|
ÖZET: Başvuran, 6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen Kahramanmaraş merkezli deprem nedeniyle öğrenim kredisinin bursa dönüştürülmesini talep etmiştir. Boğaziçi Üniversitesi Eğitim Fakültesi İngilizce Öğretmenliği bölümünde öğrenim gören başvuran, Malatya’da ikamet etmekte ve evinin az hasarlı olduğunu belirtmektedir. Ancak, Gençlik ve Spor Bakanlığı, başvuranın durumunu inceledikten sonra, ilgili kriterlere uymadığını tespit etmiş ve talebi reddetmiştir.
Bakanlık, deprem sonrası bursa dönüştürme işlemlerinin yalnızca orta veya ağır hasarlı evlerde yaşayan ve 1. derece yakınlarını kaybeden öğrenciler için geçerli olduğunu ifade etmiştir. Başvuranın evinin az hasarlı olması ve vefat eden bir yakınının bulunmaması nedeniyle, öğrenim kredisinin bursa dönüştürülmesi talebi uygun görülmemiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddini uygun bulmuş ve ilgili idarenin işlemlerinde hukuka aykırılık tespit edilmediğini belirtmiştir. Sonuç olarak, başvuranın talebi, gerekli şartları taşımadığı gerekçesiyle reddedilmiş ve bu karar, başvurana ve Gençlik ve Spor Bakanlığına tebliğ edilmiştir. Başvuran, bu karara karşı yargı yoluna başvurma hakkına sahiptir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/10584-S.24.16166
BAŞVURU NO : 2024/5104
KARAR TARİHİ : 01.10.2024
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞI
Deprem gerekçesiyle öğrenim kredisinin bursa çevrilmesi talebi
BAŞVURUNUN KONUSU :
hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 19.04.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, Boğaziçi Üniversitesinde öğrenci olduğunu ve Malatya’da yaşadığını, 6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen Kahramanmaraş merkezli depremden etkilendiklerini, evlerinin az hasarlı olduğunu, kendisinin yurtta kaldığını, ailesinin ise tadilat bitene kadar evden uzakta kaldığını ve öğrenim kredisinin bursa çevrilmesi talebinin reddedildiğini belirterek öğrenim kredisinin bursa çevrilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Gençlik ve Spor Bakanlığı Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün bilgi ve belge talebimize yönelik
– – sayılı cevabi yazısında, “ Bakanlığımızdan … numara ile öğrenim kredisi alan … kimlik numaralı ‘ın durumu incelenmiştir.
3. Başvuran ile yapılan yazışmalar Ek-1 ve Ek-2’de sunulmuştur.
4. Başvuran ile ilgili YÖK-SİS üzerinden yapılan incelemede başvuranın Boğaziçi Üniversitesi Eğitim
Fakültesi, İngilizce Öğretmenliği (İngilizce) bölümüne 04.09.2021 tarihinde kayıt yaptırdığı ve halen ikinci sınıf öğrencisi olarak öğrenimine devam ettiği tespit edilmiştir.
5. Bakanlığımızdan öğrenim kredisi almakta olan öğrencilerin, 6 Şubat 2023 tarihinde yaşanan deprem felaketi sebebiyle ilgili tarihteki MERNİS kayıtlarına göre, ikamet edilen evin orta veya ağır hasarlı olma ve 1.derece yakınlarını (anne,baba,kardeş) kaybetme durumları AFAD’dan araştırılmıştır.
Bu duruma uygun olduğu tespit edilen öğrencilerin kredilerinin bursa çevrilmesi işlemleri tamamlanmıştır.
Yapılan araştırma neticesinde öğrencinin durumunun bahsedilen kriterlere uygun olmadığı tespit edilmiş olup; … numara ile almakta olduğu öğrenim kredisi bursa dönüştürülememiştir.
6. Başvuranın şikâyet konusuna ilişkin yargı organlarınca görülen bir dava yahut verilmiş bir karar bulunmamaktadır.” ifadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
7. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının ‘Cumhuriyetin nitelikleri’ başlıklı 2 neci maddesinde, “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir.”, Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi’ başlıklı 42 nci maddesinde, “Devlet, maddi imkânlardan yoksun başarılı öğrencilerin, öğrenimlerini sürdürebilmeleri amacı ile burslar ve başka yollarla gerekli yardımları yapar. Devlet, durumları sebebiyle özel eğitime ihtiyacı olanları topluma yararlı kılacak tedbirleri alır.” ‘Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı’ başlıklı 74 üncü maddesinde, “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
8. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
9. 22/08/1961 tarih ve 10887 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 351 sayılı Yüksek Öğrenim Kredi ve
Yurt Hizmetleri Kanununun ‘Amaç’ başlıklı 2 nci maddesinde, “Yurt içinde ve dışında yükseköğrenim gören öğrenciler için yurtlar yapmak ve bunların işletmesini sağlamak, beslenme yardımı yapmak, eğitim, sosyal, kültürel ve sportif faaliyetlerle milli ve manevi gelişmelerine katkı sağlamak, yükseköğrenim öğrencilerine kredi veya burs vermek, öğrencilerin yükseköğrenimlerini kolaylaştırmaktır.”, ‘Öğrenim kredisi’ başlıklı 14 üncü maddesinde; “Yüksek (…) öğrenim gören ve bu kanuna göre yapılacak yönetmeliklerle belirtilen esas ve şartlar içinde yeterlikleri ve ihtiyaçları tesbit edilen öğrencilere öğrenim kredisi verilir.”, ‘Yönetmelik” başlıklı 46 ncı maddesinde, “Bu kanunun uygulanmasına ait yönetmelik
Gençlik ve Spor Bakanlığınca hazırlanır.”,
10. 06/03/2004 tarih ve 25394 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 5102 sayılı Yüksek Öğrenim
Öğrencilerine Burs, Kredi Verilmesine İlişkin Kanunun ‘Amaç ve Kapsam’ başlıklı 1 inci maddesinde, “Bu Kanunun amacı; yurt içinde ve dışında yüksek öğrenim gören öğrencilere burs, kredi ve nakdî yardım verilmesiyle ilgili esas ve usulleri düzenlemektir. …”, ‘Burs ve kredilerin verilmesi’ başlıklı
2 nci maddesinde; “Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu; yurt içinde yükseköğrenim gören ve bu
Kanuna göre çıkarılacak yönetmeliklerle belirtilen usul ve esaslar dâhilinde yeterlikleri ve ihtiyaçları tespit edilen öğrencilere burs/kredi verebilir.”,
11. 10/07/2018 tarih ve 304741 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesinin ‘Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğü’ başlıklı 188 inci maddesinde; “(1) Kredi ve
Yurtlar Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri şunlardır: h) Öğrencilerin desteklenmelerine ilişkin politikaların tespiti amacıyla gerekli çalışmaları yapmak, ı) Öğrencilere verilecek öğrenim kredisi ve burslar ile kredi borcunun tespiti, takibatı ve tahsilâtı ile kredi teminatına ilişkin usul ve esasları belirlemek, kredi ve burs başvurularının alınması ve değerlendirilmesi ve ödeme işlemlerinin yapılmasını sağlamak. …”,
12. 32358 sayılı ve 03.11.2023 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan Gençlik ve Spor Bakanlığı Burs
Yönetmeliğinin ‘Öncelikli öğrenci’ başlıklı 9 uncu maddesinde, “(2) Bakanlık; kalkınma planı, yıllık programlar, Cumhurbaşkanlığı programı, eylem planları, Bakanlığın hedef ve politikaları ile stratejik planı ile doğal afet, ekonomik ve sosyal sebepler gibi beklenmeyen hallerden dolayı öncelikli olarak burs alacak diğer öğrencileri belirlemeye yetkilidir.”,
13. 32358 sayılı ve 03.11.2023 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan Gençlik ve Spor Bakanlığı Kredi
Yönetmeliğinin ‘Kredinin bursa dönüştürülmesi’ başlıklı 15 inci maddesinde, “(1) Bakanlıktan kredi almakta iken Gençlik ve Spor Bakanlığı Burs Yönetmeliği hükümlerine göre öncelikli öğrenci kapsamına giren öğrencinin kredisi, bu durumunu normal öğrenim süresi içinde bildirmesi halinde, önceliğin meydana geldiği ayı izleyen ödeme döneminden itibaren bursa dönüştürülür ve bu tarih itibarıyla Gençlik ve Spor
Bakanlığı Burs Yönetmeliği hükümlerine göre işlem yapılır. Bursa dönüştürme işleminden önce ödenen kredi miktarlarına ilişkin olarak bu Yönetmelik hükümlerinin uygulanmasına devam olunur.” düzenlemeleri bulunmaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
14. Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelere göre başvurunun reddi önerilmiştir.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 15. Başvuran depremden etkilenen öğrenci olduğu gerekçesiyle almakta olduğu öğrenim kredisinin bursa çevrilmesini talep etmekteyken ilgili idare usul ve esaslara göre işlem yapıldığını belirtmektedir.
16. Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelere göre, başvuranın Boğaziçi Üniversitesi Eğitim Fakültesi
İngilizce Öğretmenliği (İngilizce) bölümüne 04.09.2021 tarihinde kayıt yaptırdığı ve halen ikinci sınıf öğrencisi olarak öğrenimine devam ettiği anlaşılmıştır.
17. 2022-2023 eğitim yılı burs başvurularında Bakan onayı ile yürürlüğe konulan usul ve esaslar dikkate alınmaktayken 03/11/2023 tarihli Resmi Gazetede Gençlik ve Spor Bakanlığı Burs Yönetmeliği ve Gençlik ve Spor Bakanlığı Kredi Yönetmeliği yayımlanmıştır. Bu yönetmeliklerde yahut başkaca ilgili mevzuatta depremzede öğrencilere yönelik doğrudan bir hüküm bulunmamaktadır. Bununla birlikte Bakanlık, doğal afet, ekonomik ve sosyal sebepler gibi beklenmeyen hallerden dolayı öncelikli olarak burs alacak diğer öğrencileri belirlemeye yetkilidir.
18. 6 Şubat 2023 tarihinde gerçekleşen ve merkez üssü Kahramanmaraş/Pazarcık ve Elbistan ilçeleri olan depremden dolayı anne, baba veya kardeş, evli ise eşini kaybeden ve evi, orta ve üstü hasarlı olduğu hususlarında zarar gördüğü Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığınca (AFAD) tespit edilen yükseköğrenim öğrencilerine yönelik alınan karar kapsamında 2023-2024 öğretim yılında burs/kredi almak
için e-Devlet üzerinden müracaat eden öğrencilere burs verilmesine ve kredi almakta olanların kredilerinin bursa dönüştürüleceği ve yurtlara öncelikli onların yerleştirileceği yönünde karar alınmıştır.
19. Kararın dayanağına bakıldığında Gençlik ve Spor Bakanlığı tarafından alındığı görülmektedir.
Bakanlığın öğrencilere verilecek öğrenim kredisi ve burslar ile kredi borcunun tespiti, takibatı ve tahsilatı ile kredi teminatına ilişkin usul ve esasları belirlemek, kredi ve burs başvurularının alınması ve değerlendirilmesi ve ödeme işlemlerinin yapılmasını sağlamak görev ve yetkisi bulunmaktadır (Kamu
Denetçiliği Kurumunun 2023/16754 sayılı ve 04/04/2024 tarihli kararı).
20. Kararın kapsamına bakıldığında öğrenim kredisi almakta olan öğrencilerin, deprem felaketi sebebiyle ilgili tarihteki ikamet kayıtlarına göre, ikamet edilen ev, iş yerlerinin orta veya ağır hasarlı olma ve 1. derece yakınlarının (anne, baba, eş veya kardeş) vefat etmesi kıstaslarının birlikte arandığı görülmektedir.
21. İlgili idare tarafından başvuranın aranan kıstasları taşıyıp taşımadığı konusunda verileri AFAD
Başkanlığı aracılığı ile teyit ettiği ve bu kapsamda başvuranın gerekli şartları taşımadığı gerekçesiyle öğrenim kredisinin bursa çevrilmesi talebinin reddedildiği görülmektedir. Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelere göre başvuranın ailesine ait konutu az hasarlı olarak beyan ettiği görülmektedir. Bununla birlikte vefat şartına veya başkaca sebepten ötürü öncelik durumu bulunduğuna ilişkin bilgi veya belge bulunmamaktadır.
22. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, depremden etkilenen öğrencilerin depremden ne düzeyde etkilendikleri konusunda yer verilen kıstasların AFAD aracılığı ile doğrulandığı, başvuranın bahsedilen kriterlere uygun olmadığının tespit edildiği, bu kapsamda almakta olduğu öğrenim kredisinin bursa dönüştürülemediği, nitekim verilecek bursların sosyal devlet ilkesi uyarınca depremden zarar gören öğrenciler için yardım niteliğinde olduğu, bu yardımlar yapılırken kendi içinde bir öncelik sıralaması yapılmasına yönelik birden fazla kıstas aranmasının makul kabul edileceği ve başvuranın aranan şartları taşımadığı hususları dikkate alındığında ilgili idarenin işleminde hukuka aykırılık tespit edilmemiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
23. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkelerine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
24. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA ve GENÇLİK ve SPOR BAKANLIĞINA tebliğ edilmesine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi