|
ÖZET: Başvuru, Adıyaman ilindeki bir köyde su borularının ayrılması ve abonelik işlemlerinin gerçekleştirilmesi talebine ilişkindir. Başvuran, köydeki suyun ücretsiz olmasının yaz aylarında aşırı tüketime yol açtığını ve bu durumun diğer mahalle sakinlerini olumsuz etkilediğini belirtmiştir. İlk başvurusunda, köydeki suyun israf edildiğini ve bu durumun haksızlık oluşturduğunu ifade ederek, su saatlerinin takılmasını istemiştir. İlgili idareler, suyun mevcut durumda ücretsiz olduğunu ve içme suyu hattının yenilenme sürecinde olduğunu açıklamıştır.
Devlet Su İşleri ve Adıyaman İl Özel İdaresi, içme suyu hattının yenilenme projesinin devam ettiğini ve bu süreç tamamlanmadan abonelik sistemine geçilemeyeceğini belirtmiştir. Projenin 2025 yılına kadar tamamlanması planlanmaktadır. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruya ilişkin inceleme yaparak, suya erişimin sağlanması ve abonelik işlemlerinin hızlandırılması için ilgili idarelere tavsiyelerde bulunmuştur. Bu tavsiyeler, hukuki güvenlik ve belirlilik ilkeleri çerçevesinde, su hizmetinin eşit bir şekilde sunulmasını amaçlamaktadır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2025/42-S.25.66
BAŞVURU NO : 2024/8759
KARAR TARİHİ : 02.01.2025
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : DEVLET SU İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
ADIYAMAN İL ÖZEL İDARESİ
Başvuranın, köylerinde bulunan su borularının ayrılması ve abonelik
BAŞVURUNUN KONUSU :
işlemlerinin yapılarak ücretli olmasının sağlanması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 17.07.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza (TCKNO: tarafından yapılan başvuruda özetle; Adıyaman
ili, ilçesi, Köyünün yaz mevsimlerinde aşağı mahalle sakinleri tarafından suyunun çok tüketildiği, bu sebeple yukarı mahalle sakinlerine su kalmadığı, 10.08.2022 tarihinde CİMER aracılığıyla yapılan başvuruya İdarece cevap verildiği, ancak talebinin değerlendirilmeye alınmadığı ifade ve iddia edilerek köydeki su borularının ayrılması talep edilmiştir.
1.1) Başvuranın, / numaralı idari başvuru yolları tüketilmeden Kurumumuza yapmış olduğu ilk
başvurusuna Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun ilgili hükümleri gereği 17.07.2023 tarihinde
Gönderme Kararı tesis edilmiştir. Adıyaman İl Özel İdaresi hem de İlçe Özel İdare Müdürlüğü tarafından Kurumumuza iletilen 28.08.2023 tarih ve no.lu cevabi yazıda özetle; “İlgi yazıya konu
Köyüne içme suyu Recep Grup içme suyu hattından verilmektedir. Söz konusu grup içme suyu hattı DSİ teşkilatınca yenilenmekte olup, inşaatı devam etmektedir. Mevcut halde (ilgili içme suyu birliği aktif olarak hizmet veremediğinden) içme suyu ücreti olmadığından işletmede sıkıntılar yaşanabilmektedir.
İlgili hattın yenilenmesi devam ederken idaremizce içme suyu depoları ve hatları üzerinde çalışmaların devam ettiği hususu,” ifade edilmiştir.
1.2) Başvuran tarafından tarihinde ise ikinci kez Kurumumuza yapılan başvuruda uzun yıllardır
Adıyaman Köyü ve civar köylerde Recep suyu su saatine bağlı olmadığı, ücretsiz olduğu için yaz ayları boyunca Köyünün aşağı halk sakinleri ve civar köylerde su çok israf edildiği, aşağıda çok su kullanıldığı için kendilerine su gelmediği, diğer köylerde su ücretli olduğu için bu
durumun ayrımcılık oluşturulduğu, hem devletimizin hazinesine katkı hem de bu israfın önlenmesi için, acilen köylerin hepsine su saatlerinin takılması gerektiği, diğer köylerde ücretli olduğu bu haksızlığın önüne geçilmesi gerektiği iddia ve ifade edilerek köylerinin sularına saat takılması talebinde bulunulmuştur.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kamu Denetçiliği Kurumumuzca verilecek karara esas olmak üzere başvuru belgesinde yer alan talebin
karşılanabilmesi ve eğer mümkünse ilgili idare ile başvurucu arasında muhtemel bir dostane çözümün tesisi amacı ile 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma gerçekleştirilmiştir. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 18’inci maddesi hükmü uyarınca Devlet Su İşleri 20. Bölge Müdürlüğünden ve Adıyaman İl Özel
İdaresinden bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur.
2.1) Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünün(20.Bölge Müdürlüğü) 13.08.2024 tarihli ve sayılı
cevabi yazısında özetle; Bölge Müdürlükleri tarafından yapılan inceleme ve değerlendirme neticesinde; Adıyaman İl Özel İdaresi ile imzalanan protokol gereği ihalesi Genel Müdürlükleri tarafından yapılan
Bölge Müdürlükleri sınırları içerisinde bulunan “Adıyaman Recep İçmesuyu İsale Hattı” işi ihalesinin
14.10.2020 tarihinde yapıldığı, 20.10.2021 tarihinde ise sözleşmesinin imzalandığı, halihazırda imalatların
devam ettiği, ihale kapsamında isale hattı yapılması (80 km), kaptaj yapıları yapılması (2 adet) ve isale hattı üzerinde bulunan çeşitli sanat yapılarının yapılmasının yer aldığı, isale hattının km 32+336’da
Köyünde bir ayrım noktası bulunduğu, isale hattı üzerinde bulunan bu ayrım yapılar ile depolar arasında bağlantı hatlarının yapılmasının Adıyaman İl Özel İdaresi tarafından gerçekleştirileceği, “Adıyaman Recep İçmesuyu İsale Hattı” işi kapsamında olmadığı, aşağı mahallenin bahçe sulaması yapmasının engellenmesinin Adıyaman İl Özel İdaresi yetki ve kapsamında olduğu, ayrıca bölgenin suya erişiminin nasıl yapıldığı ve ücretlendirme politikası hakkında değerlendirmelerinin bulunmadığı ifadelerine yer verilmiştir.
2.2) Adıyaman İl Özel İdaresinin 09.08.2024 tarihli ve sayılı cevabi yazısında özetle;
ilçesi Köyünün içme suyunun Recep Grup İçmesuyundan karşılandığı, ana hattın yenileme inşaatının DSİ ile yapılan protokol kapsamında yenilendiği, Recep Grup İçmesuyu İşletmesinin 2013 yılında kurulmuş olan (halihazırda pasif olan) Recep İçmesuyu Birliği bünyesinde olduğu, söz konusu birliğin aktif olarak hizmet vermemesi nedeniyle hattın bakım onarım işlerinin İdareleri imkanları ile yapılamadığı, mevcut durumda su ücreti alınmadığı, hattın yenilenmesi ve Recep İçmesuyu Birliğinin faaliyetlerine başlamasıyla birlikte abone sistemine geçilmesinin sağlanabileceği ve su ücretlerinin toplanmasına çalışılacağı bildirilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 18.10.1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, Bilgi Edinme ve
Kamu Denetçisine Başvurma Hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” ,
3.1) “Sağlık Hizmetleri ve Çevrenin Korunması” başlıklı 56’ncı maddesi birinci fıkrasında; “ Herkes,
sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir. ” ,
3.2) “Devletin İktisadi ve Sosyal Ödevlerinin Sınırları ” başlıklı 65’ inci maddesinde; “ (Değişik:
03.10.2001-4709/22 mad.) Devlet, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir.”,
4) 14.06.2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi”
başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5) Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliği’nin “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır…”,
6) 03.07.2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Tüzel Kişiliğin Sona Erdirilmesi” başlıklı
11’inci maddesinin üçüncü fıkrasında; “ (İptal birinci cümle: Anayasa Mahkemesinin 07.12/2023 tarihli ve E.:2018/117; K.:2023/212 sayılı Kararı ile) Tüzel kişiliği kaldırılan belediyenin mahalleleri, katıldıkları belediyenin mahalleleri hâline gelir. Tüzel kişiliği kaldırılan belediye ile köylerin taşınır ve taşınmaz mal, hak, alacak ve borçları katıldıkları belediyeye intikal eder.
(İptal birinci cümle: Anayasa Mahkemesinin 07.12.2023 tarihli ve E.:2018/117; K.:2023/212 sayılı
Kararı ile) Tüzel kişiliği kaldırılan belediyenin tasfiyesi il özel idaresi tarafından yapılır. Bu belediyenin taşınır ve taşınmaz malları ile hak, alacak ve borçları ilgili köy tüzel kişiliğine intikal eder. İntikal eden borçların karşılanamayan kısımları il özel idaresi tarafından üstlenilir ve vali tarafından İller Bankasına bildirilir. İller Bankası bu miktarı, takip eden ayın genel bütçe vergi gelirleri tahsilat toplamının belediyelere ayrılan kısmından keserek ilgili il özel idaresi hesabına aktarır.
(Ek fıkra: 06.03.2008-5747/3 mad.) Tüzel kişiliği kaldırılan belediyelerin bulunduğu yerleşim birimlerinde, hizmetlerin aksamadan yürütülmesi amacıyla, ilgili belediye veya büyükşehir belediyesi ve köye dönüşen yerlerde il özel idaresi veya köylere hizmet götürme birlikleri tarafından içme suyu, kanalizasyon, temizlik, çöp toplama, ulaşım, itfaiye ve diğer hizmetlerin yürütülmesi için gerekli tedbirler alınır ve ihtiyaç durumuna göre bu hizmetleri yürütmek üzere hizmet birimleri kurulabilir. Büyükşehir belediye sınırları içinde açılacak hizmet birimlerini yönetmek üzere, büyükşehir belediye meclis üyeleri veya diğer belediye personeli arasından görevlendirme yapılabilir. Mahalli hizmetlerin aksamadan yürütülmesi için vali veya kaymakamlar ilgili kuruluşlar arasında koordinasyonu sağlar ve gerekli tedbirleri alır.”,
6.1) “Belediyenin Görev ve Sorumlulukları” başlıklı 14’üncü maddesinin birinci (a) fıkrasında;
“Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla; İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans; şehir içi trafik; defin ve mezarlıklar; ağaçlandırma, park ve yeşil alanlar; konut; kültür ve sanat, turizm ve tanıtım, gençlik ve spor orta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları (Bu Kanunun 75 inci maddesinin son fıkrası, belediyeler, il özel idareleri, bağlı kuruluşları ve bunların üyesi oldukları birlikler ile ortağı oldukları Sayıştay denetimine tabi şirketler tarafından, orta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları ile Devlete ait her derecedeki okul binalarının yapım, bakım ve onarımı ile tefrişinde uygulanmaz.); sosyal hizmet ve yardım, nikâh, meslek ve beceri kazandırma; ekonomi ve ticaretin geliştirilmesi hizmetlerini yapar veya yaptırır…”; dördüncü fıkrasında; “Hizmetlerin yerine getirilmesinde öncelik sırası, belediyenin malî durumu ve hizmetin ivediliği dikkate alınarak belirlenir.”; beşinci fıkrasında;
/
“Belediye hizmetleri, vatandaşlara en yakın yerlerde ve en uygun yöntemlerle sunulur…” ,
7) 22.02.2005 tarihli ve 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu’nun “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesi
birinci fıkrasında; “Bu Kanunun uygulanmasında; a) İl özel idaresi: İl halkının mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulan ve karar organı seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan, idarî ve malî özerkliğe sahip kamu tüzel kişisini.”,
7.1) “İl Özel İdaresinin Görev ve Sorumlulukları” başlıklı 6’ncı maddesi ikinci fıkrasında;“ İl özel
idaresi mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla; İmar, yol, su, kanalizasyon, katı atık, çevre, acil yardım ve kurtarma (…); orman köylerinin desteklenmesi, ağaçlandırma, park ve bahçe tesisine ilişkin hizmetleri belediye sınırları dışında,…Yapmakla görevli ve yetkilidir.”, yedinci fıkrasında; “Hizmetlerin yerine getirilmesinde öncelik sırası, il özel idaresinin malî durumu, hizmetin ivediliği ve verildiği yerin gelişmişlik düzeyi dikkate alınarak belirlenir. ”, sekizinci maddesinde; “İl özel idaresi hizmetleri, vatandaşlara en yakın yerlerde ve en uygun yöntemlerle sunulur. Hizmet sunumunda engelli, yaşlı, düşkün ve dar gelirlilerin durumuna uygun yöntemler uygulanır.”, dokuzuncu fıkrasında; “Hizmetlerin diğer mahallî idareler ve kamu kuruluşları arasında bütünlük ve uyum içinde yürütülmesine yönelik koordinasyon o ilin valisi tarafından sağlanır.”,
8) 09.05.1985 tarihli ve 3202 sayılı Köye Yönelik Hizmetler Hakkında Kanun’un “Hizmetler”
başlıklı 2’nci maddesinde; “Köye yönelik hizmetler şunlardır:…
d)Köy ve bağlı yerleşim birimlerinin yol, su, elektrik, kanalizasyon tesislerinin inşaatı, bakımı, onarımı, geliştirme ve işletme hizmetlerini düzenlemek üzere gerekli tedbirleri almak, bakım, onarım, işletme ve geliştirme hizmetlerine ait esasları tespit etmek ve yürütmek,
e) Köy ve bağlı yerleşme birimlerine, askeri garnizonlara sağlıklı, yeterli içmesuyu ve kullanma suyu tesislerini yapmak, geliştirmek ve yapımına destek olmak, sondaj kuyuları açmak, bu maksatla umuma ait sular ile kanunlarla köye ve köylüye devir ve tahsis edilmiş veya köyün veya köylerin eskiden beri intifaında bulunmuş olan suları; köylerin ve bağlı yerleşme birimlerinin, askeri garnizonların ihtiyacına göre tevzi etmek, kısmen veya tamamen başka köye, köylere, bağlı yerleşme birimlerine, askeri garnizonlara tahsis etmek ve tahsis şeklini değiştirmek,
…Su tesislerinin vücuda getirilmesine ve su yollarının geçirilmesine lüzumlu olan arazi, Devlet hüküm ve tasarrufu altında veya köyün ve köylerin ve bağlı yerleşme birimlerinin umumi yerleri içinde bulunuyorsa o araziler hakkında da bu fıkra hükmü uygulanır,…
j) (Ek birinci paragraf: 13.01.2005-5286/3 mad.) Yağışların ve sel sularının zararlarını önleyici ve depolayıcı tarım arazileri için sulama suyu ve hayvanlar için içme suyu sağlanmasına yönelik gölet ve diğer tesisleri yapmak ve yaptırmak,
Sulama suyu ihtiyacı saniyede 500 litreye kadar olan suların tesislerini kurmak ve işletilmelerini sağlamak, aynı mahiyette evvelce yapılmış tesisleri ikmal, ıslah ve tevsi etmek ve işletilmelerini sağlamak, (Baraj ve elektrik istihsaline matuf regülatör inşası bu hükmün dışındadır. Saniyedeki sarfiyatı 500 litreden fazla olan sular üzerinde yapılacak tesisler için Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünün muvafakatı gerekir.)…’’ düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
/
9) Kamu Denetçisi tarafından, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, yargı kararları,
ilgili mevzuat ve tüm dosya birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10) Başvuran tarafından iş bu Kararın “I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ” başlıklı bölümünde
yer verildiği üzere başvurularında özetle, Adıyaman ili ilçesi Köyü ve civar köylerde
Recep suyu su saatine bağlı olmadığı, ücretsiz olduğu için yaz ayları boyunca Köyünün aşağı halk sakinleri ve civar köylerde suyun çok israf edildiği, aşağı mahalle sakinleri tarafından suyunun çok tüketildiği, bu sebeple yukarı mahalle sakinlerine su kalmadığı, hem devletimizin hazinesine katkı hem de bu israfın önlenmesi için acilen köylerin hepsine su saatlerinin takılması gerektiği, diğer köylerde ücretli olduğu için mevcut durumun ayrımcılık oluşturduğu iddia edilerek köylerinin sularına abonelik işlemlerinin yapılarak saat takılması talebi ile başvuruda bulunulmuştur.
11) 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu’nun 6’ncı maddesinde, “İl özel idaresi mahallî müşterek nitelikte
olmak şartıyla; İmar, yol, su, kanalizasyon, katı atık, çevre, acil yardım ve kurtarma (…); orman köylerinin desteklenmesi, ağaçlandırma, park ve bahçe tesisine ilişkin hizmetleri belediye sınırları dışında,…
yapmakla görevli ve yetkili olduğuna hükmedilmiştir. 3202 sayılı Köye Yönelik Hizmetler Hakkında
Kanun’da ise köye yapılacak su tesisi ile alakalı bazı hizmetler konusunda Devlet Su İşleri Genel
Müdürlüğünün muvafakatı gerekmektedir. Bu noktada, Adıyaman İl Özel İdaresi ile DSİ 20.Bölge
Müdürlüğü arasında bir protokol olduğu anlaşılmaktadır.
12) ‘Anayasa’nın 2’nci ve 5’nci maddelerinde belirtilen sosyal hukuk devleti, kişilerin, insan onuruna
yaraşır biçimde refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak, kişinin temel hak ve özgürlüklerini, sosyal adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak biçimde sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmak, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamakla yükümlüdür. Bu bağlamda, Anayasa’nın 17’nci maddesinde yer alan herkesin, yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkının da güvencesidir. Anayasa’nın 56’ncı maddesinde ise herkesin, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahip olduğu öngörülmektedir. İnsan ve çevre sağlığı için suyun taşıdığı yaşamsal önem dikkate alındığında, kişilerin olabildiğince uygun koşullarla suya ulaşımları sağlanamadıkça söz konusu
Anayasa kurallarının uygulamaya geçirilmesinin olanaklı hale getirilemeyeceği açıktır. Hukuk devletinin en önemli yükümlülüklerinden biri de kuşkusuz, adil ve öngörülebilir kurallarla kişilerin yarınlarından kuşku ve endişe duymadan yaşayabilecekleri bir ortam yaratmaktır. Buna göre, yasal düzenlemelerin, hem kişiler hem de idare yönünden belirlilik içerecek şekilde, açık, net, anlaşılabilir ve uygulanabilir olması ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi gerekir.’(Anayasa Mahkemesi’nin 26/01/2012 tarihli, 2011/06 Esas no.lu ve 2012/16 Karar no.lu
Değişik Gerekçe ve Karşı Oy Gerekçesi)
13) Suya atfedilen öneme binaen ve güvenilir içme suyu ile şebeke suyuna erişim hususlarında çok sayıda
toplantı, uluslararası zirve ve düzenleme yapılarak somut adımlar atılmış, aşağıda yer alan bir araştırmaya örneğinde, “Dünyanın oluşumuyla birlikte ortaya çıkan ve insanlık tarihinden daha eskiye dayanan, aynı zamanda normal sıcaklık ve basınç altında sıvı halde bulunan su; her molekülü bir oksijen ile iki hidrojen atomundan oluşan renksiz, kokusuz ve tatsız bir maddedir. Diğer bir deyişle su, yeryüzünün üçte ikisini kaplayan, bileşiminde çözelti ya da asıltı halinde çeşitli maddeler bulunan sıvı bir maddedir (Ulusoy, 2007:25). Yerine başka bir şeyin ikame edilemeyeceği doğal bir kaynak olarak su, insan hayatı için
/
oksijenden sonra en önemli ögedir… Yaşamın her alanında sahip olduğu önem itibariyle su, en çok ihtiyaç duyulan temel bir unsurdur. Kullanım alanlarının yaygınlığı ve ikame edilememesi suyun önemini daha da arttırmaktadır. Ancak su kaynakları coğrafi dağılımındaki eşitsizliğin yanısıra, her geçen gün ihtiyaçlara cevap veremeyecek derecede azalmaktadır. Sahip olduğu yaşamsal, ekonomik ve stratejik önem nedeniyle su, günümüzün ve yakın geleceğin en çok tartışılan konusu olma potansiyeli arz etmektedir.” (Seda ÖZSOY, “Su ve Yaşam: Suyun Toplumsal Önemi ”, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü
Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Anabilimdalı Yüksek Lisans Tezi, s.7-9, Ankara 2009, https://sosyalpolitika.fisek.org.tr/wp-content/uploads/sbftez41-seda-ozsoy.pdf Erişim Tarihi, 10.01.2022)
ifadelerine yer verilmiştir.
14) Başvuru konusu somut dosyada, başvuranın Adıyaman ili ilçesi Köyü ve civar
köylerde Recep İçmesuyu su saatine bağlı olmadığı, su hizmetinin ücretsiz olduğu için yaz ayları boyunca
Köyünün aşağı halk sakinleri ve civar köylerde suyun çok israf edildiği, su için ücret ödemeyen aşağı mahalle sakinleri tarafından suyu çok tüketildiği için yukarı mahalle sakinlerine su kalmadığı, hem devletimizin hazinesine katkı hem de bu israfın önlenmesi için acilen o köylerin hepsine su saatlerinin takılması gerektiği, diğer köylerde ücretli olduğu iddia edilerek köylerinde bulunan su hattının onarılmasının tamamlanarak abonelik işlemlerinin yapılması talebi ile yapılan başvuru konusunun çözüme kavuşturulması maksadıyla İdarelerden bilgi ve belge talep edilmiştir.
14.1) Devlet Su İşleri 20. Bölge Müdürlüğü tarafından yapılan inceleme ve değerlendirme neticesinde
özetle; Adıyaman İl Özel İdaresi ile imzalanan protokol gereği ihalesi Genel Müdürlükleri tarafından yapılan Bölge Müdürlükleri sınırları içerisinde bulunan “Adıyaman Recep İçmesuyu İsale Hattı” işi ihalesinin 14.10.2020 tarihinde yapıldığı, 20.10.2021 tarihinde ise sözleşmesinin imzalandığı, halihazırda imalatların devam ettiği, ihale kapsamında isale hattı yapılması (80 km), kaptaj yapıları yapılması (2 adet)
ve isale hattı üzerinde bulunan çeşitli sanat yapılarının yapılmasının yer aldığı, isale hattının km 32+336’da
Köyünde bir ayrım noktası bulunduğu ifade edilmiştir. Bu noktada söz konusu proje kapsamında
İdareden bilgi almak için yapılan görüşmede; kaptaj işlemleri (su alma yapısı) ve depo alanları çalışmasının devam ettiği, imalatın %97’sinin gerçekleştiği, Mayıs 2025’e kadar bitmesinin planlandığı, içme suyunun bu işlemlerin bitmesi akabinde verilebileceği ifade edilmiştir.
14.2) Adıyaman İl Özel İdaresi tarafından ise özetle, hattın bakım onarım işlerinin İdareleri imkânları
ile yapılamadığı, mevcut durumda su ücreti alınmadığı, hattın yenilenmesi ve Recep İçmesuyu Birliğinin faaliyetlerine başlamasıyla birlikte abone sistemine geçilmesinin sağlanabileceği ve su ücretlerinin toplanmasına çalışılacağı ifadelerinde bulunulmuştur. Kurumumuzca İdare ile yapılan görüşmede hattın çok eski olduğu, projenin halihazırda devam ettiği, DSİ tarafından hattın yenilenmesi akabinde depoya su verilebileceği, su sorununun uzun yıllardır devam ettiği, yazın özellikle suyun tarımsal sulamada kullanılması nedeniyle iyice azaldığı, kaçak bağlama şeklinde genel sorunların da olabildiği bilgisi verilmiştir.
14.3) Somut dosyada, içme suyu isale hattı projesinin bitmesi halinde suya erişimin sağlanacağı ve
ücretlendirme ile abonelik işlemleri şeklinde sürecin başlayacağı anlaşılmaktadır. Başvuran da diğer köylerden farklı olarak, kendi köylerinde su ücretsiz olduğu için suya yakın olan aşağı mahallelerde bahçe vs sulamak için aşırı kullanıldığını, bu nedenle yukarıda olan kendi mahallelerine suyun kendilerine gelmediğini ifade etmekte ve sorunun çözülmesi için suyun ücrete bağlanmasını talep etmektedir.
20.10.2021 tarihinde sözleşmesi imzalanan ve çalışmasına başlanılan projenin Mayıs 2025’e kadar
bitmesinin öngörüldüğü, ancak sürecin kesin bitiş tarihinin net olmadığı, abonelik işlemlerinin projenin tamamlanması akabinde başlayabileceği bildirildiğinden söz konusu projenin bir an önce tamamlanarak içme suyuna duyulan ihtiyacın giderilmesi noktası önem arz etmektedir. Kamu hizmetlerinin vatandaşlar
için yaşamsal bir önemi bulunmakta olup, kamu hizmetinin, halkın beklentileri doğrultusunda sunulması ve hizmet alıcılarının maddi ve manevi bakımdan tatmin edilmeleri, kamu idarelerinin hızlı hareket edebilmelerine ve isabetli kararlar alabilmelerine bağlıdır.
15) İdare tarafından köyün içme suyuna ulaşmasının hâlihazırda devam eden “Adıyaman Recep İçmesuyu
İsale Hattı” işinin bitmesi ve bölgedeki su deposuna bağlantı kanallarının kullanıma hazır hale gelmesi neticesine bağlı olduğundan protokol kapsamındaki idarelerin uyum içinde, birlikte hareket ederek ivedilikle sürecin tamamlaması gerekmektedir. Ayrıca köy şebeke hattının projesinin 2021 yılından itibaren devam etmesi noktasında hizmetin yerine getirilmesinde öncelik sırasının, benzer birçok kanunda da ifade edildiği üzere İdarenin malî durumu, verildiği yerin gelişmişlik düzeyi dikkate alınarak belirleneceği ve hizmetin ivediliğinin dikkate alınması gerektiğinde şüphe yoktur. Ancak hizmetin sağlanması konusunun muğlak olması hususunun hukuk devletinin en önemli unsurlarından olan ‘belirlilik’ ve ‘hukuki güvenlik’ ilkelerine aykırılık oluşturacağı değerlendirilmiştir.
16) Anayasa’nın 2’nci maddesinde yer alan hukuk devletinin temel ilkelerinden konuyla ilgili iki
tanesi “hukuki güvenlik” ve “belirlilik” ilkeleri olup, bireyin devlete güven duyması, ancak hukuki güvenliğin sağlandığı bir hukuk devleti düzeninde mümkün olabilecektir. Anayasada öngörülen temel hak ve hürriyetlerin kullanılması ve insan haklarının insan hayatına egemen kılması için Devlet, bireylerin hukuka olan inançlarını ve güvenlerini korumakla yükümlüdür. Doktrinde hukuki güvenlik ilkesinin
gerekleri de şu şekilde sıralanmıştır:
1- Devlet faaliyetleri, önceden öngörülebilir, tahmin edilebilir olmalıdır.
2- Devlet faaliyeti, önceden hukuk kurallarıyla düzenlenmiştir.
3- Hukuk düzeninde mümkün olduğunca hukuki istikrar sağlanmalıdır.
4- İdarenin tek yanlı işlem yapma üstünlüğüne karşı, güvece niteliğindeki kurallarla (bireylere katılma, dinleme ve savunma hakkı gibi haklar tanınarak) birey ile idare arasında denge sağlanmalıdır.
5- İdare, bireyin haklı beklentilerine uygun davranmalıdır.
6- Yasal düzenlemelerde hukuka ve devlete olan güveni zedeleyici hususlardan kaçınılmalıdır.
7- Devlet kişinin maddi ve manevi varlığını geliştirilebilmesi için hukuk güvenliğinin sağlandığı bir hukuk devleti yaratmalıdır. (Prof. Dr. Bahtiyar Akyılmaz, Prof. Dr. Murat Sezginer, Doç. Dr. Cemil Kaya, Türk
İdare Hukuku, Ankara 2009, s.130-131)
17) Başvuranın iddiaları, idarenin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümleri ve dosya kapsamında
tarafımıza sunulan bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde;
17.1) İl Özel İdaresinin görev ve sorumluluklarının belirlendiği 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunun 6’ncı
maddesinde; İl özel idaresi mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla; imar, yol, su, kanalizasyon, katı atık gibi hizmetleri belediye sınırları dışında yapmakla görevli ve yetkili olduğuna hükmedilmiştir. Söz konusu hizmetlerin yerine getirilmesinde öncelik sırasının idarenin malî durumu, hizmetin gerçekleştiği yerin gelişmişlik düzeyi ve hizmetin ivediliğinin dikkate alınması gerektiği bilinmektedir.
17.2) Ancak, şebeke suyuna erişimin önem kazandığı günümüzde İdare tarafından başvuruya konu
mevkide içme suyu ihtiyacının giderilmesinin bölgede yapılmaya devam eden projenin bitmesi şartına bağlandığı anlaşılmaktadır. Bu noktada hâlihazırda devam eden ve Mayıs 2025’de bitmesi öngörülen hizmetin makul bir sürede gerçekleşmesinin sağlanarak akabinde abonelik işlemleri ve sorunun kati şekilde çözülmesinin sağlanması noktasında gereken önlemlerin alınması gerekmektedir. Nitekim
İdarelerce Anayasa’nın 56’ncı madde hükmünde yer alan herkesin, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkı kapsamında ve hukuk devletinin en önemli unsurlarından olan ‘belirlilik’ ve ‘hukuki güvenlik’
/
ilkelerine aykırılık oluşturmayacak şekilde yetki ve sorumlulukları kapsamında, şebeke suyuna erişim ve mevcut boru değişimi hususundaki hizmetlerin kamu hizmetinin sürekliliği ve gereklerine uygun şekilde, ivedilikle sağlanmasına yönelik iş ve işlemlerin yapılması gerekliliği değerlendirilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
18) İyi yönetim ilkelerine 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; başvuruya ilişkin istenilen bilgi ve belgelerin
Kurumumuza süresi içinde gönderilmediği, İdarenin ‘‘kararların gerekçeli olması’’ ilkesine uygun davranmadığı ve başvurana karşı başvurabileceği yollar hakkında bilgilendirme yapmadığı, ‘‘karara karşı başvuru yolları ve sürelerinin gösterilmesi’’ ilkesine uymadığı tespit edildiğinden İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
19) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu
Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Adıyaman
İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre, BAŞVURUNUN
KABULÜNE,
Başvuruya konu mevkide bulunan su ihtiyacının karşılanması maksadıyla içme suyu isale hattı projesi yapılmaya başlandığı ve önemli bir kısmının tamamlandığı, ancak proje bitirilmediği için abonelik işlemlerine başlanılamadığı anlaşıldığından, söz konusu projenin hukuk devleti ilkelerinden olan hukuki güvenlik ve belirlilik ilkeleri kapsamında bitirilerek suya erişimin sağlanması, herkesin eşit olarak suya erişiminin sağlanması için abonelik işlemlerinin makul sürede tamamlanması ve buna yönelik idari sürecin hızlandırılması hususunda protokol kapsamındaki İdarelerden DEVLET SU İŞLERİ GENEL
MÜDÜRLÜĞÜ ile ADIYAMAN İL ÖZEL İDARESİNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA, DEVLET SU İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE ve ADIYAMAN İL ÖZEL
İDARESİNE tebliğine,
6328 sayılı Kanunun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, ilgili idare tarafından bu karar üzerine
tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Mehmet AKARCA
Kamu Başdenetçisi