|
ÖZET: Başvuran, COVID-19 döneminde vefat eden eşinin şehit sayılmasını gerekçe göstererek, özel tüketim vergisiz binek araç alma talebinde bulunmuştur. Ancak, Gelir İdaresi Başkanlığı ve Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından sağlanan bilgiler doğrultusunda, başvuranın eşi 5510 sayılı Kanun’un 47. maddesi uyarınca vazife malulü olarak kabul edilse de, 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun ek 1. maddesinde belirtilen askeri personel şartlarını taşımadığı için ÖTV muafiyetinden yararlanması mümkün olmamıştır.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebini değerlendirirken, ilgili mevzuat ve idarenin açıklamalarını dikkate almıştır. Yapılan incelemelerde, başvuranın eşinin, belirtilen şartlar altında görev yapmadığı tespit edilmiştir. Bu nedenle, başvuranın ÖTV muafiyetli araç edinme talebinin reddedilmesi yönünde bir karar alınmıştır. Sonuç olarak, başvurunun reddine ilişkin karar, başvuran ve Gelir İdaresi Başkanlığı’na tebliğ edilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, bu süreçte hukuka ve hakkaniyete uygun bir değerlendirme yapılmış olduğunu belirtmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/5058-S.24.7995
BAŞVURU NO : 2024/3478
KARAR TARİHİ : 10.05.2024
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : ÖTV muafiyetli araç iktisabı talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 06.03.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, ebe olan eşinin covid döneminde vefat ettiğini şehit olduğunu ifade etmek suretiyle özel tüketim vergisiz binek araç alabilme hakkının tanınmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun konuya ilişkin bilgi ve belge talep yazısına cevaben, Sosyal Güvenlik Kurumu
Başkanlığı tarafından gönderilen ve 24/04/2024 tarih ve sayılı yazı ile Kurum kayıtlarımıza giren cevabi yazısında özetle; “…Özel Kocaeli Akademi Hastanesi tarafından düzenlenen
28.01.2022 tarihli ölüm belgesi ile dosyasında mevcut tüm tıbbi bilgi ve belgeleri Kurumumuz Sağlık
Kurulunca 30.05.2022 tarihinde incelenerek sayı ile; “…ölümünün iş yerinden veya yürütülen görevden (işin yürütümünden) veyahut işyerinde görevli olduğu sırada meydana gelen dış etkenlerden kaynaklandığına…” şeklinde karar verildiği, bunun üzerine Vazife Malullüğü Tespit
Kurulunun 06.07.2022 tarih ve sayı ile ilgili hakkında 5510 sayılı Kanunun 47 inci maddesinin birinci fıkrasına göre vazife malullüğü hükümlerinin uygulanmasına karar verdiği, hak sahiplerine 15.02.2022 tarihinden itibaren vazife malulü aylığı bağlandığı, anlaşılmıştır.
Buna göre, başvuranın eşi ‘un 5510 sayılı Kanunun 47 nci maddesinin birinci fıkrasına göre vazife malulü sayıldığı ancak 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun ek 1 inci maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendinde sayılan Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik
Komutanlığının askeri personeli (erbaş ve erler dahil), Emniyet Teşkilatından Emniyet Hizmetleri Sınıfına mensup personeli veya Ceza İnfaz Kurumu personeli şartlarından herhangi birine haiz olmadığı anlaşıldığından ÖTV muafiyetinden yararlandırılmasına imkan bulunmamaktadır.
Açıklamalarına yer verilmiştir.
2.1. Kurumumuzun konuya ilişkin bilgi ve belge talep yazısına cevaben, Gelir İdaresi Başkanlığınca gönderilen ve 17/04/2024 tarihli ve sayılı yazı ile kurum kayıtlarımıza giren cevabi yazıda özetle; “…4760 sayılı ÖTV Kanununun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (8) numaralı bendinde, bu
Kanuna ekli (II) sayılı listede yer alan kayıt ve tescile tabi mallardan; 87.03 (motor silindir hacmi 1.600 cm³’ü aşanlar hariç), 87.04 (motor silindir hacmi 2.800 cm³’ü aşanlar hariç) ve 87.11 GTİP numaralarında yer alanların, 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun ek 1 inci maddesinin ikinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerinde sayılan kişilerden hayatını kaybetmiş olanların eş veya çocuklarından birisi, eş ve çocuğu yoksa ana veya babasından birisi tarafından bir defaya mahsus olmak üzere ilk iktisabının özel tüketim vergisinden müstesna olduğu hükme bağlanmış olup, söz konusu istisnanın uygulama usul ve esasları Özel Tüketim Vergisi (II) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliğinin (II/C/6)
bölümünde belirlenmiştir.
Bu kapsamda, mezkûr Tebliğin; – (II/C/6.3) bölümünde; “Özel Tüketim Vergisi Kanununun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (8) numaralı bendinde düzenlenen istisnadan, 3713 sayılı Terörle Mücadele
Kanununun ek 1 inci maddesinin ikinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerinde sayılan;
a) 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun mülga 64 üncü maddesi, 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 47 nci maddesinin sekizinci fıkrası, 3713 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrasının (j) bendi kapsamına girenler hariç olmak üzere 3/11/1980 tarihli ve 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanuna göre veya 2330 sayılı Kanun hükümleri uygulanarak aylık bağlanmasını gerektiren kanunlara göre harp veya vazife malulü sayılanlardan, b) 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun mülga 45 inci maddesi ile 5510 sayılı Sosyal
Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 47 nci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen haller kapsamında vazife malulü sayılan; Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik
Komutanlığının erbaş ve erler dâhil askeri personeli ile Emniyet Teşkilatının Emniyet Hizmetleri Sınıfına mensup personelinden hayatını kaybetmiş olanların eş veya çocuklarından birisi, eş ve çocuğu yoksa anne veya babasından birisi bir defaya mahsus yararlanabilir.”,
– (II/C/6.4) bölümünde; “Tebliğin (II/C/6.3) bölümünde sayılan harp veya vazife malullerinden hayatını kaybetmiş olanların eş veya çocuklarından birisi, eş ve çocuğu yoksa anne veya babasından birisinin istisnadan yararlanmak istemesi durumunda, hayatını kaybetmiş harp veya vazife malulünün eşi, çocuğu, anne veya babası olduğuna dair Sosyal Güvenlik Kurumundan “Malullük Durum Belgesi” almaları gerekir.
Malullük Durum Belgesinde, yakını olunan hayatını kaybetmiş harp veya vazife malulünün; Özel Tüketim
Vergisi Kanununun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (8) numaralı bendi hükmü ile atıfta bulunulan 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun ek 1 inci maddesinin ikinci fıkrasının (a) veya (b) bentlerinde sayılan kişilerden olduğu bilgisi, kimlik bilgileri (adı, soyadı, baba adı, doğum yeri ve tarihi ile T.C. Kimlik
Numarası, T.C. Kimlik Numarasının bulunmaması halinde Nüfus Cüzdanı Seri ve No.su) ile belgeyi talep eden kişinin kimlik bilgileri (adı, soyadı, baba adı, doğum yeri ve tarihi ile T.C. Kimlik Numarası) ve hayatını kaybetmiş harp veya vazife malulü ile yakınlık ilişkisinin (eş, çocuk, anne, baba) eksiksiz yer alması gerekmektedir.”
Bu kapsamda, söz konusu istisna düzenlemesinden 3713 sayılı Kanunun ek 1 inci maddesinin ikinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerinde sayılan kişilerden hayatını kaybetmiş olanların münhasıran, eş veya çocuklarından birisi, eş ve çocuğu yoksa ana veya babasından birisi bir defaya mahsus olmak üzere yararlanabilecektir. Buna göre, söz konusu istisna kapsamında olunup olunmadığı hususundaki değerlendirme, Sosyal Güvenlik Kurumundan, ÖTV istisnası kapsamında verilecek ve yukarıda sayılan
koşulları haiz “Malullük Durum Belgesi”ne istinaden yapılacak olup, adı geçen Kurumdan alınacak söz konusu belgenin tevsik edilememesi durumunda bahse konu istisnadan yararlanılamayacağı tabiidir…”
Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, Bilgi Edinme ve Kamu Denetçisine
Başvurma Hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
4. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunun “Kararların sonuçları” başlıklı 28’inci maddesi; “Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idare, gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur. Bu süre hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez.”
5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
6. 6745 sayılı Yatırımların Proje Bazında Desteklenmesi ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde
Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 51 inci maddesi ile 06.06.2002 tarihli ve 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanununun 7 nci maddesinin birinci fıkrasına eklenen 8 inci bent; “(II)
sayılı Listede yer alan kayıt ve tescile tabi mallardan; 87.03 (motor silindir hacmi 1.600 cm³’ü aşanlar hariç), 87.04 (motor silindir hacmi 2.800 cm³’ü aşanlar hariç) ve 87.11 G.T.İ.P. numaralarında yer alanların, 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun ek 1 inci maddesinin ikinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerinde sayılan kişilerden hayatını kaybetmiş olanların eş veya çocuklarından birisi, eş ve çocuğu yoksa ana veya babasından birisi tarafından bir defaya mahsus olmak üzere ilk iktisabı, Vergiden müstesnadır.” hükmünü,
6.1. Madde metninin gerekçesi: “Yapılan düzenlemeyle sosyal devlet olmanın bir gereği olarak, şehit eş veya çocuklarının, şehidin eş ve çocuğunun bulunmaması halinde ise anne veya babasının bir defaya mahsus olmak üzere özel tüketim vergisi ödemeksizin araç alabilmelerine imkan sağlanmaktadır.” hükmünü,
7. 3713 sayılı Kanunun ek 1 inci maddesi ise; “a)5434 sayılı Kanunun mülga 64 üncü maddesi, 5510 sayılı Kanunun 47 nci maddesinin sekizinci fıkrası, 3/11/1980 tarihli ve 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve
Aylık Bağlanması Hakkında Kanuna göre veya 2330 sayılı Kanun hükümleri uygulanarak aylık bağlanmasını gerektiren kanunlara göre harp veya vazife malulü sayılanlar, b) 5434 sayılı Kanunun mülga
45 inci maddesi ile 5510 sayılı Kanunun 47 nci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen haller kapsamında
vazife malulü sayılan; Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik
Komutanlığının erbaş ve erler dahil askeri personeli ile Emniyet Teşkilatından Emniyet Hizmetleri Sınıfına mensup personeli,
hükmünü, 8. Özel Tüketim Vergisi (II) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliğinin (II/C/6) Bölümünde sayılan
İstisnadan Yararlanacak Kişiler: “hayatını kaybetmiş olanların eş veya çocuklarından birisi, eş ve çocuğu yoksa anne veya babasından birisi bir defaya mahsus yararlanabilir. İstisnadan yararlanma hakkı, belirtilen kişilerin eş veya çocuğuna, eş ve çocuğu yoksa anne veya babasına tanınmış olup, bu yakınlardan hiçbirisinin olmaması veya istisna hakkından yararlanmamaları durumunda dahi istisnadan yararlanma hakkı, hayatını kaybetmiş harp veya vazife malulünün kardeşi, yeğeni, kayın hısımları vb.
başka bir yakını tarafından kullanılamaz…” hükmünün, yer verildiği görülmektedir.
IV. KAMU DENETÇİSİ C. ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
9. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya birlikte değerlendirildiğinde; şikâyete konu edilen işlemde hukuka aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10. Başvuran, ebe olan eşinin covid döneminde vefat ettiğini ve şehit olduğunu ifade etmek suretiyle özel tüketim vergisiz binek araç alabilme hakkının tanınmasını talep etmektedir.
11. İdareden gönderilen bilgi ve belgeler kapsamında, başvuranın eşi ‘un 5510 sayılı
Kanunun 47 nci maddesinin birinci fıkrasına göre vazife malulü sayıldığı ancak 3713 sayılı Terörle
Mücadele Kanununun ek 1 inci maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendinde sayılan Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığının askeri personeli (erbaş ve erler dahil), Emniyet Teşkilatından Emniyet Hizmetleri Sınıfına mensup personeli veya Ceza İnfaz Kurumu personeli şartlarından herhangi birine haiz olmadığı anlaşıldığından ÖTV muafiyetinden yararlandırılmasına imkan bulunmadığı ifade edilmiştir.
12. 07/09/2016 tarihinde Resmi gazetede yayımlanan 6745 sayılı Yatırımların Proje Bazında Desteklenmesi
İle Bazı Kanun Ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 51 inci maddesi ile 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunun Ek 1’inci maddesinin ikinci fıkrasının (a) ve (b)
bendinde sayılan kişilere ÖTV istisnası sağlanmıştır.
Bu kapsamda; a) 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun mülga 64 üncü maddesi, 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 47 nci maddesinin sekizinci fıkrası, 3713 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrasının (j) bendi kapsamına girenler hariç olmak üzere 3/11/1980 tarihli ve 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık
Bağlanması Hakkında Kanuna göre veya 2330 sayılı Kanun hükümleri uygulanarak aylık bağlanmasını gerektiren kanunlara göre harp veya vazife malulü sayılanlardan,
b) 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun mülga 45 inci maddesi ile 5510 sayılı
Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 47 nci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen haller kapsamında vazife malulü sayılan; Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil
Güvenlik Komutanlığının erbaş ve erler dahil askeri personeli ile Emniyet Teşkilatının Emniyet Hizmetleri
Sınıfına mensup personelinden, Hayatını kaybetmiş olanların eş veya çocuklarından birisi, eş ve çocuğu yoksa anne veya babasından birisi bir defaya mahsus yararlanabileceklerdir.
13. Bu sebeple başvuran her ne kadar 5510 sayılı Kanunun 47 nci maddesi kapsamında vazife malulü sayılan eşinden dolayı dul aylığı almakta ise de; eşin anılan madde hükmünde belirtilen hizmet sınıflarında ve görevlerde bulunmamış olduğu tespit edilmiştir.
14. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın vazife malulü sayılan eşinin; Türk
Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığının erbaş ve erler dahil askeri personeli ile Emniyet Teşkilatının Emniyet Hizmetleri Sınıfına mensup personel statüsünde görev yapmadığı dolayısıyla yasada aranılan şartların gerçekleşmediği gerekçesiyle başvuranın ÖTV muafiyetli araç iktisabı talebinin reddi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
15. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idarenin karara karşı başvuru yollarını gösterme ilkesine uygun davranmadığı anlaşıldığından, bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
16. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup görevli ve yetkili yer Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURAN ve GELİR İDARESİ BAŞKANLĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi