|
ÖZET: Başvuran, 6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen Kahramanmaraş merkezli depremler sırasında Pınar Mahallesi’nde ikamet ettiğini, ancak resmi kayıtlarda Toros Mahallesi’nde görünmesi nedeniyle aldığı deprem yardımlarını iade ettiğini belirtmiştir. Başvuran, AFAD personelinin hatası nedeniyle yardımların kendisine ulaşmadığını ve yaşadığı mağduriyetin giderilmesini talep etmiştir.
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı, başvuranın ikametgah adresinin Toros Mahallesi olduğunu ve bu adresteki konutun “orta hasarlı” olarak değerlendirildiğini bildirmiştir. Bu nedenle, başvurana toplamda 52.000 TL’lik destek ödemesi yapılmış, ancak başvuranın fiilen ikamet ettiği Pınar Mahallesi’ndeki konut “az hasarlı” olarak tespit edildiği için kira yardımı ödemesi yapılmamıştır. İdare, başvuranın resmi adresindeki konutun durumu nedeniyle hukuka uygun hareket ettiğini ifade etmiştir. Sonuç olarak, başvuranın talebi, idarenin açıklamaları ve ilgili mevzuat çerçevesinde değerlendirildiğinde, başvurunun reddine karar verilmiştir. Başvuran, bu karara karşı yargı yoluna başvurma hakkına sahiptir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/14126-S.24.21176
BAŞVURU NO : 2024/10102
KARAR TARİHİ : 27.12.2024
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : AFET VE ACİL DURUM YÖNETİMİ BAŞKANLIĞI
Başvuranın afetzede deprem yardımından faydalanma talebi
BAŞVURUNUN KONUSU :
hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 14.08.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda, başvuran dilekçesinde kayıtlı hususlarda özetle; 6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen Kahramanmaraş merkezli depremi Pınar Mahallesinde bulunan evinde yaşadığını fakat ikametgahı eski adresi olan Toros Mahallesi 78102 Sokak ta gözükmesi sebebiyle almış olduğu deprem yardımlarını iade ettiğini, bu yardımların tekrar verileceğinin belirtilmesine rağmen AFAD personelinin hatası sebebiyle ödenmediğini. Deprem yardımlarının aynı evi beraber paylaştığı TC Kimlik nolu adına yatırıldığını fakat kira yardımlarının ödenmediğini ve bu kapsamda yapılan talebinin reddedildiğini belirterek mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kamu Denetçiliği Kurumumuzca şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla şikayet edilen İdareden 23/09/2024 tarihli ve 06/11/2024 tarih ve sayılı bilgi belge talep yazısı yazılmıştır. Belirtilen yazılarımıza istinaden Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı tarafından Kurumumuza gönderilen 15/11/2024 tarihli ve – – sayılı cevabi
yazı ile eklerinde ilgili idare tarafından özetle:
2.1. Kahramanmaraş İli Pazarcık ve Elbistan İlçelerinde 06.02.2023 tarihinde meydana gelen deprem afetleri nedeniyle Kahramanmaraş, Gaziantep, Şanlıurfa, Diyarbakır, Adana, Adıyaman, Osmaniye, Hatay, Kilis, Elazığ ve Malatya illerinde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı hasar tespit ekiplerince konutları yıkık, acil yıktırılacak, ağır hasarlı veya orta hasarlı olarak değerlendirilen konutlarda fiilen
ikamet eden afetzedeler için Taşınma ve Barınma Destek Ödemesinin yapılması Makam Oluru kapsamında kararlaştırıldığı.
2.2. Afet Yönetim ve Karar Destek Sistemi (AYDES) üzerinden yapılan inceleme neticesinde; Nüfus ve
Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü verilerine göre ‘ın deprem anında Toros Mah. 78102
Sk. Apt. No: İç Kapı No: Çukurova/ADANA adresinde (Adres No: ) ikamet ettiği görüldüğü; bahse konu adreste bulunan yapının Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı hasar tespit ekiplerince askı kodu ile “orta hasarlı” olarak değerlendirildiği. Bu sebep ile adına 10.000-TL hane başı nakdi destek ödemesi ile 15.000-TL taşınma yardımı ve 27.000-TL kira destek ödemesi yapılması için toplamda 52.000-TL ödeme emri oluşturulduğu tespit edildiği. Başkanlığın Acil
Yardım Hesabına sadece 27.000-TL iade edildiği ve ‘ın başvurusu iade olarak güncellenerek kira ödemesi durdurulduğu 2.3. ‘ın kızı adına; Pınar Mah. 74028 Sk. Apt. Blok No: İç Kapı
No: Seyhan/ADANA adresinde (Adres No: ) bulunan ve güncel hasar durumu askı kodu ile “az hasarlı” olarak değerlendirilen konut için 10.000-TL hane başı nakdi destek ödemesinin yapılması adına ödeme emri verildiğinin tespit edildiği. Konutları az hasarlı veya hasarsız olarak değerlendirilen konutlar için taşınma ve kira destek ödemesi yapılamadığı belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın; 3.1. “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2 inci maddesinde, “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir.” 3.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde, “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…” , 4. 5902 Sayılı Afet Ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığının Teşkilat Ve Görevleri Hakkında Kanun; 4.1. “Amaç ve Kapsam” başlıklı 1’inci maddesinin ikinci fıkrasında;“ Bu Kanun; afet ve acil durumlar ile sivil savunmaya ilişkin hizmetlerin ülke düzeyinde etkin bir şekilde gerçekleştirilmesi için gerekli önlemlerin alınması ve olayların meydana gelmesinden önce hazırlık ve zarar azaltma, olay sırasında yapılacak müdahale ve olay sonrasında gerçekleştirilecek iyileştirme çalışmalarını yürüten kurum ve kuruluşlar arasında koordinasyonun sağlanması ve bu konularda politikaların üretilmesi ve uygulanması hususlarını kapsar.” , 4.2. “Tanımlar” başlıklı 2’nci maddesinin birinci fıkrasının b bendinde; “Afet: Toplumun tamamı veya belli kesimleri için fiziksel, ekonomik ve sosyal kayıplar doğuran, normal hayatı ve insan faaliyetlerini durduran veya kesintiye uğratan doğal, teknolojik veya insan kaynaklı olayları,…….ifade eder.”,
5. 4123 Sayılı Tabii Afet Nedeniyle Meydana Gelen Hasar Ve Tahribata İlişkin Hizmetlerin
Yürütülmesine Dair Kanunun; 5.1. 5’inci maddesinde; “Bu Kanun kapsamına giren yörelerde fiilen oturdukları konutları veya fiilen kullandıkları işyerleri tabii afet nedeniyle hasar görenlere 7269 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde yapılacak hasar tespitlerine göre, yapılacak yardımın miktar, usul ve esasları Cumhurbaşkanınca belirlenir. Ödemeler zarar görenlerin malik veya kiracı durumunda olup olmadıklarına bakılmaksızın hak sahipliği dışında karşılıksız olarak Cumhurbaşkanlığınca uygun görülecek fonlardan yapılır.”
6. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 6.1. Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliği’nin “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde; “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır.” hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuran, 6 Şubat tarihinde meydana gelen Kahramanmaraş Pazarcık ve Elbistan merkezli depremler de
Pınar mahallesinde bulunan evinde ikamet ettiğini fakat kayıtlarda ikametgah adresi olarak Toros Mahallesi
78102 Sokak gözükmesi sebebiyle almış olduğu deprem yardımlarının bir kısmını iade ettiğini ve gerçek
adresi üzerinden yardım yapılacağın belirtilmesine rağmen kendisine yardım yapılmadığını belirterek mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
9. Ülkemiz, 6 Şubat 2023 tarihinde Türkiye merkez üssü Kahramanmaraş’ın Pazarcık ve Elbistan ilçeleri olan 7.7 ve 7.6 büyüklüklerinde iki büyük deprem yaşamıştır. “Asrın Felaketi” olarak nitelendirilen söz konusu depremler ve akabinde meydana gelen yüzlerce artçı deprem toplamda 11 ilde çok büyük yıkımlara yol açmıştır. Bu depremler şiddet ve bazı Avrupa ülkelerinden daha geniş bir alanda gerçekleştiğinden kapsadığı alan açısından bakıldığında yakın tarihte eşi benzeri olmayan felaketler niteliğindedir.
Nitekim yaşanan depremler sonucunda 48 binden fazla insanımız hayatını kaybetmiş, yarım milyondan 1 fazla bina hasar görmüş, iletişim ve enerji alt yapısı zarar görmüş ve önemli maddi kayıplar oluşmuştur.
AFAD verilerine göre 11 vilayette 38 binden fazla bina yıkılmış 200 bin civarında yapı orta hasar almıştır.
Sosyal devlet ilkesi gereğince depremden etkilenen bölgede yaşayan halkın deprem sebebiyle yaşadığı mağduriyeti gidermek için kamu kurum ve kuruluşlarınca çeşitli yardımlar yapılmıştır. AFAD deprem
1
Bknz, 2023 Kahramanmaraş ve Hatay Depremleri Raporu, Türkiye Cumhuriyeti Strateji ve Bütçe Başkanlığı, s.6
bölgesinde bulunan her konut için hak sahiplerine deprem yardımı, taşınma yardımı ve kira desteği yardımlarında bulunmuştur.
10. AFAD tarafından kurumumuza sunulan bilgi ve belgelerden başvuranın adres kaydının Afet Yönetim ve Karar Destek Sistemi (AYDES) üzerinden yapılan inceleme neticesinde Toros Mah. 78102 Sok.
Apt. No: İç Kapı No: Çukurova/ADANA adresi gözükmesi ve bu yapının Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yapılan hasar tespit işlemleri sırasında askı kodu ile
“orta hasarlı” olarak değerlendirilmesi sebebiyle, başvurana hane başı destek ödemesi, taşınma yardımı ve ilgili aylar için kira destek ödemesi sağlanmış olup toplamda 52.000 TL ödeme yapıldığı anlaşılmıştır.
11. Başvuranın da ifade ettiği üzere adres kaydı, resmi kayıtlar da “Toros Mah. 78102 Sok. Apt.
No: İç Kapı No: Çukurova/ADANA” olarak yer almaktadır. Bu adreste yer alan bağımsız bölüm orta hasarlı olarak Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından tespit edilmiştir. Başvuranın orta hasarlı olarak tespit edilen konutu sebebiyle hak sahipliği olarak hane başı destek ödemesi, taşınma yardımı ve kira destek ödemelerini AFAD Başkanlığından almıştır. Bu noktada İdarenin, başvuranın resmi adresindeki binanın orta hasarlı olması nedeniyle ilgi ödemeyi tesis etmesinde hukuka aykırılık mevcut değildir.
Buna karşın başvuranın ifade ettiği üzere, başvuran asrın depreminin olduğu dönemde “Toros Mah. 78102
Sok. Apt. No: İç Kapı No: Çukurova/ADANA” oturmamaktadır. Başvuranın Kurumumuza sunmuş olduğu ilgili fatura abonelikleri ve Seyhan İlçe Emniyet Müdürlüğü’nün yapmış olduğu tahkikata ilişkin belgelerin tetkikinde, kayıtlarda adres bilgisi olarak Toros Mah. 78102 Sok.
Apt. No: İç Kapı No: Çukurova/ADANA görülmeye devam etse de, fiili olarak Pınar Mah. 74028 Sok.
Apt. blok Seyhan/ADANA adresinde oturduğu anlaşılmaktadır.
12. AFAD tarafından ödemeler hakkaniyete uygun olarak yine başvuranın ifade ettiği gibi fiili olarak oturulan adrese göre gerçekleşmektedir. Başvuranın fiili olarak ikamet etmiş olduğu Pınar Mah. 74028
Sok. Apt. blok Seyhan/ADANA adresinde yer alan konutu Çevre Şehircilik ve İklim
Değişikliği Bakanlığı yetkililerince yapılan hasar tespiti sırasında askı kodu ile “az hasarlı” olarak değerlendirilmiştir.
AFAD tarafından 6 Şubat Asrın depremi sebebiyle hak sahiplerine yapılan yardımlarda orta ve ağır hasarlı konuta sahip olup hak sahipliği tespit edilen kişilere başvurana hane başı destek ödemesi, konutu boşalta bilmeleri için taşınma yardımı, orta ve ağır hasarlı olarak tespit edilen konutlarda oturulamayacağı için kira destek ödemesi yapılmaktadır. Bunun yanı sıra konutu az hasarlı olarak tespit edilen binalardaki kişilerin bu konutlarında oturmalarına engel bir durum oluşmaması sebebiyle, taşınma yardımı ve kira destek ödemelerinden yaralanamamaktadırlar. Nitekim başvuran, deprem sonrası az hasarlı olan binasından ayrılmak zorunda kaldığını, binanın oturulmaz halde olduğunu değil, oturmaya devam ettiği binadaki kira artışlarının çok fazla olması nedeniyle kira yardımı talep ettiğini ifade etmiştir.
Bu noktada İdare, başvuranın ifade ettiği şekilde “deprem tarihinde ikamet ettiği Pınar mahallesinde depremi yaşamış olmasına rağmen maalesefki ikametgahı eski adresi Toros Mahallesi olarak kaldığı için” kira ödemeleri geri almış değildir. Aksine ikametgahı olan Pınar mahallesinde’ki evi “Orta Hasarlı” olduğu için ödeme yapmıştır. Fiilen oturduğu binanın farklı olduğu ve fiilen oturduğu bina “az hasarlı olduğu” tespit edildiği için, kira destek ödemesi geri alınmıştır. Kira destek ödemesi, az hasarlı binalarda ödenme imkanı olmadığı için, İdarenin fiili durumu tespiti sonrası yaptığı işlemde hukuka aykırılık mevcut değildir.
13. Başvuranın kendi beyanından, fatura abonelikleri ve ilgili emniyet müdürlüğünün tespitlerinde fiili olarak ikamet ettiği konutun az hasarlı olması sebebiyle AFAD tarafından yapılan kira ödemelerinin geri alınması ve tekrar başvurana ödenmemesi konusunda hukuka aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 14. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurunun incelenmesi ve araştırılması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin ilgili idare tarafından zamanında ve gerekçeli olarak iletilmediği, böylece
“kararların gerekçeli olması” ve “makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranılmadığı; anlaşılmış olup idareye bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
15. 6328 sayılı Kanun’un 21. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA ve AFET VE ACİL DURUM BAŞKANLIĞI’na tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Mehmet AKARCA
Kamu Başdenetçisi