Engelli aylığına ilişkin muhtaçlık sınırının aşılması nedeniyle aylık bağlanamaması talebi (KDK)

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2024/1684-S.24.2710

BAŞVURU NO : 2023/16986

KARAR TARİHİ : 14.02.2024

RET KARARI ,TCKN:

Adres:

BAŞVURUYA KONU İDARE : GEBZE SOSYAL YARDIMLAŞMA VE DAYANIŞMA VAKFI

BAŞKANLIĞI

BAŞVURUNUN KONUSU : 2022 sayılı Kanun kapsamında bağlanan engelli aylığına ilişkin iş ve işlemler hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 24.10.2023

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza gönderilmiş olan şikâyet başvurusunda; adı geçen, muhtaç olmadığı gerekçesiyle yaklaşık bir yıl önce engelli aylığının kesildiğini, durumu CİMER üzerinden şikayet etmesine rağmen herhangi bir sonuç alamadığını iddia etmiş olup, mağduriyetinin giderilmesi için gereğinin yapılmasını talep etmiştir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Somut başvuru ile ilgili olarak gerekli inceleme ve değerlendirmenin yapılması için Gebze

Kaymakamlığı ile iletişime geçilmiş olup, Kurumumuz talebine istinaden Gebze Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfının sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle; 2.1. Başvurucu ve ailesinin durumunun, Bütünleşik Sosyal Yardım Bilgi Sistemi, başvuru evrakları ve yasal mevzuat açısından incelendiği, adı geçenin 13.05.2019 tarihinde yapmış olduğu engelli aylığı başvurusu üzerine yapılan incelemede hanede kişi başı gelir 500.00.TL olarak hesaplandığından aylık talebinin 16.05.2019 tarihli mütevelli heyeti toplantısında kabul edildiği, 2.2. 2022 yılında yapılan yıllık güncelleme neticesinde hazırlanan 01.08.2022 tarihli inceleme raporunda ise, baba ’ın 3.596 TL emekli maaşı aldığı, anne ’ın 2.354.TL SHÇEK desteği aldığı ve yine annesinin aktif faal vergi mükellefi olarak çay ocağı işletmeciliği yaptığı, çay ocağı işletmeciliğinden 7.000 TL kazanç elde ettiği, ailenin kendilerine ait evde ikamet ettiği, hane içi toplam gelirin 12.950.00 TL olduğu, yapılan hesaplamada hane kişi başı gelir 3.237,00 TL olduğundan 2022 yılı

muhtaçlık sınırını aştığı, bu sebeple 04.08.2022 tarihli mütevelli heyeti kararı ile bahse konu engelli aylığının durdurulmasına karar verildiği, 2.3. Yapılan ikinci incelemede de, 2001 doğumlu başvurucunun, bekar, aynı hanede anne, babası ve ağabeyi ile birlikte yaşadığı, % 80 oranında engelli olduğu, annesi ’ın SHÇEK’ten aylık 5.097,00 TL destek almaya devam ettiği, faal vergi mükellefi olarak çay ocağı işlettiği, bu ticari faaliyetten aylık ortalama 20.000,00 TL kazanç elde ettiği, ağabeyi ’ın üniversiteyi bitirdikten sonra 17.07.2023 tarihinde A.Ş.de çalışmaya başladığı, aylık ortalama kazancının 14.500,00

TL olduğu, babası ’ın ise 7.500,00 TL emekli maaşı aldığının tespit edildiği, hane içi toplam gelirin 47.097,00 TL olduğu, 2.4. Yapılan muhtaçlık hesaplamasında hanede kişi başına düşen aylık gelirin 11.774,00 TL. olarak hesaplandığı, engelli aylığı için 2023 yılında belirlenen muhtaçlık sınırın ise 3.800,78 TL. olduğu, bu nedenle ilgili mevzuat gereğince başvurucunun engelli aylığı talebinin Mütevelli Heyeti Kararı ile uygun görülmediği, Açıklamalarına yer verilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; 3.1. “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5 inci maddesinde; “Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”, 3.2. “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinin beşinci fıkrasında; “Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket zorundadırlar.”, 3.3. “Kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı” başlıklı 17 nci maddesinin birinci fıkrasında; “Herkes, yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir.”, 3.4. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun; 4.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; kamu hizmetlerinin işleyişinde bağımsız ve etkin bir şikâyet mekanizması oluşturmak suretiyle, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve önerilerde bulunmak üzere Kamu Denetçiliği Kurumunu oluşturmaktır.”, 4.2. “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,

5. 2022 sayılı 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık

Bağlanması Hakkında Kanunun; 5.1. 1 inci maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında; “Sosyal güvenlik kuruluşlarının herhangi birisinden her ne nam altında olursa olsun bir gelir veya aylık hakkından yararlananlar ile uzun vadeli sigorta kolları açısından zorunlu olarak sigortalı olunması gereken bir işte çalışanlar, nafaka bağlanmış veya nafaka bağlanması mümkün olanlar veya 24/5/1983 tarihli ve 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu hükümlerine göre harçlık ödenenler hariç olmak kaydıyla, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları tarafından muhtaç olduğuna karar verilen 65 yaşını doldurmuş Türk vatandaşlarına, muhtaçlık hâli devam ettiği müddetçe (4.387) gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımından bulunacak tutarda aylık bağlanır.

Birinci fıkra kapsamına girenlerden, her ne nam altında olursa olsun kendisine ve eşine ait her türlü gelirler toplamı esas alınmak suretiyle, kişi başına düşen ortalama aylık gelir tutarı asgari ücretin aylık net tutarının 1/3’ünden fazla olanlar ile aynı tutardan fazla gelir sağlaması mümkün olan kimseler muhtaç kabul edilemez ve kendilerine aylık bağlanamaz.”, 5.2. 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi ile üçüncü fıkrasında; “İlgili mevzuatı çerçevesinde alınacak sağlık kurulu raporu ile engelli olduklarını kanıtlayan, 18 yaşını dolduran ve talebine rağmen

Türkiye İş Kurumu tarafından işe yerleştirilememiş olan Türk vatandaşlarından; sosyal güvenlik kuruluşlarının herhangi birinden her ne nam altında olursa olsun bir gelir veya aylık hakkından yararlananlar ile uzun vadeli sigorta kolları açısından zorunlu olarak sigortalı olunması gereken bir işte çalışanlar veya nafaka bağlanmış ya da nafaka bağlanması mümkün olanlar hariç olmak üzere, Sosyal

Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları tarafından muhtaç olduğuna karar verilenlere muhtaçlık hâli devam ettiği müddetçe (3.240) gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımından bulunacak tutarda, aylık bağlanır.

Birinci fıkranın (a) ve (b) bentleri kapsamına giren engellilerden veya ikinci fıkra gereğince aylık bağlanacak engelli yakınlarından, her ne nam altında olursa olsun her türlü gelirler toplamı esas alınmak suretiyle, hane içinde kişi başına düşen ortalama aylık gelir tutarı, 16 yaşından büyükler için belirlenmiş olan asgari ücretin aylık net tutarının 1/3’ünden fazla olanlar ile aynı tutardan fazla gelir sağlaması mümkün olan kimseler muhtaç kabul edilemez ve kendilerine aylık bağlanamaz. Ayrıca, 2828 sayılı Kanun hükümlerine göre harçlık ödenenler de muhtaç olarak kabul edilemez ve kendilerine bu

Kanun hükümlerine göre aylık bağlanamaz.”, 6. 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşları İle Engelli ve Muhtaç

Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Yönetmeliğin; 6.1. “Değerlendirme” başlıklı 7 inci maddesinde; “…sistem üzerinden yapılan sorgulamalar ve sosyal incelemeden elde edilen verilere göre; …Herhangi bir şekilde kişi başına düşen gelir tutarı,asgari ücretin aylık net tutarının 1/3’üne eşit veya üzerinde olanlar ile aynı tutara eşit veya üzerinde gelir sağlaması mümkün olanlar,…aylığa hak kazanamaz…;Engelli aylıklarında, aylığa hak kazanma durumları uygun olanların muhtaçlığı; gelir, servet ve harcamalar esas alınarak aşağıdaki şekilde belirlenir…; Değerlendirmeler sonucu (…) kişi başına düşen geliri muhtaçlık sınırının altında olanlara aylık bağlanır.”,

kişi başına düşen hane geliri muhtaçlık sınırının altında olanlara ne şekilde aylık bağlanacağı ayrıntılı şekilde açıklanmıştır.

12. Bu kapsamda, somut başvuru ile ilgili olarak bahse konu ailenin durumu hakkında gerekli incelemenin yapılarak Kurumumuza bilgi verilmesi için Gebze Kaymakamlığı ile iletişime geçilmiş olup, Kurumumuz talebine istinaden Gebze Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfının cevabi yazısı ve eklerinde ise özetle; 12.1. Başvurucu ve ailesinin durumunun, Bütünleşik Sosyal Yardım Bilgi Sistemi, başvuru evrakları ve yasal mevzuat açısından incelendiği, adı geçenin 13.05.2019 tarihinde yapmış olduğu engelli aylığı başvurusu üzerine yapılan incelemede hanede kişi başı gelir 500.00.TL olarak hesaplandığından aylık talebinin 16.05.2019 tarihli mütevelli heyeti toplantısında kabul edildiği, 2022 yılında yapılan yıllık güncelleme neticesinde hazırlanan 01.08.2022 tarihli inceleme raporunda ise, baba

’ın 3.596 TL emekli maaşı aldığı, anne ’ın 2.354.TL SHÇEK desteği aldığı ve yine annesinin aktif faal vergi mükellefi olarak çay ocağı işletmeciliği yaptığı, çay ocağı işletmeciliğinden

7.000 TL kazanç elde ettiği, ailenin kendilerine ait evde ikamet ettiği, hane içi toplam gelirin 12.950.00

TL olduğu, yapılan hesaplamada hane kişi başı gelir 3.237,00 TL olduğundan 2022 yılı muhtaçlık sınırını aştığı, bu sebeple 04.08.2022 tarihli mütevelli heyeti kararı ile bahse konu engelli aylığının durdurulmasına karar verildiği, 12.2. Yapılan ikinci incelemede de, 2001 doğumlu başvurucunun, bekar, aynı hanede anne, babası ve ağabeyi ile birlikte yaşadığı, % 80 oranında engelli olduğu, annesi ’ın SHÇEK’ten aylık 5.097,00 TL destek almaya devam ettiği, faal vergi mükellefi olarak çay ocağı işlettiği, bu ticari faaliyetten aylık ortalama 20.000,00 TL kazanç elde ettiği, ağabeyi ’ın üniversiteyi bitirdikten sonra 17.07.2023 tarihinde A.Ş.de çalışmaya başladığı, aylık ortalama kazancının 14.500,00

TL olduğu, babası ’ın ise 7.500,00 TL emekli maaşı aldığının tespit edildiği, hane içi toplam gelirin 47.097,00 TL olduğu, yapılan muhtaçlık hesaplamasında hanede kişi başına düşen aylık gelirin 11.774,00 TL. olarak hesaplandığı, engelli aylığı için 2023 yılında muhtaçlık sınırın ise 3.800,78 TL.

olarak belirlendiği, bu nedenle ilgili mevzuat hükümleri gereğince başvurucunun engelli aylığı talebinin

Mütevelli Heyeti Kararı ile uygun görülmediği, Açıklamalarına yer verilmiştir.

13. Bu itibarla, ilgili mevzuat hükümleri, yapılan incelemeler sonrasında düzenlenen İnceleme Raporları ile Bütünleşik Sosyal Yardım Hizmetleri Bilgi Sisteminde yer alan başvurucu ve ailesine ait “Hane Özeti” bilgileri birlikte değerlendirildiğinde; 2022 sayılı Kanun kapsamında bağlanan engelli aylığı muhtaçlık hesaplamasının, hanede yaşayan tüm bireylerin gelir, servet ve harcamaları ile nafaka yükümlülüğü dikkate alınarak yapıldığı, yapılan incelemelerde başvurucunun kişi başına düşen hane gelirinin 11.774,00

TL. olarak hesaplandığı, 2023 yılı muhtaçlık sınırının ise 2022 sayılı Kanun kapsamındaki aylıklar için 3.800,78 TL. olarak belirlendiği anlaşıldığından ilgili idarenin başvurucunun engelli aylığı talebini reddetmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı kanaatine varılmıştır.

14. Ayrıca, daha önce benzer taleplerle ilgili olarak Kurumumuza yapılan şikayet başvurularında verilmiş emsal kararlar da (2020/3687 başvuru nolu Ret Kararı, 2020/99745 nolu Ret Kararı, 2021/12805 nolu Ret

Kararı, 2022/18878 nolu Ret Kararı, 2022/18640 nolu Ret Kararı, 2022/9151 nolu Ret Kararı, 2023/220 nolu Ret Kararı, 2023/6847 nolu Ret Kararı, vb.) bulunmaktadır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

15. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak

Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde kanunlara uygunluk, makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine uygun davrandığı görülmüştür.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

16. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, yetkili ve görevli dare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın, BAŞVURUCU ile GEBZE KAYMAKAMLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi