|
ÖZET: Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi tarafından düzenlenen sınavların Mardin ili Midyat ilçesinde yapılması talebi üzerine yapılan başvuru, Kamu Denetçiliği Kurumu tarafından incelenmiştir. Başvuran, Midyat’ın çevresindeki ilçelere en yakın ilçe olduğunu, bu nedenle sınavların burada yapılmasının ulaşım ve ekonomik açıdan fayda sağlayacağını belirtmiştir. Ancak, Anadolu Üniversitesi Rektörlüğü, mevcut sınav merkezlerinin belirlenmesinde öğrenci sayısı, güvenlik ve ulaşım gibi kriterlerin dikkate alındığını ifade ederek, başvuruyu kısmen reddetmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruyu değerlendirirken, eğitim hakkının önemini vurgulamış ve mevcut durumun eğitim hakkından yoksunluk olarak yorumlanamayacağını belirtmiştir. Ancak, Midyat ilçesinin sınav merkezi olarak değerlendirilmesinin, yeni eğitim-öğretim yılı için faydalı olacağına dair bir tavsiyede bulunulmuştur. Kurum, idarenin kararında mevzuata aykırılık tespit etmemiştir, fakat eğitim hakkının etkin bir şekilde sağlanması adına Midyat’ın sınav merkezi olarak dikkate alınmasını önermiştir. Sonuç olarak, başvurunun kısmen kabulü ve kısmen reddi ile birlikte, Anadolu Üniversitesi Rektörlüğü’ne Midyat ilçesinin sınav merkezi olması talebinin yeni eğitim-öğretim yılı sınav merkezi belirlenme sürecinde göz önünde bulundurulması yönünde tavsiye verilmiştir. Bu karar, eğitim hakkının korunması ve geliştirilmesi açısından önemli bir adım olarak değerlendirilmektedir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2025/2736-S.25.4059
BAŞVURU NO : 2024/16258
KARAR TARİHİ : 07.03.2025
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ANADOLU ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi tarafından düzenlenen açıköğretim sınavlarının Mardin ili Midyat ilçesinde de yapılması talebine ilişkindir.
BAŞVURU TARİHİ : 27.12.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran; Mardin ili Midyat ilçesinin Mardin ili Ömerli, Nusaybin ve
Dargeçit; Şırnak ili Güçlükonak ve İdil; Batman ili Gercüş ve Kayalıpınar ilçelerine ve bunlara bağlı olan köylere en yakın ilçe konumunda olduğunu, ilçede sınav yapılmasının ulaşım kolaylığı ve ekonomik külfet noktasında kolaylık sağlayacağını, Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi sınavlarının yapıldığını belirterek Midyat ilçesinde Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi sınavlarının yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuruya konu iddialar hakkında bilgi ve belge talebimize istinaden Anadolu Üniversitesi
Rektörlüğü Öğrenci İşleri Daire Başkanlığının – – sayılı cevabi yazısı ve eklerinde özetle; 2.1. Hâlihazırda 81 il merkezi, 29 ilçe ve KKTC Lefkoşa’da sınavların yapıldığı, 2.2. 2024-2025 öğretim yılı Güz döneminde Mardin ilinde toplam 7.759 öğrencinin sınava girdiği, başvuru metninde belirtilen ilçelerde sınava giren toplam öğrenci sayısının ise 1.839 olduğu, 2.3. İlçe bazlı olarak; Batman/Gercüş (5), Mardin/Artuklu (2178), Mardin/Dargeçit (168), Mardin/Derik (278), Mardin/Kızıltepe (2141), Mardin/Mardin (176), Mardin/Mazıdağı (202), Mardin/Midyat (811),
Mardin/Nusaybin (708), Mardin/Ömerli (96), Mardin/Savur (87), Mardin/Yeşilli (96), Şırnak/Güçlükonak (9) ve Şırnak/İdil (42) öğrencinin sınava girdiği, 2.4. Sınav merkezi belirleme kriterlerinin; öğrenci sayısı, sınav güvenliğini tehlikeye atmayacak korunaklı depo ve ulaşım koşulları, kullanılacak olan binaların yetişkin insanların sığabileceği sıra yapısına sahip olması gibi kriterlerden oluştuğu, 2.5. Yine, istenilen yerin fiziki ve güvenlik koşulları ile yeni atanacak görevliler ve fazladan kullanılacak binalar gibi maliyetli durumların da belirleyici olduğu, 2.6. Öğrenci sayısının az sayıda olduğu merkezde ulaşım ve sınav evrakının saklanması hususunun sınav güvenliği açısından risk oluşturduğu ve bu işlemlerin organize edilmesi ve yeni görevliler atanmasının öngörülemeyen maliyet oluşturduğu açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın; 3.1. “Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi” başlıklı 42’nci maddesinin birinci fıkrasında; “Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz.” 3.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin dördüncü ve beşinci fıkrasında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 4. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin Ek 1 No’lu Protokolü’nün “Eğitim hakkı” başlıklı 2’nci maddesinde; “Hiç kimse eğitim hakkından yoksun bırakılamaz. Devlet, eğitim ve öğretim alanında yükleneceği görevlerin yerine getirilmesinde, ana ve babanın bu eğitim ve öğretimin kendi dini ve felsefi inançlarına göre yapılmasını sağlama haklarına saygı gösterir.” 5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 6. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun Ek 16’ncı maddesinde; “Açıköğretim uygulayan üniversiteler yurt içinde hizmet birimleri açabilirler. Aynı üniversiteler, yurt dışında yaşayan T.C. vatandaşlarına öğretim, eğitim ve kültürle ilgili idari ve sosyal hizmetleri vermek amacıyla Yükseköğretim Kurulunun kararıyla o ülkede merkez tesis edebilirler.
Açıköğretim hizmeti veren üniversitelerde rektörlük ile bu tür hizmetleri veren fakülte, enstitü, yüksekokul, konservatuvar, meslek yüksekokulu, merkez ve benzeri kuruluşlarda, hizmetin özelliğinin gerektirdiği
birimlerin kurulması veya değiştirilmesi, diğer ülkelerin açıköğretim kuruluşları ile eğitim ve öğretim alanlarında işbirliği yapılması üniversite yönetim kurulunun kararı ile gerçekleştirilir.
Merkezi açıköğretim yapan fakültelere bağlı olarak örgün öğretim yapan bölüm varsa, zaman içinde bu bölümün müstakil örgün eğitim yapan yüksekokul haline dönüştürülmesi yada örgün öğretim yapan fakülte, yüksekokul ve meslek yüksekokullarında örgün öğretim yapan bölümlerin yanı sıra, açıköğretim yapan bölümler kurulması, üniversite senatosunun teklifi ve Yükseköğretim Kurulunun onayı ile olur.” 7. Anadolu Üniversitesi Açıköğretim, İktisat ve İşletme Fakülteleri Eğitim-Öğretim ve Sınav
Yönetmeliği’nin “Sınavlar” başlıklı 11’inci maddesinin birinci fıkrasında; “… Ara ve dönem sonu sınavlarının tarihleri ve uygulama esasları, ilgili birim yönetim kurulu tarafından belirlenir ve öğretim yılı başında akademik takvimle birlikte ilan edilir…” 8. Anadolu Üniversitesi Açıköğretim, İktisat ve İşletme Fakülteleri Eğitim-Öğretim ve Sınav Uygulama
Esasları’nın “Sınavlar” başlıklı 16’ncı maddesinde maddesinin birinci fıkrasında; “Üniversite Senatosu tarafından kabul edilen “Anadolu Üniversitesi Merkezi Sınav Yönergesi” ve
“Açıköğretim, İktisat ve İşletme Fakülteleri Sınav Uygulama Kılavuzu” doğrultusunda; sınavların yapılacağı tarih, saat, oturum sayısı, sınav merkezleri, “Sınavda Uygulanacak Kurallar” vb. hususlar ilgili birim/yönetim kurulu tarafından belirlenir. Sınavların en üst yetkilisi ve sorumlusu Anadolu Üniversitesi
Rektörüdür. Sınavların koordinasyonu ve uygulanması için Rektör, ilgili birimleri görevlendirir.” hükümlerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ÖZCAN YILDIZ’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvuran, Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi tarafından düzenlenen açıköğretim sınavlarının
Mardin ili Midyat ilçesinde de yapılmasını talep etmektedir. Hal böyle olunca, somut olayda idarenin açıköğretim sınavının nerede yapılacağı hususunda aldığı kararın eğitim hakkı bakımından irdelenmesi gerekmektedir.
11. Eğitim, sınırlı kaynaklar da gözetildiğinde düzenlenmesi karmaşık ve yönetilmesi masraflı bir faaliyettir. Devlet, eğitime erişimi nasıl düzenleyeceğine karar vermek için eğitim ihtiyaçları ile bunları karşılayacak sınırlı imkânlar arasında muvazene kurmak zorundadır. Ancak, diğer kamu hizmetlerinden farklı olarak eğitim, Anayasa ve AİHS uyarınca doğrudan güvence altına alınmış bir haktır. Bilhassa, altını çizmek gerekir ki, eğitim çok özel bir kamu hizmeti olarak sadece doğrudan faydaları olan bir hizmet değil geniş sosyal fonksiyonları da olan bir hizmettir. Demokratik bir toplumda insan haklarının sağlamlaşması ve devamı için eğitim hakkının vazgeçilmez ve temel bir katkısı olduğu aşikârdır.(AYM, Mehmet Reşit
Arslan ve Diğerleri Başvurusu, Başvuru Numarası:2013/583, Karar Tarihi : 07.03.202510.12.2014.)
12. Anayasa’nın 42’nci maddesinde, kimsenin eğitim ve öğretim hakkından mahrum bırakılamayacağı ifade edilerek eğitim ve öğrenim hakkı güvence altına alınmıştır. Ancak, eğitimin toplum için taşıdığı öneme karşın, eğitim hakkı mutlak ve sınırsız bir hak değildir. Eğitimin niteliği gereği devlet tarafından düzenleme yapılmasını gerektirdiğinden bazı kısıtlamalara tabi tutulması da doğaldır. Şüphesiz eğitim kurumlarını düzenleyen kurallar, toplumun ihtiyaç ve kaynakları ile eğitimin farklı düzeylerine has özelliklere göre, zaman ve mekân içinde değişiklik gösterebilir. Bu nedenle, devletler bu konuda yapacakları düzenleme ve uygulamalarda belli bir takdir alanına sahiptirler.(AİHM, Velyo Velev/Bulgaristan Kararı, Başvuru Numarası:16032/07, Karar Tarihi : 07.03.202527.05.2014; AYM, Mehmet
Reşit Arslan ve Diğerleri Başvurusu, Başvuru Numarası:2013/583, Karar Tarihi : 07.03.202510.12.2014.)
13. Bununla birlikte, devletin sahip olduğu takdir yetkisi, toplumun ihtiyaçlarını gözeterek var olan eğitim kurumlarının statülerinde ve yürütümünde değişiklik yapmayı da kapsamaktadır.(AYM, Melih Sivas
Başvurusu, Başvuru Numarası:2016/15634, Karar Tarihi : 07.03.202528.06.2018,) Öte yandan, eğitim hakkı, kamu ve özel eğitim kurumlarını kapsadığı gibi eğitimin ilk, orta ve yükseköğrenim seviyelerini de kapsamaktadır.(AYM, Yüksel Baran Başvurusu, Başvuru Numarası:2012/782, Karar Tarihi : 07.03.202526.06.2014.)
14. Diğer taraftan, taşıdığı öneme binaen, eğitim ve öğrenim hakkı uyarınca, kamu otoriteleri, imkân sağlanan eğitim ve öğretime herkesin etkin bir şekilde katılabilmesini sağlamakla yükümlüdür.(AYM, Mehmet Reşit Arslan ve Diğerleri Başvurusu, Başvuru Numarası:2013/583, Karar Tarihi : 07.03.202510.12.2014.)
Başka bir deyişle, mevcut veya hâlihazırda desteklenen eğitim kurumlarına etkili bir şekilde erişimi
sağlama eğitim hakkının koruması altındadır.(AYM, Ahmet Batur Başvurusu, Başvuru Numarası:
2018/20182, Karar Tarihi : 07.03.2025 14.09.2021)
15. Eğitim hakkının günlük hayattaki yansımalarından birini ise açıköğretim sistemi oluşturmaktadır. Bu kapsamda, milyonlarca öğrencinin eğitim aldığı bu sistemin örgütlenişi ve erişebilirliği önem arz etmektedir. Ancak, belirtmek gerekir ki, bu sistem, zorunlu eğitim niteliğinde olmayıp kişilerin eğitim kurumuna gitmeksizin belli bir ücret/öğretim gideri ödeyerek uzaktan eğitim almasını sağlayan bir sistemdir.
16. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun ek 16’ncı maddesinde açıköğretim hizmeti veren üniversitelerde rektörlük ile bu tür hizmetleri veren fakülte, enstitü, yüksekokul, konservatuvar, meslek yüksekokulu, merkez ve benzeri kuruluşlarda, hizmetin özelliğinin gerektirdiği birimlerin kurulması veya değiştirilmesinin üniversite yönetim kurulunun kararı ile gerçekleştirileceği hüküm altına alınmıştır.
17. Yine, Anadolu Üniversitesi Açıköğretim, İktisat ve İşletme Fakülteleri Eğitim-Öğretim ve Sınav
Yönetmeliği’nin 11’inci maddesinin birinci fıkrasında; sınavların uygulama esaslarının ilgili birim yönetim kurulu tarafından belirleneceği ve öğretim yılının başında ilan edileceği hüküm altına alınmıştır. Hakeza, Anadolu Üniversitesi Açıköğretim, İktisat ve İşletme Fakülteleri Eğitim-Öğretim ve Sınav Uygulama
Esasları’nın başlıklı 16’ncı maddesinin birinci fıkrasında sınav merkezlerinin tespiti noktasında yetkinin ilgili birim/yönetim kurulunda olduğu ve en üst amirin ise rektör olduğu açıkça hüküm altına alınmıştır.
18. Bu noktada, idareye belirli bir takdir marjı bırakılması olağan karşılanmakla beraber bu durumun idarenin takdir alanının sınırsız olduğu sonucunu doğurduğu söylenemez. Zira, sınav merkezlerinin belirlenmesinde idare açısından sınav güvenliği, maliyet, öğrenci sayısı, nüfus yoğunluğu, ulaşım koşulları,
muhafaza yerleri, uygun bina ve görev alacak personel gibi kriterler baz alınmaktadır. Ancak, bu kriterler imkânlar ölçüsünde, eğitim hakkına erişimi kolaylaştırıcı şekilde yorumlanmalıdır.
19. Gerçekten de, mevzuat hükümlerinin ilgili idareye talep edilen her yerde sınav merkezi açılması yönünde bir zorunluluk yüklemediği ve sınav merkezi belirlenmesinde belirtilen koşulları göze alarak değerlendirme yapma noktasında yetki tanıdığı görülmektedir. Esasen devletin eğitime ulaşma noktasında icra ettiği sosyal fonksiyonun bir parçası olan açıköğretim sisteminin zorunlu eğitimin ihtiva ettiği her güvenceyi barındırması beklenemez, ancak imkânlar ölçüsünde ve yapılabilme olanağı bulunduğu takdirde aktif katılımın da sağlanması gerekmektedir.
20. Hal böyle olunca başvuru konusu uyuşmazlık noktasında; Midyat ilçesinde sınav merkezi açılmasında sınav güvenliği, maliyet, öğrenci sayısı, nüfus yoğunluğu, ulaşım koşulları, muhafaza yerleri, uygun bina ve görev alacak personel gibi hususlar gözetilerek bir değerlendirme yapılması gerektiği, bahse konu durumun da idareye belli bir takdir marjı bırakmayı gerekli kıldığı, mevcut durumun eğitim hakkından yoksunluk olarak yorumlanamayacağı, ancak demokratik bir toplumda insan haklarının sağlamlaşması ve devamı için eğitim hakkının vazgeçilmez ve temel katkısı gözetildiğinde Midyat ilçesinin sınav merkezi olması talebinin yeni eğitim-öğretim yılı sınav merkezi belirlenme safhasında dikkate alınmasının faydalı olacağı değerlendirilmektedir.
21. Kurumumuzca yapılan değerlendirmede; başvuranın talebine yönelik olarak idare tarafından tesis edilen iş ve işlemlerde mevzuata aykırılık tespit edilememiştir. Ancak, Midyat ilçesinin sınav merkezi olması talebinin yeni eğitim-öğretim yılı sınav merkezi belirlenme safhasında dikkate alınması faydalı olacaktır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 22. İyi yönetim ilkelerine 28.03.2013 tarih ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Dosya kapsamında yapılan incelemede; yapılan idari başvuruya idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak cevap verildiği görülmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
23. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Mezkûr Kanun’un 21’inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine kararın idareye tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecektir. Buna göre; (varsa) dava açma süresinden kalan süre içerisinde görevli ve yetkili mahkemelerde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle; BAŞVURUNUN KISMEN KABULÜ KISMEN REDDİNE, Başvuranın Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi tarafından düzenlenen açıköğretim sınavlarının 2024-2025 eğitim-öğretim yılında Mardin ili Midyat ilçesinde de yapılması talebinin REDDİNE,
İnsan haklarının sağlamlaşması ve devamı için eğitim hakkının vazgeçilmez ve temel katkısı gözetildiğinde, Midyat ilçesinin sınav merkezi olması talebinin yeni eğitim-öğretim yılı sınav merkezi belirlenme safhasında dikkate alınması hususunda ANADOLU ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE
TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, ilgili idare
tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA ve ANADOLU ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Mehmet AKARCA
Kamu Başdenetçisi