|
ÖZET: Başvuru, Ankara Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü öğrencisi tarafından “Occupational Health And Safety” dersi final ve bütünleme sınav notuna itiraz edilmesi ve ilgili belgelerin talep edilmesi üzerine yapılmıştır. Başvuran, sınav notunun başka bir öğretim üyesi tarafından incelenmesini, cevap anahtarlarının ve cevap kağıtlarının kendisine verilmesini istemiştir. Ayrıca, vize ve final sınav sonuçlarının zamanında açıklanmamasıyla ilgili bir inceleme talep etmiştir.
Ankara Üniversitesi Rektörlüğü, başvuranın itirazını değerlendirerek, notun doğru olduğu sonucuna ulaşmış ve başvuranın bütünleme sınavından geçtiğini belirtmiştir. Ancak, sınav sonuçlarının açıklanmasında yönetmelik ve akademik takvimde belirlenen sürelerin ihlal edildiği tespit edilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın itirazını kısmen reddederken, sınav sonuçlarının zamanında açıklanması ve bilgi edinme talebinin yerine getirilmesi hususunda üniversiteye tavsiyede bulunmuştur. Sonuç olarak, başvuranın sınav notunun yeniden incelenmesi talebi reddedilmiş, ancak bilgi edinme hakkının ihlal edildiği ve bu konuda gerekli işlemlerin yapılması gerektiği vurgulanmıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, Ankara Üniversitesi Rektörlüğü’ne bu kararın uygulanması için otuz gün içinde bildirimde bulunulmasını zorunlu kılmıştır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2025/1226-S.25.1884
BAŞVURU NO : 2024/10588
KARAR TARİHİ : 05.02.2025
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ANKARA ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ
Başvuranın; Occupational Health And Safety dersi final ve bütünleme
BAŞVURUNUN KONUSU :
sınavlarına itirazı ve bağlantılı talepleri hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 25.08.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza (T.C Kimlik No: ) tarafından yapılan başvuruda başvuran özetle; Ankara Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü öğrencisi olduğunu, “Occupational Health And Safety (İş sağlığı ve Güvenliği)” dersi final ve bütünleme sınav notuna itiraz ederek cevap kağıdının başka öğretim üyesince incelenerek yapılan maddi hatanın giderilmesini, final ve bütünleme sınavına ilişkin cevap anahtarları ile cevap kağıtlarının, itirazı üzerine Yönetim Kurulunca verilen kararın onaylı örneklerinin bilgi edinme hakkı kapsamında tarafına verilmesini, aynı zamanda vize ve final sınav sonuçlarının akademik takvimde belirlenen süre içerisinde açıklanmamasına neden olanlar hakkında inceleme yapılarak gereğinin yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 24.09.2024 tarih ve sayılı yazısı ile şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Ankara Üniversitesi Rektörlüğünden bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur.
Ankara Üniversitesi Rektörlüğü Mühendislik Fakültesi Dekanlığı Fakülte Sekreterliği tarafından gönderilen 11.11.2024 tarih ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1 Başvuranın, Cimer aracılığıyla yapmış olduğu ilk not itirazı hakkında, dersin öğretim görevlisi
tarafından cevap kağıdının detaylı incelemesi yapıldıktan sonra 25.06.2024 tarihinde cevap verildiği,
2.2 Kurumumuzun bilgi ve belge isteme yazısı akabinde cevap kâğıdında dersin öğretim görevlisi
tarafından yeniden inceleme yapıldığı notun değişmeyeceği kanaati oluştuğu ve cevap anahtarıyla uyumlu olmamasına rağmen bazı sorularda öğrencinin verdiği cevapların dersle bağdaştırılması sebebiyle kısmi olarak da not verildiği,
2.3 Başvuranın, final sınavından başarısız olsa da bütünleme sınavından geçtiği belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının;
3.1 “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2’nci maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî
dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir”
3.2 “Hak arama hürriyeti” başlıklı 36’ncı maddesinde; “Herkes, meşrû vasıta ve yollardan faydalanmak
suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir. Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaçınamaz”
3.3 “Temel hak ve hürriyetlerin korunması” başlıklı 40’ıncı maddesinde; “ Anayasa ile tanınmış hak ve
hürriyetleri ihlal edilen herkes, yetkili makama geciktirilmeden başvurma imkanının sağlanmasını isteme hakkına sahiptir. Devlet, işlemlerinde, ilgili kişilerin hangi kanun yolları ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmek zorundadır. Kişinin, Resmî görevliler tarafından vaki haksız işlemler sonucu uğradığı zarar da, kanuna göre, Devletçe tazmin edilir. Devletin sorumlu olan ilgili görevliye rücu hakkı saklıdır.”
3.4 “Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi” başlıklı 42’nci maddesinde; “Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından
yoksun bırakılamaz. Öğrenim hakkının kapsamı kanunla tespit edilir ve düzenlenir…”
3.5 “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’ncü maddesinin üçüncü ve
dördüncü fıkralarında; “(3) Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. (4)
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
3.6 “Yükseköğretim kurumları” başlıklı 130’uncu maddesinde; “Çağdaş eğitim-öğretim esaslarına
dayanan bir düzen içinde milletin ve ülkenin ihtiyaçlarına uygun insan gücü yetiştirmek amacı ile; ortaöğretime dayalı çeşitli düzeylerde eğitim-öğretim, bilimsel araştırma, yayın ve danışmanlık yapmak, ülkeye ve insanlığa hizmet etmek üzere çeşitli birimlerden oluşan kamu tüzelkişiliğine ve bilimsel özerkliğe sahip üniversiteler Devlet tarafından kanunla kurulur…” 4. İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşme Ek Protokol No.1, “Eğitim Hakkı” başlıklı 2’nci maddesinde; “Hiç kimse eğitim hakkından yoksun bırakılamaz…” 5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinde; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir. …” 6. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun;
6.1 “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde; “Üniversite: Bilimsel özerkliğe
ve kamu tüzelkişiliğine sahip yüksek düzeyde eğitim – öğretim, bilimsel araştırma, yayın ve danışmanlık
yapan; fakülte, enstitü, yüksekokul ve benzeri kuruluş ve birimlerden oluşan bir yükseköğretim kurumudur.”
6.2 “Lisans düzeyinde öğretim” başlıklı 43’üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde; “a.
Yükseköğretim kurumlarında, kuruluş özelliklerine ve ihtiyaçlarına göre yapılan eğitim – öğretim ve buna dayalı olarak verilen diplomalarla ilgili esaslar her üniversitece hazırlanacak öğretim ve sınav yönetmeliğinde belirtilir.” 7. 4982 Sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’nun;
7.1 “Bilgi edinme hakkı” başlıklı 4’üncü maddesinde; “Herkes bilgi edinme hakkına sahiptir…”
7.2 “Bilgi verme yükümlülüğü” başlıklı 5’inci maddesinde; “Kurum ve kuruluşlar, bu Kanunda yer alan
istisnalar dışındaki her türlü bilgi veya belgeyi başvuranların yararlanmasına sunmak ve bilgi edinme başvurularını etkin, süratli ve doğru sonuçlandırmak üzere, gerekli idarî ve teknik tedbirleri almakla yükümlüdürler. Bu Kanun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren diğer kanunların bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz.”,
7.3 “İstenecek bilgi veya belgenin niteliği” başlıklı 7’nci maddesinde; “Bilgi edinme başvurusu,
başvurulan kurum ve kuruluşların ellerinde bulunan veya görevleri gereği bulunması gereken bilgi veya belgelere ilişkin olmalıdır. Kurum ve kuruluşlar, ayrı veya özel bir çalışma, araştırma, inceleme ya da analiz neticesinde oluşturulabilecek türden bir bilgi veya belge için yapılacak başvurulara olumsuz cevap verebilirler. İstenen bilgi veya belge, başvurulan kurum ve kuruluştan başka bir yerde bulunuyorsa, başvuru dilekçesi bu kurum ve kuruluşa gönderilir ve durum ilgiliye yazılı olarak bildirilir.”
7.4 “Bilgi veya belgeye erişim” başlıklı 10’uncu maddesinde; “Kurum ve kuruluşlar, başvuru sahibine
istenen belgenin onaylı bir kopyasını verirler. Bilgi veya belgenin niteliği gereği kopyasının verilmesinin mümkün olmadığı veya kopya çıkarılmasının aslına zarar vereceği hâllerde, kurum ve kuruluşlar ilgilinin; a) Yazılı veya basılı belgeler için, söz konusu belgenin aslını incelemesi ve not alabilmesini, b) Ses kaydı şeklindeki bilgi veya belgelerde bunları dinleyebilmesini, c) Görüntü kaydı şeklindeki bilgi veya belgelerde bunları izleyebilmesini sağlarlar. Bilgi veya belgenin yukarıda belirtilenlerden farklı bir şekilde elde edilmesi mümkün ise, belgeye zarar vermemek koşuluyla bu olanak sağlanır. Başvurunun yapıldığı kurum ve kuruluş, erişimine olanak sağladığı bilgi veya belgeler için başvuru sahibinden erişimin gerektirdiği maliyet tutarı kadar bir ücreti bütçeye gelir kaydedilmek üzere tahsil edebilir.”
7.5 “Başvuruların cevaplandırılması” başlıklı 12’nci maddesinde; “Kurum ve kuruluşlar, bilgi edinme
başvurularıyla ilgili cevaplarını yazılı olarak veya elektronik ortamda başvuru sahibine bildirirler.
Başvurunun reddedilmesi hâlinde bu kararın gerekçesi ve buna karşı başvuru yolları belirtilir.” 8. Ankara Üniversitesi Ön Lisans Ve Lisans Eğitim-Öğretim Yönetmeliğinin;
8.1 “Sınavlara ilişkin genel esaslar” başlıklı 26’ncı maddesinde; “(1) (Değişik:RG-04/11/2022-32003)
Sınavlar; ara sınavı, final sınavı, bütünleme sınavı, tek ders sınavı, staj sonu sınavı, mazeret sınavı, muafiyet sınavı, mezuniyete üç ders sınavı ve azami öğrenim süresi sonundaki ek sınavlardır. (2) Sınavlar yazılı ve/veya sözlü/uygulamalı olarak yapılabilir… (4) Sınavların yapılacağı yer ve tarihler birimlerce belirlenir ve ilan edilir…”
8.2 “Final sınavları” başlıklı 28’inci maddesinde; “(1) Bir dersin final sınavı, o dersin tamamlandığı süre
sonunda ilgili kurul tarafından ilan edilen yer ve zamanda yapılır…(3)Final sınavlarına ilişkin not
çizelgeleri ile sınav belgeleri, akademik takvimde belirtilen yarıyıl/yılsonu not giriş tarih aralığında olmak üzere, birimlerin öğrenci işleri bürosuna teslim edilir. Not çizelgeleri dışındaki onaylı sınav belgeleri öğrenci işleri bürosunca en az iki yıl saklanır.”
8.3 “Bütünleme sınavları” başlıklı 29’uncu maddesinde; “(1) Bütünleme sınavına ilişkin esaslar şunlardır:
a)(Değişik: RG-25/10/2018- 30576) Bir eğitim-öğretim yılı güz ve/veya bahar yarıyılında düzenlenen final sınavına girme hakkı kazandığı halde sınava girmeyen veya sınavına girilen ders/derslerden F1, F2 ve F3 notu alan öğrenciler bütünleme sınavına girebilirler. b)(Değişik: RG-25/10/2018- 30576) Final sınavları ile bütünleme sınavı arasında en az beş gün ara verilir. Bütünleme sınavı kriterleri final sınavı kriterleri ile aynıdır ve bütünleme sınavından alınan puan final sınavı puanı olarak değerlendirilir…ç) Bütünleme sınavlarına ilişkin not çizelgeleri ile sınav belgeleri, akademik takvimde belirtilen bütünleme not giriş tarih aralığında olmak üzere birimlerin öğrenci işleri bürosuna teslim edilir. Not çizelgeleri dışındaki onaylı sınav belgeleri öğrenci işleri bürosunca en az iki yıl saklanır. (2) Ön lisans/lisans programlarında bir yarıyılda hangi eğitim-öğretim yılı ve hangi dersler için bütünleme sınavı yapılacağı, Senato tarafından belirlenen koşullara ve birinci fıkra hükümlerine göre yürütülür…”
8.4 “Sınav Notuna İtiraz” başlıklı 40’ıncı maddesinde; “(1) Sınav kâğıtlarının ve sınav not çizelgelerinin
ilgili birimlere verilmesinden ve ilanından sonra maddi hata dışında not değiştirilmez. (2) Öğrenciler maddi hata itirazı için sınav sonuçlarının ilanından itibaren yedi iş günü içinde ilgili birime yazılı olarak başvururlar. Gerektiğinde, ilgili yönetim kurulunca dersin sorumlu öğretim elemanının/elemanlarının da görüşü alınarak, sınav kâğıtlarında ve sınav not çizelgelerinde maddi bir hata belirlenirse düzeltilir. Sonuç en geç on beş gün içinde ilgili öğrencilere duyurulur. (3) Süresi içinde yapılmayan maddi hata itirazları değerlendirmeye alınmaz…” 9. Bilgi Edinme Hakkı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Yönetmelik’in;
9.1 “Bilgi verme yükümlülüğü kapsamında alınacak tedbirler” başlıklı 6’ıncı maddesinde; “Kurum ve
kuruluşlar, Kanunda yer alan istisnalar dışındaki her türlü bilgi veya belgeyi, Kanunda ve bu Yönetmelikte belirlenen esas ve usullere göre başvuranların yararlanmasına sunmak ve bilgi edinme başvurularını etkin, süratli ve doğru sonuçlandırmak üzere gerekli idari ve teknik tedbirleri almakla yükümlüdür. Kurum ve kuruluşlar, ellerinde mevcut olan ve bilgi edinme başvurusuna konu olabilecek bütün bilgi veya belgeleri, bilgi edinme hakkının kullanımını kolaylaştıracak şekilde tasnif ederler. Bu amaçla kurum ve kuruluşların belge kayıt, dosyalama ve arşiv düzeniyle ilgili gerekli idari ve teknik tedbirler alınır…”
9.2 “İstenecek bilgi veya belgelerin niteliği” başlıklı 12’nci maddesinde; “Bilgi edinme başvurusu,
başvurulan kurum ve kuruluşların ellerinde bulunan veya görevleri gereği bulunması gereken bilgi veya belgelere ilişkin olmalıdır. Kurum ve kuruluşlar; ayrı veya özel bir çalışma, araştırma, inceleme ya da analiz neticesinde oluşturulabilecek türden bir bilgi veya belge için yapılacak başvurular ile tekemmül etmemiş bir işleme ilişkin bilgi veya belge için yapılacak başvurulara olumsuz cevap verebilirler…”
9.3 “Bilgi veya belgelere erişim usulü” başlıklı 19’uncu maddesinde; “Kurum ve kuruluşlardan belge
istenmesi halinde, başvuru sahibine istenen belgenin onaylı bir kopyası verilir. Elektronik ortamdaki bilgi veya belgeler, elektronik posta, veri kopyalamaya yarayan diskler ve diğer araçlarla verilebilir. Bilgi veya belgenin niteliği gereği kopyasının verilmesinin mümkün olmadığı veya kopya çıkarılmasının aslına zarar vereceği hallerde, kurum ve kuruluşlar başvuru sahibinin; 4307 a) Yazılı veya basılı belgeler için, söz konusu belgenin aslını incelemesi ve not alabilmesini, b) Ses kaydı şeklindeki bilgi veya belgelerde bunları dinleyebilmesini, c) Görüntü kaydı şeklindeki bilgi veya belgelerde bunları izleyebilmesini, sağlarlar. Bu amaçla, erişimin nasıl, ne zaman ve nerede sağlanacağı ile gerekli görülen diğer hususlar, başvuru sahibine erişim süresi içinde bildirilir. Bu şekilde erişim sağlanırken, bilgi veya belgenin değiştirilmesi,
imhası, çalınması veya diğer riskler değerlendirilerek, başvuru sahibine en az bir görevli nezaret eder ve gerekli diğer tedbirler alınır. Bilgi veya belgenin yukarıda belirtilenlerden farklı bir şekilde elde edilmesi mümkün ise, belgeye zarar vermemek şartıyla erişim sağlanır.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ÖZCAN YILDIZ’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
10. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; hazırlanan “Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 11. Başvuran, 1 numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verilen başvurusunda; “Occupational Health And
Safety (İş sağlığı ve Güvenliği)” dersi final ve bütünleme sınav notuna itiraz ederek cevap kağıdının başka öğretim üyesince incelenerek yapılan maddi hatanın giderilmesini, final ve bütünleme sınavına ilişkin cevap anahtarları ile cevap kağıtlarının, itirazı üzerine Yönetim Kurulunca verilen kararın onaylı örneklerinin bilgi edinme hakkı kapsamında tarafına verilmesini, aynı zamanda vize ve final sınav sonuçlarının akademik takvimde belirlenen süre içerisinde açıklanmamasına neden olanlar hakkında inceleme yapılarak gereğinin yapılmasını talep etmektedir.
12. Somut olayda idare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerin incelenmesinde;
12.1 Başvuranın; Ankara Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü öğrencisi olduğu ve
24.06.2024 tarihli e-posta içerisinde resmi e-imzalı dilekçesi ile “EEE0192-Occupational Health And
Safety” dersi final sınav notuna yönelik maddi hatanın giderilmesi ve vize, final sınav sonuçlarının yönetmelik ve akademik takvimde belirlenen süre içerisinde açıklanmamasına neden olanlar hakkında inceleme başlatılması talebinde bulunduğu, başvuru üzerine bölüm başkanlığı tarafından 27.06.2024 tarihli e-posta aracılığıyla dersin öğretim üyesi tarafından yeniden değerlendirme yapıldığı ve akabinde final notunun doğru olduğundan bahisle notta değişiklik yapılmayacağı ve başvuranın bütünleme sınav hakkının devamının uygunluğu hususlarının başvurana bildirildiği,
12.2 Başvuranın; 05.07.2024 tarihli başvurusu ile EEE0192-Occupational Health And Safety” dersi
bütünleme sınav notuna yönelik maddi hatanın giderilmesi ve final ve bütünleme sınavına ilişkin cevap anahtarları ile cevap kağıtlarının, itirazı üzerine Yönetim Kurulunca verilen kararın onaylı örneklerinin bilgi edinme hakkı kapsamında tarafına verilmesini talep ettiği, bütünleme sınav sonucuna itirazı hakkında
Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölüm Başkanlığı’nın 24.07.2024 tarih ve sayılı yazısı ekinde yer alan maddi hata formuna istinaden 24.07.2024 tarih ve sayılı Fakülte Yönetim Kurulu Kararı ile bütünleme notunda düzeltme yapıldığı ancak bilgi edinme talebine yasal süresi içerisinde cevap verilmediği anlaşılmıştır.
13. Başvuranın; “EEE0192-Occupational Health And Safety dersi Final Sınavı ilgili olarak, cevap kağıdının başka öğretim üyesince incelenerek yapılan maddi hatanın giderilmesi” talebine ilişkin olarak;
13.1 Anayasa’nın 130’uncu maddesinde, üniversitelerin bilimsel özerkliğe sahip olduğu güvence altına
alınmış olup; Yükseköğretimle ilgili amaç ve ilkeleri belirlemek ve bütün yükseköğretim kurumlarının ve
üst kuruluşlarının teşkilatlanma, işleyiş, görev, yetki ve sorumlulukları ile eğitim – öğretim, araştırma, yayım, öğretim elemanları, öğrenciler ve diğer personel ile ilgili esasları bir bütünlük içinde düzenlemek amacıyla 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu çıkarılmıştır.
13.2 2547 sayılı Kanunu’nun Lisans düzeyinde öğretimi düzenleyen 43’üncü maddesinde; Yükseköğretim
Kurumlarında, kuruluş özelliklerine ve ihtiyaçlarına göre yapılan eğitim-öğretim ve buna dayalı olarak verilen diplomalarla ilgili esasların üniversitece hazırlanacak öğretim ve sınav yönetmeliğinde belirtileceği vurgulanmış olup; anılan hükümler uyarınca, kanun koyucu tarafından üniversitelere eğitim, öğretim ve sınavlara ilişkin hususlarda takdir yetkisi tanındığı anlaşılmıştır. Bu bağlamda, Kurumumuzca sınavlara ilişkin yapılan şikâyet başvurularında takdir yetkisi kullanılırken; objektiflikten uzaklaşılıp uzaklaşılmadığı, birden fazla aday var ise söz konusu adaylar arasında eşitlik ilkesinin gözetilip gözetilmediği ve sonuç itibarıyla da ilgili değerlendiriciler tarafından tutarlı ve bilimsel ölçütlere dayalı bir kanaatin ortaya konulup konulmadığı hususları inceleme konusunun esasını oluşturmaktadır. (Kamu
Denetçiliği Kurumu, 15.11.2024, B. No: 2024/12501, Ret Kararı)
13.3 Diğer yandan, Yükseköğretim Kurumlarının Özerkliği ve Akademik Özgürlük Üzerine Lima
Bildirgesinde; akademik özerklik kavramı; “Yükseköğretim kurumlarının iç işleyişlerine, mali işlerine ve yönetimlerine ilişkin kararlar almada ve eğitim, araştırma, dışa yönelik çalışmalar ve diğer ilgili faaliyetlerde kendi politikalarını oluşturmada devlet ve toplumun diğer güçleri karşısındaki bağımsızlıkları” şeklinde belirtilmiş olup; akademik birimlerin kendi bilgi ve deneyimleri çerçevesinde değerlendirme yapabileceği, dolayısıyla bilimsel alanda akademik birimlerin takdirinin kabul edilmesi gerektiği değerlendirilmektedir. (Bkz: Kamu Denetçiliği Kurumu 10.05.2019 B. No: 218/16247, Ret
Kararı)
13.4 “Siyaset Bilimi Doktora Programına kabul edilmemesine itiraz ve yazılı sınav kağıdının yeniden
değerlendirilmesi” talebi ile Kurumumuza yapılan bir başvuruda; öncelikle başvuranın itirazı dikkate alınarak Anabilim Dalı Başkanlığınca sınav kâğıdının yeniden değerlendirildiği ve bir “Değerlendirme
Raporu” hazırlandığı, söz konusu raporun gerekçeli ve bilimsel içeriği göz önünde bulundurulduğunda başvuranın sınav kâğıdının hatalı değerlendirildiği iddiasının yerinde olmadığı, sınav kâğıdının “tarafsız” bilirkişiler tarafından okunarak notun yeniden hesaplanmasını ve doktora başvurusunun kabul edilebilirliğinin yeniden değerlendirilmesini gerektirecek somut unsurlar olmadığı ve daha önemlisi akademik özerklik çerçevesinde konuyla ilgili akademik birimler olarak Anabilim Dalı Başkanlığının ve
Enstitü Yönetim Kurulunun takdirinin kabulü gerektiği değerlendirmesi ile başvuranın taleplerinin idare tarafından reddi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı kanaati ile Ret Kararı verildiği anlaşılmıştır. (Bkz: Kamu Denetçiliği Kurumu 10.05.2019 B. No: 2018/16247, Ret Kararı)
13.5 Ankara Üniversitesine bağlı fakülte, devlet konservatuvarı, yüksekokul ve meslek yüksekokullarında
ön lisans ve lisans düzeyinde yürütülen eğitim-öğretim ve sınavlara ilişkin esasları düzenlemek amacıyla çıkarılan Ankara Üniversitesi Ön Lisans ve Lisans Eğitim-Öğretim Yönetmeliğin; “Sınav Notuna İtiraz” başlıklı 40’ıncı maddesinde; sınav kâğıtlarının ve sınav not çizelgelerinin ilgili birimlere verilmesinden ve ilanından sonra maddi hata dışında not değiştirilemeyeceği, öğrencilerin maddi hata itirazı için sınav sonuçlarının ilanından itibaren yedi iş günü içinde ilgili birime yazılı olarak başvurmaları gerektiği, yine gerektiğinde, ilgili yönetim kurulunca dersin sorumlu öğretim elemanının/elemanlarının da görüşü alınarak, sınav kâğıtlarında ve sınav not çizelgelerinde maddi bir hata belirlenirse düzeltmenin yapılacağı, sonucun en geç on beş gün içinde ilgili öğrencilere duyurulacağı ve süresi içinde yapılmayan maddi hata itirazlarının değerlendirmeye alınmayacağı hususları belirtilmiştir.
13.6 Somut olayda; dosya kapsamında gönderilen bilgi ve belgelerin incelenmesinde;
13.6.1 “EEE0192-Occupational Health And Safety” dersi Final sınavı not ilan tarihinin 24.06.2024 olduğu,
Başvuranın da, 24.06.2024 tarihli e-posta içerisinde bulunan resmi e-imzalı dilekçesi ile sınav notuna süresi içerisinde itiraz ettiği, idare tarafından; final sınavı cevap kağıdında, dersin öğretim üyesi tarafından yeniden değerlendirme yapıldığı ve akabinde final notunun doğru olduğundan bahisle notta değişiklik yapılmayacağı ve başvuranın bütünleme sınav hakkının devamının uygunluğu hususlarının 27.06.2024 tarihli e-posta aracılığıyla başvurana bildirildiği,
13.6.2 Her ne kadar başvuranın cevap kağıdının başka bir öğretim üyesince incelenmesi talebi bulunsa da;
Ankara Üniversitesi Ön Lisans ve Lisans Eğitim-Öğretim Yönetmeliğin; 40’ıncı maddesinde; sınav notuna itiraz üzerine cevap kağıdının başka bir öğretim üyesince inceleneceğine yönelik kesin bir usul öngörülmediği, bilakis; “gerektiğinde” ilgili yönetim kurulunca dersin sorumlu öğretim elemanının/elemanlarının da görüşü alınarak, sınav kâğıtlarında ve sınav not çizelgelerinde maddi bir hata belirlenirse düzeltmenin yapılacağının ifade edildiği, bunun yanında somut olayda idare ile yapılan telefon görüşmesinde; başvuranın cevap kağıdının Dekan, başkaca bir öğretim üyesi ve ilgili dersin öğretim üyesi tarafından da tekraren incelendiği ancak herhangi bir maddi hatanın bulunmadığı bilgisi verildiği,
13.6.3 İdare tarafından Kurumumuza gönderilen “Occupational Health And Safety” dersi final sınavı cevap
anahtarı ve öğrenciye ait final sınavı cevap kağıdı incelemesinde; puanlamaların objektif ölçme ve değerlendirme kriterlerine uygun yapılmadığına dair bir tespit yapılamadığı gibi sınav kâğıdının “başka bir öğretim üyesi” tarafından okunarak notun yeniden hesaplanmasını gerektirecek somut unsurların da bulunmadığı, bu kapsamda; yapılan iş ve işlemlerin Ankara Üniversitesi Ön Lisans ve Lisans EğitimÖğretim Yönetmeliğin; 40’ıncı maddesinde belirtilen usule uygun olduğu anlaşılmıştır.
14. Başvuranın; “Occupational Health And Safety dersi Vize ve Final sonuçlarının yönetmelik ve akademik takvimde belirlenen süre içerisinde açıklanmamasına neden olanlar hakkında inceleme yapılarak gereğinin yapılması” talebine ilişkin olarak;
14.1 Ankara Üniversitesi Ön Lisans Ve Lisans Eğitim-Öğretim Yönetmeliğinin; “Ara sınavlar” başlıklı
27’nci maddesinde; ara sınav sonuçlarının sınav yapıldıktan en geç on gün sonra ilan edileceği, not çizelgeleri dışındaki onaylı sınav belgelerinin birimlerin öğrenci işleri bürosuna teslim edileceği ve öğrenci işleri bürosunca en az iki yıl saklanacağı, “Final sınavları başlıklı” 28’inci maddesinde; final sınavlarına ilişkin not çizelgeleri ile sınav belgelerinin, akademik takvimde belirtilen yarıyıl/yılsonu not giriş tarih aralığında olmak üzere, birimlerin öğrenci işleri bürosuna teslim edileceği ve not çizelgeleri dışındaki onaylı sınav belgelerinin öğrenci işleri bürosunca en az iki yıl saklanacağı, “Bütünleme sınavları” başlıklı 29’uncu maddesinde ise final sınavları ile bütünleme sınavı arasında en az beş gün ara verileceği hususları belirtilmiştir.
14.2 Ankara Üniversitesi 2023-2024 Eğitim-Öğretim Yılı Akademik Takvimi Bahar Yarıyılı
incelendiğinde; üniversite seçmeli dersler ile 5(ı) derslerinin ara sınav tarihlerinin “22-28 Nisan 2024”, final sınavı not giriş başlama ve bitiş tarihlerinin “01-21 Haziran 2024” olarak ilan edildiği anlaşılmıştır.
14.3 Somut olayda; “EEE0192-Occupational Health And Safety” dersi ara sınav sonuçlarının 21.06.2024,
final sınavı sonuçlarının ise 24.06.2024 tarihinde açıklandığı, Ankara Üniversitesi Ön Lisans Ve Lisans
Eğitim-Öğretim Yönetmeliğinin; “Ara sınavlar” başlıklı 27’nci maddesinin; ara sınav sonuçlarının sınav yapıldıktan en geç on gün sonra ilan edileceği hükmü ve “Final sınavları başlıklı” 28’inci maddesinin; final sınavlarına ilişkin not çizelgeleri ile sınav belgelerinin, akademik takvimde belirtilen yarıyıl/yılsonu not giriş tarih aralığında birimlerin öğrenci işleri bürosuna teslim edileceği hükmü ve Ankara Üniversitesi 2023-2024 Eğitim-Öğretim Yılı Akademik Takvimi Bahar Yarıyılı final sınavı not giriş başlama ve bitiş tarihlerinin “01-21 Haziran 2024” olarak ilanı dikkate alındığında; ara sınav sonuçlarının 21.06.2024, final
sınavı sonuçlarının ise 24.06.2024 tarihinde açıklanmasına yönelik işlemin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı anlaşılmıştır.
15. Başvuranın; “Occupational Health And Safety dersi Final sınavı cevap anahtarı, Final sınavı cevap kağıdı ile itirazı üzerine düzenlenen Yönetim Kurulu kararının, bütünleme sınavı cevap anahtarı ve bütünleme sınavı cevap kağıdının aslı gibidir onaylı örneklerinin verilmesi” talebine ilişkin olarak;
15.1 İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi’nin 19’uncu maddesinde herkesin düşünce ve anlatım özgürlüğü
hakkı olduğu bu hakkın bilgi ve düşünceleri her yoldan araştırmak, elde etmek ve yaymak hakkını gerekli kılacağı düzenleme altına alınmıştır.
15.2 Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin “İfade özgürlüğü” başlıklı 10’uncu maddesinde ise herkesin
ifade özgürlüğü hakkına sahip olduğu, bu hakkın kamu makamlarının müdahalesi olmaksızın ve ülke sınırları gözetilmeksizin, haber, görüş alma ve verme özgürlüğünü de kapsayacağı belirtilmiştir.
15.3 Anayasamız da 26’ncı maddesinde; herkesin, düşünce ve kanaatlerini söz, yazı, resim veya başka
yollarla tek başına veya toplu olarak açıklama ve yayma hakkına sahip olduğunu, bu hürriyetin resmi makamların müdahalesi olmaksızın haber veya fikir almak ya da vermek serbestisini de kapsayacağını belirtmek suretiyle bilgi edinme hakkının düşünceyi açıklama ve yayma hürriyetinin ayrılmaz bir parçası olduğunu kabul etmektedir.
15.4 Bilgi edinme hakkı, idarenin tek taraflı iradesiyle, kişilerin ve toplumun hukuki durumunda değişiklik
oluşturan eylem, işlem ve kararlarına ilişkin bilgilerin herhangi bir özel yararın ispatına gerek olmaksızın bireyler tarafından elde edilebilmesini garanti altına alan bir insan hakkıdır ve hakkın sahibi olan kişiye idareden bilgi ve belge elde edebilme yetkisi verirken hakkın muhatabı olan idareye ise bilgi ve belge verme ödevi yüklemektedir. (Yrd. Doç. Dr. Ayhan DÖNER, Şeffaf Devlette Bilgi Edinme Hakkı ve Sınırları, On
İki Levha Yayıncılık, 1. Baskı, İstanbul, Kasım 2010, s.98)
15.5 Anayasamızın 74’üncü maddesinde; herkesin, bilgi edinme hakkına sahip olduğunu belirterek de bilgi
edinme hakkını ayrıca ve açıkça güvence altına almıştır. Söz konusu madde genel bir düzenleme olup hakkın sınırı konusunda ayrıca bir düzenleme içermemektedir. Ancak elbette ki, söz konusu hak da mutlak bir hak değildir. Dolayısı ile hakkın Anayasa’nın 13’üncü maddesi kapsamında belli bazı kısıtlamalara tabi tutulması hayatın olağan akışına aykırı olmayacaktır. Nitekim yasa koyucu da demokratik ve şeffaf yönetimin gereği olan eşitlik, tarafsızlık ve açıklık ilkelerine uygun olarak kişilerin bilgi edinme hakkını kullanmalarına ilişkin esas ve usulleri düzenlemek amacıyla 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu çıkarmıştır.
15.6 Kanunun temel amacı açısından serbesti kural olmakla birlikte, 4982 sayılı Kanunun 4’üncü
bölümünde bilgi edinme hakkının sınırları düzenlenmiş ve 13 adet istisnaya yer verilmiştir. Bilgi Edinme
Değerlendirme Kurulu (BEDK) söz konusu hususu 22/06/2005 tarihli ve 2005/476 Karar sayılı kararında; “…4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’nun 4’üncü maddesinin 1’inci fıkrası “Herkes bilgi edinme hakkına sahiptir” hükmünü amirdir. Bu hükme göre bilgi edinme hakkının başvuru yoluyla kullanılabilmesi için ilgililik şartı aranmamaktadır. 4982 sayılı Kanun’un 5’inci maddesinin 1’inci fıkrası ise “Kurum ve kurulular, bu Kanunda yer alan istisnalar dışındaki her türlü bilgi veya belgeyi başvuranların yararlanmasına sunmak ve bilgi edinme başvurularını etkin, süratli ve doru sonuçlandırmak üzere, gerekli idarî ve teknik tedbirleri almakla yükümlüdürler.” hükmünü amirdir. Dolayısıyla 4982 sayılı Kanun kapsamındaki bir bilgi edinme başvurusu ancak yine bu Kanun’un getirdiği bir istisnaya dayanılarak reddedilebilir.” şeklinde belirtmiştir.
15.7 Anayasa Mahkemesi’nin 04/12/2014 tarihli ve E. 2013/114 ve K. 2014/184 sayılı Kararında; “(…)
yapılan sınavlara ilişkin olarak kişilerin bilgi sahibi olması da son derece önemli olup kişilerin bu soru ve cevapların doğru olarak tespit edilip edilmediğini öğrenme ve buna göre yanlış olarak belirlenen soru ve cevaplara karşı hak arama özgürlüğünü kullanabilmesinde de ciddi bir kamu yararı bulunmaktadır. Zira kişilerin eğitim veya is hayatı bakımından geleceklerini belirleyen bu sınavların, doğru olarak uygulanıp uygulanmadığını denetleyebilmeleri ve buna ilişkin hak arama özgürlüklerini kullanabilmeleri için anılan soru ve cevaplara erişebilmeleri gerekmektedir.(…)” hükmü yer almaktadır.
15.8 “Sınav cevap kâğıdının bir örneği ile cevap anahtarının tarafına gönderilmesi ve yazılı sınav kâğıdının
incelenmesi neticesinde bir haksızlık varsa tespit edilerek mağduriyetinin giderilmesi” talebi ile
Kurumumuza yapılan başvuru hakkında; kişilerin hak arama özgürlüklerini kullanabilmeleri için anılan soru ve cevaplara erişebilmelerinin gerektiği, ulaşılmak istenen kamu yararı ile bilgi edinme hakkı ve hak arama özgürlüğü arasındaki makul dengenin kurulamadığı ve sınırlayıcı önlemin zorunlu bir toplumsal ihtiyaçtan kaynaklanmadığı, dolayısıyla bilgi edinme hakkının ve hak arama özgürlüğünün ölçüsüzce sınırlandırılmasına neden olduğu değerlendirmesi ile İdarenin bilgi edinme hakkını kullanan başvurana
Bilgi Edinme Hakkı Kanununun 8’inci maddesi gerekçesiyle sınav cevap kâğıdının bir örneği ile cevap anahtarının tarafına gönderilmesi talebini reddetmesi işleminin hukuka aykırı olduğu sonuç ve kanaatine
varılarak Tavsiye Kararı verildiği anlaşılmıştır. (Bkz: Kamu Denetçiliği Kurumu 17.12.2018, B. No:
2018/8157, Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Kararı)
15.9 Somut olayda; Başvuranın; Occupational Health And Safety dersi Final sınavı cevap anahtarı, Final
sınavı cevap kağıdı ile itirazı üzerine düzenlenen Yönetim Kurulu kararının, bütünleme sınavı cevap anahtarı ve bütünleme sınavı cevap kağıdının aslı gibidir onaylı örnekleri olduğu, idare tarafından, başvuranın, bilgi edinme dilekçesine yasal süresi içerisinde cevap verilmediği, 4982 sayılı Kanunun 5’inci maddesinin, kurum ve kuruluşlar, bu Kanunda yer alan istisnalar dışındaki her türlü bilgi veya belgeyi başvuranların yararlanmasına sunmak ve bilgi edinme başvurularını etkin, süratli ve doğru sonuçlandırmak üzere, gerekli idarî ve teknik tedbirleri almakla yükümlüdür hükmü ve Anayasa Mahkemesi’nin “kişilerin eğitim veya is hayatı bakımından geleceklerini belirleyen bu sınavların, doğru olarak uygulanıp uygulanmadığını denetleyebilmeleri ve buna ilişkin hak arama özgürlüklerini kullanabilmeleri için anılan soru ve cevaplara erişebilmeleri gerekmektedir” değerlendirmesi gereğince idarenin işleminin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı anlaşılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 16. İyi yönetim ilkelerine 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup, söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurunun inceleme ve araştırması kapsamında, Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde gönderildiği ancak idarenin gerek Kurumumuza gönderdiği cevabi yazısında gerekse de başvurana verdiği cevapta işlemin dayanağı olan maddi olayın ayrıntılı bir şekilde açıklanmadığı görüldüğünden bundan böyle idare tarafından “Kararların gerekçeli olması” ilkesine uygun hareket etmesi beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17. 14.06.2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17’nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anılan Kanunun 21’inci maddenin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurum tarafından reddedilmesi hâlinde, (varsa) durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret
kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlar, 21’inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise (varsa) durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili
İdarenin işlemine karşı Ankara İdare Mahkemesi nezdinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, BAŞVURUNUN KISMEN KABULÜ KISMEN
REDDİNE;
Başvuranın, final sınavı cevap kağıdının başka öğretim üyesince incelenerek yapılan maddi hatanın giderilmesi talebinin REDDİNE, Diğer yandan sınav sonuçlarının açıklanmasında yönetmelik ve akademik takvimde belirlenen sürelere uygun işlem tesis edilmesi ve başvuranın bilgi edinme talebinin yerine getirilmesi hususunda ANKARA
ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Ankara
Üniversitesi Rektörlüğü tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Tavsiye Kararının BAŞVURANA ve ANKARA ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Mehmet AKARCA
Kamu Başdenetçisi