Sayıştay, KİK, Yargıtay ve Danıştay Kararları, Bakanlık Görüşleri

ÖZET: Başvuran, 6 Şubat 2023 tarihli depremin ardından kira yardımı, konut tahsisi, sosyal yardım ve yaşlılık aylığı taleplerinde bulunmuştur. Başvurusu, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı tarafından incelenmiş ve başvurana 10.000 TL hane başı nakdi destek ile 15.000 TL taşınma yardımı yapılmıştır. Ayrıca, başvuranın KYK Battalgazi Öğrenci Yurdu’nda ücretsiz konakladığı ve konteyner kentte barındığı tespit edilmiştir. Bu nedenle, kira yardımı talebi reddedilmiştir. Başvuranın konutunun “orta hasarlı” olarak değerlendirilmesi ve güçlendirme başvurusu yapılmaması nedeniyle, konut tahsisi için kura listesine kaydedildiği belirtilmiştir.

Sosyal yardım talepleri ise, başvuranın BAĞ-KUR’lu olması ve hane gelirinin muhtaçlık sınırını aşması nedeniyle reddedilmiştir. Yaşlılık aylığı talebi de, gerekli prim gün sayısının veya yaş şartının sağlanmaması nedeniyle kabul edilmemiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, yapılan işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık olmadığına karar vermiştir. Başvuranın, kararın tebliğinden itibaren yargı yoluna başvurma hakkı bulunmaktadır.

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2024/13256-S.24.19942

BAŞVURU NO : 2024/8283

KARAR TARİHİ : 29.11.2024

RET KARARI ,TCKN:

SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI

BAŞVURUYA KONU İDARE :

AFET VE ACİL DURUM YÖNETİMİ BAŞKANLIĞI

BATTALGAZİ KAYMAKAMLIĞI

Başvuranın tarafına deprem kira yardımı ödenmesi, konut verilmesi,

BAŞVURUNUN KONUSU :

sosyal yardım yapılması ve yaşlılık aylığı bağlanması talepleri ile yaşlılık aylık tutarı bilgisine itirazı hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 04.07.2024

I. BAŞVURANIN İDDİALARI VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle; depremin gerçekleştiği 06.02.2023 tarihinden geçerli olmak üzere tarafına kira yardımı yapılmasını, aynı çerçevede hak sahibi kabul edilerek tarafına konut verilmesini, tarafına sosyal yardım yapılmasını ayrıca 142 günlük isteğe bağlı sigortalılığı ile 5 günlük sigortalılığı geçerli kabul edilerek tarafına kısmi yaşlılık aylığı bağlanmasını talep etmekte, ayrıca e-devletteki emekli maaş hesaplama uygulamasında kanunda öngörülen en düşük aylık tutarından daha düşük tutarın görülmesini şikayet etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığından alınan; 2.1. 27.07.2023 tarihli ve E 3 sayılı yazıda özetle; Afet Yönetim ve Karar

Destek Sistemi (AYDES) üzerinden yapılan inceleme sonucu başvuran adına 10.000,00

TL Hane Başı Nakdi Destek ödemesi ile 15.000,00 TL Taşınma Yardımı yapıldığı, başvuranın 27.02.2023-29.07.2023 tarihleri arasında KYK Battalgazi Öğrenci Yurdunda (Batalgazi/MALATYA)

ücretsiz olarak konakladığı daha sonra afetzedelerin barınma ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulan

Konteyner kentte adına konteyner verildiği tespit edildiği, ikamet konutlarının hasar durumu “yıkık”, “acil yıktırılacak”, “ağır hasarlı” ve “orta hasarlı” olan afetzedelerden barınması

Aydes incelemelerinde numaralı hak sahipliği başvurusunda orta hasardan hak sahibi kabul edildiği ve güçlendirme ruhsatı başvurusu yapılmadığı görüldüğü, güçlendirme başvurusu yapılmayan orta hasar konutların ağır hasar olarak değerlendirildiği, başvuranın kura listesinde gözükmekte olup çekilecek olan kuralarda tarafına konut çıkması halinde tarafına bilgi verileceği, 3. Battalgazi Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfından alınan; 3.1. 25.08.2023 tarihli ve 3 sayılı yazıda başvuran adına 1.000,00 TL nakdi yardım yapılmasına karar verildiği, 3.2. 14.03.2024 tarihli ve sayılı yazıda başvuranın BAĞ-KUR’lu olması hanede kişi başına düşen gelirin net asgari ücretin 1/3’ünden yüksek olması ve başvuranın 3294 sayılı

Kanun kapsamında bulunmaması nedeniyle yardım talebinin reddedildiği, 4. Yeşilyurt Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfından alınan 21.03.2024 tarihli ve sayılı yazıda; başvuranın annesi ( . adına yapılan başvuruda . ’nın aldığı evde bakım aylığı ve adına kayıtlı görünen meskenin rayiç değeri dikkate alınarak yapılan hesaplamada kişi başına düşen gelirin muhtaçlık sınırının aştığından talebinin reddedildiği, 5. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü Bağımsız ve

Hizmet Akdiyle Çalışanlar Emeklilik Daire Başkanlığından alınan 16.07.2024 tarihli ve Esayılı yazıda özetle; 5.1. Başvuranın ilk defa 01.02.1996 tarihinde 4/1-(a) kapsamında çalışmaya başladığı, 18.11.2022 tarihiden itibaren de 4/1-(b) kapsamında tescilinin yapıldığı ve 4/1-(a) kapsamında 4726 gün, 4/1-(b)

kapsamında 12.801,60 TL olan prim borcunu ödediği takdirde 2024/Temmuz ayı dahil 202 gün ve 540 gün askerlik borçlanması olmak üzere toplam 5468 prim ödeme gün sayısı bulunduğu, 5.2. 04.03.2023 tarihli Gelir/Aylık/Ödenek Talep Belgesi ile E-Devlet üzerinden 4/1-(a) kapsamında yaşlılık aylığı bağlanabilmesi için talepte bulunduğu, talebine istinaden dosyanın tetkiki neticesinde yaşlılık aylığına hak kazanma koşullarının 5510 sayılı Kanun’un geçici 95’inci maddesi gereği 25 yıl sigortalılık süresi 5825 prim gün sayısı veya 506 sayılı Kanun’un geçici 81’inci maddesinin (C) bendine göre ise, 15 yıl 60 yaş 3600 prim ödeme gün sayısı koşullarına tabi olduğu, ancak aylık bağlanabilmesi için gerekli olan

5825 prim gün sayısı şartını veya 60 yaş şartını yerinde getiremediğinden talebinin reddedilerek 05.06.2023

tarihinde tarafına bilgi verildiği, 5.3. 18.04.2023 tarihli Gelir/Aylık/Ödenek Talep Belgesi ile E-Devlet üzerinden 4/1-(a) kapsamında malullük aylığı bağlanması için talepte bulunması üzerine 12.07.2023 tarihinde Malatya Eğitim ve

Araştırma Hastanesine sevkinizin yapıldığı, anılan hastanece adına düzenlenen 19.07.2023 tarihli ve sayılı sağlık kurulu raporunun Kurum Sağlık Kuruluna gönderildiği ve anılan Kurulun

02.08.2023 tarih, sayılı kararında ağır düzeyde çalışma gücünü kaybetmediğine (Malul

olmadığınıza) karar verildiği ve 23.10.2023 tarihinde tarafına bilgi verildiği, 5.4. Bu defa 09.01.2024 tarihli Gelir/Aylık/Ödenek Talep Belgesi ile E-Devlet üzerinden 4/1-(a)

kapsamında yaşlılık aylığı bağlanabilmesi için yeniden talepte bulunduğu ancak aylık bağlanabilmesi için gerekli olan 5825 prim gün sayısı şartını veya 60 yaş şartını yerinde getiremediğinden talebinin reddedilerek

17.01.2024 tarihinde tarafına bilgi verildiği,

5.5. 10.02.2024 tarihli Gelir/Aylık/Ödenek Talep Belgesi ile E-Devlet üzerinden 4/1-(a) kapsamında yeniden malullük aylığı bağlanması için talepte bulunması üzerine 06.02.2024 tarihinde İnönü Üniversitesi

Tıp Fakültesi Turgut Özal Araştırma Hastanesine sevkinin yapıldığı, ancak anılan Hastanece düzenlenen herhangi bir sağlık kurulu raporunun Kuruma ulaşmadığı, dolayısıyla malullük tespit işlemlerinin tamamlanamadığı, 5.6. Bu çerçevede yaşlılık aylığına ilişkin hak kazanma koşullarından 5825 prim gün sayısı şartını veya

60 yaş şartını yerine getirerek ilgili sosyal güvenlik il müdürlüğü /sosyal güvenlik merkezine yeniden aylık

bağlanması talebinde bulunması halinde hakkında gerekli işlemlerin yapılacağı, İfade edilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

6. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkraları; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 7. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 8. 506 sayılı sosyal Sigortalar Kanunun geçici 81 inci maddesi; “B) 23/05/2002 tarihinde; …

m) Sigortalılık süresi 6 (dahil) yıldan fazla, 7 yıldan az olan kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 52 yaşını doldurmaları, sigortalılık süresi 5 (dahil) yıldan fazla, 6 yıl 6 aydan az olan erkekler 25 yıllık sigortalılık süresini ve 56 yaşını doldurmaları ve en az 5825 gün, …

Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş bulunmaları şartı ile yaşlılık aylığından yararlanabilirler.

a) 23/05/2002 tarihinde 15 yıllık sigortalılık süresini kadın ise 50, erkek ise 55 yaşını doldurmuş ve 3600 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş bulunanlara istekleri halinde yaşlılık aylığı bağlanır.

b) 23/05/2002 tarihinde (a) bendinde öngörülen şartları yerine getiremeyenlerden bu şartları; …

be) 24/05/2014 tarihinden sonra yerine getiren erkekler 60 yaşını doldurmuş olmaları, Şartı ile yaşlılık aylığından yararlanabilirler.

9. 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanununun; 9.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; korunmaya, bakıma veya yardıma ihtiyacı olan aile, çocuk, engelli, yaşlı ve diğer kişilere götürülen sosyal hizmetlere ve bu hizmetleri yürütmek üzere kurulan teşkilatın kuruluş, görev, yetki ve sorumluluklar ile faaliyet ve gelirlerine ait esas ve usulleri düzenlemektir.”, 9.2. “Korunmaya, bakıma, yardıma ihtiyacı olan engelli, yaşlı ve diğer kişilere ilişkin hususlar” başlıklı 26 ncı maddesinde; “Korunmaya, bakıma, yardıma ihtiyacı olan aile, engelli, yaşlı ve diğer kişilerin tespiti, incelenmesi ve bunların sosyal hizmetlerden yararlandırılmasına ilişkin esaslar bir yönetmelikle düzenlenir.”, 9.3. Ek 5 inci maddesinde; “Doğal afet bölgelerinde afetzedelere yönelik sosyal hizmet müdahaleleri için gerekli öncü, geçici ve sürekli ekipler, Kurum Genel Müdürünün onayıyla kurulur. Bu ekipler ile diğer

Kurum personelinin düzenli bir eğitim programından geçirilmesi için gerekli bütün önlemler alınır.Afet bölgesinde görevlendirilen personelin, hizmetin gerektirdiği ihtiyaçları karşılanır.”, 9.4. Ek 6 ncı maddesinde; “Doğal afet bölgelerindeki ilçe sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakıflarının mütevelli heyetlerine, ilçe sosyal hizmetler müdürü, mütevelli heyeti üyesi olarak katılır. Bu vakıflarda afet çalışmaları süresince, sosyal hizmet uzmanları istihdam edilebilir.” 10. 3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanununun; 10.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; fakru zaruret içinde ve muhtaç durumda bulunan vatandaşlar ile gerektiğinde her ne suretle olursa olsun Türkiye’ye kabul edilmiş veya gelmiş olan kişilere yardım etmek, sosyal adaleti pekiştirici tedbirler alarak gelir dağılımının adilane bir şekilde tevzi edilmesini sağlamak, sosyal yardımlaşma ve dayanışmayı teşvik etmektir.”, 10.2. “Kapsam” başlıklı 2 nci maddesinde; “Fakrü zaruret içinde ve muhtaç durumda bulunan kanunla kurulu sosyal güvenlik kuruluşlarına tabi olmayan ve bu kuruluşlardan aylık ve gelir almayan (…)(1)

vatandaşlar ile geçici olarak küçük bir yardım veya eğitim ve öğretim imkanı sağlanması halinde topluma faydalı hale getirilecek, üretken duruma geçirilebilecek kişiler bu Kanun kapsamı içindedir.

Ancak, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde sayılan genel sağlık sigortalısı ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin 5510 sayılı

Kanun gereği ödedikleri katılım payları bu Kanun kapsamındadır. Ancak yıl içinde ödenen tutarlar, takip eden yılda Hazine tarafından Fona geri ödenir.

Ayrıca, kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulu sosyal güvenlik kuruluşlarına tabi olmakla veya bu kuruluşlarca aylık veya gelir bağlanmış olmakla birlikte, Fon Kurulunca belirlenecek ölçütlere

göre; hane içindeki kişi başına düşen geliri, onaltı yaşından büyükler için belirlenen aylık net asgari ücretin 1/3’ünden az olan kişilerden fakir ve muhtaç durumda bulunanlar da bu Kanun kapsamındadır.

Her türlü acil durum ve afetten zarar görenler ve şehit yakınları ile gaziler ise, Fon Kurulu ile Sosyal

Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarınca belirlenecek kriter ve süreler çerçevesinde bu Kanun ile sağlanacak haklardan yararlandırılır.”, 11. 5902 sayılı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında

Kanununun “Amaç ve kapsam” başlıklı 1 inci maddesinde; “(1) Bu Kanunun amacı, afet ve acil durumlar ile sivil savunmaya ilişkin hizmetleri yürütmek üzere, Başbakanlığa bağlı Afet ve Acil Durum

Yönetimi Başkanlığının kurulması, teşkilatı ile görev ve yetkilerini düzenlemektir. Başbakan, Başkanlıkla ilgili yetkilerini bir bakan aracılığı ile kullanabilir.

(2) Bu Kanun; afet ve acil durumlar ile sivil savunmaya ilişkin hizmetlerin ülke düzeyinde etkin bir şekilde gerçekleştirilmesi için gerekli önlemlerin alınması ve olayların meydana gelmesinden önce hazırlık ve zarar azaltma, olay sırasında yapılacak müdahale ve olay sonrasında gerçekleştirilecek iyileştirme çalışmalarını yürüten kurum ve kuruluşlar arasında koordinasyonun sağlanması ve bu konularda politikaların üretilmesi ve uygulanması hususlarını kapsar.”, 12. Afet ve Acil Durum Müdahale Hizmetleri Yönetmeliğinin; 12.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Yönetmeliğin amacı; afet ve acil durumlara müdahalede ihtiyaç duyulacak tüm güç ve kaynakları ulusal ve yerel düzeyde planlamak, bu güç ve kaynakların olay bölgesine hızlı ve etkin bir şekilde ulaştırılmasını sağlamak, müdahale hizmetlerini ve bu hizmetlerin koordinasyonundan sorumlu ana ve destek çözüm ortaklarının ve yerel düzeyde sorumlu birimlerin görev ve sorumlulukları ile planlama esaslarını belirlemektir.” 12.2. “Kapsam” başlıklı 2 nci maddesinde; “Bu Yönetmelik, afet ve acil durumlarda müdahale hizmetlerini yürütecek bakanlıklar, kamu kurum ve kuruluşları, valilikler, kaymakamlıklar, özel ve özerk kuruluşlar, sivil toplum kuruluşları ile gerçek kişilerin görev ve sorumluluklarım, bunlar arasındaki işbirliği, koordinasyon ye karşılıklı yardımlaşma esaslarını kapsar.”, 13. Afet Sebebiyle Hak Sahibi Olanların Tespiti Hakkında Yönetmeliğinin; 13.1. “Kapsam ” başlıklı 3 üncü maddesinde; “Bu Yönetmelikte yer alan “Hak sahibi” deyimi, afetzedelerin, yıkılan veya ağır hasar gören binalarla olan mülkiyet ilişkilerini ve yeniden yapılacak binalardan veya verilecek inşaat kredisinden yararlanabilme durumlarını ifade eder.”, 13.2. “Kendilerine ait konutları zarar görenlerin durumu” başlıklı 4 üncü maddesinde; “a) Afet sebebiyle, kendilerine ait bulunan konutları yıkılan, yanan veya oturulamayacak derecede ağır hasar gören afetzede aileler, b) Kendilerine ait konutları muhtemel bir afete maruz bulunan aileler, c) Afet gören yerlerin bitişiğinde veya yakınında, üzerinde bina yaptırılmak üzere İmar ve İskan Bakanlığınca tespit edilip imar planına dahil edilen veya bu konutları için kıymet belgesi verilen aileler, Hak sahibi sayılırlar ve bu ailelere yeniden konut yapılır veya konut kredisi verilir”, 13.3. “Hak sahipliğinin devir ve tebdil edilemeyeceği” başlıklı 11 inci maddesinde; “Hak sahipliği, ilişkin bulunduğu konut, ya da işyeri için hüküm ifade eder; konuta ilişkin hak sahipliğin işyerine, işyerine ilişkin hak sahipliğin de konuta tebdili mümkün değildir. Afetzedelik ve buna ilişkin hak sahipliği üçüncü

şahıslara devrolunamaz. Afetten zarar gören bir taşınmaz malı, afetten sonra satış veya başka şekillerle devralan üçüncü şahıslar da hak sahibi niteliğini kazanamazlar.” 14. 03/03/2015 tarihli ve 2928 sayılı Sosyal ve Ekonomik Destek Hizmetleri Hakkında

Yönetmeliğin; 14.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Yönetmelik, yoksulluk içinde olup temel ihtiyaçlarını karşılayamayan ve hayatını sürdürmekte güçlük çeken çocuk ve gençlerin bakımı konusunda ailelerin desteklenmesi amacıyla verilecek sosyal ve ekonomik destek hizmetine ilişkin esas ve usullerin düzenlenmesi amacıyla hazırlanmıştır”, 14.2. “Sosyal ve ekonomik destekten yararlanacaklar” başlıklı 6 ncı maddesinde; “(1) Sosyal ve

ekonomik destek hizmetlerinden yararlanacaklar şunlardır:

a) Haklarında bakım tedbiri kararı verilerek sosyal hizmet kuruluşlarında bakılan ve desteklendikleri takdirde ailesi veya yakınları yanına verilebilecek çocuklar.

b) Ekonomik yoksunluk nedeniyle, desteklenmedikleri takdirde korunmaya muhtaç duruma düşecek olanlardan haklarında bakım tedbiri kararı alınmaksızın sosyal ve ekonomik destek hizmetinden yararlandırılarak ailesi veya yakınları tarafından bakılabilecek çocuklar.

c) Bakım tedbir kararlı iken yaş sınırlarını tamamlamaları nedeniyle, sosyal hizmet kuruluşlarından veya koruyucu aile yanından ayrılanlardan iş ve meslek edinme kursuna veya eğitimlerine devam eden veya bir iş ve meslek sahibi olamayıp desteklenmedikleri takdirde muhtaç duruma düşecek olan gençler.

ç) Olağanüstü bir felaket, tabii afet, hastalık veya kaza geçirerek belirli bir süre kendisinin ve geçindirmekle yükümlü bulunduğu aile fertlerinin temel ihtiyaçlarını karşılayamayacak durumda olanlar ile hayati tehlike arz eden ve ameliyat gerektiren durumlarla karşılaşan veya vefat eden kişilerin çocukları

…

(3) Sosyal ve ekonomik destek hizmetinden birinci fıkranın (a) ve (b) bentlerinde sayılanlar öncelikle yararlandırılır. Birinci fıkranın diğer bentlerinde sayılanlardan, bütçe ödeneklerinin yeterliliği ölçüsünde yıl içinde hangilerine öncelik verileceğine Genel Müdürlükçe karar verilir.”

, hükümleri yer almaktadır.

IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

15. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde, başvuran hakkında tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durumun bulunmadığı değerlendirildiğinden, ret kararı verilmesine ilişkin öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 16. Başvuran özetle, depremin gerçekleştiği 06.02.2023 tarihinden geçerli olmak üzere tarafına kira yardımı yapılmasını, aynı çerçevede hak sahibi kabul edilerek tarafına kalıcı konut verilmesini, bunlar

dışında tarafına sosyal yardım yapılmasını, yaşlılık aylığının bağlanmasını talep ettiği, ayrıca SGK uygulamasında bağlanacak aylık tutarının 12.500 TL’den düşük görünmesini şikayet etmektedir.

17. İdareden alınan bilgi ve belgelerde özetle; 17.1. Başvuranın kira yardımı ve konut talebine yönelik olarak; barınması KYK ve Konteyner Kentlerde karşılanan afetzedeler için kira yardımı yapılmadığı, bu çerçevede 27.02.2023-29.07.2023 tarihleri arasında KYK Battalgazi Öğrenci Yurdunda (Battalgazi/MALATYA) ücretsiz olarak konaklayan daha sonra afetzedelerin barınma ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulan Konteyner kentte adına konteyner verildiği tespit edilen başvurana kira yardımı yapılmadığı, başvuranın deprem konutu dağıtımı yönünden hak sahipliği başvurusunun kabul edildiği, kuranın çıkması halinde başvuranın kalıcı konutunun teslim edileceği, 17.2. Sosyal yardım talebine yönelik olarak; başvurana 1.000,00 TL yardım yapıldığı bundan başka başvuranın BAĞ-KUR sigortalısı olması, hanesinde kişi başına düşen gelirin net asgari ücretin 1/3’ünden yüksek olması ve 3294 sayılı Kanun kapsamında olmaması nedeniyle başkaca sosyal yardım yapılmadığı, 17.3. Yaşlılık aylığının bağlanmasına yönelik olarak; 506 sayılı Kanunun geçici 81 inci maddesi uyarınca yaşlılık aylığının bağlanması başvuranın için ya 25 yıl sigortalılık süresini ve 5875 prim ödeme gün sayısını doldurması ya da 15 yıl sigortalılık süresini, 3600 prim ödeme gün sayısını ve 60 yaşını doldurması gerektiği, 01.01.1978 doğumlu ve hâlihazırda 202 gün karşılığı primi ödenmemiş toplam 5468 prim ödeme gün sayısı olan başvuranın anılan iki şarttan herhangi birisini yerine getirmediğinden aylığının bağlanmadığı, İfade edilmiştir.

18. Bu çerçevede başvurunun; başvurana kira yardımı ödenmesi ve tarafına kalıcı konut verilmesi, sosyal yardım yapılması ve son olarak yaşlılık aylığının bağlanması talepleri altında üç başlık altında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.

Kira yardımı ve kalıcı konut teslimi talepleri yönünden 19. Bilindiği üzere, 06 Şubat 2023 günü merkez üssü Kahramanmaraş’ın Pazarcık ve Elbistan ilçelerinde ülkemiz açısından “asrın felaketi” olarak nitelendirilen 7,7 ve 7,6 büyüklüğünde iki farklı depremin gerçekleşmesi nedeniyle yaklaşık 13,5 milyon vatandaşın bulunduğu 10 ilde büyük bir yıkım yaşanmış, 08.02.2023 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanlığı Kararı ile Anayasa’nın 119. maddesi ile 2935 sayılı Olağanüstü Hal Kanunu’nun 3’üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre Kahramanmaraş, Adana, Adıyaman, Diyarbakır, Gaziantep, Hatay, Kilis, Malatya, Osmaniye ve

Şanlıurfa’da 8 Şubat 2023 gününden itibaren 90 gün süreyle olağanüstü hal ilan edilmiştir.

20. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasında devletimizin nitelikleri sayılırken “sosyal devlet” ilkesine açıkça vurgu yapılmış olup, bu ilkeye göre devlet; muhtaç durumda olan kişiler için sosyal hizmet ve yardım faaliyetlerini yürütmek, bu alanda ilgili kamu kurum ve kuruluşları ile gönüllü kuruluşlar arasında işbirliği ve koordinasyonu sağlamayı asli görevlerinden biri olarak kabul etmiştir. Bu kapsamda, yaşanan depremler ve sonrasındaki artçı sarsıntılar sonucu Genel Hayata Etkili Afet Bölgesi kabul edilen 11 ilimizde afetten etkilenen hanelerin acil ve temel ihtiyaçlarının karşılanabilmesi amacıyla sosyal yardımlara ihtiyaç duyulduğundan devletimiz; tüm kurumları, sivil toplum kuruluşları ve milleti ile beraber deprem bölgesinde

insanüstü faaliyetler yürüterek ilk günden itibaren vatandaşlarımıza her türlü desteği sağlamak için ciddi ve kapsamlı tedbirler almıştır.

21. Ayrıca, AFAD Başkanlığı tarafından afete maruz kalan vatandaşların ihtiyaçlarının internet üzerinden de karşılanabilmesi için çeşitli uygulamaların hayata geçirildiği, Çevre Şehircilik ve İklim

Değişikliği Bakanlığı Hasar Tespit Ekipleri tarafından yıkık, acil yıkılacak, ağır ve orta hasarlı ile az hasarlı olarak tespit edilen hanelere acil ihtiyaçlarının karşılanması için 10 bin TL “hane başı destek ödenmesi” yapıldığı, bu ödeme için Afet Bölgesi kabul edilen 11 ilimizdeki afetzedelerin il ve ilçelerde kurulan AFAD müracaat noktalarına başvurmaları, afet bölgesi dışında olan afetzedelerin ise İl AFAD Müdürlüklerine başvurmaları gerektiği, İl AFAD Müdürlükleri tarafından gerekli kontroller yapıldıktan sonra ödemelerin

T.C Ziraat Bankası hesabı bulunan vatandaşların doğrudan hesabına, hesabı bulunmayan vatandaşların ise

TC kimlik numaraları üzerinden PTT’ye yatırıldığı, kişilere SMS ile bilgi verildiği belirtilmiştir.

22. Bununla birlikte, Anayasa’nın 60 ıncı maddesinde devletin sosyal güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alma ve teşkilatı kurma yükümlülüğünün mevcut olduğu, Anayasa’nın 65 inci maddesinde ise devletin, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek mali kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getireceği ifade edilmiştir. Zira

Devletin malî kaynaklarının sınırlı olduğu gerçeği, devlete sonsuz bir harcama imkânı tanımamaktadır. Bu maddenin gerekçesinde, mali kaynakların yeterliliğinin “Devletin kaynaklarını zorlamadan tabii bir sınır” olduğu vurgulanmaktadır. Gerekçede, bu kaynakların zorlanması durumunda ekonomik istikrarın bozulacağı, bunun da en fazla bu haklardan yararlananlara zarar vereceği ifade edilmektedir. Dolayısıyla devletin harcamalarını malî kaynaklarının elverdiği ölçüde ve kendisini sarsmayacak bir şekilde gerçekleştirmesi gerekmektedir. Kamu kurumlarının faaliyetlerini yerine getirirken mevcut anayasal sınırlamalar kapsamında ve yürürlükteki kamu mali yönetim ve denetim düzeni içinde hareket etmeleri gerektiği değerlendirilmiştir.

23. Bu kapsamda, somut başvuru hakkında yapılan incelemede; adı geçenin ilk olarak 07.06.2024 tarihinde Kamu Denetçiliği Kurumuna başvurduğu, başvuru hakkında Afet ve Acil Durum Yönetimi

Başkanlığına “Gönderme Kararı” verildiği, akabinde, adı geçenin aynı talebi içerir şikâyet dilekçesi ile yeniden Kurumumuza başvurduğu anlaşılmıştır.

24. Kararımıza istinaden, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığının cevabi yazısında ise özetle; Afet

Yönetim ve Karar Destek Sistemi (AYDES) üzerinden yapılan inceleme sonucu başvuran adına 10.000,00 TL Hane Başı Nakdi Destek ödemesi ile 15.000,00 TL Taşınma Yardımı yapıldığı, başvuranın 27.02.2023-29.07.2023 tarihleri arasında KYK Battalgazi Öğrenci Yurdunda (Batalgazi/MALATYA) ücretsiz olarak konakladığı daha sonra afetzedelerin barınma ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulan Konteyner kentte adına konteyner verildiği tespit edildiği, ikamet konutlarının hasar durumu “yıkık”, “acil yıktırılacak”, “ağır hasarlı” ve “orta hasarlı” olan afetzedelerden barınması

KYK ve Konteyner Kentlerde karşılananlar için kira yardımı yapıldığından barınması KYK yurdu ve talebi üzerine konteyner temini yoluyla sağlanan başvurana kira yardımı yapılmadığı ayrıca numaralı hak sahipliği başvurusunda orta hasardan hak sahibi kabul edildiği ve güçlendirme ruhsatı başvurusu yapılmadığı görüldüğü, güçlendirme başvurusu yapılmayan orta hasar konutların ağır hasar olarak değerlendirildiği, bu çerçevede başvuranın kura listesinde gözükmekte olup çekilecek olan kuralarda tarafına konut çıkması halinde tarafına bilgi verileceği belirtilmiştir.

25. Bu itibarla, ilgili mevzuat hükümleri ile yukarıda yer alan tüm açıklamalar birlikte değerlendirildiğinde; başvurana ücretsiz konaklama sağlandığı ve konteyner verildiğinden kira yardımı yapılmadığı, ayrıca başvuranın konutunun “orta hasarlı” olduğu, güçlendirme başvurusu yapılmayan söz konusu konutun ağır hasarlı olarak değerlendirildiği ve bu çerçevede başvuranın tarafına konut verileceklere ilişkin kura listesine kayıt edildiği anlaşıldığından başvuranın talebinin idarece reddedilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı kanaatine varılmıştır.

Sosyal yardım talepleri yönünden 26. 2022 sayılı 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık

Bağlanması Hakkında Kanunun 2 nci maddesinde kimlerin “muhtaç” olarak kabul edilip engelli aylığı bağlanabileceği ile aynı Kanuna dayanılarak çıkarılan 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz

Türk Vatandaşları ile Engelli ve Muhtaç Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Yönetmeliğin 7 inci maddesinde engelli aylıklarında, aylığa hak kazanma durumları uygun olanların muhtaçlığının; gelir, servet ve harcamalar esas alınarak nasıl belirleneceği, değerlendirme sonucunda kişi başına düşen hane geliri muhtaçlık sınırının altında olanlara ise ne şekilde aylık bağlanacağı ayrıntılı şekilde hüküm altına alınmıştır.

27. Diğer yandan SYD Vakıflarına yönelik olarak ilgili mevzuatında anılan vakıfların özel hukuk tüzel kişiliğine sahip ve yetkili karar organının mütevelli heyeti olduğu, yardımların düzenli aylık niteliğinde olmayıp muhtaç vatandaşların ihtiyaçlarının önem derecesi göz önünde bulundurularak yapıldığı, sosyal inceleme sonrasında muhtaçlık kararının alınması ve ayni-nakdi yardımların yapılmasına ilişkin tüm iş ve işlemlerin vakıflar tarafından yerine getirilmesi gerektiği, vakıflarının yönetim ve temsile yetkili organı olan mütevelli heyetinin atanmış ve seçilmiş üyelerden oluştuğu, mülkî idare amirlerinin vakfın doğal başkanı olduğu, vakıfların Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının idari yapılanması içerisinde yer aldığı, denetimlerinin ise Vakıflar Genel Müdürlüğü ve İçişleri Bakanlığı ile Aile, Çalışma ve Sosyal

Hizmetler Bakanlığı tarafından yapılacağı hususları ayrıntılı bir şekilde açıklanmıştır.

28. Ayrıca 3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanununun 2 nci maddesinin üçüncü fıkrasında ise “… Fon Kurulunca belirlenecek ölçütlere göre; hane içindeki kişi başına düşen geliri, onaltı yaşından büyükler için belirlenen aylık net asgari ücretin 1/3’ünden az olan kişilerden fakir ve muhtaç durumda bulunanlar…” hükmü ile geliri muhtaçlık sınırının altında olanlara “Fon Kurulunca belirlenecek ölçütlere göre” yardım yapılacağı düzenlenmiştir.

29. Somut olayda Battalgazi ve Yeşilyurt Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarından alınan bilgi ve belgelerde; adı geçene 2023 yılında 1.000 TL nakdi yardım yapıldığı, bununla birlikte annesinin 2022 sayılı Yasa kapsamında engelli aylığı talebi ile ilgili olarak yapılan inceleme neticesinde, ilgilinin evde bakım aylığı aldığı ve adına kayıtlı mesken bulunduğu, söz konusu unsurlar dikkate alınarak yapılan hesaplamada hanede kişi başına düşen gelirin muhtaçlık sınırını aştığının tespit edildiği, bu nedenle talebin reddedildiği, bu defa başvuranın sosyal yardım talebiyle yaptığı başvuruda başvuranın BAĞ-KUR’lu olması hanede kişi başına düşen gelirin net asgari ücretin 1/3’ünden yüksek olması ve başvuranın 3294 sayılı Kanun kapsamında bulunmaması nedeniyle yardım talebinin reddedildiği görülmüştür.

30. Buna göre, başvurana 1.000 TL nakdi destek ödemesi yapıldığı, diğer yardım taleplerinin ise başvuranın BAĞ-KUR kapsamında çalışması, annesinin evde bakım ücreti alması ve üzerine kayıtlı

mesken bulunması nedeniyle mevzuatta belirlenen muhtaçlık kriterini sağlamaması nedeniyle reddedildiği anlaşıldığından başvuranın talebinin idarece reddedilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı kanaatine varılmıştır.

Yaşlılık aylığının bağlanması talebi ve aylık tutar bilgisine itirazı yönünden 31. Somut olayda başvuranın 01.01.1978 tarihinde doğduğu, ilk defa 01.02.1996 tarihinde 4/1-(a)

kapsamında çalışmaya başladığı, 18.11.2022 tarihiden itibaren de 4/1-(b) kapsamında tescilinin yapıldığı ve 4/1-(a) kapsamında 4726 gün, 4/1-(b) kapsamında 12.801,60 TL olan prim borcunu ödediği takdirde 2024/Temmuz ayı dahil 202 gün ve 540 gün askerlik borçlanması olmak üzere toplam 5468 prim ödeme gün sayısı bulunduğu anlaşılmaktadır.

32. İlk defa 01.02.1996 tarihinde sigortalı olan başvuran mevcut sigortalılığı göz önüne alındığında iki halde yaşlılık aylığına hak kazanma koşullarını tamamlayabilir. Bunlardan ilki 5510 sayılı Kanun’un geçici 95’inci maddesi gereği 25 yıl sigortalılık süresi 5825 prim gün sayısının tamamlanması iken ikincisi 506 sayılı Kanun’un geçici 81’inci maddesinin (C) bendine göre 15 yıl 60 yaş 3600 prim ödeme gün sayısının tamamlanmasıdır. Nitekim dosyasındaki başvuranın tahsis taleplerinin, aylık bağlanabilmesi için gerekli olan 5825 prim gün sayısı şartını veya 60 yaş şartını yerinde getirmediği gerekçesiyle idarece reddedildiği görülmektedir.

33. Diğer yandan başvuran her ne kadar e-devletteki emekli maaş hesaplama uygulamasında kanunda öngörülen en düşük aylık tutarından daha düşük tutarın görülmesini de şikayet etmekteyse de halihazırda başvurana bağlanmış bir yaşlılık aylık bulunmadığı gibi söz konusu uygulamanın ödenecek en düşük aylığı göstermeyip mevcut prim ödeme gün sayıları, prime esas kazançları, aylık bağlama oranı vd. unsurlar dikkate alındığında ilgililere bağlanabilecek aylığın güncel tutarının hesabına yönelik olduğu anlaşılmıştır.

34. Buna göre, yaşlılık aylığı bağlanmasına hak kazanma şartlarını taşımadığı ve bu nedenle tarafına aylık bağlanmadığı anlaşılan başvuranın yaşlılık aylığının bağlanması talebinin ve bağlanacak aylık tutarı bilgisine itirazının idarece reddedilmesi işlemlerinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkelerine Uygunluk Yönünden Değerlendirme 35. İyi yönetim ilkelerine Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve

Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Kurumumuzca istenen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak gönderildiği, bu yönüyle “kanunlara uygunluk ve hesap verebilirlik” ilkelerine uygun davranıldığı; diğer taraftan idarece başvurana verilen cevabi yazıda ilgili işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uyulmadığı anlaşılmış olup idarenin söz konusu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA HÜRRİYETİNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

36. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup deprem kira yardımı, kalıcı konut verilmesi ve sosyal yardım taleplerine yönelik işlemler

yönünden Malatya İdare Mahkemesine, yaşlılık aylığı bağlanması talebine yönelik işlemler yönünden Malatya İş Mahkemesine yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın BAŞVURANA, AFET VE ACİL DURUM YÖNETİMİ BAŞKANLIĞINA, BATTALGAZİ

KAYMAKAMLIĞINA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verilmiştir.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi