|
ÖZET: Başvuran, Zonguldak Belediyesi’ne ait katlı otoparkta engelli park kartı bulunan aracından ücret alınması nedeniyle yaşadığı mağduriyetin giderilmesini talep etmiştir. Başvuru, annesinin %90 oranında engelli olması ve bu nedenle kendisine vasi tayin edilmesi üzerine yapılmıştır. Ancak, başvuranın aracının ruhsatında engelli kaydı bulunmadığı için otopark ücreti talep edilmiştir.
Zonguldak Belediye Başkanlığı, başvuranın engelli park kartına sahip olmasına rağmen ücret alınmasının sebebinin, aracın ruhsatında engelli aracı ibaresinin yer almaması olduğunu belirtmiştir. İlgili mevzuat hükümleri çerçevesinde, engelli araçların otoparklardan ücretsiz yararlanabilmesi için ruhsatın ibraz edilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Başvuranın ruhsatında engelli aracı olarak bir ibare bulunmadığı için, mevcut tarifeye göre ücretlendirme yapılması hukuka uygun bulunmuştur. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiştir. Bu karar, başvuranın Zonguldak İdare Mahkemesi’nde itiraz etme hakkını saklı tutmaktadır. Başvurunun reddi, kamu denetçiliği kurumu tarafından yapılan inceleme ve değerlendirmeler sonucunda verilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/4351-S.24.6991
BAŞVURU NO : 2023/17884
KARAR TARİHİ : 30.04.2024
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ZONGULDAK BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Otopark ücreti hk.
BAŞVURU TARİHİ : 10.11.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza başvuruda bulunan başvuran özetle, annesinin ( T.C. kimlik numaralı
) %90 oranında tam bağımlı engelli olması sebebiyle annesine vasi tayin edildiğini, annesinin tüm ihtiyaçlarını engelli park kartı olan şahsına ait plakalı araç aracılığıyla görmekte olduğunu, engelli park kartı olan aracı için Zonguldak Belediyesine ait katlı otoparkta aracının ruhsatında engelli kaydı olmadığı için ücret alındığını belirterek söz konusu ücret sebebiyle yaşadığı mağduriyetin giderilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Zonguldak Belediye Başkanlığı İşletme Müdürlüğünün başvuru konusuna ilişkin Kurumumuza iletilen 27.12.2023 tarih ve ¬ ¬ sayılı yazısı ve eklerinde özetle;
2.1. Başvurandan engelli park kartı olmasına rağmen otopark ücreti talep edilmesinin gerekçesinin başvuranın engelli annesinin ihtiyaçlarını görmek için kullandığı plakalı aracın ruhsatının, engelli araca mahsus olmaması olduğu,
2.2. Zonguldak Belediyesinin 2023 mali yılı Gelir Tarifesi kapsamında 17.11.2022 tarih ve 101 sayılı
Belediye Meclis kararına göre Katlı otopark ve açık otopark ücretleri başlığı altında bulunan (i) maddesinde yer alan: “Katlı otopark genelinde toplam (14) araçlık yer işaretlenip düzenlenerek tahsis edilmiştir.
Düzenleme bu (14)araçlık yerlerin tamamı dolması halinde diğer park yerlerine engelli vatandaşlar tarafından araç parkı yapılabilecektir. Ayrılmış olan ya da diğer park yerlerinde park hizmetlerinde engelli araçlardan ücret alınmayacaktır. Engelli araç sahipleri araçların engelli aracı olduğunun anlaşılması
amacıyla araçlarına ait ruhsatlarını görevliye ibraz etmek zorundadır. Aksi halde mevcut tarife üzerinden ücretlendirilecektir.” düzenlemeye istinaden başvurandan otopark ücreti talep edildiği,
2.3. Bu itibarla bahse konu plakalı aracın ruhsatında kullanım amacı kısmında engelli aracı olduğuna dair herhangi bir ibare olmamasından dolayı engelli araç kategorisine sokulmadan mevcut tarife üzerinden ücretlendirme yapıldığı,
2.4. Başvuran ile Kurum arasında, şikayet konusu yapılan idari işleme ilişkin olarak yargı organlarında görülmekte olan veya yargı organlarınca karara bağlanmış herhangi bir uyuşmazlık bulunmadığı,
Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının;
3.1. “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10’uncu maddesinin üçüncü fıkrasında; “Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılamaz.”,
3.2. “Sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunması gerekenler” başlıklı 61’inci maddesinin ikinci fıkrasında; “Devlet, sakatların korunmalarını ve toplum hayatına intibaklarını sağlayıcı tedbirleri alır.”,
3.3. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinde;
“Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,
5.5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanunun;
5.1. “Genel esaslar” başlıklı 4 üncü maddesinde;
“Bu Kanun kapsamında bulunan hizmetlerin yerine getirilmesinde; a) Engellilerin insan onur ve haysiyetinin dokunulmazlığı temelinde, kendi seçimlerini yapma özgürlüğünü ve bağımsızlığını kapsayacak şekilde bireysel özerkliğine saygı gösterilmesi esastır.
b) Engelliliğe dayalı ayrımcılık yapılamaz, ayrımcılıkla mücadele engellilere yönelik politikaların temel esasıdır.
c) Engellilerin tüm hak ve hizmetlerden yararlanması için fırsat eşitliğinin sağlanması esastır.
d) Engellilerin bağımsız yaşayabilmeleri ve topluma tam ve etkin katılımları için erişilebilirliğin sağlanması esastır.
e) Engellilerin ve engelliliğin her tür istismarının önlenmesi esastır.
f) Engellilere yönelik hizmetlerin sunumunda aile bütünlüğünün korunması esastır.
g) Engeli olan çocuklara yönelik hizmetlerde çocuğun üstün yararının gözetilmesi esastır.
h) Engeli olan kadın ve kız çocuklarının çok yönlü ayrımcılığa maruz kalmaları önlenerek hak ve özgürlüklerden yararlanmalarının sağlanması esastır.
i) Engellilere yönelik politika oluşturma, karar alma ve hizmet sunumu süreçlerinde engellilerin, ailelerinin ve engellileri temsil eden sivil toplum kuruluşlarının katılımının sağlanması esastır.
j) Engellilere yönelik mevzuat düzenlemelerinde Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının görüşü alınır.”,
5.2. “Topluma dâhil olma” başlıklı 4/B maddesinde;
“Engellilerin toplumdan tecrit edilmeleri ve ayrı tutulmaları önlenir.
Engellilerin diğer bireylerle eşit koşullarda bağımsız olarak toplum içinde yaşamaları esas olup, özel bir yaşama düzenine zorlanamazlar.
Engellilerin topluma dâhil olmaları ve toplum içinde yaşamaları amacıyla bireysel destek hizmetleri de dâhil olmak üzere ihtiyaç duydukları toplum temelli destek hizmetlerine erişimleri sağlanır.”,
6. 5393 sayılı Belediye Kanununun 18. maddesinin f bendinde: “kanunlarda vergi, resim, harç ve katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı hizmetler için uygulanacak ücret tarifesini belirlemek”
7. 22.02.2018 tarih ve 30340 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Otopark Yönetmeliğinin Genel
Esaslar başlıklı 4 üncü maddesinin;
7.1. ğ fıkrasında: “Otoparklarda, 1/7/2005 tarihli ve 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun, 3/7/2017 tarihli ve 30113 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği, 6/3/2007 tarihli ve
26454 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik,
19/12/2007 tarihli ve 26735 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Binaların Yangından Korunması Hakkında
Yönetmelik, 15/5/1997 tarihli ve 22990 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Karayolları Kenarında
Yapılacak ve Açılacak Tesisler Hakkında Yönetmelik, 5/12/2008 tarihli ve 27075 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği hükümlerine uyularak gereken önlemlerin alınması, (Ek ibare:RG-25/3/2021-31434) erişilebilirlik mevzuat ve standartlarına uyulmak suretiyle engellilerin kullanımına yönelik düzenlemelerin yapılması zorunludur. Ayrıca, Türk Standartları
Enstitüsünce hazırlanan ilgili tüm standartlara uyulur. Standartların bu Yönetmelikte belirlenen ölçü ve miktarlardan daha az olması halinde bu Yönetmelik hükümleri geçerlidir. Bu düzenin sağlanmasından ve yürütülmesinden belediyeler ve valilikler sorumludur.”
7.2. h fıkrasında: “Bu Yönetmelikte idarelerce karar alınması öngörülen hususlarda, 3194 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat hükümlerine aykırı olmamak ve bu Yönetmelik hükümlerine uyulmak koşuluyla uygulanacak şekli takdire ilgili idare yetkilidir. İmar planları ile veya idarelerce bu Yönetmelik hükümlerine aykırı kararlar getirilemez.”
7.3. ı fıkrasında: “Umumi bina ve bölge otoparkları ile genel otoparkların giriş-çıkış ve asansörlerine en yakın yerlerinde birden az olmamak şartıyla, her 20 park yerinden birinin engelli işareti konularak engelliler için ayrılması zorunludur. Yol üstü otoparklarda engelliler için yapılacak düzenlemeler, trafik güvenliği esas alınarak yapılır.”
8. 2918 Sayılı Karayolları Trafik Yönetmeliğinin “İl ve İlçe Trafik Komisyonunun Görev ve
Yetkileri” başlıklı 18. Maddesinin (d) bendinde; “Gerçek ve tüzel kişiler ile resmi ve özel kurum ve kuruluşlara ait otopark olmaya müsait boş alan, arazi ve arsaları geçici otopark yeri olarak ilan etmek ve bunların sahiplerine veya üçüncü kişilere işletilmesi için izin vermek, izin verilen otoparklar ile karayolu üzerindeki diğer park yerlerinde engelliler için işaretlerle belirlenmiş bölümler ayrılmasını sağlamak,”
8.1. Karayolları Trafik Yönetmeliğinin “Tescil Plakaları” Konulu Dördüncü Bölümünün “Nitelik ve
Ölçüleri” Başlıklı 53’üncü maddesinde; “Engellilere ait araçların trafik tescil kuruluşlarınca tescil işlemlerinin yapılması sırasında […], c) Engellilik derecesi % 90’ın altında olan engelliler tarafından bizzat kullanılmak amacıyla özel tertibatlı araçların Özel Tüketim Vergisinden muaf olarak yurt içinden ilk iktisabında tescil belgelerine, “İlk iktisap tarihinden itibaren beş yıl geçmedikçe Özel Tüketim Vergisi ödenmeden devri, satışı, hibesi, intifasının mülkiyeti muhafaza kaydıyla veya sair şekillerde akden devri, tasarruf hakkının vekâletname ile devredilmesi, “Özel tertibatının kaldırılması veya değiştirilmesi yasaktır.” şeklinde şerh konulur. Herhangi bir engeli bulunmayan kişilerin kullanımına uygun olarak üretilmiş olan aracın teknik donanımlarında hiçbir değişiklik yapılmadan, engelli kişinin sağlık raporunda belirtilen tertibatın ilave aparatlarla taktırılmış olması halinde, bu araç sahibinin eşi, üçüncü dereceye kadar kan ve sıhri hısımlarından bir sürücü veya noterce düzenlenmiş iş akdine bağlı olarak istihdam edilen bir sürücü tarafından da kullanılabilir. Aracın engelli veya bu kişiler tarafından her iki şekilde de kullanılabileceğinin yetkili kurum ve kuruluşlarca belgelendirilmesi şarttır.”
Hükmüne yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SN. CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
9) Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin
konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret
Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10. Başvuran özetle, engelli park kartı olan aracı için Zonguldak Belediyesine ait katlı otoparkta aracının ruhsatında engelli kaydı olmadığı için ücret alındığını belirterek söz konusu ücret sebebiyle yaşadığı mağduriyetin giderilmesini talep etmektedir.
11. Başvuruya konu idarece; başvuranın, plakalı aracın ruhsatında kullanım amacı kısmında engelli aracı olduğuna dair herhangi bir ibare olmamasından dolayı engelli araç kategorisine sokulmadan mevcut tarife üzerinden ücretlendirme yapıldığı ifade edilmektedir.
12. Bu noktada uyuşmazlığın çözümünün başvuranın adına kayıtlı olan plakalı aracından otopark ücreti tahsil edilmesinin hukuka ve hakkaniyete aykırı olup olmadığının tespiti noktasında düğümlendiği görülmektedir.
13. Konuya ilişkin mevzuat hükümleri incelendiğinde; engelliler için engellilerin kamuya açık cadde, yol üzeri veya kapalı otoparklardan ücretsiz yararlanmasına yönelik olarak 22.02.2018 tarih ve 30340 sayılı
Resmi Gazetede yayımlanan Otopark Yönetmeliğinin Genel Esaslar başlıklı 4 üncü maddesinin ö fıkrasında: “Yol üstü otoparkı yapılacak yerler ile yapımına ve işletilmesine ilişkin usul ve esaslar, büyükşehir belediyelerinde UKOME, diğer belediyelerde yerel trafik/ulaşım komisyonu kararı alınarak idarelerce belirlenir, buna göre yol üstü otopark düzenlemeleri, uygulaması ve işletmesi yapılır.” hükmü kapsamında engelli vatandaşlarca ücretsiz kullanıma imkân tanınmasına ilişkin düzenlemelerin belediyeler tarafından düzenleneceği yine 5393 sayılı Belediye Kanununun 18. maddesinin f bendi kapsamında söz
konusu düzenlemelerin Belediye Meclisince alınan otopark ücret muafiyetine yönelik karar kapsamında uygulanacağı görülmektedir.
14. Bu bağlamda Zonguldak Belediye Meclis kararına göre Katlı otopark ve açık otopark ücretleri başlığı altında bulunan (i) maddesinde yer alan: “…Ayrılmış olan ya da diğer park yerlerinde park hizmetlerinde engelli araçlardan ücret alınmayacaktır. Engelli araç sahipleri araçların engelli aracı olduğunun anlaşılması amacıyla araçlarına ait ruhsatlarını görevliye ibraz etmek zorundadır. Aksi halde mevcut tarife üzerinden ücretlendirilecektir.” düzenlemenin yapıldığı görülmektedir.
15. Somut olayda başvuranın plakalı aracın ruhsatını görevliye ibrazı neticesinde aracının kullanım amacı kısmında engelli aracı olduğuna dair herhangi bir ibare olmamasından dolayı engelli araç kategorisine sokulmadan mevcut tarife üzerinden ücretlendirme yapıldığı anlaşılmaktadır.
16. İlgili mevzuat kısmında yer verildiği üzere, başta Anayasa ve ülkemizin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler ile ulusal mevzuatta, engellilerin toplum hayatına katılması ve istihdam edilmelerine yönelik özel tedbirler alınmış ve bu tedbirlerin ayrımcılık olarak nitelendirilemeyeceği düzenlenmiştir. Bununla birlikte, kamu kurum ve kuruluşlarının görev ve yetki alanlarındaki politika ve hizmetlerin engellilik kapsayıcı bir anlayışla sunulmasında üst düzey bir politika belgesi olarak oluşturulan ‘2030 Engelsiz
Vizyon Belgesi’nin temel amacının, engelli bireylerin eşit vatandaşlar olarak potansiyellerini gerçekleştirebildikleri içermeci bir toplum inşa etmek olarak belirtildiği ve engellilerin bağımsız ve güvenli bir şekilde hareketlilik sağlayabilmesi, istediği her yere ve hizmete ulaşabilmesi, bunları kullanabilmesi için yapılı çevre, ulaşım sistemleri ve hizmetleri dahil tüm kentsel hizmetlerde gerekli tedbirlerin alınmasının temel öncelik olduğu görülmektedir. Benzer bir yaklaşımla Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından ‘Erişilebilir Ulaşım Stratejisi ve Eylem Planı (2021-2025)’nın hazırlanarak hareket kabiliyeti kısıtlı bireylerin hareket alanını genişletip, sosyal hayata katılımlarının arttırılması ve kamu hizmetlerine erişimlerinin kolaylaştırılmasının amaçlandığı anlaşılmaktadır.
17. Engellilerin yaşamın her alanına dâhil olduğu erişilebilir bir toplum inşa etmek amacı gözetilerek hazırlanan engelli araç park yeri için getirilen kriterlerin Karayolları Trafik Yönetmeliği, Otopark
Yönetmeliği dayanak alınarak yürürlüğe girdiği; zira, hareket kabiliyeti kısıtlı bireylerin hareket alanını genişleterek günlük yaşamlarında daha bağımsız olmalarını sağlayan engelli araçlarının, nitelik ve ölçülerinin düzenlendiği ilgili maddede, Anayasa’nın 2. maddesinde yer alan hukuk devletinin temel ilkelerinden olan “belirlilik” ilkesi gözetilerek, engelli aracının bizzat engelli birey adına tescil edileceği, ayrıca otopark yönetmeliğinde de idarenin otopark düzenlemesine yönelik işleminde uygulanacak şekli takdire ilgili idarenin yetkili olduğu düzenlemesine yer verildiği anlaşılmaktadır.
18. Yukarıda yapılan açıklamalar ve dosya kapsamına göre, Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, somut olayda başvuranın adına kayıtlı olan plakalı aracın kullanım amacın “hususi” olduğu, “engelli olmadığı”, başvuranın uygun kısıtlama kodlu veya “H” sınıfı sürücü belgesi sahibi olmadığı anlaşıldığından, bu bağlamda kullanım amacı, ruhsatı engelli araçlara ait olan ve araç ruhsatının ibrazı halinde engelli park yerlerinden ücretsiz faydalanmayı sağlayan düzenleme kapsamında engelli araca ait ruhsatı ibraz edemeyen başvuranın belediye otoparklarından ücret karşılığı faydalandırılması işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
19. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi
yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, İdarenin; “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
20. 6328 sayılı Kanunun 21’ inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvucuya tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup; Zonguldak İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle başvurunun REDDİNE; Bu kararın BAŞVURANA ve ZONGULDAK BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi