|
ÖZET: Başvuru, otomatik vitesli aracına motorlu taşıtlar vergisi (MTV) istisnası uygulanması talebiyle yapılmıştır. Başvuran, 2019 yılında aldığı sağlık raporu ile ÖTV muafiyetinden yararlanarak araç edinmiştir. Ancak, Balıkesir Kurtdereli Vergi Dairesi tarafından kendisine MTV tahakkuk ettirilmiştir. Başvuran, aracının özel tertibatlı araç statüsünde değerlendirilerek MTV’den muaf tutulmasını istemektedir.
Gelir İdaresi Başkanlığı’nın açıklamalarına göre, motorlu taşıtlar vergisi istisnası, yalnızca engellilik derecesi %90 ve üzeri olan bireyler ile bu duruma uygun özel tertibatlı araçlar için geçerlidir. Başvuranın engel oranı %90’ın altında olup, sağlık raporunda sağ üst ekstremitede güç kaybı olduğu belirtilmiştir. Ancak, otomatik vitesli aracının özel tertibatlı hale getirilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Bu durumda, başvuranın talebi, mevcut mevzuat ve uygulama esasları çerçevesinde reddedilmiştir. Sonuç olarak, başvurunun reddine ilişkin karar, hukuka ve hakkaniyete uygun bulunmuştur. Başvuran, bu karara itiraz edebilir ve Balıkesir Vergi Mahkemesi’nde yargı yoluna başvurabilir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/1932-S.24.3057
BAŞVURU NO : 2023/20759
KARAR TARİHİ : 19.02.2024
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Otomatik vitesli aracına MTV istisnası uygulanması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 24.12.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza tarihinde yapılan başvuruda başvuran; 2019 yılında almış olduğu rapor kapsamında ÖTV muafiyetinden yararlanmak suretiyle araç aldığını, Balıkesir Kurtdereli Vergi Dairesi tarafından adına MTV çıkarıldığını ifade etmek suretiyle otomatik vitesli aracının özel tertibatlı araç statüsünde sayılarak MTV den muaf tutulmayı talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 28/12/2023 tarihli ve S. sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben Gelir
İdaresi Başkanlığı tarafından gönderilen 18/01/2024 tarihli ve S. sayılı cevabi yazıda özetle:
197 sayılı Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde, engellilik
dereceleri % 90 ve daha fazla olan malûl ve engellilerin adlarına kayıtlı taşıtlar ile diğer malûl ve engellilerin, bu durumlarına uygun hale getirilmiş özel tertibatlı taşıtların motorlu taşıtlar vergisinden istisna olduğu hüküm altına alındığı, Söz konusu istisna hükmünün uygulama usul ve esaslarının belirtildiği 21 Seri No.lu Motorlu Taşıtlar
Vergisi Genel Tebliğinin “II – İSTİSNALAR” başlıklı bölümünde; Sakatlık dereceleri % 90 dan az olan malûl ve engellilerin bu durumlarını; tam teşekküllü Devlet hastanesinden alınan sağlık kurulu raporu ile belgelendirmeleri ve kendi adlarına kayıt ve tescilli olan taşıtların engellilik haline uygun özel tertibatlı veya özel tertibatlı hale getirilmiş taşıtlar olduğunu belirten “Motorlu Araç Tescil Belgesi”nin ilgili tescil kuruluşlarınca onaylanmış örneği ile “Araçlar İçin Teknik Belge” ve “Proje Raporu”nun aslı veya noter
/
onaylı örneğini ilgili vergi dairelerine ibraz etmeleri halinde bu istisna hükmünden yararlanabileceklerinin düzenlendiği, Bununla birlikte, 2010/2 sayılı Motorlu Taşıtlar Vergisi Sirkülerinde, otomatik vitesli taşıtlarda istisna uygulaması ile ilgili olarak, sağlık raporunda sadece sol alt ekstremitede (ayak veya bacakta) sakatlığı olduğu belirtilen malul ve engellilerin otomatik vitesli taşıtlarının, başkaca özel tertibat yapılmasına gerek olmaksızın, malul ve engelli adına kayıt ve tescil edildiği tarihten itibaren motorlu taşıtlar vergisinden istisna olacağının açıklandığı, buna göre, adına düzenlenen 3/5/2019 tarihli ve sayılı Erişkinler İçin Engellilik Sağlık Kurulu Raporunda belirtilen mevcut engel durumu (Opere Lomber Disk Herni Sağ Kolda Monoparezi Ateşli Silah Yaralanması, Sağ Üst Ekstremite (sağ kol) Güç Kaybı%19) itibarıyla yalnızca otomatik vitesli taşıt bakımından 197 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinde düzenlenen motorlu taşıtlar vergisi istisna uygulamasından yararlandırılmasının mümkün bulunmadığı, adına düzenlenen Engelli Sağlık Kurulu Raporunda belirtildiği üzere adı geçenin sağ üst ekstremitede engeli bulunmakta olup, engellilik durumuna uygun olarak otomatik vitesli taşıta özel tertibat (Direksiyon simidinde yardımcı cihaz, direksiyondan sol eli çekmeden kullanılabilen kontrol cihazları, tek elle/kolla işletilen alternatif uyarlanmış direksiyon sistemi v.b.) yaptırılması halinde, taşıtın tertibatlı olarak kayıt ve tescil edildiği tarih itibarıyla motorlu taşıtlar vergisinden istisna tutulmasının mümkün olduğu, %90’ın altında engeli bulunan malul veya engellilerden taşıtına engeline uygun hareket ettirici özel tertibat (debriyaj, fren, gaz, vites) yaptıranlar ÖTV mevzuatında belirtilen diğer şartların sağlanması kaydıyla ÖTV’den müstesnayken, motorlu taşıtlar vergisi mevzuatında %90’ın altında engeli bulunan malul ve engellilerin engeline uygun özel tertibat yaptırması (hareket ettirici tertibatla sınırlandırmaksızın)
halinde söz konusu istisnadan yararlanabileceği, yalnızca otomatik vitesli taşıtlara istisna uygulanabilmesi için engelin sadece sol alt ekstremitede olması gerektiği, söz konusu taşıtına engeline uygun özel tertibat yaptırılması halinde, 197 sayılı
Kanunun 4 üncü maddesinde düzenlenen motorlu taşıtlar vergisi istisna uygulamasından yararlandırılacağı, Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…” hükmü yer almaktadır.
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” denmektedir.
5. 197 sayılı MTV Kanununun “İstisnalar” başlıklı 4’üncü maddesi;
Aşağıda yazılı motorlu taşıtlar vergiden müstesnadır.
a) (Değişik bend: 04.06.2008 – 5766 S.K/Madde 9) TARİHÇE Genel ve özel bütçeli idareler, sosyal güvenlik kurumları ile il özel idareleri, belediyeler, köy tüzel kişilikleri ile bunların üyesi oldukları mahalli idare birlikleri ve Türkiye Kızılay Derneği adına kayıt ve tescil edilen taşıtlar (bu idarelere bağlı olup, ayrı tüzel kişiliği olan işletmeler ile özel kanunlarında malları Devlet malı sayılmış olan kuruluşların taşıtları hariç),” şeklinde, b) Karşılıklı olmak şartiyle, yabancı devletlerin Türkiye’de bulunan elçilik ve konsolosluklarıyla, elçi, maslahatgüzar ve konsoloslarına (Fahri konsoloslar hariç) ve o devletin uyruğunda bulunan elçilik ve konsolosluk memurlarına ve merkezi Türkiye’de bulunan uluslararası kurullar ile bu kurulların yabancı uyruklu memurlarına ve resmi bir görev için yurda gelen delege ve heyetlere ve bu heyetlere mensup yabancı uyruklu kişilere ait taşıtlar, c) (Değişik bend: 25.12.2003 – 5035 S.K/Madde 22) Engellilik oranı % 90 ve daha fazla olan malul ve engellilerin adlarına kayıtlı taşıtlar ile diğer malul ve engellilerin, bu durumlarına uygun hale getirilmiş özel tertibatlı taşıtlar.
d) (Ek bend: 12.12.2003 – 5020 S.K/Madde 7) 18/06/1999 tarihli ve 4389 sayılı Bankalar Kanunu hükümlerine göre temettü hariç ortaklık hakları ile yönetim ve denetimleri veya hisseleri kısmen veya tamamen Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna intikal eden bankalara, tasfiyeleri Tasarruf Mevduatı
Sigorta Fonu eliyle yürütülen müflis bankaların iflas idarelerine ait taşıtlar.
(Ek 2. fıkra: 24.03.1988 – 3418 S.Kanun/Madde 12) Motorlu taşıtlar vergisi ile ilgili muaflık ve istisna hükümleri, bu Kanuna hüküm eklenmek veya bu Kanunda değişiklik yapılmak suretiyle düzenlenir. Bu
Kanunda yer almayan istisna ve muaflıklar hükümsüzdür. Ancak, uluslararası anlaşma hükümleri saklıdır.
6. 21 Seri No.lu Motorlu Taşıtlar Vergisi Genel Tebliğinin “II – İSTİSNALAR” başlıklı bölümünde; “1 – Sakatlık Dereceleri % 90 ve Daha Fazla Olan Malûl ve Engellilere Ait Taşıtlarda İstisna Uygulaması
Sakatlık dereceleri % 90 ve daha fazla olan malûl ve engellilerin bu durumlarını tam teşekküllü Devlet hastanesinden alınmış olan sağlık kurulu raporu ile ilgili vergi dairelerine belgelendirmeleri halinde, söz konusu malûl ve engellilerin kendi adlarına kayıt ve tescil edilmiş olan taşıtları, motorlu taşıtlar vergisine tabi tutulmayacaktır. Bu istisnadan yararlanmak için, söz konusu malûl ve engellilere ait taşıtın özel tertibatlı veya özel tertibatlı hale getirilmiş olması şartı aranmayacaktır.
2 – Diğer Malûl ve Engellilere Ait Taşıtlarda İstisna Uygulaması
Sakatlık dereceleri % 90 dan az olan malûl ve engellilerin bu durumlarını; tam teşekküllü Devlet hastanesinden alınan sağlık kurulu raporu ile belgelendirmeleri ve kendi adlarına kayıt ve tescilli olan taşıtların engellilik haline uygun özel tertibatlı veya özel tertibatlı hale getirilmiş taşıtlar olduğunu belirten “Motorlu Araç Tescil Belgesi”nin ilgili tescil kuruluşlarınca onaylanmış örneği ile “Araçlar İçin
Teknik Belge” ve “Proje Raporu”nun aslı veya noter onaylı örneğini ilgili vergi dairelerine ibraz etmeleri halinde bu istisna hükmünden yararlanabileceklerdir.
3- Malûl ve Engelliler İstisnası İle İlgili Bildirim
Malûl ve engelliler istisnasından yararlanacak olan malûl ve engelliler tarafından, “Malûl ve Engelliler
Adına Kayıt ve Tescilli Taşıtlarda Motorlu Taşıtlar Vergisi İstisnası Bildirim Formu” düzenlenerek (Bildirim Formu’nun internetteki www.gib.gov.tr adresinde bulunan örneğinin düzenlenmesi mümkün bulunmaktadır.) istisnadan yararlanmak için gerekli olan diğer belgeler ile birlikte ilgili vergi dairesine verilecektir.” açıklamaları yer almaktadır.
hükmün amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SN. CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret
Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuran, 2019 yılında almış olduğu rapor kapsamında ÖTV muafiyetinden yararlanmak suretiyle araç aldığını, Balıkesir Kurtdereli Vergi Dairesi tarafından adına MTV çıkarıldığını ifade etmek suretiyle otomatik vitesli aracının özel tertibatlı araç statüsünde sayılarak MTV den muaf tutulmayı talep etmektedir.
9. Başvuranın engel oranı %90 nın altında olup başvuran adına düzenlenen 19/04/2019 tarihli erişkinler için engellilik sağlık kurulu raporunda askerde meydana gelen yaralanma neticesinde başvuranın sağ üst ekstremitesinde (sağ kol) güç kaybı ile birlikte söz konusu uzuvda engelliliğe yol açan etkilenimlerin mevcut olduğu belirtilmiştir.
10. İdare tarafından bilgi-belge talep konulu yazımıza cevaben Kurumumuza gönderilen yazıda, başvuran adına düzenlenen Engelli Sağlık Kurulu Raporunda belirtildiği üzere adı geçenin sağ üst ekstremitede engeli bulunmakta olup, engellilik durumuna uygun olarak otomatik vitesli taşıta özel tertibat (Direksiyon simidinde yardımcı cihaz, direksiyondan sol eli çekmeden kullanılabilen kontrol cihazları, tek elle/kolla işletilen alternatif uyarlanmış direksiyon sistemi v.b.) yaptırılması halinde, taşıtın tertibatlı olarak kayıt ve tescil edildiği tarih itibarıyla motorlu taşıtlar vergisinden istisna tutulmasının mümkün olduğu, bildirilmiştir.
11. Başvuran ÖTV muafiyetinden yararlandığını ve aynı şekilde MTV muafiyetinden de yararlanması gerektiğini ifade etmekte olup bu bağlamda MTV muafiyetine ilişkin yasal düzenlemelerin açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
12. 197 sayılı Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanunu’nun “İstisnalar” başlıklı 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine istinaden (5. paragraf); özür durumuna göre tüm vücut fonksiyon kaybı oranı yani “sakatlık derecesi % 90 ve daha fazla” olan malûl ve engellilerin adlarına kayıtlı taşıtlar ile diğer malûl ve engellilerin, bu “durumlarına uygun hale getirilmiş özel tertibatlı taşıtlar” motorlu taşıtlar vergisinden istisna edilmiştir.
13. Sakatlık dereceleri % 90 ve daha fazla olan malûl ve engellilerin bu durumlarını tam teşekküllü Devlet hastanesinden alınmış olan sağlık kurulu raporu ile ilgili vergi dairelerine belgelendirmeleri halinde, söz
/
konusu malûl ve engellilerin kendi adlarına kayıt ve tescil edilmiş olan taşıtları, motorlu taşıtlar vergisine tabi tutulmayacaktır. Bu istisnadan yararlanmak için, söz konusu malûl ve engellilere ait taşıtın özel tertibatlı veya özel tertibatlı hale getirilmiş olması şartı aranmayacaktır.
13.1. Özür durumuna göre, tüm vücut fonksiyon kaybı oranı (sakatlık derecesi) %90’dan az olan malul ve özürlülerin bu durumlarını; tam teşekküllü Devlet hastanesinden alınan sağlık kurulu raporu ile belgelendirmeleri ve kendi adlarına kayıt ve tescilli olan taşıtların özürlülük haline uygun “özel tertibatlı taşıt” veya “özel tertibatlı hale getirilmiş taşıt” olduğunu belirten “Motorlu Araç Tescil Belgesi”nin ilgili tescil kuruluşlarınca onaylanmış örneği ile “Araçlar İçin Teknik Belge” ve “Proje Raporu”nun aslı veya noter onaylı örneğinin ilgili vergi dairelerine verilmesi halinde bu istisna hükmünden yararlanabileceklerdir. Dolayısıyla, sakatlık derecesi %90’dan az olan malul ve engellilerin adlarına kayıt ve tescilli taşıtlarda sakatlık derecelerine uygun bir tertibat bulunmaması halinde bu taşıtlar için istisna uygulanmamaktadır.
14. Başvuranın aracı otomatik vitesli olup sağ üst ekstremitesinde (sağ kol) güç kaybı yaşayan başvuranın engellilik haline uygun bir şekilde yani sağ üst ektremitesine uygun özel tertibatlı olması halinde otomatik vitesli aracının motorlu taşıtlar vergisinden istisna olacağı değerlendirilmektedir. Nitekim sağlık raporunda sadece sol alt ve üst ekstremitede (ayak, bacak veya kolda) sakatlığı olduğu belirtilen malul ve engellilerin otomatik vitesli taşıtlarının başkaca özel tertibat yapılmasına gerek olmaksızın, malul ve engelli adına kayıt ve tescil edildiği tarihten itibaren motorlu taşıtlar vergisinden istisna tutulduğu tespit edilmiştir.
15. Dolayısıyla Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; sağ üst ekstremitesinde engellilik durumu olan başvuranın otomatik vitesli aracında söz konusu engellilik durumuna uygun özel tertibat bulunmaması nedeniyle MTV den muaf tutulma talebinin reddine ilişkin idari işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 16. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde, tam ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin ilgili işlemlerinde “kanunlara uygunluk”, “makul sürede karar verme”, “hesap verilebilirlik”, ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin, başvurana yönelik işlemlerinde başvuranın hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı tespit edilmiş olup, idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Balıkesir Vergi Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI’na tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi