursunun kesilerek Şubat 2022 ayı itibariyle öğrenim kredisine çevrildiği kayıtlarımız tetkikinden anlaşılmıştır.
6. 09.06.2023 tarihinde Deprem Felaketi sebebiyle zarar gören öğrenci olarak tespit edilerek Şubat 2023 ayı itibariyle öğrenim kredisi bursa çevrilmiştir. 11.09.2023 tarihinde burs/krediden vazgeçen öğrencilerin sistemsel verilerinin taramasında daha önceden burstan vazgeçtiği için bursu öğrenim kredisine çevrilmiştir. Konu ile ilgili dilekçe ve yazışmalar yazımız ekinde sunulmuştur.” ifadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
7. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının ‘Cumhuriyetin nitelikleri’ başlıklı 2 nci maddesinde, “Türkiye
Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk
Devletidir.”, Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi’ başlıklı 42 nci maddesinde, “Devlet, maddi imkânlardan yoksun başarılı öğrencilerin, öğrenimlerini sürdürebilmeleri amacı ile burslar ve başka yollarla gerekli yardımları yapar. Devlet, durumları sebebiyle özel eğitime ihtiyacı olanları topluma yararlı kılacak tedbirleri alır.” ‘Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı’ başlıklı 74 üncü maddesinde, “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler.”,
8. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
9. 22/08/1961 tarih ve 10887 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 351 sayılı Yüksek Öğrenim Kredi ve
Yurt Hizmetleri Kanununun ‘Amaç’ başlıklı 2 nci maddesinde, “Yurt içinde ve dışında yükseköğrenim gören öğrenciler için yurtlar yapmak ve bunların işletmesini sağlamak, beslenme yardımı yapmak, eğitim, sosyal, kültürel ve sportif faaliyetlerle milli ve manevi gelişmelerine katkı sağlamak, yükseköğrenim öğrencilerine kredi veya burs vermek, öğrencilerin yükseköğrenimlerini kolaylaştırmaktır.”, ‘Öğrenim kredisi’ başlıklı 14 üncü maddesinde; “Yüksek (…) öğrenim gören ve bu kanuna göre yapılacak yönetmeliklerle belirtilen esas ve şartlar içinde yeterlikleri ve ihtiyaçları tesbit edilen öğrencilere öğrenim
kredisi verilir.”, ‘Yönetmelik” başlıklı 46 ncı maddesinde, “Bu kanunun uygulanmasına ait yönetmelik
Gençlik ve Spor Bakanlığınca hazırlanır.”,
10. 06/03/2004 tarih ve 25394 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 5102 sayılı Yüksek Öğrenim
Öğrencilerine Burs, Kredi Verilmesine İlişkin Kanunun ‘Amaç ve Kapsam’ başlıklı 1 inci maddesinde, “Bu Kanunun amacı; yurt içinde ve dışında yüksek öğrenim gören öğrencilere burs, kredi ve nakdî yardım verilmesiyle ilgili esas ve usulleri düzenlemektir. …”, ‘Burs ve kredilerin verilmesi’ başlıklı
2 nci maddesinde; “Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu; yurt içinde yükseköğrenim gören ve bu
Kanuna göre çıkarılacak yönetmeliklerle belirtilen usul ve esaslar dâhilinde yeterlikleri ve ihtiyaçları tespit edilen öğrencilere burs/kredi verebilir.”,
11. 10/07/2018 tarih ve 304741 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesinin ‘Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğü’ başlıklı 188 inci maddesinde; “(1) Kredi ve
Yurtlar Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri şunlardır: h) Öğrencilerin desteklenmelerine ilişkin politikaların tespiti amacıyla gerekli çalışmaları yapmak, ı) Öğrencilere verilecek öğrenim kredisi ve burslar ile kredi borcunun tespiti, takibatı ve tahsilâtı ile kredi teminatına ilişkin usul ve esasları belirlemek, kredi ve burs başvurularının alınması ve değerlendirilmesi ve ödeme işlemlerinin yapılmasını sağlamak. …”,
12. 32358 sayılı ve 03.11.2023 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan Gençlik ve Spor Bakanlığı Burs
Yönetmeliğinin ‘Öncelikli öğrenci’ başlıklı 9 uncu maddesinde, “(2) Bakanlık; kalkınma planı, yıllık programlar, Cumhurbaşkanlığı programı, eylem planları, Bakanlığın hedef ve politikaları ile stratejik planı ile doğal afet, ekonomik ve sosyal sebepler gibi beklenmeyen hallerden dolayı öncelikli olarak burs alacak diğer öğrencileri belirlemeye yetkilidir.”, ‘Bursun kesilmesi’ başlıklı 18 inci maddesinde, “(1)
Aşağıda belirtilen hallerin tespit edilmesi veya ilgili birimler tarafından bildirilmesi halinde tespit veya bildirim tarihinden itibaren öğrencinin bursu kesilir: a) Burs almaktan vazgeçmesi…. (2) Birinci fıkranın (a), (b), (c) ve (ç) bentlerine istinaden bursu kesilen öğrenciye normal öğrenim süresi içerisinde talep etmesi ve Gençlik ve Spor Bakanlığı Kredi Yönetmeliği hükümlerine göre kredi almasına engel bir durumu olmamak koşuluyla kredi verilebilir.” düzenlemeleri bulunmakladır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
13. Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelere göre, başvuranın almakta olduğu öğrenim kredisinin bursa çevrilmesi hususunda tavsiyede bulunulması önerilmiştir.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 14. Başvuran depremden etkilenen öğrenci olduğu gerekçesiyle almakta olduğu öğrenim kredisinin bursa çevrilmesini talep etmekteyken ilgili idare öncesinde burs almaktan vazgeçildiği sebebiyle talebin reddedildiğini belirtmektedir.
15. Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelere göre, başvuranın 2021-2022 öğretim yılında burs almaya başladığı, başvuranın 09.01.2022 tarihli talebi ile bursun öğrenim kredisine çevrildiği, depremzede olarak öğrenim kredisinin bursa çevrilmesi talebinin öncesinde burs almaktan vazgeçildiği sebebiyle reddedildiği anlaşılmaktadır.
/
16. 2022-2023 eğitim yılı burs başvurularında Bakan onayı ile yürürlüğe konulan usul ve esaslar dikkate alınmaktayken 03/11/2023 tarihli Resmi Gazetede Gençlik ve Spor Bakanlığı Burs Yönetmeliği ve Gençlik ve Spor Bakanlığı Kredi Yönetmeliği yayımlanmıştır. Bu yönetmeliklerde yahut başkaca ilgili mevzuatta depremzede öğrencilere yönelik doğrudan bir hüküm bulunmamaktadır. Bununla birlikte Bakanlık, doğal afet, ekonomik ve sosyal sebepler gibi beklenmeyen hallerden dolayı öncelikli olarak burs alacak diğer öğrencileri belirlemeye yetkilidir.
17. 6 Şubat 2023 tarihinde gerçekleşen ve merkez üssü Kahramanmaraş/Pazarcık ve Elbistan ilçeleri olan depremden dolayı anne, baba veya kardeş, evli ise eşini kaybeden veya evi, orta ve üstü hasarlı olduğu hususlarında zarar gördüğü Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığınca (AFAD) tespit edilen yükseköğrenim öğrencilerine yönelik alınan karar kapsamında 2023-2024 öğretim yılında burs/kredi almak için e-Devlet üzerinden müracaat eden öğrencilere burs verilmesine karar verilmiştir.
18. Kararın dayanağına bakıldığında Gençlik ve Spor Bakanlığı tarafından alındığı görülmektedir.
Bakanlığın öğrencilere verilecek öğrenim kredisi ve burslar ile kredi borcunun tespiti, takibatı ve tahsilatı ile kredi teminatına ilişkin usul ve esasları belirlemek, kredi ve burs başvurularının alınması ve değerlendirilmesi ve ödeme işlemlerinin yapılmasını sağlamak görev ve yetkisi bulunmaktadır.
19. Kararın kapsamına bakıldığında öğrenim kredisi almakta olan öğrencilerin, deprem felaketi sebebiyle ilgili tarihteki ikamet kayıtlarına göre, ikamet edilen ev, iş yerlerinin orta veya ağır hasarlı olma ve 1. derece yakınlarını (anne, baba, kardeş) kaybetme durumları kıstaslarının arandığı görülmektedir. Başvuranın aranan kıstasları taşıdığı konusunda tereddüt bulunmamaktadır.
20. Uyuşmazlık, başvuranın aldığı öğrenim kredisi öncesinde burs almakta iken kendi iradesi ile bursun öğrenim kredisine çevrilmesi sonucunda depremzede olarak bu imkândan yararlanıp yararlanamayacağı noktasında toplanmaktadır.
21. İlgili yönetmelikte burs almaktan vazgeçen öğrencinin bursunun kesileceği ve kredi almasına engel bir durumu olmamak koşuluyla kredi verilebileceği düzenlemesi bulunmakladır.
22. Somut olayda da başvuranın, 09.01.2022 tarihli talebi ile bursun öğrenim kredisine çevrildiği görülmektedir. Akabinde başvuranın deprem felaketi sebebiyle zarar gören öğrenci olarak tespit edilerek
2023 yılı Şubat ayı itibariyle almakta olduğu öğrenim kredisi bursa çevrilmiştir. 11.09.2023 tarihinde
burs/krediden vazgeçen öğrencilerin sistemsel verilerinin taramasında daha önceden burstan vazgeçtiği için bursu tekrar öğrenim kredisine çevrilmiştir.
23. Görüldüğü üzere başvuranın durumu uygun görülmüş ve depremden dolayı tanınan imkândan faydalandırılmıştır. 11.09.2023 tarihinde ise geçmişe yönelik işlem yapılmıştır.
24. Diğer yandan konuyla ilgili diğer mevzuat hükmüne bakıldığında, Gençlik ve Spor Bakanlığı Burs
Yönetmeliğinin “Öncelikli öğrenci” başlıklı 9 uncu maddesinde ikinci fıkrasında “Bakanlık; kalkınma planı, yıllık programlar, Cumhurbaşkanlığı programı, eylem planları, Bakanlığın hedef ve politikaları ile stratejik planı ile doğal afet, ekonomik ve sosyal sebepler gibi beklenmeyen hallerden dolayı öncelikli olarak burs alacak diğer öğrencileri belirlemeye yetkilidir.” hükmü yer almaktadır. Bu kapsamda
/
06.02.2023 tarihinde gerçekleşen deprem felaketi sonrası Gençlik ve Spor Bakanlığı tarafından yapılan
duyuruda depremde yakınlarını kaybeden veya evi, iş yeri hasarlı olan depremzede öğrencilerin tamamına burs verileceği, kredi almakta olanların kredilerinin bursa dönüştürüleceği ve yurtlara öncelikli onların yerleştirileceği belirtilmiştir.
25. Anayasa’nın 2 nci maddesinde “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde; insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devletidir.” hükmüne yer verilmektedir. Hukuk devleti, insan haklarına saygılı ve bu haklan koruyucu adaletli bir hukuk düzeni kuran bunu sürdürmekte kendini yükümlü sayan bütün eylem ve işlemleri yargı denetimine bağlı olan devlettir. Hukuk devleti ilkesi, devletin tüm organlarının üstünde hukukun mutlak egemenliğinin bulunmasını, yasa koyucunun da her zaman anayasa ve hukukun üstün kuralları ile kendisini bağlı saymasını gerektirir. Bu bağlamda yasa koyucunun yasal düzenlemelerin yapılması sırasında yaparken ki takdir yetkisi, sınırsız ve keyfi olmayıp, hukuk devleti ilkeleriyle sınırlıdır. Anayasanın 2 nci maddesinde yer alan hukuk devletinin temel ilkelerinden biri
“belirlilik”tir. Bu ilkeye göre, kanun düzenlemelerinin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir tereddüde ve şüpheye yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olması ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu tedbirler içermesi de gereklidir. Belirlilik ilkesi, hukuki güvenlikle bağlantılı olup birey hangi somut eylem ve olguya hangi hukuki müeyyidenin veya neticenin bağlandığını, bunların idareye hangi müdahale yetkisini doğurduğunu bilmelidir. Birey ancak bu durumda kendisine düşen yükümlülükleri öngörebilir ve davranışlarını belirler. Hukuk güvenliği, normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar. (Anayasa
Mahkemesi 26.12.2013 tarih ve E. 2013/67, K.2013/164) Hukuk devletinin unsurları, doktrinde de belirlenmiş olup bunlardan konuyla ilgili iki tanesi “hukuki güvenlik” ve “belirlilik” ilkeleridir. Bireyin devlete güven duyması, ancak hukuki güveliğin sağlandığı bir hukuk devleti düzeninde mümkün olabilecektir. Anayasada öngörülen temel ve hürriyetlerin kullanılması ve insan haklarının insan hayatına egemen kılması için Devlet, bireylerin hukuka olan inançlarını ve güvenlerini korumakla yükümlüdür.
26. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, depremden etkilenen öğrencilerin depremden ne düzeyde etkilendikleri konusunda yer verilen kıstasların AFAD aracılığı ile doğrulandığı, başvuranın bu kıstasları taşıdığı ve kendisine burs bağlandığı, yapılan duyurularda daha önceden burstan vazgeçmemiş olma şartının dile getirilmediği, nitekim verilecek bursların sosyal devlet ilkesi uyarınca depremden zarar öğren öğrenciler için yardım niteliğinde olduğu göz önüne alındığında başvuranın talebinin reddi işleminin devlet makamlarına güven, idari makamların açıklamalarına güven, sosyal devlet, hukuki güvenlik, belirlilik ve eşitlik ilkelerine aykırı olduğu kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
27. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkelerine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
28. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE; Başvuranın almakta olduğu öğrenim kredisinin bursa çevrilmesi hususunda GENÇLİK ve SPOR
BAKANLIĞI KREDİ ve YURTLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve GENÇLİK ve SPOR BAKANLIĞI KREDİ ve YURTLAR GENEL
MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğ edilmesine,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, İdarece bu karar üzerine tesis
edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/