|
ÖZET: Başvuru, 2023 yılı Adalet Bakanlığı sınavlarının Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde bir ilde yapılmaması nedeniyle yapılmıştır. Başvuran, bu durumun idarenin takdir yetkisini kötüye kullanması olduğunu iddia ederek sınavların Gaziantep veya benzeri bir ilde gerçekleştirilmesini talep etmiştir. Başvuru, 27 Aralık 2023 tarihinde yapılmış olup, başvuranın depremzede olması ve sınav merkezlerinin belirlenmesinde adaletin sağlanmadığına dair şikayetleri öne çıkmıştır.
Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi (ÖSYM) tarafından yapılan açıklamalarda, sınav merkezlerinin belirlenmesinde çeşitli objektif kriterlerin göz önünde bulundurulduğu belirtilmiştir. Bu kriterler arasında aday sayısı, bina kapasitesi ve sınav güvenliği gibi unsurlar yer almaktadır. 2023 yılı sınavlarının Adana, Ankara, Erzurum, İstanbul, İzmir ve Trabzon illerinde yapılacağı, bu kararın da Adalet Bakanlığı ile ÖSYM arasında imzalanan protokole dayandığı ifade edilmiştir. Başvurunun reddedilme gerekçesi, idarenin takdir yetkisini kullanırken keyfi bir yaklaşım sergilemediği ve belirlenen kriterlerin hukuken geçerli olduğu yönündedir. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiş olup, bu karar Kamu Denetçiliği Kurumu tarafından da onaylanmıştır. İlgili mevzuat çerçevesinde, sınav merkezlerinin belirlenmesinde idarenin takdir yetkisi olduğu ve bu yetkinin hukuka uygun bir şekilde kullanıldığı vurgulanmıştır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/5818-S.24.9153
BAŞVURU NO : 2023/20914
KARAR TARİHİ : 28.05.2024
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : ÖLÇME, SEÇME VE YERLEŞTİRME MERKEZİ BAŞKANLIĞI
ADALET BAKANLIĞI
2023 yılı Adalet Bakanlığı sınavlarının uygulanacağı iller arasında
BAŞVURUNUN KONUSU :
Güneydoğu Anadolu Bölgesinden bir il belirlenmemesinin takdir yetkisinin kötüye kullanımı olduğundan bahisle söz konusu sınavların
Gaziantep veya Güneydoğu Anadolu Bölgesinden bir ilde yapılması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 27.12.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle; 2023-Adalet Bakanlığı (Adli Yargı/İdari Yargı/Adli Yargı-Avukat) sınavlarının uygulanacağı illerin Adana, Ankara, Erzurum, İstanbul, İzmir ve Trabzon olarak belirlendiğini, Güneydoğu
Anadolu bölgesinden bir il seçilmediğini, Güneydoğu Anadolu Bölgesinden sınava katılımın yüksek olduğu ve 6 Şubat Depremi nedeniyle maddi durumlarının iyi olmadığı hususlarının dikkate alınmadığını,
2023 sınavlarına Ankara ilinde girdiğini, depremzede olduğunu, ücretsiz barınma imkânı verilmediğinden
mağduriyet yaşadığını, idarenin takdir yetkisini kötüye kullandığını, 2020 yılında genel sağlık ilkesinden ötürü 15 ilde sınav yapıldığını, bu durumun sınav merkezlerinin arttırılmasının mümkün olduğunu gösterdiğini ileri sürerek bahse konu sınavın Güneydoğu Anadolu bölgesinden bir ilde ya da Gaziantep ilinde yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun bilgi ve belge talebi üzerine, Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi (ÖSYM)
Başkanlığının Kurumumuza göndermiş olduğu 08/02/2024 tarihli ve sayılı yazısında özetle; /
2.1. 15 Temmuz tarihli ve 30479 sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanarak yürürlüğe giren 4 sayılı
Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 347. maddesi uyarınca Yükseköğretim Kurulu kararlarına ve ilgili mevzuat hükümlerine istinaden başta yükseköğretim kurumlarında lisans, lisansüstü öğrenim görecek adayların puan sıralamasına göre tespiti, yerleştirilmesi; yükseköğretim kurumlarında atama, yükselmelerde esas alınan sınavlar olmak üzere ulusal ve uluslararası her türlü bilim, yetenek, yabancı dil sınavları ile gerektiğinde yerleştirme işlemlerini ve ilgili mevzuat hükümleri kapsamında ilgili kurumun talebine bağlı olarak kamu kurum ve kuruluşlarının kadro ve pozisyonlarında görev almaya veya görevde yükselmeye yönelik sınavları ve gerektiğinde yerleştirme işlemlerini yapma görev ve yetkisine sahip
ÖSYM Başkanlığının, 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 347. maddesinin ikinci fıkrasının (f)
bendinde “Sınav yapılacak merkezleri oluşturmak, sınav hizmetlerini yapacak kişileri belirlemek ve gerekli görevlendirmeleri yapmak.”, (i) bendinde “Görev, yetki ve sorumluluk alanına giren konularda idari düzenlemeler yapmak ve kılavuzlar hazırlamak.” hususlarında yetkili kılındığı, 2.2. Sınavların yapılacağı merkezlerin, “ÖSYM Sınav Merkezlerinin Belirlenmesine İlişkin Yönerge” hükümleri uyarınca sınava başvuracak potansiyel aday sayısı, bina ve salon kapasitesi, görevli sayısı, sınav güvenliği, sınav merkezleri arasındaki mesafe ve sınav maliyetini teşkil eden nakliye, kamera, görevli ücretleri gibi objektif kriterler dikkate alınarak belirlenmekte ve ilgili sınavın başvuru kılavuzunda belirtilmek suretiyle 6114 sayılı Kanun’un 7. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca tebliğ hükmünde olmak üzere adaylara duyurulduğu, 2.3. Bu kapsamda 2023-Adalet Bakanlığı Sınavlarının (Adli Yargı/İdari Yargı/Adli Yargı-Avukat)
uygulanacağı merkezlerin, 2802 sayılı Hakimler ve Savcılar Kanunu’nun 9/A maddesi uyarınca Adalet
Bakanlığı ile ÖSYM Başkanlığı arasında 1 Kasım 2023 tarihinde imzalanan ve ÖSYM Yönetim Kurulunun 31/10/2023 tarihli ve 2023/34.04 sayılı kararı ile onaylanan Sınav Protokolünün 5. maddesinde “Adana, Ankara/Çankaya, Ankara/Yenimahalle, Erzurum, İstanbul-1 (Kadıköy, Maltepe, Ataşehir), İstanbul-3 (Beyoğlu/Şişli/Beşiktaş/Kağıthane/Sarıyer), İzmir-1 (Karşıyaka/Bornova/Çiğli) ve Trabzon” olarak belirlendiği ve 8 Kasım 2023 tarihinde internet sayfalarında yayımlanan 2023-Adalet Bakanlığı Sınavları
Başvuru Kılavuzunda yer aldığı, 2.4. 2020 Adalet Bakanlığı Sınavlarının, Covid-19 tedbirleri kapsamında sınav merkezlerindeki yoğunluğun azaltılması amacıyla Adana, Ankara, Antalya, Bursa, Diyarbakır, Erzurum, Gaziantep, İstanbul (iki sınav merkezi), İzmir, Kayseri, Konya, Malatya, Samsun, Trabzon, Van olmak üzere 15 ilde, 16 sınav merkezinde yapılmış olup 2021 ve 2022 Adalet Bakanlığı Sınavları Ankara (iki sınav merkezi), İstanbul (iki sınav merkezi) ve İzmir sınav merkezlerinde yapıldığı, 2023 yılında sınavın yapılacağı sınav merkezlerine Adana, Erzurum ve Trabzon illeri eklendiği, 2.5. Kamu Denetçiliği Kurumunun 23/10/2019 tarihli ve 16394 sayılı, 04/07/2018 tarihli ve 11933 sayılı
Ret Kararlarında, “Her ne kadar başvuranın ifade ettiği mağduriyetler bir şahıs için dikkate alınması gereken mağduriyetler olsa da burada kişisel menfaat-kamusal menfaat dengesinin göz önünde bulundurulması gerektiği, ÖSYM Başkanlığının yeni bir sınav merkezi belirlenmesinde başta aday sayısı olmak üzere görevli sayısı, mevcut sınav merkezlerine uzaklık, sınav evrakının korunması ve saklanması, sınav binalarının durumu, sınav güvenliği ve sınav maliyeti gibi çeşitli unsurları değerlendirdiği ve mevcut bir sınav merkezini bile bu değerlendirme sonucunda kapatabildiği ya da yeni bir sınav merkezi açabildiği, bu doğrultuda sınav merkezlerinin belirlenmesi hususunda ÖSYM Başkanlığının takdir yetkisi olduğu, söz konusu takdir yetkisi kullanılırken bunun sınırlarının belirlendiği, belli unsurlar çerçevesinde sınav merkezi belirleme işleminin yapıldığı, söz konusu unsurlarda ve somut olay bazında keyfi bir yaklaşımın
/
olmadığı anlaşılmıştır.” gerekçesiyle başvuruların reddine karar verilerek ÖSYM Başkanlığının objektif kriterleri dikkate alarak sınav merkezlerini belirlediğinin teyit edildiği, 2.6. Başvuru konusuna ilişkin olarak şikâyetçi tarafından yargı organlarında açılmış/sonuçlanmış bir dava bulunmamakta olup ÖSYM tarafından uygulanan sınavlarda sınav merkezlerinin objektif kriterler dikkate alınarak belirlendiğinden başvurunun reddi gerektiği, 2.7. 2023 Adalet Bakanlığı Sınavlarına Güneydoğu Anadolu Bölgesinden başvuran ve katılan aday sayısının tablodaki gibi olduğu, İller Başvuran Sayısı Katılan Sayısı
ADIYAMAN 162 144
BATMAN 98 82
DİYARBAKIR 434 373
GAZİANTEP 769 682
KİLİS 58 56
MARDİN 149 138
SİİRT 41 37
ŞANLIURFA 431 372
ŞIRNAK 57 47
TOPLAM 2199 1931
2.8. 2023 Adalet Bakanlığı Sınavları Genel Yetenek Genel Kültür – Ortak Alan Bilgisi oturumuna sınav merkezleri bazında başvuran ve katılan aday sayısının tablodaki gibi olduğu, İller Başvuran Sayısı Katılan Sayısı
ADANA/MERKEZ 3778 3383
ANKARA/ÇANKAYA 9724 8789
ANKARA/YENİMAHALLE 4901 4521
ERZURUM/MERKEZ 1272 1139
İSTANBUL(Kadıköy/Maltepe/Ataşehir) 4443 3873
İSTANBUL(Beyoğlu/Şişli/Beşiktaş/Kağıthane/Sarıyer) 4661 4044
İZMİR (Karşıyaka/Bornova/Çiğli) 3362 2989
TRABZON/MERKEZ 1118 1031
belirtilerek ilgili belgeler sunulmuştur.
3. Kurumumuzun bilgi ve belge talebi üzerine, Adalet Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğünün
Kurumumuza göndermiş olduğu 16/05/2024 tarihli ve E. – – / sayılı yazısında özetle; 3.1. 2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu’nun 9/A maddesinin 1’inci fıkrasında; “Yazılı yarışma sınavı, Adalet Bakanlığı ile imzalanacak protokole göre Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi tarafından yapılır.” düzenlemesinin yer almakta olduğu, bu düzenlemeye göre 2023 yılına kadar yapılan hâkim ve savcı adaylığı sınavları, 2023 yılından sonra yapılacak hâkim ve savcı yardımcılığı sınavları Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi ile yapılan protokole göre yapılmakta olduğu, sınavların hangi illerde yapılacağının iki kurumun birlikte hazırladığı bu protokolle belirlendiği, /
3.2. 23 – 24 Aralık 2023 tarihinde yapılan adli yargı hâkim ve savcı yardımcılığı, idari yargı hâkim yardımcılığı ve avukatlıktan geçiş hâkim ve savcı yardımcılığı yazılı yarışma sınavlarının protokolü hazırlanırken 6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen Kahramanmaraş merkezli depremlerin göz önünde bulundurulduğu, depremin hasarının çok fazla olduğu illerde sınava girecek adayların barınma, gözetmenlik yapacak görevlilerin temini ve sınav hazırlıkları noktasında sıkıntı yaşanacağı değerlendirilerek sınavların depremden daha az hasar alan ve deprem yaşayan illere en yakın olduğu değerlendirilen Adana’da da yapılmasının planlandığı, Adana ilinin konumu gereği güneydoğu illerine (özellikle başvurucunun ikamet ettiği Gaziantep iline) oldukça yakın olması değerlendirilerek sınavın
Adana ilinde yapılmasına karar verildiği, 3.3. Başvurucunun kayıtları incelendiğinde Gaziantep ilinde ikâmet ettiği, Gaziantep ili ile Adana ili arasının 223 km olduğu, iki il arasında otoyol bulunması sebebiyle ulaşımın kolay olduğu, ancak buna rağmen başvurucunun 23- 24 Aralık 2023 tarihinde gerçekleşen sınavlara 223 km uzaklıkta olan Adana yerine 706 km uzaklıkta olan Ankara ilinde sınava girmeyi tercih ettiğinin anlaşıldığı, 3.4. 2024 yılı içerisinde hâkim ve savcı yardımcılığı sınavlarının hangi illerde yapılacağı günün şartları ve başvurucunun talebi değerlendirilerek Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi ile yapılacak protokolle belirleneceği, belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. T.C. Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü
maddesinin dördüncü ve beşinci fıkraları:
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. […]” 5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci
fıkrası:
“Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 6. 2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu’nun “Yazılı yarışma sınavı ve mülâkatın yapılış şekli” başlıklı
9/A maddesi:
“Yazılı yarışma sınavı, Adalet Bakanlığı ile imzalanacak protokole göre Öğrenci Seçme ve Yerleştirme
Merkezi tarafından yapılır.
Atama yapılacak boş kadroların sayısı, derecesi, unvanı, sınıfı, atanacaklarda aranacak şartlar ile başvuruya ve sınava ilişkin hususların yer aldığı duyuru, müracaat süresinin bitiminden en az onbeş gün önce Türkiye genelinde günlük yayımlanan tirajı en yüksek beş gazeteden birinde bir defa ve ayrıca Adalet
Bakanlığı internet sitesinde ilân olunur.
Yazılı sınav; Türkçe, matematik, Türk kültür ve medeniyetleri, Atatürk ilkeleri ve inkılâp tarihi ve temel yurttaşlık bilgisi sorularından oluşan genel yetenek ve genel kültür konuları ile a) Adlî yargıda; anayasa hukuku, medenî hukuk, borçlar hukuku, hukuk yargılama usulü, ticaret hukuku, iş hukuku, icra ve iflâs hukuku, ceza hukuku, ceza yargılama usulü, idarî yargılama usulü ve idare hukuku, b) İdarî yargıda; anayasa hukuku, idare hukuku, idarî yargılama usulü, hukuk yargılama usulü, borçlar hukuku (genel hükümler), medenî hukuk, ceza hukuku (genel hükümler), vergi hukuku, vergi usul hukuku ve maliye-ekonomi, konularını kapsayan alan bilgisi sorularından yapılır.
Yazılı sınavda genel yetenek ve genel kültür soruları yirmi, alan bilgisi soruları seksen puan ağırlığa sahip olacak şekilde değerlendirmeye tâbi tutulur. Bu değerlendirme yapılırken genel yetenek ve genel kültür konuları ile alan bilgisi konuları kendi aralarında eşit olarak puanlanır.
Yazılı sınavda yüz tam puan üzerinden en az yetmiş puan almak kaydıyla (…) en yüksek puan alandan başlamak üzere, sınav ilânında belirtilen kadro sayısının iki katı fazlası mülâkata çağrılır. (Mülga ikinci cümle: 2/1/2017-KHK-680/6 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7072/5 md.) (…) Bu şekilde çağrılan en düşük puana sahip adayla aynı puanı alanlar da mülâkata alınır. (Ek cümle:20/2/2019-7165/4 md.) Başarılı olanların sayısı, ilan edilen kadronun iki katı fazlasının altında kalırsa sadece başarılı olanlar mülâkata çağrılır. […]” 7. 15/07/2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 4 sayılı Bakanlıklara
Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 347’nci maddesi:
“(1) Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı, bu Bölüm ve ilgili diğer mevzuatla verilen görevleri yerine getirmek ve yetkileri kullanmak üzere kamu tüzel kişiliğine, idari ve mali özerkliğe sahip, Yükseköğretim Kurulu ile ilgili, merkezi Ankara’da bulunan özel bütçeli bir kuruluştur.
(2) Başkanlığın görev ve yetkileri şunlardır:
a) Yükseköğretim Kurulu kararlarına veya ilgili mevzuat hükümlerine istinaden başta yükseköğretim kurumlarında ön lisans, lisans veya lisansüstü öğrenim görecek adayların puan sıralamasına göre tespiti veya yerleştirilmesi ile yükseköğretim kurumlarında atama veya yükselmelerde esas alınan sınavlar olmak üzere, ulusal ve uluslararası her türlü bilim, yetenek veya yabancı dil sınavları ile gerektiğinde yerleştirme işlemlerini yapmak.
b) İlgili mevzuat hükümleri uyarınca kamu kurum ve kuruluşlarının kadro ve pozisyonlarında görev almaya veya görevde yükselmeye yönelik sınavları ve gerektiğinde yerleştirme işlemlerini ilgili kurumun talebine bağlı olarak yapmak.
c) Özel hukuk tüzel kişilerinin talep ettikleri her türlü ölçme ve değerlendirme işlemlerini yapmak.
ç) Sınav ölçme, değerlendirme ve yerleştirme işlemlerine yönelik yıllık sınav takvimini belirlemek, kamuoyuna duyurmak ve 6114 sayılı Kanunda ve bu Bölümde belirlenen ilkelere göre yerine getirmek.
d) Sınav hizmetlerinin yerine getirilmesinin tüm aşamalarında, konuyla ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği yaparak gerekli güvenlik tedbirlerini almak.
e) Hizmetin gereklerine uygun ölçme, seçme, değerlendirme ve yerleştirme yöntemlerini belirlemek.
f) Sınav yapılacak merkezleri oluşturmak, sınav hizmetlerini yapacak kişileri belirlemek ve gerekli görevlendirmeleri yapmak.
g) Sınav, ölçme, değerlendirme, yerleştirme, araştırma ve diğer hizmet bedellerini belirlemek.
ğ) Gerekli hâllerde sınavları ertelemek, kısmen veya tamamen iptal etmek, adayların işlemlerini geçersiz saymak.
h) Faaliyet alanlarıyla ilgili araştırmalar yapmak, ulusal ve uluslararası gelişmeleri izlemek, bilimsel toplantılara katılmak, ulusal ve uluslararası kurumlarla işbirliği yapmak.
ı) Sınav sonuçlarını analiz etmek ve sonuçları kamuoyuna duyurmak; sınav sonuçlarını ilgili kurum veya kuruluşlara basılı veya elektronik ortamda iletmek.
i) Görev, yetki ve sorumluluk alanına giren konularda idari düzenlemeler yapmak ve kılavuzlar hazırlamak.
j) Faaliyetleri ile ilgili olarak şirket kurmak, kurulmuş şirketlere ortak olmak.
(3) Başkanlık, 6114 sayılı Kanun, bu Bölüm ve diğer mevzuatla verilen görev ve yetkilerini kendi sorumluluğu altında, bağımsız olarak yerine getirir ve kullanır. Başkanlığın yürüttüğü iş ve işlemlerin yerine getirilmesinde, Başkanlık çalışanları ve görevlendirilen diğer uygulayıcı birimlere sınav görevlendirmeleri, sınav sorularının oluşturulması, ölçme, değerlendirme ve yerleştirme yöntem ve süreçlerinin seçimi ve uygulanmasında hiçbir organ, makam, merci veya kişi tarafından talimat verilemez.” 8. 6114 sayılı Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Hizmetleri Hakkında Kanun’un “Temel ilkeler”
kenar başlıklı 7’nci maddesinin beşinci fıkrası:
“Sınavlarla ilgili her türlü açıklama, başvuru ve sınav sonuçlarının adaylara duyurulması, Başkanlığın internet sayfasında yapılır. İnternet sayfasındaki duyurular adaylara tebliğ hükmündedir.” düzenlemelerini haizdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
9. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun reddi gerektiği hususundaki öneri Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvuru, 2023 yılı Adli Yargı/Adli Yargı-Avukat/İdari Yargı Hâkim ve Savcı Yardımcılığı yazılı yarışma sınavlarının uygulanacağı iller arasında Güneydoğu Anadolu Bölgesinden bir il belirlenmemesinin takdir yetkisinin kötüye kullanımı olduğundan bahisle söz konusu sınavların Gaziantep veya Güneydoğu
Anadolu Bölgesinden bir ilde yapılması talebi hakkındadır.
11. Dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler ışığında somut olayın incelenmesinden, Adalet Bakanlığınca hâkim ve savcı adaylığına/yardımcılığına atanacak kişilerin belirlenmesi amacıyla düzenlenen yazılı
/
yarışma sınavlarının 2019 yılına kadar yalnızca Ankara ilinde düzenlendiği, 2020 yılında COVID-19 pandemisinin yarattığı olağanüstü hal ve kamu yararı gereğince sınav merkezlerindeki yoğunluğun azaltılması amacıyla 15 ilde düzenlendiği, 2021 ve 2022 yıllarında Ankara, İstanbul ve İzmir olmak üzere üç büyükşehirde gerçekleştirildiği, 2023 yılına gelindiğinde ise, gerek 04/11/2023 tarihinde Adalet
Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğünün resmi internet sayfasında yayımlanan Adlî Yargı Hâkim ve Savcı
Yardımcılığı, İdari Yargı Hâkim Yardımcılığı ve Avukatlık Mesleğinden Adli Yargı Hâkim ve Savcı
Yardımcılığına İlişkin Sınav İlanı’nda (https://adaylik.adalet.gov.tr/Resimler/031120232004sinavilanipdf.pdf), gerek 08/11/2023 tarihinde Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi (ÖSYM) Başkanlığının resmi internet sayfasında yayımlanan 2023-Adalet Bakanlığı Sınavları Başvuru Kılavuzunda, 2023 Adli
Yargı/Adli Yargı-Avukat/İdari Yargı Hâkim ve Savcı Yardımcılığı yazılı yarışma sınavlarının uygulanacağı sınav merkezlerinin “Adana, Ankara/Çankaya, Ankara/Yenimahalle, Erzurum, İstanbul-1 (Kadıköy, Maltepe, Ataşehir), İstanbul-3 (Beyoğlu/Şişli/Beşiktaş/Kağıthane/Sarıyer), İzmir-1 (Karşıyaka/Bornova/Çiğli) ve Trabzon” olarak ilan edildiği görülmüştür (https://dokuman.osym.gov.tr/pdfdokuman/2023/ADBAK/kilavuz_ab08112023.pdf).
12. Başvuranın da Adalet Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğünün resmi internet sayfasında yayımlanan ilan üzerine Kurumumuza başvuruda bulunduğu anlaşılmıştır.
13. ÖSYM Başkanlığı, 6114 sayılı Kanun ve 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 347’nci maddesi uyarınca, ilgili mevzuat hükümleri kapsamında ilgili kurumun talebine bağlı olarak kamu kurum ve kuruluşlarının kadro ve pozisyonlarında görev almaya veya görevde yükselmeye yönelik sınavları ve gerektiğinde yerleştirme işlemlerini yapma görev ve yetkisini haizdir.
14. Diğer yandan, hâkim ve savcı yardımcılığı yazılı yarışma sınavının, Adalet Bakanlığı ile imzalanacak protokole göre ÖSYM tarafından yapılacağı, 2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu’nun 9/A maddesinde özel olarak düzenlenmiştir.
15. Anılan kanun hükmüne dayanılarak 01/11/2023 tarihinde Adalet Bakanlığı ile ÖSYM Başkanlığı arasında, 2023 dönemi için tespit edilen ihtiyaç durumuna göre hâkim ve savcı yardımcılığı yazılı yarışma sınavına ilişkin protokolün imzalandığı, protokolün 5’inci maddesinde sınav merkezlerinin “Adana, Ankara/Çankaya, Ankara/Yenimahalle, Erzurum, İstanbul-1 (Kadıköy, Maltepe, Ataşehir), İstanbul-3 (Beyoğlu/Şişli/Beşiktaş/Kağıthane/Sarıyer), İzmir-1 (Karşıyaka/Bornova/Çiğli) ve Trabzon” olarak belirlendiği anlaşılmıştır.
16. Başvuru konusuna ilişkin yasal mevzuat incelendiğinde, yazılı yarışma sınavının hangi merkezlerde yapılacağına ilişkin herhangi bir düzenlemeye veya sınırlamaya rastlanmadığından, söz konusu kararın idarenin takdir yetkisi kapsamında olup olmadığı bakımından değerlendirilmesi gerekmiştir.
17. Öğretide, idarenin takdir yetkisinden söz edilebilmesi için gerekli olduğu konusunda görüş birliği sağlanan unsurların; idareye verilen yetkinin nasıl ve ne şekilde kullanılacağının mevzuatta açıkça gösterilmemiş olması, bir işlem ya da fiilin yapılmasında kanunen geçerli birden fazla yolun bulunması ve idarenin bu yollardan dilediğini seçebilmesi şeklinde olduğu ifade edilmiştir (Halil KALABALIK, “İdare
Hukukunda Takdir Yetkisi Kavramı ve Benzer Kurumlarla Karşılaştırılması”, Gazi Üniversitesi Hukuk
Fakültesi Dergisi, C: 1, S. 2, 1997).
18. Bu çerçevede somut olayın değerlendirilmesinden, 2802 sayılı Kanun’un anılan hükmünde geçen yazılı yarışma sınavının Adalet Bakanlığı ile ÖSYM Başkanlığı arasında yapılacak protokole göre düzenleneceği ifadesinden hareketle idarelere bu hususta takdir yetkisi tanındığı anlaşılmıştır.
19. Kamu hizmetlerinin hangi koşullar altında ve nasıl yürütüleceğini önceden saptamanın her zaman mümkün olmaması, yasama organının çalışma süresi ve usullerinin hızlı karar almaya imkân vermemesi, bazı konuların teknik bilgi, deneyim ve uzmanlık gerektirmesi göz önüne alındığında, modern ve dinamik toplum hayatında gelişen durumlara ayak uydurma ve ortaya çıkan ihtiyaçları karşılayabilme, hizmette etkinliğin ve verimliliğin sağlanması için gerekli önlemleri alma amacıyla idarelere takdir yetkisi tanınması gerekli ve kaçınılmazdır.
20. İdareye belli konularda takdir yetkisinin tanınması idarenin görevlerinin niteliği gereği zorunlu olmakla birlikte söz konusu takdir yetkisinin idarenin keyfi olarak hareket edebileceği anlamına gelmeyeceği açıktır.
Nitekim yerleşmiş yargısal içtihatlarda, takdir yetkisinin; normlar hiyerarşisi, kamu yararı ve hizmet gerekleri göz önünde bulundurularak kullanılmasının zorunlu olduğu kabul edilmiştir.
21. Bununla birlikte takdir yetkisinin kullanılmasında keyfi bir yaklaşımın olup olmadığı, idari işlemin gerekçeli olması ile yakından ilgilidir. Zira idare, takdir yetkisini belli bir şekilde kullanmasının sebebini gerekçede ortaya koymaktadır. İdarelerin takdir yetkisine dayalı olarak tesis ettikleri bireysel ya da düzenleyici işlemlerin hukuken geçerli, makul ve objektif bir sebep ve gerekçeye dayanması hukuk devleti olmanın bir gereğidir.
22. Başvuruya konu 23 – 24 Aralık 2023 tarihinde yapılan adli yargı hâkim ve savcı yardımcılığı, idari yargı hâkim yardımcılığı ve avukatlıktan geçiş hâkim ve savcı yardımcılığı yazılı yarışma sınavlarının Adana, Ankara, Erzurum, İstanbul, İzmir ve Trabzon illerinde düzenlenmesi kararının gerekçesine ilişkin idareler tarafından, sınav merkezlerinin belirlenmesinde 6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen Kahramanmaraş merkezli depremlerin göz önünde bulundurulduğu, depremin hasarının çok fazla olduğu illerde sınava girecek adayların barınma, gözetmenlik yapacak görevlilerin temini ve sınav hazırlıkları noktasında sıkıntı yaşanacağı değerlendirilerek sınavların depremden daha az hasar alan ve deprem yaşayan illere en yakın olduğu değerlendirilen Adana’da da yapılmasının planlandığı, Adana ilinin konumu gereği güneydoğu illerine oldukça yakın olması değerlendirilerek sınavın Adana ilinde yapılmasına karar verildiği açıklanmıştır.
23. Dosya kapsamı, ilgili mevzuat ile idarelerin açıklamalarının değerlendirilmesi neticesinde; 2802 sayılı
Hâkimler ve Savcılar Kanunu’nun 9/A maddesi uyarınca hâkim ve savcı yardımcılığına atanabilme koşullarından biri olan yazılı yarışma sınavının, Adalet Bakanlığı ile imzalanacak protokole göre, Öğrenci
Seçme ve Yerleştirme Merkezi tarafından yapılacağının kurala bağlandığı, bu kapsamda idarelerin Kanunla verilen takdir yetkisi kapsamında hareket ettiği, idarelerin takdir yetkisini kullanırken keyfi bir yaklaşım sergilemediği, 6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen Kahramanmaraş merkezli depremlerin göz önünde bulundurulduğu, depremin hasarının çok fazla olduğu illerde sınava girecek adayların barınma, gözetmenlik yapacak görevlilerin temini ve sınav hazırlıkları noktasında sıkıntı yaşanacağı değerlendirilerek sınavların depremden daha az hasar alan ve deprem yaşayan illere en yakın olduğu değerlendirilen Adana’da yapılmasına karar verildiği, bu itibarla idarelerin sınav merkezi belirlemede sübjektif davranmadığı, gerekçenin hukuken geçerli, objektif ve makul sebep teşkil ettiği sonucuna varılmış olup başvuruya konu işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir. Bununla birlikte, 2024 yılı içerisinde hâkim ve savcı yardımcılığı sınavlarının hangi illerde yapılacağının belirlenmesine ilişkin protokolde, günün şartları ve başvuranın talebinin değerlendirileceği de belirtilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 24. İyi yönetim ilkelerine, Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Anılan madde hükmü uyarınca, inceleme ve araştırma kapsamında ilgili idarenin iyi yönetim ilkelerine uygun işlem ve
/
eylem ile tutum veya davranışta bulunup bulunmadığı hususları da Kurum tarafından gözetilmektedir.
Dosya kapsamında yapılan incelemede; başvurunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idareler tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece “kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı değerlendirilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
25. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun “Merkezî ve ortak sınavlara ilişkin yargılama usulü” başlıklı 20/B maddesinde “Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi tarafından yapılan merkezi ve ortak sınavlara ilişkin iş ve işlemler ile sınav sonuçları hakkında dava açma süresinin 10 gün olduğu” düzenlenmiş olup 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 17’nci maddesinin sekizinci fıkrasında ise “Dava açma süresi içinde yapılan başvurunun, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durduracağı” hükme bağlanmıştır.
26. Başvuruya konu sınav kılavuzunun ÖSYM internet sitesinde ilan edildiği tarihten itibaren 10 günlük dava açma süresi içinde Kurumumuza başvurulmadığı anlaşıldığından (bkz. §11) Kurumumuza yapılan başvurunun dava açma süresini durdurmadığı sonucuna varılmıştır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA, ADALET BAKANLIĞINA ve ÖLÇME, SEÇME VE YERLEŞTİRME
MERKEZİ BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi