Sayıştay, KİK, Yargıtay ve Danıştay Kararları, Bakanlık Görüşleri

ÖZET: Başvuru, Bulgaristan’daki New Bulgarian Üniversitesi’nden Dil ve Konuşma Terapisi yüksek lisans programından mezun olan bir kişinin, eğitim süresinin yetersizliği nedeniyle diploma denklik belgesinin reddine itirazını içermektedir. Başvuran, 29.05.2023 tarihinde denklik başvurusunda bulunmuş, ancak Yükseköğretim Kurulu, eğitim süresince Bulgaristan’da bulunmadığı gerekçesiyle başvuruyu reddetmiştir. Başvuran, pandemi döneminde uzaktan eğitim aldığını ve bu durumun dikkate alınmamasının ayrımcılık olduğunu belirtmiştir.

Yükseköğretim Kurulu, denklik başvurularında yurtdışında geçirilen sürelerin incelendiğini ve eğitim süresinin %70’inden az olan sürelerin eksik sayılacağını ifade etmiştir. Başvuranın eğitim süresi boyunca Bulgaristan’da hiç bulunmadığı tespit edilmiştir. Ayrıca, pandemi döneminde Türkiye’deki yükseköğretim kurumlarının çoğunun yüz yüze eğitime geçtiği göz önünde bulundurulduğunda, başvuranın iddialarının geçerliliği sorgulanmıştır.

Sonuç olarak, başvuranın denklik belgesi talebinin reddedilmesi, ilgili mevzuat ve eğitim sürecinin gereklilikleri doğrultusunda hukuka uygun bulunmuştur. Başvuru, Kamu Denetçiliği Kurumu tarafından da incelenmiş ve ret kararı onaylanmıştır. Başvuranın, idari işleme karşı yargı yoluna başvurma hakkı bulunmaktadır.

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2025/105-S.25.176

BAŞVURU NO : 2024/9813

KARAR TARİHİ : 03.01.2025

RET KARARI ,TCKN:

Adres:

YÜKSEKÖĞRETİM KURULU BAŞKANLIĞI

BAŞVURUYA KONU İDARE :

BAŞVURUNUN KONUSU : Bulgaristan New Bulgarian Üniversitesi Dil ve Konuşma Terapisi yüksek lisans programı mezunu başvuranın, Bulgaristan’da bulunma süresinin eksik olduğu gerekçesiyle diploma denklik belgesi başvurusunun reddedilmesine itirazı hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 09.08.2024

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran özetle; New Bulgarian Universitesi Dil ve Konuşma Terapisi Yüksek Lisans programından mezun olduğunu, 29.05.2023 tarihinde denklik başvurusunda bulunduğunu, öğrenimi boyunca yurtdışına hiç giriş-çıkış yapmadığı gerekçesiyle denklik başvurusunun reddedildiğini, pandemi döneminde diğer

Türk vatandaşları gibi hayatını korumak için evinde internet üzerinden eğitimine devam etmek istediğini, programa katılan diğer ülke ve kendi vatandaşlarının da internet üzerinden eğitimlerine devam ettiğini, pandeminin Dünya Sağlık Örgütü tarafından resmi olarak 5 Mayıs 2023 tarihinde tüm dünya ve Türkiye’de sonlandırıldığını, YÖK’ün internet sayfasında da 2020-2021 ve 2021-2022 dönemlerinin pandemi dönemi olarak kabul edildiğini, denklik başvurusunun reddine ilişkin cevabi yazıda öğreniminin pandeminin sadece

3 ayına denk geldiğinin ifade edildiğini, Türkiye’de uzaktan öğretimle diploma verilirken kendisine denklik

verilmemesinin ayrımcılık olduğunu, program kazanımlarını karşılayamayanlara ders tamamlama gibi alternatifler sunulduğunu ancak tarafına sunulmadığını ileri sürerek tarafına denklik belgesi verilmesini talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Kurumumuzun bilgi ve belge talebi üzerine, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının 18.09.2024 tarihli ve

E- sayılı yazısında özetle; 3. Kalış süresi eksikliğinden ret sebebinde adayların öğrenme kazanımlarının ölçümü safhasına geçilmediği, zira öğrenimin muntazaman ve fiilen takip edilmemiş olması adayın programın kazanımlarını

elde edemediği yönünde kesin bir karine teşkil ettiği, Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve

Denklik Yönetmeliğinin 7/6-(d) bendinin; “Öğrenim süresince kullanılan pasaportun/pasaportların ve il emniyet müdürlüğünden alınan giriş-çıkış dökümünün incelenmesi sonucunda öğrenim görülen ülkedeki bulunma süresinde eksiklik tespit edilenlerin başvuruları reddedilir. Öğrenime devam süresinin tespitinde

Türkiye’deki ilgili yükseköğretim mevzuatı esas alınır. Bu süre her bir eğitim ve öğretim dönemi için

%70’ten az olamaz, eğitim ve öğretim faaliyetleri dışındaki süreler hesaplamaya dâhil edilmez.” hükmünü haiz olduğu, bu maddeye dayanılarak tesis edilen ret işlemlerinde kazanım ölçümü yapılmadığı, 4. Denklik incelemelerine esas tutulmak üzere, pandemi dönemiyle ilgili olarak Yükseköğretim Kurulunca genel bir düzenleyici karar alınmadığı, pandemi döneminin denklik inceleme süreciyle olan ilişkisinin uygulama ile yürütüldüğü, Covid-19 pandemisinde ilk vakanın Aralık 2019’da Çin’in Vuhan kentinde ortaya çıktığı, pandeminin dünyaya yayılması ve ülkelerin karantina uygulamalarına geçmesi, eğitimöğretim faaliyetlerinin ise uzaktan yürütülmesi gibi uygulamalara geçilmesinin Nisan-Mayıs 2020 tarihlerine kadar uzadığı, ülkemizde resmî olarak ilk vakanın, 11 Mart 2020 tarihinde Sağlık Bakanlığınca açıklandığı, Dünya Sağlık Örgütü’nün resmî açıklamalarına göre, pandemi kaynaklı ölümlerin Ocak2021’de tavan yaptığı, 5 Mayıs 2023 tarihinde yapılan açıklamada ise, pandeminin artık küresel bir tehdit olmaktan çıktığının duyurulduğu, pandemi dönemine rastladığı için genel kalış sürelerinden mahsup edilecek sürelerin; pandeminin resmî olarak başladığı tarih değil, küresel olarak yayılışının hızlandığı dönem ile (Nisan-Mayıs 2020), aşıların bulunduğu ve ülkelerin kitlesel aşılama uygulamalarına geçtiği dönem (2020 sonları ve ülkemiz için 2021 yılı başları) arasındaki süreler olarak kabul edildiği, çünkü kitlesel aşılama uygulamaları başladıktan sonra yükseköğretim sistemlerinin de uzaktan eğitim uygulamalarını terk edip yüz yüze eğitime geçmeye başladığı, hem dünyada hem de ülkemizde, bazı uygulamalı sağlık alanlarında pandemi döneminde dahi yüz yüze eğitime devam edildiği, yukarıda belirtilen zaman diliminin dışındaki dönemlerde tespit edilen kalış süresi eksikliklerine gerekçe olarak, pandemi kaynaklı uzaktan eğitim uygulamalarının sebep olarak gösterilmesinin idarelerince kabul edilmediği, 5. New Bulgarian University’nin Dil ve Konuşma Terapisi Yüksek Lisans programından mezun olarak ülkemizdeki aynı alan ve derecede denklik alan bir başvuru sahibine rastlanmadığı, bildirilerek ilgili belgeler sunulmuştur.

III. İLGİLİ MEVZUAT

6. T.C. Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü

maddesinin dördüncü ve beşinci fıkraları:

“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. […]” 7. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci

fıkrası:

“Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”

8. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun “Yükseköğretim Kurulunun görevleri” başlıklı 7’nci

maddesinin (p) fıkrası:

“(Yükseköğretim Kurulunun görevleri) Yurt dışındaki yükseköğretim kurumlarından alınmış ön lisans, lisans ve lisansüstü diplomaların denkliğini tespit etmek”, 9. 23.02.2006 tarihli ve 5463 sayılı Kanunla onaylanması uygun bulunan 11.04.1997 tarihli Avrupa

Bölgesinde Yükseköğretimle İlgili Belgelerin Tanınmasına İlişkin Sözleşme (Lizbon Tanıma

Sözleşmesi)’nin VI. Bölümünde yer alan “Yükseköğretime kabulü sağlayan belgelerin tanınması” kenar

başlıklı 1. maddesi:

“Bir tanıma kararı, yükseköğretim belgesi tarafından belgelenen bilgi ve beceri esasına dayanıyorsa, her

Taraf, tanımanın istendiği belge ile tanımanın istendiği Tarafça bu belgeye karşılık gelen diploma arasında önemli bir farklılık görülmediği durumda, diğer Tarafta verilmiş yükseköğretim belgelerini tanıyacaktır.”, 10. 05.12.2017 tarihli ve 30261 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları

Tanıma ve Denklik Yönetmeliği’nin “Denklik belgesi başvurularının incelenmesi sonucu yapılacak

işlemler (Değişik başlık:RG-15/3/2024-32490)” başlıklı 7’nci maddesinin altıncı fıkrası:

“(Değişik ibare:RG-15/3/2024-32490) Denklik başvuruları aşağıda belirtilen hâllerde reddedilir:

a) (Değişik:RG-15/3/2024-32490) Yükseköğretim Kurulu tarafından tanınmayan yükseköğretim kurumlarında görülen eğitim-öğretim sonunda alınan diplomalara/mezuniyet belgelerine ilişkin denklik başvuruları reddedilir. Ancak Yükseköğretim Kurulu tarafından tanınmayan bir yükseköğretim kurumundan, tanınan başka bir yükseköğretim kurumuna geçerek öğrenimini tamamlayanların diplomaları/mezuniyet belgeleri, öğreniminin en az %70’ini tanınan yükseköğretim kurumundan almış olmaları hâlinde incelemeye tabi tutulur.

b) İlgililerin, uzaktan öğretim kapsamı dışında kalan açık öğretim ve dışarıdan eğitim gibi devam zorunluluğu bulunmayan bir eğitim-öğretim süreci sonunda aldıkları diplomalara ilişkin denklik başvuruları gerekçesi belirtilmek suretiyle reddedilir. (Mülga cümle:RG-15/3/2024-32490)

c) (Değişik:RG-15/3/2024-32490) Denkliği talep edilen diplomaya/mezuniyet belgesine esas teşkil eden yükseköğretim programının, eğitim programı/alanı ve derecesi bakımından Türk yükseköğretim sistemindeki ilgili programlara denk görülmemesi hâlinde başvuru talebi reddedilir.

ç) (Değişik:RG-9/4/2021-31449) Ortaöğretimini Türkiye’de tamamlayıp ülkemizde başarı sıralaması şartı aranan ve eğitim dili Türkçe olan yurt dışı bir diploma programından mezun olan öğrencilere denklik verilebilmesi için, eğitime başladıkları yıl merkezi yerleştirme sınavına girmeleri ve aranan başarı sıralaması şartını sağlamaları gerekir. Bu şartı sağlamayanların diplomalarına denklik işlemi yapılmaz.

d) Öğrenim süresince kullanılan pasaportun/pasaportların ve il emniyet müdürlüğünden alınan giriş-çıkış dökümünün incelenmesi sonucunda (Mülga ibare:RG-14/4/2020-31099) (…) öğrenim görülen ülkedeki bulunma süresinde eksiklik tespit edilenlerin başvuruları reddedilir. Öğrenime devam süresinin tespitinde

Türkiye’deki ilgili yükseköğretim mevzuatı esas alınır. (Ek cümleler:RG-14/4/2020-31099) (Değişik üçüncü ve dördüncü cümle:RG-12/8/2023-32277) Bu süre her bir eğitim ve öğretim dönemi için %70’ten az olamaz, eğitim ve öğretim faaliyetleri dışındaki süreler hesaplamaya dahil edilmez. Ön lisans eğitimini

Türkiye’de tamamlayan ve ön lisans derslerini saydırarak yurtdışında lisans eğitimini tamamlayanlar için

Bilim Alanı Danışma Komisyonu, Türkiye Yeterlilikler Çerçevesindeki (TYÇ) kazanımları ve ilgili programın Türkiye’deki ilgili mevzuat ve program kazanımlarını dikkate alarak inceleme yapar.

e) Tanınan bir yükseköğretim kurumundan alınmış olmasına rağmen ön lisans, lisans veya yüksek lisans eğitimine eşdeğer olmayıp genellikle meslek eğitimini içeren ve alınmış olduğu ülkede bir üst öğrenime geçişe izin vermeyen veya Türkiye’deki akademik derecelere karşılık gelmeyen ara derecelere ilişkin başvurular reddedilir.

f) (Ek:RG-20/10/2023-32345) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (ğ) bendi kapsamında sunulacak yabancı dil belgesinin süresi içerisinde ibraz edilmemesi veya ibraz edilen belgenin başarı şartlarını taşımaması halinde başvuru reddedilir. Öğrenim görülen programın dilinde daha önce Yükseköğretim Kurulunca kabul edilen bir sınavın bulunmaması halinde, hangi sınavların kabul edileceği ve başarı puanının ne olacağı Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenir.

g) (Ek:RG-15/3/2024-32490) Yurtdışı yükseköğretim kurumuna kayıt olduğu yıl Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenmiş olan sıralama kuruluşlarının en az ikisinde ilk binde yer almayan bir yurtdışı yükseköğretim kurumundan mezun olanların Türkiye’de başarı sıralaması şartı aranan tıp, diş hekimliği, eczacılık ve hukuk programlarına (Mülga ibare:RG-24/5/2024-32555) denklik başvuruları (Ek ibare:RG24/5/2024-32555) (ğ) bendi dışında reddedilir.

ğ) (Ek:RG-15/3/2024-32490) (Değişik:RG-24/5/2024-32555) Ortaöğrenimlerini Türkiye’de tamamlayanların; Türkiye’de başarı sıralaması şartı aranan tıp, diş hekimliği, eczacılık ve hukuk programlarına denklik müracaatlarında, beşinci fıkrada belirtilen sıralamaya giremeyen yurtdışı yükseköğretim kurumuna kayıt olmaları halinde ilgili yılda ÖSYM’nin yapmış olduğu merkezi yerleştirme sınavında, denklik müracaatında bulunulan programın puan türünde asgari başarı sıralaması şartını sağlamayanların başvuruları reddedilir.”,

10.1. Geçici 1’inci maddesi:

“Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce yapılan denklik başvurularında, usul hükümleri dışında başvurunun yapıldığı tarihteki ilgili mevzuat hükümleri uygulanır. Ancak kişi lehine olan durumlarda bu

Yönetmelik hükümleri uygulanır.”, 11. Sağlık Alanları (Ergoterapi, Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon, Dil ve Konuşma Terapisi, Odyoloji ve

Diğerleri) Programları Denklik İşlemleri Yönergesi’nin “Değerlendirmeye esas alınacak asgari kriterler”

başlıklı 3’üncü maddesinin dördüncü fıkrası:

“Ergoterapi, Fizyoterapi ve Rehabilitasyon, Dil ve Konuşma Terapisi, Odyoloji ve diğer sağlık programlarının yüksek lisans programlarından mezun olan başvuru sahiplerinin dosyaları ilgili müfredat ve mevzuat çerçevesinde incelenir.”,

11.1. “Komisyonun Çalışması” başlıklı 12’nci maddesi:

“(1) Komisyon, en az 3 üye ile ayda en az 1 kez toplanır ve katılanların salt çoğunluğu ile karar alır.

Toplantıda çekimser oy kullanılamaz.

(2) Komisyon öncelikle başvuru sahiplerinin almış olduğu eğitimin düzey ve içeriği ile ülkemizdeki yükseköğretim programlarının düzey ve içeriği arasında farklılıklar bulunup bulunmadığı tespitini yapar.

(3) Başvuru sahibinin öğretim düzeyi, aldığı dersler ve içeriği, öğretim türü, derecesi ve süresi, Türkiye’deki eşdeğer yükseköğretim programları ile karşılaştırılarak tespit edilir.

(4) İkinci fıkrada bahsi geçen farklılıkların bulunması durumunda, farklılıkların önemli ölçüde olup olmadığı hususunda objektif bilimsel değerlendirme yapar.

(5) Komisyon, ilgilinin almış olduğu eğitimin düzey ve içeriği ile ilgili olarak yükseköğretim kurumlarından görüş alabilir. Ancak Komisyon bu görüş ile bağlı değildir.

(6) Komisyonun yükseköğretim kurumları ve diğer kurumlarla yapacağı yazışmalar Tanıma ve Denklik

Hizmetleri Daire Başkanlığı tarafından yapılır.” hüküm ve düzenlemelerini haizdir.

IV. KAMU DENETÇİSİ ÖZCAN YILDIZ’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ

12. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun reddi gerektiği hususundaki öneri Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 13. Başvuru, Bulgaristan New Bulgarian Üniversitesi Dil ve Konuşma Terapisi yüksek lisans programı mezunu başvuranın, Bulgaristan’da bulunma süresinin eksik olduğu gerekçesiyle diploma denklik belgesi başvurusunun reddedilmesine itirazı hakkındadır.

14. Dosya kapsamındaki evrakın incelenmesinden; başvuranın 24.03.2021-10.03.2022 tarihleri arasında öğrenim gördüğü, 29.05.2023 tarihinde Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına diploma denklik belgesi istemiyle başvuruda bulunduğu, başvuranın eğitim-öğretim süresi boyunca Bulgaristan’da hiç bulunmadığı tespit edildiğinden Yükseköğretim Yürütme Kurulunun 10.07.2024 tarihli toplantısında alınan kararla

Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliğinin 7. maddesinin 6. fıkrasının (d)

bendi uyarınca denklik başvurusunun reddine karar verildiği, kararın Yükseköğretim Kurulunun

16.07.2024 tarihli ve sayılı yazısı ile başvurana bildirildiği, bunun üzerine başvuranın

tarihinde Kurumumuza başvuruda bulunduğu görülmüştür.

15. Türkiye Cumhuriyeti, Avrupa Bölgesinde Yükseköğretim ile İlgili Belgelerin Tanınmasına İlişkin

Lizbon Sözleşmesi’ne 01.12.2004 tarihinde taraf olmuş, sözleşme 28.02.2006 tarih ve 26094 sayılı Resmî

Gazete’de yayımlanan 5463 sayılı Kanun uyarınca 08.01.2007 tarihinde onaylanarak 01.03.2007 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Anılan Sözleşme’nin VI. bölümünün 1. maddesinde “Bir tanıma kararı, yükseköğretim belgesi tarafından belgelenen bilgi ve beceri esasına dayanıyorsa, her Taraf, tanımanın istendiği belge ile tanımanın istendiği Tarafça bu belgeye karşılık gelen diploma arasında önemli bir farklılık (substantial difference) görülmediği durumda, diğer Tarafta verilmiş yükseköğretim belgelerini tanıyacaktır.” kuralına yer verilmiştir.

16. Bu bağlamda, diploma tanıma ve denklik işlemleri konusunda devlete ve ulusal makamlara tanınan takdir yetkisi oldukça geniştir.

17. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 7/p maddesi uyarınca, yurtdışından alınan önlisans, lisans ve lisansüstü diplomalarına ilişkin tanıma ve denklik başvurularını değerlendirmekle yetkili kılınan idari

otorite Yükseköğretim Kuruludur. Yükseköğretim Kurulu, Lizbon Sözleşmesi’nde öngörülen “önemli farklılık” kriterini karşılamak üzere, tanıma ve denklik başvurularının inceleme ve değerlendirilmesine ilişkin usul ve esasları, Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği ile belirlemiştir. Bu çerçevede, yurtdışındaki yükseköğretim kurumlarından alınan diplomaların ülkemizde de geçerli olabilmesi için Yükseköğretim Kurulunca incelemeye tabi tutulan hususların Yönetmelik’te açıklığa kavuşturulması, idarenin takdir yetkisini kullanırken dikkate aldığı kriterlerin objektif ve ilgililer tarafından öngörülebilir olması işlevini görmektedir.

18. Somut olayda başvuranın New Bulgarian Üniversitesi Dil ve Konuşma Terapisi yüksek lisans programına kayıt olduğu 24.03.2021 tarihinde yürürlükte bulunan Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları

Denklik Yönetmeliği’nin 7’nci maddesinin altıncı fıkrasında, “Diploma denklik başvuruları aşağıda belirtilen hallerde reddedilir: … d) Öğrenim süresince kullanılan pasaportun/pasaportların ve il emniyet müdürlüğünden alınan giriş-çıkış dökümünün incelenmesi sonucunda (…) öğrenim görülen ülkedeki bulunma süresinde eksiklik tespit edilenlerin başvuruları reddedilir. Öğrenime devam süresinin tespitinde

Türkiye’deki ilgili yükseköğretim mevzuatı esas alınır. (Ek 3. cümle: 14.04.2020 – 31099 s. R.G. Yön./1.

md.) Bir eğitim-öğretim dönemi için eğitim-öğretim süresinin %70’inden az olan süreler eksik sayılır…” hükmü yer almaktadır.

19. Başvuranın diploma denklik başvurusunda bulunduğu 29.05.2023 tarihinde anılan hükmün, “d)

Öğrenim süresince kullanılan pasaportun/pasaportların ve il emniyet müdürlüğünden alınan giriş-çıkış dökümünün incelenmesi sonucunda (Mülga ibare:RG-14/4/2020-31099) (…) öğrenim görülen ülkedeki bulunma süresinde eksiklik tespit edilenlerin başvuruları reddedilir. Öğrenime devam süresinin tespitinde

Türkiye’de tamamlayan ve ön lisans derslerini saydırarak yurtdışında lisans eğitimini tamamlayanlar için

20. Yukarıda içeriğine yer verilen Yönetmelik hükümleri uyarınca, denklik başvurularında, Yükseköğretim

Kurulu tarafından başvuru sahiplerinin eğitime devam edip etmediklerine karine teşkil edecek şekilde objektif bir kriter olarak yurtdışında kaldığı sürenin inceleneceği, bir eğitim-öğretim dönemi için eğitimöğretim süresinin %70’inden az olan sürelerin eksik sayılacağı ve eksiklik tespit edilenlerin başvurularının reddedileceği hususlarının, başvuran tarafından öngörülebilir olduğu noktasında tereddüt bulunmamaktadır.

21. Başvuranın ise eğitim-öğretim süresi boyunca Bulgaristan’da hiç bulunmadığı anlaşılmış olup itiraz olarak öğrenim sürecinin COVID-19 pandemisine rastladığını, bu nedenle öğretimin uzaktan yürütüldüğünü, pandemi döneminde ülkemizde de benzer kısıtlamalar öngörüldüğünü ve uzaktan öğretim yöntemi kullanıldığını, denklik başvurusunda bunun dikkate alınmamasının ayrımcılık olduğunu iddia ettiği görülmektedir.

22. Ülkemizde 2020 yılı Mart ayından itibaren Covid-19 salgınına yönelik tedbirler alınmaya başlanmış, bu kapsamda Yükseköğretim Kurulunca, salgının bölgesel ve yerel seyrine göre farklı programların farklı uygulamaları özelinde planlama yapılması gerektiği belirtilerek yükseköğretim faaliyetlerinin her yükseköğretim kurumu nezdinde alınan kararlar çerçevesinde sürdürülmesine karar verilmiştir. Bu bağlamda yükseköğretim kurumları arasında farklılıklar olmakla birlikte genel olarak teorik eğitimlerin uzaktan-çevrimiçi yürütüldüğü, ancak özellikle sağlık programları başta olmak üzere ağırlıklı olarak

uygulamalı eğitimlerin ise hibrit veya yüz yüze olarak gerçekleştirildiği söylenebilir. 2021-2022 eğitim öğretim yılı güz döneminde ise Yükseköğretim Kurulu tarafından yüz yüze eğitime geçilmesine karar verilmiştir (https://covid19.yok.gov.tr/).

23. Bu çerçevede, yükseköğretim kurumları ve programlar arası uygulamalarda farklılıklar olduğu açık olmakla birlikte, denklik başvurularının inceleme ve değerlendirmesinde bu husus da gözetilmekte ve

Yükseköğretim Kurulu, tanıma ve denklik başvurularını sonuçlandırmadan önce, çeşitli mezuniyet alanlarına ilişkin olarak kurulan Bilim Alanı Danışma Komisyonlarından görüş almaktadır. Bilim Alan

Danışma Komisyonları, hâlihazırda Türk yükseköğretim kurumlarında çalışmakta olan ve alanında uzman öğretim üyelerinden oluşmakta olup her bir başvuru özelinde başvuru sahiplerinin aldığı eğitimin ilgili

Yönetmelik’te öngörülen şartlara ve asgari süre, kredi ve kazanımlar açısından Türk yükseköğretim sisteminde yer alan programa ve derecelere eşdeğer olup olmadığını incelemektedir.

24. Somut olayda, başvuranın yüksek lisans diploma denklik başvurusu belgeleri, Sağlık Bilim Alanları

Danışma Komisyonu tarafından incelenmiş olup Komisyon raporunda; Dil ve Konuşma Terapisi Ulusal

Çekirdek Eğitim Programı’na (2016) göre, mesleki klinik uygulama/staj süreleri ve klinik uygulamaların önemli olduğu, Dünya’da dil ve konuşma terapisi programından mezun olmak için gereken minimum klinik çalışma saatleri ülkelere göre farklılık göstermekle birlikte ortalama 1000 saat olarak tanımlandığı, Türkiye’de öğrencilerin mesleki uygulama becerilerine sahip olabilmesi için programlar en az 1000-1200 saat uygulama yaptırmayı güvence altına alması gerektiği, ülkemizde Dil ve Konuşma Terapisi lisans programlarının; dönemlik asgari 55 iş günü ve 8 dönem ile toplam 440 gün olarak yürütüldüğü (en az 240

AKTS), Dil ve Konuşma Terapisi Tezli Yüksek Lisans programları uygulamalı bir alan olduğu için programın 2. yılı “Tez Çalışması” olarak görünmekle birlikte, tez çalışmaları; teorik ile birlikte özellikle uygulamalı olarak yürütüldüğü, bu nedenle, yüksek lisans 1. yıl l . ve 2. dönem (55+55-110 iş günü) ile 2.

yıl 3. ve 4. (55+55-110 iş günü) dönemlerinin ülkemizde asgari tamamlanma süresinin toplam 220 iş günü olarak tamamlanması gerektiği (en az 120 AKTS), buna göre her dönem için öğrenim görülen ülkede, 11 haftadan (55 iş günü) daha az kalan kişilerin başvuruları Yönetmeliğin 7. maddesinin 6. fıkrasının (d)

bendine göre reddinin gerektiği, ilgilinin transkriptinde 24.03.2021 – 10.03.2022 tarihleri arasında öğrenim gördüğünün belirtildiği, yurtdışına hiç giriş-çıkışının olmadığı, ayrıca eğitiminin de 3 aylık kısmının pandemi dönemine denk geldiği, bu kalış süresinde Dil ve Konuşma Terapisi programının kazanımlarının sağlanamayacağı, alınan eğitimin niteliği ve kazanımı göz önünde bulundurulduğunda, Yurtdışı

Yükseköğretim Diplomaları Tanıma Denklik ve Yönetmeliği’nin 7/6 maddesi ve Sağlık (Ergoterapi, Dil ve

Konuşma Terapisi, FTR, Odyoloji ve Diğerleri) Alanları Denklik İşlemleri Yönergesi çerçevesinde ilgilinin denklik başvurusunun reddedilmesinin uygun olacağı yönünde görüş verildiği tespit edilmiştir.

25. Tüm bu açıklamalar ve ilgili mevzuat çerçevesinde; başvuranın gerek New Bulgarian Üniversitesi Dil ve Konuşma Terapisi yüksek lisans programına kayıt olduğu tarihte, gerek denklik başvurusunda bulunduğu tarihte yürürlükte olan Yönetmelik hükümleri uyarınca, objektif bir kriter olarak yurtdışında kaldığı sürenin inceleneceğinin açık olduğu, bir eğitim-öğretim dönemi için eğitim-öğretim süresinin

%70’inden az olan sürelerin eksik sayılacağı ve eksiklik tespit edilenlerin başvurularının reddedileceği hususunun belirli ve öngörülebilir olduğu hususunda ihtilaf bulunmadığı, buna karşın başvuranın öğrenim süreci boyunca ilgili ülkede hiç bulunmadığının pasaport giriş-çıkış kayıtlarıyla sabit olduğu, her ne kadar başvuran ülkemizde de Covid-19 pandemisinde uzaktan eğitim uygulandığı hususunu gerekçe göstermişse de, başvuranın eğitim gördüğü dönemde ülkemizde birçok yükseköğretim kurumunda yüz yüze eğitime geçildiği, nitekim uygulamalı eğitimin ağırlıklı olduğu programlarda pandemi sürecinde dahi yüz yüze veya hibrit öğretim gerçekleştirildiği, başvuranın mezun olduğu program yönünden Sağlık Bilim Alanları

Danışma Komisyonunca, Dil ve Konuşma Terapisi programında mesleki klinik uygulama/staj süreleri ve klinik uygulamaların önemli olduğu vurgulanarak ülkemizdeki Dil ve Konuşma Terapisi tezli yüksek lisans

programlarının iki yıl/dört dönem süreli olduğu ve programın ikinci yılının uygulamalı ağırlıklı olarak yürütüldüğü hususlarının tasdik edildiği, ancak başvuranın öğrenim durumu münferiden incelendiğinde, eğitiminin yalnızca 3 aylık kısmının pandemi dönemine denk geldiği görülmekle başvuranın öğrenim süreci boyunca yurtdışına hiç giriş-çıkışının olmadığı, hal böyleyken Dil ve Konuşma Terapisi programının kazanımlarının sağlanamayacağı yönündeki Sağlık Bilim Alanları Danışma Komisyonunun görüşü ve ilgili mevzuat uyarınca Yükseköğretim Kurulunca verilen ret kararının aksine bir olgu tespit edilemediğinden, başvuranın diploma denklik belgesi başvurusunun reddinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 26. İyi yönetim ilkelerine, Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar

Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Anılan madde hükmü uyarınca, inceleme ve araştırma kapsamında ilgili idarenin iyi yönetim ilkelerine uygun işlem ve eylem ile tutum veya davranışta bulunup bulunmadığı hususları da Kurum tarafından gözetilmektedir. Bu kapsamda yapılan değerlendirmede; idare tarafından Kurumumuzca istenen bilgi ve belgelerin süresinde gönderildiği, bu yönüyle “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davranıldığı, başvurana idari işleme karşı yazılı bildirim tarihinden itibaren 60 gün içerisinde Ankara İdare Mahkemesi nezdinde yargı yoluna başvurma hakkının bildirildiği, bu yönüyle

“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranıldığı değerlendirilmiştir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT

27. 6328 sayılı Kanun’un 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın BAŞVURANA ve YÜKSEKÖĞRETİM KURULU BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Mehmet AKARCA

Kamu Başdenetçisi