|
ÖZET: Başvuran, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi dördüncü sınıf öğrencisi olarak, 2021-2022 eğitim yılında aldığı bursun, not ortalaması 1.93 olduğu gerekçesiyle öğrenim kredisine dönüştürülmesine itiraz etmiştir. Başvuran, not ortalamasının üniversitenin başarı kriteri olan 1.80’in üzerinde olduğunu ve bu durumun Mülga Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Burs-Kredi Yönetmeliği ile İstanbul Üniversitesi’nin kendi yönetmeliğine uygun olduğunu belirtmiştir. Dolayısıyla, burs ödemelerinin devam etmesini ve yoksun kaldığı döneme ait hakkının tazmin edilmesini talep etmektedir.
Gençlik ve Spor Bakanlığı, başvuranın bursunun öğrenim kredisine dönüştürülmesinin mevzuata uygun olduğunu savunmuştur. Bakanlık, burs alan öğrencilerin başarı durumlarının 4’lük sistem üzerinden değerlendirildiğini ve başvuranın not ortalamasının bu sistemde başarısız kabul edildiğini ifade etmiştir. İstanbul Üniversitesi ise, başvuranın 2021-2022 eğitim yılı sonunda başarılı olduğunu ve bu konuda herhangi bir bilgilendirme yapılmadığını belirtmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın not ortalamasının başarılı kabul edildiği ve dolayısıyla bursunun öğrenim kredisine dönüştürülmesinin hukuka aykırı olduğu sonucuna varmıştır. Bu nedenle, Gençlik ve Spor Bakanlığı’na, başvuranın yoksun kaldığı döneme ait hakkının tazmin edilmesi ve burs ödemelerinin devam etmesi için makul sürede yeni bir işlem tesis etmesi tavsiye edilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2025/785-S.25.1242
BAŞVURU NO : 2024/11108
KARAR TARİHİ : 23.01.2025
TAVSİYE KARARI ,TCKN:14675947294
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞI
Almış olduğu bursun başarısızlık gerekçesiyle öğrenim kredisine
BAŞVURUNUN KONUSU :
çevrilmesine itiraz hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 07.09.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi dördüncü sınıf öğrencisi olduğunu, 2021-2022 eğitim yılında almış olduğu bursun, not ortalamasının 1.93 olduğu gerekçesiyle öğrenim kredisine dönüştürüldüğünü, not ortalamasının üniversitenin başarı sınırı olan 1.80’in üzerinde olup Mülga Yüksek
Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Burs-Kredi Yönetmeliği ve İstanbul Üniversitesi Ön lisans ve Lisans
Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği hükümlerine göre başarılı olmasına rağmen başarısız bulunduğunu, konuya ilişkin emsal mahkeme kararının mevcut olduğunu belirterek ödemelerin burs olarak devam etmesini ve yoksun kaldığı döneme ait hakkının tazminini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Gençlik ve Spor Bakanlığı Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün 28.10.2024 tarih ve sayılı cevabi yazısında, başvurana 2021-2022 öğretim yılında burs tahsisi yapıldığı, burs/öğrenim kredisi alan öğrencilerin başarı durumlarının değerlendirilmesinde 4′ lük sistem üzerinden, genel not ortalaması 2 ve üzeri olan veya bazı öğretim kurumlarınca kullanılan 100’lük sistem üzerinden 53,33 ve üzeri olan öğrencilerin ve hazırlık sınıfı öğrencilerinin ise hazırlık sınıfını geçerek bir üst sınıfa başlamalarının başarılı olarak değerlendirilmesi konusunun Yönetim Kurulunca karara bağlanıldığı, başvuranın 2021-2022 öğretim yıl sonu başarı durumunun Eylül 2022 tarihinde yükseköğretim bilgi sisteminden çekildiği, başarısız olması sebebiyle (AGNO=1,93) Ekim 2022 tarihinden itibaren bursun öğrenim kredisine dönüştürüldüğü, öğrencilerin, burs/kredi başvurusu ve sonuçlar açıklandıktan sonra taahhütnamelerini onaylarken taahhütnamedeki şartları ve ilgili Burs/Kredi Yönetmeliğini kabul ettikleri, taahhütnamede başarısızlık durumunda bursun kesileceği bilgisinin yer aldığı ve taahhütnameyi kabul etmeden bu bilgilendirmenin yapıldığı, ayrıca bursunu kaybeden ve krediye çevrilen öğrencilerin banka hesaplarına
ödemelerin “öğrenim kredisi” olarak yatırılmaya devam ettiği, öğrencinin isterse öğrenim kredisi almaktan vazgeçebileceği ve e-devlet üzerinden “vazgeçti işlemi” gerçekleştirebileceği, başvuranın da 02.11.2022 tarihinde e-devlet kanalı ile öğrenim kredisinden vazgeçti işlemi yaptığı, öğretim kurumunda başarısızlık sebebiyle bursları öğrenim kredisine dönüşen öğrencilerin, daha sonra başarılı olsalar veya öncelikli öğrenci olsalar dahi tekrar burs almalarının mümkün olmadığı ve bu sebeple ilgili öğrenci hakkında yapılacak başka bir işlem bulunmadığı hususları ifade edilmiştir.
3. İstanbul Üniversitesi Rektörlüğü Öğrenci İşleri Daire Başkanlığının 08.11.2024 tarih ve sayılı cevabi yazısı ve eklerinde özetle, başvuranın 08/09/2021 tarihinde Hukuk Fakültesine kayıt yaptırdığı ve halen 4.sınıfa kayıtlı öğrenci olduğu, başvuranın hazırlık sınıfı ile ilgili kaydı bulunmadığı, İstanbul
Üniversitesi Önlisans ve Lisans Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği uyarınca 2021-2022 öğretim yılı sonunda
1.93 Agno ile başarılı olduğu ve bu kapsamda başarısız olduğuna dair bir bilgilendirme yapılmadığı
hususları ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. Anayasanın ‘Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı’ başlıklı 74’üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”, 5. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun ‘Kurumun görevi’ başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”, 6. 351 sayılı Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurt Hizmetleri Kanununun ‘Amaç’ başlıklı 2’nci maddesinde;“…
Yükseköğrenim öğrencilerine kredi veya burs vermek, öğrencilerin yükseköğrenimlerini kolaylaştırmaktır.”, 7. 5102 sayılı Yüksek Öğrenim Öğrencilerine Burs, Kredi Verilmesine İlişkin Kanunun ‘Burs ve kredilerin verilmesi’ başlıklı 2’nci maddesinde; “Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu; yurt içinde yükseköğrenim gören ve bu Kanuna göre çıkarılacak yönetmeliklerle belirtilen usul ve esaslar dâhilinde yeterlikleri ve ihtiyaçları tespit edilen öğrencilere burs-kredi verebilir.”, 8. 1 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin ‘Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğü’ başlıklı 188’inci maddesinde; “(1) Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri şunlardır: h) Öğrencilerin desteklenmelerine ilişkin politikaların tespiti amacıyla gerekli çalışmaları yapmak, ı) Öğrencilere verilecek öğrenim kredisi ve burslar ile kredi borcunun tespiti, takibatı ve tahsilâtı ile kredi teminatına ilişkin usul ve esasları belirlemek, kredi ve burs başvurularının alınması ve değerlendirilmesi ve ödeme işlemlerinin yapılmasını sağlamak”, 9. 25563 sayılı ve 24.08.2004 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan mülga Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar
Kurumu Burs-Kredi Yönetmeliğinin ‘Tanımlar’ başlıklı 4’üncü maddesinde, “Bu Yönetmelikte geçen; Başarı (Yeterlik): Öğrencinin burs isteğinde bulunduğu tarihte, yükseköğretim kurumuna girişte aldığı puan ve puan türünü, ara sınıfta ise yıl sonu başarı durumunu, burs aldığı süre içerisinde ise öğretim kurumlarının kendi mevzuatları gereği belirledikleri başarı durumunu, ifade eder.”, ‘Başarı Durumunun
Bildirilmesi’ başlıklı 20 nci maddesinde; “Kurumdan burs alan öğrencilerin başarı durumları her yıl Eylül ayı sonuna kadar öğretim kurumlarından istenir. Öğretim kurumları yetkili kurullarının belirleyecekleri esaslara göre başarısız olarak tespit ettikleri öğrencileri her yıl en geç Ekim ayı sonuna kadar Kuruma bildirirler.” “Başarısızlık Sebebiyle Bursun Kesilmesi” başlıklı 24 üncü maddesinde; “Öğretim kurumunca başarısız olduğu bildirilen öğrencilerin bursu kesilir. Bursu kesilen öğrencilere, burslarının
kesildiği tarihten itibaren Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Öğrenim Kredisi Yönetmeliğinde belirlenecek esaslara göre kredi verilebilir.”, 10. 27706 sayılı ve 21.09.2010 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan İstanbul Üniversitesi Önlisans ve Lisans
Eğitim ve Öğretim Yönetmeliğinin ‘Başarısızlık durumu’ başlıklı 23’üncü maddesinde, “(2) (Değişik fıkra:
17.07.2021 – 31544 s. R.G. Yön./4. md.) Lisans eğitiminde; yarıyıllık eğitim uygulayan programlarda
dördüncü yarıyılın sonunda, yıllık eğitim uygulayan programlarda ise ikinci yılın sonunda AGNO’su 1.80’in altında kalanlar ile önlisans eğitiminde ikinci yarıyılın sonunda AGNO’su 1.80’in altında kalan öğrenciler başarısız duruma düşerler. … Başarısız öğrenciler yeni zorunlu ders alamaz, ancak bir üst dönemden seçmeli ders alabilirler. …” düzenlemeleri bulunmaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ÖZCAN YILDIZ’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
11. Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelere göre başvuranın yoksun kaldığı döneme ait hakkının tazmin edilmesi ve ödemelerin burs olarak devam etmesi için makul sürede yeni bir işlem tesisi hususunda tavsiyede bulunulması önerilmiştir.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 12. Başvuran, almış olduğu bursun başarısızlık gerekçesiyle öğrenim kredisine çevrilmesine itiraz etmekteyken ilgili idare, işlemlerin mevzuata uygun olduğunu belirtmektedir.
13. Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelere göre; başvuranın 08/09/2021 tarihinde Hukuk Fakültesine kayıt yaptırdığı ve halen dördüncü sınıfa kayıtlı öğrenci olduğu, 2021-2022 eğitim-öğretim yıl sonu başarı durumunun Eylül 2022 tarihinde yükseköğretim bilgi sisteminden çekildiği, başarısız olması sebebiyle (AGNO=1,93) Ekim 2022 tarihinden itibaren bursun öğrenim kredisine dönüştürüldüğü, başvuranın
02.11.2022 tarihinde e-devlet kanalı ile öğrenim kredisinden vazgeçti işlemi yaptığı, ilgili üniversitenin
mevzuatına ve beyanına göre başvuranın başarısız kabul edilmediği anlaşılmaktadır.
14. Anayasamıza göre devlet, maddi imkânlardan yoksun başarılı öğrencilerin, öğrenimlerini sürdürebilmeleri amacı ile burslar ve başka yollarla gerekli yardımları yapmalıdır. Görüldüğü üzere anayasamızda burs verilmesinin temel kıstası olarak maddi imkânlardan yoksunluk ve başarılı olma şartları birlikte aranmaktadır. Burs başvurularının alınması ve değerlendirilmesi aşaması Gençlik ve Spor
Bakanlığı Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğü tarafından yürütülmekte ve sonuçlandırılmaktadır.
03.11.2023 tarihli ve 32358 sayılı Resmi Gazete ile Gençlik ve Spor Bakanlığı Burs Yönetmeliği yürürlüğe
girmekle beraber hükümlerinin tarih itibariyle başvurana uygulanması mümkün bulunmamaktadır.
15. Gençlik ve Spor Bakanlığı Burs Yönetmeliği, Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Burs-Kredi
Yönetmeliğini mülga etmiştir. Mülga yönetmelikte başarı (yeterlik), öğrencinin burs isteğinde bulunduğu tarihte, yükseköğretim kurumuna girişte aldığı puan ve puan türünü, ara sınıfta ise yıl sonu başarı durumunu, burs aldığı süre içerisinde ise öğretim kurumlarının kendi mevzuatları gereği belirledikleri başarı durumunu ifade etmekte ve ilgili yönetmelikte başarı durumunun öğretim kurumları yetkili kurullarının belirleyecekleri esaslara göre belirleneceği ve başarısız öğrencilerin bursunun kesilmesi için bildirimde bulunulması gerektiği düzenlenmiştir.
16. Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğü tarafından 27/10/2017 tarihli / sayılı yönetim kurulu kararı ile burs/öğrenim kredisi alan öğrencilerin başarı durumlarının değerlendirilmesinde 4’lük sistem üzerinden, genel not ortalaması 2 ve üzeri olan öğrencilerin başarılı, hazırlık sınıfı öğrencilerinde ise hazırlık sınıfını geçerek bir üst sınıfa başlamalarının başarı olarak kabul edildiği belirtilmektedir. (Kamu Denetçiliği
Kurumu, 21/08/2019, 2019/5514, Ret Kararı)
17. Uyuşmazlık, / sayılı ve 27/10/2017 tarihli yönetim kurulu kararının tarihi ile 03.11.2023 tarihli ve 32358 sayılı Resmi Gazete ile yürürlüğe giren Gençlik ve Spor Bakanlığı Burs Yönetmeliği hükümlerinin yürürlük tarihi arasında gerçekleşen başarısızlık durumunun tespitinde dikkate alınması gereken mevzuat ve düzenlemelerin tespit edilmesi ve uygulanması noktasında ortaya çıkmaktadır.
18. Ankara 15. İdare Mahkemesinin / esas, / karar sayılı kararında, İ.Ü. Hukuk
Fakültesi dördüncü sınıf öğrencisi olan davacının almış olduğu bursun 2022 yılı Ekim ayından itibaren başarısızlık gerekçesiyle öğrenim kredisine çevrilmesine yaptığı itiraza yönelik incelemesinde, o dönem yürürlükte olan Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Burs-Kredi Yönetmeliğinde başarı kıstasının burs verilen öğrencilerin öğrenim kurumlarının yetkili kurumlarınca belirleneceği, somut olayda 2021-2022 eğitim-öğretim yılı sonu itibariyle 1.86 genel not ortalamasına sahip davacının İ. Ü. Önlisans ve Lisans
Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği uyarınca başarılı olduğu görüldüğünden bursun öğrenim kredisine çevrilmesi işleminde hukuka uyarlık bulunmadığı tespitlerine yer verildiği görülmektedir. Ankara Bölge
İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesinin / Esas, / Karar numaralı kararı ile ilk derece mahkemesinin kararının hukuka uygun olduğu gerekçesiyle istinaf başvurusunu kesin olarak reddettiği görülmektedir. (Kaynak: Corpus mevzuat)
19. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, başvuranın 2021-2022 eğitim-öğretim yıl sonu not ortalamasının 1,93 olduğu, İstanbul Üniversitesi tarafından bu not ortalamasının başarılı kabul edildiği, somut olayda normlar hiyerarşisi gereği o dönem halen yürürlükte bulunan yönetmelik hükümlerinin uygulama alanı bulması gerekirken başarı durumu tespitine yönelik Yönetim Kurulu Kararına itibar edilemeyeceği ve başvuranın İstanbul Üniversitesi tarafından kendi mevzuatları gereği belirledikleri başarı durumu şartını yerine getirdiği hususları birlikte değerlendirildiğinde başvuranın talebinin idare tarafından reddedilmesi işleminin hukuka aykırı olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden 20. 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde “Kurum, inceleme ve araştırma yaparken idarenin, insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde; kanunlara uygunluk, ayrımcılığın önlenmesi, ölçülülük, yetkinin kötüye kullanılmaması, eşitlik, tarafsızlık, dürüstlük, nezaket, şeffaflık, hesap verilebilirlik, haklı beklentiye uygunluk, kazanılmış hakların korunması, dinlenilme hakkı, savunma hakkı, bilgi edinme hakkı, makul sürede karar verme, kararların gerekçeli olması, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi, kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi, kişisel verilerin korunması gibi iyi yönetim ilkelerine uygun işlem ve eylem ile tutum veya davranışta bulunup bulunmadığını gözetir ve iyi yönetim ilkelerine uyar.” hükmü yer almaktadır. Söz konusu
Yönetmelik hükmünde yer alan ilkelerin kaynağını teşkil eden Avrupa Birliği Temel Haklar Şartı’nın 41’inci maddesinde de iyi yönetim hakkından bahsedilmekte olup, benzer ilkelere Avrupa Parlamentosu tarafından kabul edilen Avrupa Doğru İdari Davranış Yasasında da yer verilmiştir.
21. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği ancak idarenin, başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkesine uymadığı anlaşılmış olup idareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
22. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 17’nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu
Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anılan Kanun’un 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu tavsiye kararı üzerine
/
otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı varsa dava açma süresinden arta kalan sürede Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Başvuranın yoksun kaldığı döneme ait hakkının tazmin edilmesi ve ödemelerin burs olarak devam etmesi için makul sürede yeni bir işlem tesisi hususunda GENÇLİK ve SPOR BAKANLIĞINA TAVSİYEDE
BULUNULMASINA;
6328 sayılı Kanunun 20’inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, GENÇLİK ve SPOR BAKANLIĞI
tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna;
Kararın BAŞVURANA ve GENÇLİK ve SPOR BAKANLIĞINA tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Mehmet AKARCA
Kamu Başdenetçisi