|
ÖZET: Başvuran, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından verilen ücretsiz seyahat kartındaki ibarenin değiştirilmesini talep etmiştir. Başvurusunda, 2330 ve 3713 sayılı Kanunlar ile 15 Temmuz tanıtım kartlarında “gazi” ifadesinin doğrudan yer aldığını, ancak vazife malullerinin kartlarında “şehit yakını-gazi-gazi yakını-vazife malulü yakını” şeklinde bir ayrım yapıldığını belirtmiştir. Anayasa gereği gaziler ile vazife malulleri arasında bir ayrım olmaması gerektiğini vurgulayan başvuran, bu durumun ayrımcılığa yol açtığını ifade etmiştir.
İdare, başvuranın 6. derece vazife malullüğü aylığı aldığını ve ücretsiz seyahat kartının ilgili mevzuat çerçevesinde verildiğini açıklamıştır. Başvuranın malul gazi statüsüne alınabilmesi için belirli prosedürleri takip etmesi gerektiği belirtilmiş, ayrıca ücretsiz seyahat kartlarının hak sahiplerine sunduğu imkanların aynı olduğu ifade edilmiştir. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını ve idarenin açıklamalarını değerlendirerek, hukuka aykırılık tespit edilmediği sonucuna ulaşmıştır. İyi yönetim ilkeleri çerçevesinde, idarenin başvuru yollarını gösterme ilkesine uygun davranması gerektiği önerilmiştir. Başvuran, bu karara karşı yargı yoluna başvurabilecektir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/2023-S.24.3218
BAŞVURU NO : 2023/19400
KARAR TARİHİ : 21.02.2024
RET KARARI ,TCKN:
BAŞVURUYA KONU İDARE : AİLE VE SOSYAL HİZMETLER BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Ücretsiz seyahat kartındaki ibarenin değişmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 26.11.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, 2330, 3713 sayılı Kanun ve 15 Temmuz tanıtım kartlarında direk gazi yazdığını 5510 sayılı
Kanunun 47 ve 5434 sayılı Kanunun 45 maddesine tabi vazife malullerinin tanıtım kartlarında ise şehit yakını-gazi-gazi-gazi yakını-vazife malulü yakını şeklinde olduğunu Anayasamızda gazi veya vazife malulü ayrımı yapılmadığını vazife malullerinin sadece maaş yönünden farklı maaş almakta olduğunu ifade etmek suretiyle Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından verilen tanıtım kartının yeniden düzenlenerek yapılan ayrımcılığın giderilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun konuya ilişkin 07/12/2023 tarihli ve S. sayılı bilgi ve belge talep yazısına cevaben, Milli Savunma Bakanlığının 19/12/2023 tarihli ve E- – – sayılı yazı ve eklerinde özetle; haklarında statüsüne ve yaralanma derecesine göre “Askerliğe Elverişli
Değildir/TSK’da Görev Yapamaz/Sınıfı Görevini Yapamaz” kesin kararlı sağlık kurulu raporu düzenlenen personelden, SGK Bşk.lığınca 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamında değerlendirilmek üzere maluliyet işlemi tesis edilenlerin “malul gazi” statüsüne alındığı, hakkında Sosyal Güvenlik
Kurumu Başkanlığınca 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamında değerlendirilmek üzere vazife maluliyeti işlemi tesis edilmemiş olması nedeniyle malul gazi olarak kayıtlı olmadığı,
2.1. Kurumumuzun konuya ilişkin 11/12/2023 tarihli ve S. sayılı bilgi ve belge talep yazısına cevaben, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının 23/01/2024 tarihli ve – – – sayılı yazı ve eklerinde özetle; başvurana, ücretsiz seyahat kartının 4736 sayılı Kanun’un 1’inci maddesinin ikinci fıkrası hükümleri gereğince 5434 sayılı Kanun’un mülga 45’inci maddesi/5510 sayılı Kanun’un 47’nci maddesinin birinci fıkrası kapsamında vazife malulü olması sıfatıyla verildiği, hak sahiplerine hangi
/
Kanun kapsamında aylık bağlanacağı ve statüleri Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığınca belirlendiği, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı verilerinde 5434 sayılı Kanun’un mülga 45’inci maddesi/5510 sayılı Kanun’un 47’nci maddesinin birinci fıkrası maddesi kapsamında 6. derece vazife malullüğü aylığı almakta olduğu bilgisinin bulunduğu, Bakanlıklarınca; ilgili mevzuatlarında verilen ünvanlar ile Sosyal Güvenlik Kurumunca belirlenen statüler göz önünde bulundurulmak suretiyle 1005 sayılı Kanun, 5434 sayılı Kanun’un mülga 64’üncü maddesi, 5510 sayılı Kanun’un 47’nci maddesinin sekizinci fıkrası, 2330 sayılı Kanun ve 2330 sayılı Kanun hükümleri uygulanarak aylık bağlanmasını gerektiren kanunlarda belirtilen haller kapsamında olanlara “Gazi” ibareli, 5434 sayılı Kanun’un 56’ncı,
5434 sayılı Kanun’un mülga 45’inci maddesi ile5510 sayılı Kanun’un 47’nci maddesinin birinci fıkrası
kapsamında olanlara “ŞehitYakını/Gazi/Gazi Yakını/Vazife Malulü/Yakını” ibareli ücretsiz seyahat kartının basıldığı,
Ücretsiz seyahat kartının, demiryolları ve denizyollarının şehir içi ve şehirlerarası hatlarından, belediyelere, belediyeler tarafından kurulan şirketlere, birlik, müessese ve işletmelere veya belediyeler tarafından yetki verilen özel şahıs ya da şirketlere ait şehir içi toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz olarak yararlanılması amacıyla hak sahiplerine verildiği ve bu haktan faydalanılmasında hak sahiplerine sunulan imkanlar ve sağlanan menfaatler açısından farklılık bulunmadığı,
ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, Bilgi Edinme ve Kamu Denetçisine
Başvurma Hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5. 2847 sayılı Türkiye Emekli Subaylar, Emekli Astsubaylar, Emekli Uzman Erbaşlar, Harp Malulü
Gaziler, Şehit Dul ve Yetimleri ile Muharip Gaziler Dernekleri Hakkında Kanun’un “Tanımlar” başlıklı mükerrer birinci maddesinde ;
“Muharip Gazi: Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı mensuplarından harbe fiilen katılanları,
Malûl Gazi: Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı mensuplarından; Türkiye Cumhuriyeti Devleti sınırlarını korumak ve güvenliğini sağlamak görevi ile harpte veya Devletin bekasını hedef alan terör örgütlerine karşı yurt içi ve yurt dışı mücadelede her çeşit düşman veya terörist silahlarının tesiri ile veya harp bölgesindeki hareket ve hizmetler sırasında, bu hareket ve hizmetlerin sebep ve tesiri ile yaralanarak tedavileri sonucunda engelliliği rapor ile kesinleşenleri, ifade eder”
6. 4736 sayılı Kanunun 1 inci maddesinin ikinci fıkrası, “demiryolları ve denizyollarının şehir içi ve şehirlerarası hatlarından, belediyelere, belediyeler tarafından kurulan şirketlere, birlik, müessese ve işletmelere veya belediyeler tarafından yetki verilen özel şahıs ya da şirketlere ait şehir içi toplu taşıma
hizmetlerinden ücretsiz olarak yararlanacaklar aşağıda belirtilmiştir:
a) 24/2/1968 tarihli ve 1005 sayılı İstiklal Madalyası Verilmiş Bulunanlara Vatani Hizmet Tertibinden
Şeref Aylığı Bağlanması Hakkındaki Kanun kapsamında aylık bağlananların kendileri, eşleri, anne ve babaları, evli olmayan ve yirmi beş yaşını doldurmamış çocukları,
b) 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun 56 ncı ve mülga 64 üncü maddesi, 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 47 nci maddesinin sekizinci fıkrası, 3/11/1980 tarihli ve 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması
Hakkında Kanun veya 2330 sayılı Kanun hükümleri uygulanarak aylık bağlanmasını gerektiren kanunlarda belirtilen haller kapsamında;
1) Hayatını kaybedenlerin,
2) Harp veya vazife malulü sayılanlardan aylık almakta iken hayatını kaybedenlerin,
3) Harp veya vazife malulü sayılmaları sebebiyle aylık almakta olanların,
4) Harp veya vazife malulü sayılmaları sebebiyle aylık almakta iken, sınıf veya görev değiştirerek
çalışmaya devam etmekle birlikte veya 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesine göre sigortalı olmayı gerektiren bir işte çalışmaya başlamış olmakla birlikte bu aylıkları kesilmesi gerekmeyenlerin, kendileri, eşleri, anne ve babaları, evli olmayan ve yirmi beş yaşını doldurmamış çocukları,
c) 5434 sayılı Kanunun mülga 45 inci maddesi ile 5510 sayılı Kanunun 47 nci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen haller kapsamında;
1) Hayatını kaybedenlerin,
2) Harp veya vazife malulü sayılanlardan aylık almakta iken hayatını kaybedenlerin,
3) Harp veya vazife malulü sayılmaları sebebiyle aylık almakta olanların,
4) Harp ve vazife malulü sayılmaları sebebiyle aylık almakta iken, sınıf veya görev değiştirerek çalışmaya
devam etmelerinden veya 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesi kapsamında çalışmaya başlamalarından dolayı aylıkları kesilenlerin, kendileri, eşleri, anne ve babaları, evli olmayan ve yirmi beş yaşını doldurmamış çocukları,
ç) 28/5/1986 tarihli ve 3292 sayılı Vatani Hizmet Tertibi Aylıklarının Bağlanması Hakkında Kanun kapsamındaki hizmetleri sebebiyle vatani hizmet tertibinden aylık bağlananların kendileri, eşleri, anne ve babaları, evli olmayan ve yirmi beş yaşını doldurmamış çocukları,
d) 24/6/2008 tarihli ve 5774 sayılı Başarılı Sporculara Aylık Bağlanması İle Devlet Sporcusu Unvanı
Verilmesi Hakkında Kanuna göre aylık bağlananların kendileri, 15 Temmuz darbe girişiminde hayatını kaybedenlerin eşleri, anne ve babaları, evli olmayan ve yirmi beş yaşını doldurmamış çocukları ile (667
KHK) 15 Temmuz darbe girişiminde malul olan ve malul sayılacak derecede yarası olmayan
/
vatandaşlarımızın, kendileri, eşleri, anne ve babaları, evli olmayan ve yirmi beş yaşını doldurmamış çocukları Ücretsiz Seyahat Kartı hakkından yararlanabilecektir. (667 KHK, 675 KHK)
hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ C. ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
7. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya birlikte değerlendirildiğinde; şikâyete konu edilen işlemde hukuka aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8. Başvuran, 2330, 3713 sayılı Kanun ve 15 Temmuz tanıtım kartlarında direk gazi yazdığını 5510 sayılı
Kanunun 47 ve 5434 sayılı Kanunun 45 maddesine tabi vazife malullerinin tanıtım kartlarında ise şehit yakını-gazi-gazi-gazi yakını-vazife malulü yakını şeklinde olduğunu Anayasamızda gazi veya vazife malulü ayrımı yapılmadığını vazife malullerinin sadece maaş yönünden farklı maaş almakta olduğunu ifade etmek suretiyle Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından verilen tanıtım kartının yeniden düzenlenerek yapılan ayrımcılığın giderilmesini talep etmektedir.
9. İdare tarafından gönderilen cevabi yazı ve eklerinde özetle; başvuranın 6. derece vazife malullüğü aylığı almakta olduğu, ilgili mevzuatlarında verilen ünvanlar ile Sosyal Güvenlik Kurumunca belirlenen statüler göz önünde bulundurulmak suretiyle 1005 sayılı Kanun, 5434 sayılı Kanun’un mülga 64’üncü maddesi,
5510 sayılı Kanun’un 47’nci maddesinin sekizinci fıkrası, 2330 sayılı Kanun ve 2330 sayılı Kanun
hükümleri uygulanarak aylık bağlanmasını gerektiren kanunlarda belirtilen haller kapsamında olanlara
“Gazi” ibareli, 5434 sayılı Kanun’un 56’ncı, 5434 sayılı Kanun’un mülga 45’inci maddesi ile5510 sayılı Kanun’un 47’nci maddesinin birinci fıkrası kapsamında olanlara “ŞehitYakını/Gazi/Gazi
Yakını/Vazife Malulü/Yakını” ibareli ücretsiz seyahat kartının basıldığı,
9.1. Ücretsiz seyahat kartının, demiryolları ve denizyollarının şehir içi ve şehirlerarası hatlarından, belediyelere, belediyeler tarafından kurulan şirketlere, birlik, müessese ve işletmelere veya belediyeler tarafından yetki verilen özel şahıs ya da şirketlere ait şehir içi toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz olarak yararlanılması amacıyla hak sahiplerine verildiği ve bu haktan faydalanılmasında hak sahiplerine sunulan imkanlar ve sağlanan menfaatler açısından farklılık bulunmadığı, ifade edilmiştir.
10. Başvuranın malul gazi statüsüne alınabilmesi için; Millî Savunma Bakanlığı Askeralma Yönergesi gereğince askerlik şubesine müracaat ederek, yaralanmasının/hastalıklarının askerlik hizmetinin sebep ve tesiriyle oluştuğunu beyan ederek sağlık kuruluşuna sevk talebinde bulunması ayrıca Askerlik Şubesi
Başkanlığı tarafından sevk edildiği sağlık kuruluşunca tanzim edilecek rapor ile Sosyal Güvenlik Kurumu
Başkanlığına başvurarak 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamında değerlendirilmek üzere maluliyet işlemi tesis edilmesini talep etmesi gerekmekte olup 2847 sayılı Kanun hükümleri uyarınca harbe fiilen katılanlar muharip gazi, Türkiye Cumhuriyeti Devleti sınırlarını korumak ve güvenliğini sağlamak görevi ile harpte veya Devletin bekasını hedef alan terör örgütlerine karşı yurt içi ve yurt dışı mücadelede her çeşit düşman veya terörist silahlarının tesiri ile veya harp bölgesindeki hareket ve hizmetler sırasında, bu hareket ve hizmetlerin sebep ve tesiri ile yaralanarak tedavileri sonucunda engelliliği rapor ile kesinleşenler ise malul gazi olarak tanımlanmıştır.
11. Başvuran uzman çavuş olarak görev yapmakta iken geçirdiği kaza nihayetinde yaralanmış ve hakkında
5510 sayılı kanunun 47’nci maddesi uyarınca vazife maluliyeti kararı verilmiştir. Başvuran hakkında Milli
Savunma Bakanlığı tarafından verilmiş bir gazilik unvanı bulunmamaktadır.
12. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından hazırlanan “Ücretsiz veya İndirimli Seyahat Kartları
Yönetmeliği ” 04/03/2014 tarihli ve 28931 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiş olup anılan Yönetmelikte bu haktan yararlanacak kişiler arasında 4’üncü maddede belirtildiği üzere 4736 sayılı
Kanunun 1 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca demiryolları ve denizyollarının şehir içi ve şehirlerarası hatlarından, belediyelere, belediyeler tarafından kurulan şirketlere, birlik, müessese ve işletmelere veya belediyeler tarafından yetki verilen özel şahıs ya da şirketlere ait şehir içi toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz olarak yararlanacaklar sayılmış olup 5510 sayılı Kanunun 47’nci maddesi kapsamında vazife malulü olan başvurana da anılan Yönetmelik kapsamında ücretsiz seyahat kartı verilmiştir.
13. Kurumumuzca yapılan inceleme ve araştırma nihayetinde; malul gazi unvanına sahip olmayan vazife malulü olan başvurana verilen ücretsiz seyahat kartı ile muharip ve malul gazilere verilen ücretsiz seyahat kartlarının kişilere sunduğu imkanlar açısından bir farklılık arz etmediği aynı imkan ve ayrıcalıklardan yararlanıldığı tespit edilmiş olup başvuranın vazife makulü ile muharip ve makul gazilere verilen ücretsiz seyahat kartlarında yer alan ibare farklılıklarının giderilmesi talebinin reddine ilişkin işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
14. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idarenin karara karşı başvuru yollarını gösterme ilkesine uygun davranmadığı anlaşıldığından, bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
15. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURAN ve AİLE VE SOSYAL HİZMETLER BAKANLIĞI’na tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/