|
ÖZET: Başvuran, Tokat il merkezinde ikamet eden öğrencisini, ikametgahına yakın devlet okuluna kaydettirmek için yaptığı müracaatların sonuçsuz kalması nedeniyle Kamu Denetçiliği Kurumuna başvurmuştur. Öğrenci, özel okulda eğitim gördüğü için nakil işlemini gerçekleştiremeyen başvuran, idarecilerin ihmali ve kusurlu davranışları hakkında gerekli işlemlerin yapılmasını talep etmiştir. Tokat İl Milli Eğitim Müdürlüğü, başvuranın nakil talebinin e-Okul sistemi üzerinden yapılması gerektiğini belirtmiş, başvuranın sistemde herhangi bir başvurusunun bulunmadığını ifade etmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını ve idarenin açıklamalarını değerlendirerek, başvurunun kısmen kabulü ve kısmen reddine karar vermiştir. Başvuranın, nakil talebinin hukuka aykırı olarak reddedildiğine dair bir tespit yapılamamıştır. Ancak, benzer durumların gelecekte yaşanmaması için nakil işlemlerinin prosedürlerinin daha şeffaf ve erişilebilir hale getirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Bu bağlamda, Milli Eğitim Bakanlığına, nakil süreçlerinin kamuoyuna açık bir şekilde düzenlenmesi konusunda tavsiyelerde bulunulmuştur. Sonuç olarak, başvuranın talebi kısmen reddedilmiş, ancak nakil işlemlerinin daha iyi yönetilmesi için önerilerde bulunulmuştur. Kararın, ilgili taraflara tebliğ edilmesi gerekmektedir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/3352-S.24.5289
BAŞVURU NO : 2023/16977
KARAR TARİHİ : 25.03.2024
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : TOKAT İL MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuran, öğrencisini başvuru ve şikayetlerine rağmen ikametgahındaki devlet okuluna kayıt yaptıramamakta ihmal ve kusuru olan idareciler hakkında gerekli işlemlerin yapılmasını talep etmektedir.
BAŞVURU TARİHİ : 24.10.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza şikayet başvurusunda bulunan başvuran başvurusunda özetle; 2023 yılı Ocak ayı içinde Tokat il merkezinde ikametgah adresi yakınında bulunan Ortaokuluna velisi olduğu öğrencisi için 2023/2024 öğretim yılında nakil talep başvurusunu yapmak üzere sözlü müracaatta bulunduğunu, Okul Müdür Yardımcısı ile görüşmesinde öğrencinin ikametgahının okul bölgelerinde olduğu yeni öğretim yılı içerisinde konuyla ilgili yardımcı olacaklarının kendisine bildirildiğini, velisi olduğu öğrencinin özel okulda olması nedeniyle nakil işlem talebinin MEB sisteminden veli tarafından yapılamaması, talebin öğrenime devam ettiği özel okuldan yapılabilmesi nedeniyle Özel Okula öğrencinin 2023/2024 yılında başka bir okulda öğrenime devam edeceğini bildirdiğini, 2023 yılı Mayıs ayı içinde
Tokat Ortaokuluna giderek kayıt işlemini başlatmak istediğini ilettiğini, Okul Müdürü tarafından okul kapasitelerinin dolduğu, deprem bölgesi haricinde il içinden öğrenci nakli yapmayacakları, sınıf mevcutlarının 45 kişiyi aştığı gerekçe gösterilerek nakil talebinin karşılanmayacağının tarafına iletildiğini, Okul müdür yardımcılarının da hazırda bulunduğu odada kendilerine öğrencinin 6 aydır okula gelmek için sırada beklediği, bu süre içinde okul idaresi tarafından nakil talebinin yapılacağının tarafına iletildiği, bu nedenle öğrencinin devam ettiği özel okulda kayıt yenilemediğini bu nedenle erken kayıt indirimi ve daha önceden kazandığı indirimlerden yararlanmadığını, Okul Müdürü tarafından okula öğrenci alınmaması kararının Tokat Valiliği tarafından alınan bir karar olduğunun ifade edildiğini, 07.06.2023 tarihli Cimer Başvurusu İle Tokat İl Milli Eğitim Müdürlüğüne mağduriyetinin giderilmesi için başvuruda bulunduğunu, ikametgahı içindeki devlet okuluna öğrencisini tüm müracaatlarına ve şikayetlerine rağmen kayıt ettiremediğini belirterek; öğrencisini başvuru ve şikayetlerine rağmen ikametgahındaki devlet
okuluna kayıt yaptıramamakta ihmal ve kusuru olan idareciler hakkında gerekli işlemlerin yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 13.11.2023 tarihli ve sayılı yazısı ile şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Tokat İl Milli Eğitim Müdürlüğünden bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur.
Tokat İl Milli Eğitim Müdürlüğün tarafından gönderilen 21.11.2023 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle; 2.1. Özel okulda okuyan öğrencilerin devlet okullarına nakillerinin yapılmasına ilişkin iş ve işlemlerin Milli
Eğitim Bakanlığı Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliğinin “Nakil” başlıklı 12.
Maddesine göre yürütüldüğü, 2.2. Tüm resmi/özel okullarda öğrenim gören öğrencilerin nakil taleplerinin sistem üzerinden yapılabildiği, öğrencinin öğrenime devam ettiği özel okula, başka bir okulda öğrenime devam edeceğini sözlü olarak bildirdiği, sistem üzerinden herhangi bir nakil talebi bulunmadığı anlaşıldığından nakil işleminin yapılamadığının görüldüğü, okul müdürlüğü ile yapılan yazışma ile 2023/2024 eğitim öğretim yılında nakil talebinde bulunan ve nakilleri alınan çocukların bilgi ve belgelerinin istendiği, sistem üzerinde nakil talebinde bulunan tüm öğrencilerin nakillerinin alındığının Müdürlüklerine bildirildiği, nakil alınan öğrencilerin listesinin ekte sunulduğu, 2.3. Milli Eğitim Bakanlığı Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliğinin “Nakil” başlıklı 12. Maddesine göre işlemlerin E-Okul üzerinden yapıldığından herhangi bir müdahalede bulunulmadığı, adres kayıt alanı ve iş yeri yakınlığı nedeniyle nakil talebinde bulunulduğu takdirde okul kontenjanı göz önünde bulundurularak nakillerin yapıldığı, okul kontenjan durumuna ilişkin bilgilerin ekte sunulduğu, 2.4. 2023/2024 eğitim öğretim yılı birinci döneminde sistem üzerinden yapılan nakil başvurularının tamamının okul tarafından onaylandığı, başvuranın sistem üzerinden herhangi bir nakil başvurusu olmadığı için nakil işleminin yapılamadığının görüldüğü, 2.5. Başvuranın sistem üzerinden nakil talebinde bulunması ve adres kayıt alanının
Ortaokulu kayıt alanında olduğunu belgelendirmesi durumunda talebinin yerine getirilebileceği açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı T.C. Anayasasının; 3.1. “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2. maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir”, 3.2. “Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi” başlıklı 42. maddesinde; “Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz. Öğrenim hakkının kapsamı kanunla tespit edilir ve düzenlenir… İlköğretim kız ve erkek bütün vatandaşlar için zorunludur ve Devlet okullarında parasızdır. Özel ilk ve orta dereceli okulların bağlı olduğu esaslar, Devlet okulları ile erişilmek istenen seviyeye uygun olarak, kanunla düzenlenir.”, 3.3. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5. maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 10 Temmuz 2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 1 sayılı
Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin; Milli Eğitim Bakanlığı başlıklı On Birinci Bölümünün;
5.1 “Görevler” başlıklı 301. maddesinde; “(1) Milli Eğitim Bakanlığının görev ve yetkileri şunlardır: a)
Okul öncesi, ilk ve orta öğretim çağındaki öğrencileri bedenî, zihnî, ahlakî, manevî, sosyal ve kültürel nitelikler yönünden geliştiren ve insan haklarına dayalı toplum yapısının ve küresel düzeyde rekabet gücüne sahip ekonomik sistemin gerektirdiği bilgi ve becerilerle donatarak geleceğe hazırlayan eğitim ve öğretim programlarını tasarlamak, uygulamak, güncellemek; öğretmen ve öğrencilerin eğitim ve öğretim hizmetlerini bu çerçevede yürütmek ve denetlemek, b) Eğitim ve öğretimin her kademesi için ulusal politika ve stratejilerin belirlenmesi amacıyla gerekli çalışmaları yapmak, uygulamak, uygulanmasını izlemek ve denetlemek, ortaya çıkan yeni hizmet modellerine göre güncelleyerek geliştirmek, c) Eğitim sistemini yeniliklere açık, dinamik, ekonomik ve toplumsal gelişimin gerekleriyle uyumlu biçimde güncel teknik ve modeller ışığında tasarlamak ve geliştirmek, ç) Eğitime erişimi kolaylaştıran, her vatandaşın eğitim fırsat ve imkânlarından eşit derecede yararlanabilmesini teminat altına alan politika ve stratejilerin geliştirilmesi amacıyla çalışmalar yapmak, belirlenen politikaları uygulamak, uygulanmasını izlemek ve koordine etmek,..”,
5.2 “Temel Eğitim Genel Müdürlüğü” başlıklı 304. maddesinde; “(1) Temel Eğitim Genel
Müdürlüğünün görev ve yetkileri şunlardır: a) Okul öncesi ve ilköğretim okul ve kurumlarının yönetimine ve öğrencilerinin eğitim ve öğretimine yönelik çalışmalar yapmak ve belirlenen politikaları uygulamak, b)
Okul öncesi ve ilköğretim okul ve kurumlarının eğitim ve öğretim programlarını, ders kitaplarını, eğitim araç-gereçlerini hazırlamak veya hazırlatmak ve Talim ve Terbiye Kuruluna sunmak, c) İlköğretim öğrencilerinin barınma ihtiyaçlarının giderilmesi ve maddî yönden desteklenmesi ile ilgili iş ve işlemleri yürütmek, ç) Bakan tarafından verilen diğer görevleri yapmak.”,
5.3 “Ortak görevler” başlıklı 326. Maddesinde; “(1) Bakanlık birimleri, sorumluluk alanlarıyla ilgili
konularda aşağıdaki görevleri de yerine getirirler: a) Eğitim ve öğretime ilişkin hedef, politika ve standartların belirlenmesi amacıyla gerekli çalışmaları yapmak, b) Eğitim ve öğretimi etkileyen faktörleri tespit etmek, toplum ve sektör bazında ihtiyaç ve beklentileri karşılamak üzere araştırma ve geliştirme faaliyetleri yapmak, c) Öğrencilerin, plan ve programlarda tespit edilen amaçlar doğrultusunda yöneltme ve geliştirilmelerine ilişkin rehberlik çalışmaları yapmak, ç) Öğretim programları, ders kitapları, öğretmen kılavuz kitapları ile diğer ders araç ve gereçlerine yönelik araştırmalar yapmak, geliştirilmelerine katkı sağlayıcı çalışmalar yapmak ve ilgili birimlere sunmak, d) Özel eğitim, rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerini yürütmek, e) Okul, ilçe, il ve ülke düzeyinde yapılan eğitim, öğretim ve yönetim hizmetleri ile ilgili ölçme ve değerlendirme sonuçlarını değerlendirmek, f) Eğitim ve öğretim sürecine diğer kurum, kuruluş ve bireylerin katılımını sağlamak, g) Eğitim ihtiyaçlarını karşılamak üzere, eğitim bina ve tesisleri ile eğitim araç ve gereçlerinin planlanması, projelendirilmesi ve üretilmesinde ilgili birimlerle işbirliği yapmak. ğ) Eğitim ve öğretim kurumlarının öğretime açılması ve kapatılmasına ilişkin usûl ve esasları belirlemek.”, 6. 222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanununun;
6.1 2. Maddesinde; “İlköğretim, ilköğrenim kurumlarında verilir; öğrenim çağında bulunan kız ve erkek
çocuklar için mecburi, Devlet okullarında parasızdır.”,
6.2 7. Maddesinde; “(Değişik: 30/3/2012 – 6287/2 md.) İlköğretim; 1 inci maddede belirtilen amacı
gerçekleştirmek için kurulmuş dört yıl süreli ve zorunlu ilkokul ile dört yıl süreli ve zorunlu ortaokuldan oluşan bir Milli Eğitim ve Öğretim Kurumudur.”,
6.3 9. maddesinde; “(Değişik birinci fıkra: 30/3/2012 – 6287/3 md.) İlköğretim kurumlarının ilkokul ve
ortaokul olarak bağımsız okullar hâlinde kurulması esastır. Ancak imkân ve şartlara göre ortaokullar, ilkokullarla veya liselerle birlikte de kurulabilir…”,
6.4 14. maddesinde; “(Değişik: 12/10/1983 – 2917/4 md.) (…) (1) İlkokullar ve ortaokullar birlikte veya
ayrı oluşlarına, büyüklüğüne,(2) anasınıfları ve özel eğitim sınıflarının bulunuşuna göre, ilköğretim kurumlarında aşağıdaki görevliler bulunur: a) Müdür ve müdür yardımcıları, b) Öğretmenler; sınıf, branş, okul öncesi eğitim, özel eğitim öğretmenleri ile gezici öğretmenler ve usta öğreticiler, c) Rehberlik uzmanları, d) Sağlık, teknik, genel idare ve yardımcı hizmetler sınıflarına dahil personel ile eğitim faaliyetlerinin gerektirdiği diğer personel. İlköğretim kurumlarındaki görevlilerin nitelikleri, görev ve yetkileri ile atanma usul ve esasları yönetmelikle tespit edilir.”, 7. 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanununun;
7.1 “I – Genellik ve eşitlik:” 4. Maddesinde; “Eğitim kurumları dil, ırk, cinsiyet, engellilik ve din ayırımı
gözetilmeksizin herkese açıktır. Eğitimde hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.”,
7.2 “II – Ferdin ve toplumun ihtiyaçları:” başlıklı 5. Maddesinde; “Milli eğitim hizmeti, Türk
vatandaşlarının istek ve kabiliyetleri ile Türk toplumunun ihtiyaçlarına göre düzenlenir.”,
7.3 “XI – Planlılık:” başlıklı 14. Maddesinde; “… Eğitim kurumlarının yer, personel, bina, tesis ve
ekleri, donatım, araç, gereç ve kapasiteleri ile ilgili standartlar önceden tespit edilir ve kurumların bu standartlara göre optimal büyüklükte kurulması ve verimli olarak işletilmesi sağlanır.”, 8. 26.07.2014 tarihli ve 29072 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Millî Eğitim Bakanlığı Okul Öncesi
Eğitim Ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliğinin;
8.1 “Kayıt zamanı ve kayıt yaşı” başlıklı 11. Maddesinde; “…Ortaokul ve imam-hatip ortaokuluna
kayıt: a) (Değişik:RG-25/6/2015-29397) İlkokul öğrenimini tamamlayan ve kayıtların yapıldığı eylül ayı sonu itibarıyla zorunlu öğrenim çağı dışına çıkmamış öğrencilerin kayıtları ulusal adres veri tabanındaki yerleşim yeri adres bilgileri esas alınarak e-Okul sistemi üzerinden ortaokula yapılır… (8) Özel okul öncesi ve özel ilköğretim kurumlarına kaydı yapılan çocukların nakli, ilgili özel öğretim kurumunca e-Okul sistemi üzerinden alınır.”,
8.2 “Nakil” başlıklı 12. Maddesinde; “ Okul yönetimi, bu Yönetmeliğin 10 uncu ve 11 inci maddelerinin
ilgili hükümlerindeki şartları taşıyan öğrencinin naklini, öğrenci velisinin başvurusu üzerine e-Okul sisteminde gerçekleştirir. (Değişik:RG-16/6/2016-29744) Nakiller eylül ayının ilk iş günü başlar ve ders yılı sonuna 15 iş günü kalıncaya kadar devam eder. Ancak doğal afet, sağlık ve ailenin adres değişikliği gibi nedenlerde bu süre aranmaz…İlköğretim kurumlarında sınıf mevcutları otuzun altında kalan okulların boş kontenjanları derslerin başladığı haftanın ilk iş gününde e-Okul sisteminde ilan edilir. Bu okullara kayıt alanı dışından öğrencisini nakil ettirmek isteyen velilerin başvuruları derslerin başladığı ilk hafta içerisinde e-Okul sistemi üzerinden alınır. İkinci haftanın ilk iş günü yapılan nakil başvurularının boş kontenjandan fazla olması durumunda, nakil ile gelecek olanlar e-Okul sistemi üzerinden kura çekilerek belirlenir ve ardından bu kişilerin nakilleri yapılır.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; hazırlanan “Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvuran, 1 numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verilen başvurusunda; öğrencisini başvuru ve şikayetlerine rağmen ikametgahındaki devlet okuluna kayıt yaptıramamakta ihmal ve kusuru olan idareciler hakkında gerekli araştırmanın yapılmasını talep etmektedir.
11. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin Ek 1 No.lu Protokol’ün 2. Maddesinde hiç kimsenin eğitim hakkından yoksun bırakılamayacağı düzenleme altına almıştır.
12. Anayasa’nın 42. maddesinin birinci fıkrasında da AİHS Ek 1 No.lu Protokol’ün 2. Maddesindeki düzenlemeye benzer bir düzenlemeye yer verilerek; kimsenin eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamayacağı ve öğrenim hakkının kapsamının kanunla belirleneceği düzenlenmiştir. Bu kapsamda; eğitim hakkı mutlak bir hak olmayıp Devletin, toplumun kaynakları ile bireyin ihtiyaçları açısından, zamana ve yere göre değişebilecek düzenlemeler yapmasını gerekli kılmaktadır. Anayasa’da eğitim hakkının sınırlanmasına ilişkin belli bir meşru amaçlar listesi getirilmemiştir. Bu konuda, kanun koyucuya geniş bir takdir marjı bırakıldığı görülse de, yapılan sınırlamanın eğitim hakkının özünü zedelememesi gerektiği de açıktır. Bu bağlamda, sınırlamanın meşru bir amaç taşıması, ilgililer açısından öngörülebilir
olması ve izlenen usulün de ölçülü olması gerekmektedir. (Anayasa Mahkemesi, Yasemin Tekin, B. No:
2019/25326, 23/11/2021).
13. AİHM’de, eğitimin toplum için taşıdığı öneme karşın, birçok temel hak ve özgürlükte olduğu gibi eğitim hakkının da mutlak ve sınırsız bir hak olmadığını, niteliği gereği devlet tarafından düzenleme yapılmasını gerektirdiğinden bazı kısıtlamalara tabi tutulmasının da doğal olduğunu, eğitim kurumlarını düzenleyen kuralların, toplumun ihtiyaç ve kaynakları ile eğitimin farklı düzeylerine has özelliklerine göre, zaman ve mekân içinde değişiklik gösterebileceğini, bu nedenle, devletlerin bu konuda yapacakları düzenleme ve uygulamalarda belli bir takdir alanına sahip olduklarını, devletin bu takdir alanının, eğitim kurumunun seviyesinin yükseldikçe arttığını (AİHM, Ponomaryovi/Bulgaristan, 5335/05, 21.06.2011), ancak, hiçbir kısıtlamanın söz konusu hakkı, esasına halel getirecek ve etkililiğini ortadan kaldıracak ölçüde engellememesi gerektiğini, söz konusu kısıtlamaların, ilgililerce öngörülebilir olması ve AİHS 1 No’lu
Protokol’ün 2. maddesi uyarınca meşru bir amaç izlemesi gerektiğini (AİHM, Leyla Şahin /Turkey, 44774/98, 10.11.2005) belirtmektedir.
14. Somut olayda idare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerin incelenmesinde;
14.1 Başvuranın, öğrencisinin 2023/2024 öğretim yılında Ortaokuluna naklinin
gerçekleştirilmesi amacıyla 2023 yılı Ocak ayında müdür yardımcısı ile görüştüğü,
14.2 Öğrencinin ikametgâhının okul bölgesinde bulunduğu bu kapsamda yeni öğretim yılı içerisinde
konuyla ilgili yardımcı olunacağının kendisine bildirildiği,
14.3 Millî Eğitim Bakanlığı Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği gereğince mevzuatta
belirtilen şartları taşıyan öğrencilerin nakil taleplerinin öğrenci velisinin başvurusu üzerine, okul yönetimi tarafından e-Okul sistemi üzerinden yapılacağı,
14.4 Başvuranın, 2023 yılı Mayıs ayı içinde Tokat Ortaokuluna giderek kayıt işlemini
başlatmak istediğini ilettiğini ancak Okul Müdürlüğü tarafından nakil talebinin karşılanmayacağının tarafına iletildiği,
14.5 Ortaokulu tarafından 2023/2024 eğitim öğretim yılı birinci döneminde sistem üzerinden
yapılan nakil başvurularının tamamının Tokat İl Milli Eğitim Müdürlüğü tarafından onaylandığı, Başvuranın sistem üzerinden herhangi bir nakil başvurusunun bulunmadığı,
14.6 Başvuranın sistem üzerinden nakil talebinde bulunması ve adres kayıt alanının
Ortaokulu kayıt alanında olduğunu belgelendirmesi durumunda talebinin yerine getirileceğinin belirtildiği anlaşılmıştır.
15. Başvuranın; “öğrencisini başvuru ve şikayetlerine rağmen ikametgahındaki devlet okuluna kayıt yaptıramamakta ihmal ve kusuru olan idareciler hakkında gerekli işlemlerin yapılması” talebine ilişkin olarak;
15.1 İlköğretimin gelişmesi için yerinde ve zamanında gerekli çarelere başvurulabilmesi, okul
çalışmalarının çevre özelliklerine göre ayarlanması; okul ve öğrenci ihtiyaçlarının sağlanması ve günün ihtiyaçlarının karşılanabilmesi amacıyla 222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu çıkarılmıştır. (222 sayılı
Kanun Genel Gerekçesi)
15.2 222 sayılı Kanunda; ilköğretimin, dört yıl süreli ve zorunlu ilkokul ile dört yıl süreli ve zorunlu
ortaokuldan oluşan bir Milli Eğitim ve Öğretim Kurumu olduğu, öğrenim çağında bulunan kız ve erkek çocuklar için mecburi olduğu ve devlet okullarında parasız verileceği, Kanunun 14. Maddesinde ise; ilköğretim kurumlarında bulunan görevlilerin görev ve yetkilerinin yönetmelikle tespit edileceği düzenlemiştir.
15.3 Milli Eğitim Bakanlığına bağlı resmî ve özel, okul öncesi eğitim ve ilköğretim kurumlarının Türk Millî
Eğitiminin genel amaç ve temel ilkelerine uygun olarak görev ve işleyişi ile ilgili usul ve esaslarını düzenlemek amacıyla çıkarılan Millî Eğitim Bakanlığı Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları
Yönetmeliğinin; 12. maddesinde nakil işlemleri düzenlenmiş olup; nakillerin Eylül ayının ilk iş günü başlayacağı ve ders yılı sonuna 15 iş günü kalıncaya kadar devam edeceği ancak doğal afet, sağlık ve ailenin adres değişikliği gibi nedenlerde bu sürenin aranmayacağı, öğrenci velisinin başvurusu üzerine, okul yönetiminin, Yönetmeliğin 10. ve 11. maddelerinin ilgili hükümlerindeki şartları taşıyan öğrencinin naklini, e-Okul sistemi üzerinden gerçekleştireceği belirtilmektedir.
15.4 Bilgi ve iletişim teknolojilerindeki hızlı gelişmelere paralel olarak günümüzde artık devletler “e-
dönüşüm” yapılandırmalarını başlatmış olup; Türkiye’de de bu kapsamda birçok E-Dönüşüm projesi gerçekleştirilmiştir. Bunlardan bir tanesi de; 2007 yılında Milli Eğitim Bakanlığı bünyesinde başlatılan, okul yönetim süreçlerini ve işlemlerini içeren bir bilgi sistemi olan “E-Okul Projesi” dir. “E-Okul Yönetim
Bilgi Sistemi” ile artık bir öğrencinin okula kaydından, dosya bilgilerine, nakil işlemlerinden, gelişim raporları, almış olduğu notlara kadar okuldaki tüm öğrenim süreci yürütülebilmektedir. (Sarıtaş, T., Sarıtas, M. T., Yıldız, E., Yıldız, E., vd. (2013). E-Okul Sisteminin Okullarda Kullanılmasına İlişkin Öğretmen ve
Yönetici Görüşleri. Necatibey Eğitim Fakültesi Elektronik Fen Ve Matematik Eğitimi Dergisi, 7(2), s.177)
15.5 Milli Eğitim Bakanlığı tarafından resmi internet sitesi üzerinde yapılan 15.12.2017 tarihli, “Okul nakil
başvuruları e-Devlet üzerinden yapılabilecek” konulu duyuruda; “…Türkiye´de okul öncesi, ilkokul, ortaokul ve lise kademesinde kayıtlı yaklaşık 17,5 milyon öğrenci eğitim görüyor. Veliler, bugüne kadar il içi, il dışı nakil için okul idarelerine bizzat dilekçe verirken, artık e-Devlet üzerinden başvuru yapabilecek.
Okul idarelerine nakil için yıllık ortalama 2 milyon talep gelirken, velilerin işlemlerini kolaylaştıracak uygulama ile okul değişikliği yapmak isteyen veliler, bugünden itibaren artık okul müdürlüklerine bizzat
gitmek zorunda kalmayacak. Nakil başvuruları, e-Devlet kapısı (www.turkiye.gov.tr) üzerinden internet aracılığıyla e-Okul Yönetim Bilgi Sistemi´ne kayıt edebilecek. Öte yandan, nakil başvuru süreçleri, e-Okul
Veli Bilgilendirme Sistemi´nin internet sayfası, Mobil e-Okul Veli Bilgilendirme Sistemi uygulaması veya e-Devlet kapısı üzerinden takip edilecek.” hususlarına yer verildiği görülmüştür.
erişim tarihi:
02.02.2024)
15.6 O halde; nakil işlemi yapmak isteyen velilerin, söz konusu nakil taleplerini, Yönetmelik hükmü
kapsamında Eylül ayının ilk iş günü bizzat ilgili okul müdürlüğüne başvurarak veya 15.12.2017 tarihli duyuru kapsamında internet aracılığıyla e-Devlet üzerinden yapabileceği anlaşılmıştır.
15.7 İdare tarafından Kurumumuza gönderilen; 2023/2024 Eğitim Öğretim yılında nakil talebinde bulunan
ve nakilleri gerçekleştirilen öğrencilerin listesine yer verildiği, söz konusu listede; hem devlet okulunda hem özel okulda okuyan öğrencilerin nakil başvurularının alındığı, en erken nakil başvurusunun 24.08.2023 tarihli olduğu, başvuruların tümünün; “adres kayıt bölgesi içinde olan öğrenci”, “her ikisi de çalışan velilerin iş yeri adresi okul kayıt bölgesi içerisinde”, “doğal afet nedeniyle nakil” ve “Yabancı uyruklu öğrenci nakli” sebebiyle nakil gelen öğrenciler olduğu, okul kontenjan durumuna ilişkin bilgiler incelendiğinde; 7. Sınıflarda 6 şube bulunduğu ve sınıf mevcutlarının, 40-44 kişi arasında değiştiği anlaşılmıştır.
15.8 Okul Müdürlüğü ile yapılan ve tutanak altına alınan telefon görüşmesinde; başvuranın, başvuru
yapacağını belirttiği dönemde henüz nakillerin açılmadığı, nakiller açıldıktan sonra da resmi bir başvurusunun bulunmadığı, nakiller açıldıktan sonra başvuranın okula telefon ederek nakilden vazgeçtiğini belirtiği hususları aktarılmıştır.
15.9 İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 2. İdari Dava Dairesinin 29.11.2019 tarihli ve
sayılı kararında; “… yerleşik idari yargı içtihatlarıyla kabul edilmiş olmak üzere; disiplin hukukunun cezalandırılma ilkeleri açısından ceza hukukuyla benzer özellikler taşıdığı, kişilerin disiplin cezasıyla cezalandırılabilmeleri için disiplin suçu olarak belirlenmiş olan tutum ya da davranışın ilgilisi tarafından işlenmiş olduğunun kesin ve şüpheye yer bırakmayacak şekilde saptanması ve maddi gerçeğin tüm boyutlarıyla ortaya konması gerektiği, buna göre disiplin yaptırımı uygulanacak kişi tarafından ikrar edilmeyen ve eldeki mevcut deliller ile disiplin normuna aykırı olduğu belirtilen fiilin ispatı mümkün olmayan hallerde şüpheden sanık yararlanır ilkesi gereğince ilgiliye disiplin cezası verilemeyeceğinin kabulü gerekmekle, mahkemenin söz konusu gerekçesi yerinde bulunmamıştır. Vaziyet böyle olunca somut tespit olmadan tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uygunluk, aksi yorumlarla davanın reddine hükmeden mahkeme kararında ise hukuki isabet görülmemiştir.” hususlarına yer verilmiş olup; disiplin normunu ihlal ettiği iddia edilen fiilin hukuken kabul edilebilir, objektif, somut ve yeterli delillerle açık ve net bir şekilde ortaya konulması gerektiği ifade edilmiştir.
15.10 Danıştay 5. Dairesinin, 29.03.2018 tarihli ve E. 2016/17555, K.2018/12911 sayılı kararında; “…
disipline aykırı işlem veya eylemlerinin sübut bulup bulmadığının usulüne uygun olarak yapılacak soruşturma ile ortaya konulması, soruşturma aşamasında kamu görevlisinin lehinde ve aleyhinde olan her türlü bilgi ve belgenin toplanması, bilahare disipline aykırı davranış olarak tespit edilen eylemin hiçbir şüpheye yer bırakmayacak şekilde ispatlanarak eylemine uygun olan disiplin cezası maddesinin tayini ve uygulanması gerekmektedir” açıklamalarına yer vererek, fiilin şüpheye yer bırakmaksızın ve kesin olarak ortaya konulması gerekliliğine işaret etmiştir. Yine Danıştay bir kararında “…disiplin soruşturmalarında, hakkında soruşturma yürütülen kişilere suçlama yöneltilirken, isnat olunan eylemlerin bir takım hesaplamalara, varsayım temelli kabullere dayalı olmaksızın her türlü şüpheden uzak, somut, yeterli ve inandırıcı delillerle, tam bir vicdani kanaat oluşturacak şekilde ortaya konulması gerekmektedir.”
hususlarına yer verilerek eylemin her türlü şüpheden uzak şekilde ortaya konulması gerektiğini belirtmiştir.
(D.12D. 15.02.2018, E.2017/2677, K.2018/722.)
15.11 Somut olayda; nakil işlemi yapmak isteyen velilerin, söz konusu nakil taleplerini, Yönetmelik hükmü
kapsamında bizzat ilgili okul müdürlüğüne başvurarak veya 15.12.2017 tarihli duyuru kapsamında internet aracılığıyla e-Devlet üzerinden yapabileceği, başvuranın özel okulda okuyan öğrencisinin naklini adres kayıt alanında bulunan devlet okuluna aldırmak istediği, e-okul sisteminde “Özel Öğretim Kurumlarında
Kayıtlı Öğrenciler Kayıtlı Oldukları Okul Müdürlüğüne Başvurmalıdır” uyarısının çıktığı, bu nedenle eokul üzerinden başvuranın nakil işlemi yapamadığı, çocuğunun kayıtlı olduğu özel okula nakil başvurusunda bulunacağını sözlü olarak bildirdiği, Mayıs ayında da naklini yapmak istediği okul müdürlüğüne başvurduğu, okul idaresinin nakil talebini gerçekleştirmediği, akabinde Cimer aracılığıyla söz konusu hususa ilişkin 2 sefer bilgi edinme ve şikayet başvurularında bulunduğu, dosya kapsamında nakil gelen öğrenciler listesi incelendiğinde; 23 adet nakil kabulü sağlandığı, en erken nakil başvurusunun
24.08.2023 tarihli olduğu, okula nakil gelen öğrencilerin 19 tanesinin “adres kayıt bölgesi içinde olan
öğrenci”, 2 tanesinin “her ikisi de çalışan velilerin iş yeri adresi okul kayıt bölgesi içerisinde”, 1 tanesinin
“doğal afet nedeniyle nakil” ve 1 tanesinin de “Yabancı uyruklu öğrenci nakli” sebebiyle nakil gelen öğrenciler olduğu, okul kontenjan durumuna ilişkin bilgiler incelendiğinde; 7. Sınıf, sınıf mevcutlarının, 40-44 kişi arasında değiştiği, nakil taleplerinin, Yönetmelik hükmü kapsamında Eylül ayının ilk iş günü başladığı, başvuranın, gerek çocuğunun kayıtlı olduğu özel okula gerekse de nakil başvurusunda bulunacağı okul müdürlüğüne süresi içerisinde nakil talebini içeren resmi, yazılı bir başvurusunun olmadığı, yine disipline aykırı olduğu iddia edilen tutum veya davranışın ilgilisi tarafından işlenmiş olduğunun kesin ve şüpheye yer bırakmayacak şekilde saptanması, maddi gerçeğin tüm boyutlarıyla ortaya konması, eldeki mevcut deliller ile disiplin normuna aykırı olduğu belirtilen fiilin ispatının mümkün olmadığı hallerde şüpheden sanık yararlanır ilkesi gereğince ilgiliye idari yaptırım uygulanmaması gerekliliği de dikkate alındığında; başvuranın nakil talebinin hukuka aykırı olarak reddedildiğine dair herhangi bir tespit yapılamamıştır.
16. Diğer yandan; Başvuranın; “velisi olduğu öğrencinin özel okulda olması nedeniyle nakil işlem talebinin MEB sisteminden veli tarafından yapılamaması, talebin öğrenime devam ettiği özel okuldan yapılabilmesi” ifadelerine ilişkin olarak;
16.1 İyi yönetim ilkelerinden biri olan “Şeffaflık İlkesi”; gerçek ve tüzel kişilerin bilgiye erişebilmesi için
idarenin bilgi verme ödevini sistematik, kolay, hızlı ve ulaşılabilir bir şekilde yerine getirilmesidir. Bu ilke; idarenin işleyişine ilişkin her türlü düzenleme ve prosedürün kamuoyunun erişimine açık ve kolayca ulaşılabilir olmasını gerektirmektedir.
16.2 Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin İyi İdare Konusunda Üye Devletlere CM/REC(2007)7 sayılı
Tavsiye Kararına ekli “İyi İdare Yasası” nın “Açıklık İlkesi” başlıklı 10. maddesinde; idarelerin, açıklık ilkesine uygun hareket etmekle yükümlü olduğu, karar ve işlemlerinden özel kişileri, resmi belgelerin yayınlanması da dahil olabilecek şekilde uygun araçlarla haberdar etmesi gerektiği belirtilmiştir.
16.3 Somut olayda mağduriyetin ortaya çıkmasının asıl sebebinin kişiler tarafından nakil işlemlerinde nasıl
bir prosedür izlenmesi gerektiğinin bilinmemesinden kaynaklandığı, özel okulda öğrenimine devam edip de başka bir okula nakil işlemi yapmak isteyen velilerin nasıl bir yol izlemesi gerektiğinin açıkça ortaya konulmamış olduğu dikkate alındığında; benzeri durumların ilerleyen süreçte yeniden yaşanması ihtimaline karşın özellikle nakil dönemlerinde; okul nakil işlemlerine ilişkin prosedürün kamuoyunun erişimine açık ve kolayca ulaşılabilir olmasını sağlayacak idari uygulamayı kuvvetlendirici bir takım önlemler alınmasının faydalı olabileceği düşünülmektedir.
17. Başvuranın iddiaları, idarenin konuyla ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, Kurumumuz kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Başvuranın; “öğrencisini başvuru ve şikayetlerine rağmen ikametgahındaki devlet okuluna kayıt yaptıramamakta ihmal ve kusuru olan idareciler hakkında gerekli işlemlerin yapılması” talebine ilişkin olarak; nakil taleplerinin, Yönetmelik hükmü kapsamında
Eylül ayının ilk iş günü başladığı, başvuranın, gerek çocuğunun kayıtlı olduğu özel okula gerekse de nakil başvurusunda bulunacağı okul müdürlüğüne süresi içerisinde nakil talebini içeren resmi, yazılı bir başvurusunun olmadığı, yine disipline aykırı olduğu iddia edilen tutum veya davranışın ilgilisi tarafından işlenmiş olduğunun kesin ve şüpheye yer bırakmayacak şekilde saptanması, maddi gerçeğin tüm boyutlarıyla ortaya konması, eldeki mevcut deliller ile disiplin normuna aykırı olduğu belirtilen fiilin ispatının mümkün olmadığı hallerde şüpheden sanık yararlanır ilkesi gereğince ilgiliye idari yaptırım uygulanmaması gerekliliği de dikkate alındığında; başvuranın nakil talebinin hukuka aykırı olarak reddedildiğine dair herhangi bir tespit yapılamadığı diğer yandan; Somut olayda mağduriyetin ortaya çıkmasının asıl sebebinin kişiler tarafından nakil işlemlerinde nasıl bir prosedür izlenmesi gerektiğinin bilinmemesinden kaynaklandığı, özel okulda öğrenimine devam edip de başka bir okula nakil işlemi yapmak isteyen velilerin nasıl bir yol izlemesi gerektiğinin açıkça ortaya konulmamış olduğu dikkate alındığında, benzeri durumların ilerleyen süreçte yeniden yaşanması ihtimaline karşın özellikle nakil dönemlerinde, okul nakil işlemlerine ilişkin prosedürün kamuoyunun erişimine açık ve kolayca ulaşılabilir olmasını sağlayacak idari uygulamayı kuvvetlendirici bir takım önlemler alınmasının faydalı olabileceği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 18. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 sayılı mükerrer Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgeler bakımından idareler tarafından süresi içerisinde işlem tesis edildiği; böylece “makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davranıldığı, ancak “şeffaflık ilkesi”ne riayet edilmesinin uygun olacağı değerlendirilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
19. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17 nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anılan Kanunun 21 inci maddenin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurum tarafından reddedilmesi hâlinde, (varsa) durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlar, 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise (varsa) durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili
İdarenin işlemine karşı Tokat İdare Mahkemesi nezdinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KISMEN KABULÜ KISMEN
REDDİNE;
Başvuranın; öğrencisini başvuru ve şikayetlerine rağmen ikametgahındaki devlet okuluna kayıt yaptıramamakta ihmal ve kusuru olan idareciler hakkında gerekli işlemlerin yapılması talebinin
REDDİNE,
/
Benzeri durumların ilerleyen süreçte yeniden yaşanması ihtimaline karşın özellikle nakil dönemlerinde; okul nakil işlemlerine ilişkin prosedürün kamuoyunun erişimine açık ve kolayca ulaşılabilir olmasını sağlayacak idari uygulamayı kuvvetlendirici bir takım önlemler alınması yönünde makul sürede işlem tesisi için MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Milli
Eğitim Bakanlığı tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA, TOKAT İL MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ VE MİLLİ EĞİTİM
BAKANLIĞI TEBLİĞİNE,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi