|
ÖZET: Kahramanmaraş’ta meydana gelen deprem sonrası Kısıklı Mahallesi’nde yaşanan su sıkıntısı, 15 Temmuz 2024 tarihinde yapılan bir başvuru ile gündeme geldi. Başvuran, deprem sonrası kuruyan su kaynakları nedeniyle mahalledeki evlerin içme suyu ihtiyacının karşılanamadığını belirtmiş ve Kahramanmaraş Su ve Kanalizasyon İdaresi (KASKİ) tarafından başlatılan içme suyu şebekesi çalışmalarının tamamlanmasını talep etmiştir. Mahalle sakinleri, KASKİ’nin su şebekesi çalışmasını durdurmasının ardından yaşanan mağduriyeti dile getirmiştir.
KASKİ, 2024 yılı yatırım programı çerçevesinde su kaynaklarından proje üretmiş, ancak mahalle sakinlerinin bu kaynakları sulama amaçlı kullanmaları nedeniyle çalışmaların engellendiğini açıklamıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuru üzerine yapılan incelemede, su ihtiyacının karşılanmasının temel bir kamu hizmeti olduğunu vurgulamış ve su projesinin tamamlanmasının kamu yararına uygun olduğunu belirtmiştir. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesi ve KASKİ’ye, su ihtiyacının ivedilikle karşılanması ve projeyi engelleyen unsurların ortadan kaldırılması konusunda tavsiyede bulunmuştur. Suya erişim, insan hakkı olarak kabul edildiğinden, bu hizmetin sürekliliği sağlanmalıdır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/13945-S.24.20894
BAŞVURU NO : 2024/8675
KARAR TARİHİ : 20.12.2024
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : KAHRAMANMARAŞ SU VE KANALİZASYON İDARESİ
GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
KAHRAMANMARAŞ BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Kahramanmaraş’ta yaşanan deprem sonrası susuz kalan Kısıklı
Mahallesine içme suyu şebekesi çalışmasının tamamlanması talebine ilişkindir.
BAŞVURU TARİHİ : 15.07.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Şikayetçi, Kurumumuza yapmış olduğu başvuruda, dilekçesinde kayıtlı olan hususlarda özetle; 06/02/2023 tarihli depremde çeşmeden alarak kullandıkları kaynak suyunun kuruduğunu, Kısıklı
Mahallesinde bulunan Mollauşağı Küme Evleri ve Aliyeğenli Küme Evlerinde susuzluğun giderilmesi için eski muhtarlarıyla beraber kendilerinin sorunun çözümü için Büyükşehir Belediyesine bağlı KASKİ’den talepte bulunduklarını, ismini dilekçesinde belirttiği 40 kişinin dilekçe verdiğini, 31 Mart 2024 muhtarlık seçimleri öncesinde KASKİ’nin mağduriyeti tespit ettiği ve şebeke suyu çalışması başlattığını fakat çalışmanın tamamlanmadığını, çalışmanın tamamlanacağına dair bir bilgilerinin olmadığını, köylünün genellikle yaşlılardan oluştuğundan suya ulaşmanın zor olduğunu, çalışmayla evlere içme suyu götürmek için borular döşendiğini, daha sonra susuzluk çeken evlerin suyla buluşması için mücadele eden muhtarın muhtarlık seçimini kaybetmesi sonrası Kaski’nin şebeke çalışması işini durdurduğunu, susuzluk çeken diğer evlerin suyunun verilmediğini, Kaski’nin köydeki su kaynaklarını su deposu yaparak toplamadığından evlerin hala susuz olduğunu, bu suların toplanmamasının sebebinin bu sulardan faydalanan diğer kişilerin karşı çıkması olup olmadığını bilmediklerini, ancak bu suyun kamuya ait olduğu ve çok kalabalık bir kesimin susuz olduğunu, Kaski’nin su şebekesi istemeyen kişilerin bu çalışmayı engellemek istemelerine su kendi tasarrufunda olduğundan izin vermemesi gerektiğini, susuzluk nedeni ile
Mahallede oturulma imkanının kalmadığını, çok sevdikleri ve yaşadıkları köylerini susuzluk nedeniyle terk
etmek istemediklerini, emekli olan vatandaşların köye rağbet gösterip ev yaptıklarını, yeni gelenlerle köyde nüfus arttığını ancak içecek su bulmakta zorluk çektiklerini, evlerde faturasını ödeyecekleri içme suyunu istediklerini iddia ve ifade ederek Kahramanmaraş Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğünün yarıda bıraktığı, görev ve sorumluluğuna giren içme suyu şebeke çalışmasının ivedilikle tamamlanmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzca, verilecek karara esas olmak üzere başvuru belgesinde yer alan iddiaların doğruluğunun tespiti ve eğer mümkünse ilgili idare ile başvurucu arasında muhtemel bir dostane çözümün tesisi amacı ile
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma
gerçekleştirilmiştir. 6328 sayılı Kanunun “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 18 inci maddesi hükmü uyarınca Kahramanmaraş Büyükşehir Belediye Başkanlığından 29/07/2024 tarih ve S. sayılı yazı ile bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur.
3. Kahramanmaraş Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğünden alınan 22/10/2024 tarih ve sayılı cevabi yazıda özetle; Kısıklı Muhtarlığının talebi üzerine, 2023 yılı ADNKS’ne göre 182 nüfuslu Mahalle ve bağlılarının içme ve kullanma suyu ihtiyacını karşılamak üzere mülkiyeti devletin hüküm ve tasarrufu altındaki Kısıklı Mahallesi ada parselde kayıtlı orman sayılan alandan çıkan
Körpınar kaynağı ile Hasanpınar kaynaklarından proje üretildiği, 2024 yılı yatırım programı kapsamında şubat ayında tesisleştirme çalışmalarına başlandığı, çalışma esnasında mahalle sakinleri tarafından ilgili su kaynaklarını sulamada kullandıkları gerekçesi ile çalışmalara fiilen engel olunduğu, İdarelerince aylar süren ikna çalışmaları vatandaşların kendi aralarındaki sosyal sorunlar nedeni ile çözümlenemediği, tüm bu nedenler ile çalışmaların sonlandırılmak zorunda kalındığı açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının;
4.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler.”,
4.2. “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5’inci maddesinde; “Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır”
4.3. “Devletin İktisadi ve Sosyal Ödevlerinin Sınırları” başlıklı 65’ inci maddesinde; “(Değişik:
3/10/2001-4709/22 mad.) Devlet, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir.”,
hükümleri, /
5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun;
5.1. “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” ,
5.2. “İnceleme ve araştırma başlıklı 20’nci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, inceleme ve araştırmasını başvuru tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır.”
hükümleri,
6. 5393 sayılı Belediye Kanununun;
6.1. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinin birinci fıkrasında;
“Belediye: Belde sakinlerinin mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulan ve karar organı seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan, idarî ve malî özerkliğe sahip kamu tüzel kişisini,… ifade eder.”,
6.2. “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14’üncü maddesinde;
“Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla; a) İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans; şehir içi trafik; defin ve mezarlıklar; ağaçlandırma, park ve yeşil alanlar; konut; kültür ve sanat, turizm ve tanıtım, gençlik ve spor orta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları (Bu Kanunun 75 inci maddesinin son fıkrası, belediyeler, il özel idareleri, bağlı kuruluşları ve bunların üyesi oldukları birlikler ile ortağı oldukları Sayıştay denetimine tabi şirketler tarafından, orta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları ile Devlete ait her derecedeki okul binalarının yapım, bakım ve onarımı ile tefrişinde uygulanmaz.); sosyal hizmet ve yardım, nikâh, meslek ve beceri kazandırma; ekonomi ve ticaretin geliştirilmesi hizmetlerini yapar veya yaptırır. … Belediyenin görev, sorumluluk ve yetki alanı belediye sınırlarını kapsar…”,
6.3. “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15’inci maddesinde;
“Belediyenin yetkileri ve imtiyazları şunlardır: b) Kanunların belediyeye verdiği yetki çerçevesinde yönetmelik çıkarmak, belediye yasakları koymak ve uygulamak, kanunlarda belirtilen cezaları vermek.
c) Gerçek ve tüzel kişilerin faaliyetleri ile ilgili olarak kanunlarda belirtilen izin veya ruhsatı vermek. e)
Müktesep haklar saklı kalmak üzere; içme, kullanma ve endüstri suyu sağlamak; atık su ve yağmur suyunun uzaklaştırılmasını sağlamak; bunlar için gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek ve işlettirmek; kaynak sularını işletmek veya işlettirmek.…”
hükümleri,
/
7. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu Kanununun, “Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 7 nci maddesinde;
“Büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları şunlardır: … (r) Su ve kanalizasyon hizmetlerini yürütmek, bunun için gerekli baraj ve diğer tesisleri kurmak, kurdurmak ve işletmek; derelerin ıslahını yapmak; kaynak suyu veya arıtma sonunda üretilen suları pazarlamak. …”,
8. KASKİ iş ve işlemleri ile ilgili mevzuat olan 2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel
Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanunu’nun;
8.1. “Görev ve yetkiler” başlıklı 2 nci maddesinin (d) bendinde; “Su ve kanalizasyon hizmetleri konusunda hizmet alanı içindeki belediyelere verilen görevleri yürütmek ve bu konulardaki yetkileri kullanmak”,
Ek 5 inci maddesinde, “(5/6/1986 – 3305/3 md. ile gelen Ek 4 üncü madde hükmü olup madde numarası teselsül ettirilmiştir.) Bu Kanun diğer büyükşehir belediyelerinde de uygulanır.”,
hükümleri,
9. 831 sayılı Sular Hakkında Kanun’un Ek 7’nci maddesinde;
“İçme suları kaynaklarında zarar verecek ve sıhhat şartlarını bozacak şekilde tarla açmak ve hayvan bırakmak ve sulamak belediye veya ihtiyar meclisleri tarafından yasak edilebilir.”
hükmü,
10. KASKİ Genel Müdürlüğü Tarifeler Yönetmeliğinin;
10.1. “Abone tanımı” başlıklı 6’ncı maddesinde;
“… Her su abonesi ayrı bir sözleşme yapmaya gerek olmaksızın aynı zamanda kullanılmış su abonesidir.
Su abonesi olmaksızın su tüketenler de atık su üreteceklerinden, bu gibilerle atık su aboneliği sözleşmesi yapılır.”,
11. “İçme Suyu ve Kanalizasyon şebekeleri” başlıklı 14’üncü maddesinde, “İdarenin yatırım programında bulunmayan veya yatırım hedeflerine uygun olmayan kanalizasyon ve içme suyu şebekeleri gibi teknik alt yapısı henüz tamamlanmamış olan yerlerde, kanalizasyon ve/veya içme suyu şebekesinden yararlanacak taşınmaz sahibi ve/veya sahiplerinin yazılı talebi ve idarenin uygun görmesi halinde kanalizasyon ve içme
suyu şebekelerin yapılmasına ait usul ve esaslar aşağıda belirtilmiştir:
11.1. Tanımlar: a) Yerleşik Alan: Belediye ve mücavir alan sınırları içindeki imar plânı bulunmayan mevcut yerleşmelerin (mahalle, köy ve mezralar) müstakbel gelişme alanlarının da içine alan ve sınırları Belediye
Meclislerince karara bağlanan alanlardır. b) Yerleşme Alanı: İmar plânı sınırı içindeki yerleşik ve gelişme alanlarının tümüdür. Diğer bir deyimle imar plânının kapsadığı alandır. c) Yerleşme Alanı Dışı (İskan Dışı
Alan): Her ölçekteki imar planı sınırı, yerleşik alan sınırı, belediye ve mücavir alan sınırları dışında kalan
köy ve mezraların yerleşik alanı ve civarlarının dışında kalan alanlardır. d) İmar Planı: Bu usül ve esasların belirlenmesine konu imar planı, tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren “Uygulama İmar Planıdır.” (1/1000 İmar Planı) e) Belediye ve mücavir alan sınırları dışında kalan köy ve mezraların yerleşik alanı ve civarı: Köy ve mezraların cami, köy konağı gibi köy ortak yapıları ile köy nüfusuna kayıtlı ve köyde sürekli oturanlar tarafından, yapımı tarihinde yürürlükte bulunan mevzuat hükümlerine uygun olarak inşa edilmiş yapıların toplu olarak bulunduğu yerlerde mevcut binaların en dışta olanlarının dış kenarlarından geçirilen çizginin içinde kalan alan köy yerleşik (meskun)
alanını; bu çizgi ile 100 m. dışından geçirilecek olan, valiliklerce tespit edilerek il idare kurulunca karara bağlanan sınırın içinde kalan alan köy yerleşik alanı civarını tanımlar. (28.11.2019 tarih ve 2019/17 sayılı
Genel Kurul Kararı ile değiştirilmiş halidir.) …”
11.2. 2) Usul ve Esaslar” a) 2 Kasım 1985 tarihli ve 18916 mükerrer sayılı Resmî Gazete ‘de yayımlanan
Plansız Alanlar İmar Yönetmeliği ile tanımlanan Yerleşik Alan ve Yerleşme Alanı içindeki, Resmi Bina ve
Umumi Bina tanımlarına haiz yerlerden ve bu tanımlara uymayan taşınmazlardan gelen taleplerde, taşınmazın konumu ve ihtiyaçlarının teknik olarak mevcut alt yapıdan içme suyu sağlamaya uygun olması şartıyla içme suyu şebekesi katılma payı dışında şebeke yapımı adı altında herhangi bir bedel alınmayacaktır.
b) İmar Planı, Yerleşme Alanı ile Yerleşik Alan dışında veya mevzi imar planı ile düzenlenmiş alanlarda taşınmaz sahiplerince yazılı başvuru ile yapılan ve idarece uygun görülen şebeke taleplerinde, tesis edilen şebeke hatlarının imar planı, yerleşim alanı veya yerleşik alan içerisinde kalan kısmı ve imar planı, yerleşim alanı veya yerleşik alan sınırı dışında kalan kısmının 50 mt’ si hariç içme suyu şebeke teknik alt yapı bedelinin tamamı talep sahiplerince yürürlükteki tarifelere göre karşılanacaktır.
c) Halihazırda içme suyu alt yapı sistemi bulunmayan, teknik olarak da herhangi bir içme suyu alt yapı sistemine bağlantısı mümkün olmayan veya İdarenin yatırım hedeflerine uymayan, İmar Planı, Yerleşme
Alanı ile Yerleşik Alan dışında veya Mevzi İmar Planı ile teşekkül etmiş yerlerden gelen içme suyu şebeke taleplerinde, içme suyunun temini, isalesi, depolanması ve dağıtımı için yapılacak tüm harcamalar talep sahibi veya sahiplerince karşılanır.
d) Mülkiyeti devletin hüküm ve tasarrufu altındaki orman, mera, tabiat ve kültür varlıları koruma alanları, doğal sit alanları vb. Özel kanunlara tabi yerlerdeki taşınmazlardan gelecek talepler (İlgili kurumlarca özel izinle tesisi edilmiş bölümler hariç) bedelli veya bedelsiz karşılanmayacaktır.
e) Bağ veya bahçe aboneliği için içme suyu şebeke talepleri, teknik uygunluk, İdarenin uygun görüşü ve yürürlükteki mevzuat hükümlerine uygunluk şartı ile içme suyu taleplerinde uygulanan usullere uygun olarak yapım bedellerinin ödenmesi ile gerçekleşir.
f) İmar planı bulunmayan yerleşim yerlerinde kanalizasyon hattı talepleri bedelli veya bedelsiz karşılanmayacaktır. (28.11.2019 tarih ve 2019/17 sayılı Genel Kurul Kararı ile değiştirilmiş halidir.)”
11.3. “Kaçak su kullanımı” başlıklı 72’nci maddesinde,
“Kaynak ve yer altı sularını korumak, usulsüz su kullanımı önlemek ve hakkaniyeti muhafaza etmek için; KASKİ sınırları içerisinde sahada gece ve gündüz 7/24 saat aralıksız Kaçak su kullanım kontrolleri yapılmaktadır.”
düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
12. Kamu Denetçisi tarafından dosya kapsamında yapılan değerlendirme neticesinde, başvuru konusuna ilişkin hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
13. Şikayetçi, iş bu kararın 1 No’lu paragrafında “Başvuranın İddia ve Talepleri” başlıklı bölümünde açıklandığı üzere özetle, 06/02/2023 tarihli depremde çeşmeden alarak kullandıkları kaynak suyunun kuruduğunu, Kısıklı Mahallesinde bulunan Mollauşağı Küme Evleri ve Aliyeğenli Küme Evlerinde susuzluğun giderilmesi amacıyla sorunun çözümü için ismini dilekçede belirttiği 40 kişinin KASKİ’den talepte bulunduklarını, KASKİ’nin mağduriyeti tespit ettiği ve şebeke suyu çalışması başlattığını, boruların döşendiğini ancak fakat çalışmanın tamamlanmadan yarıda bırakıldığını, köylerinde su olmadığı için içecek su olmadığını, iddia ve ifade ederek KASKİ’nin yarıda bıraktığı, görev ve sorumluluğuna giren içme suyu şebeke çalışmasının tamamlanmasını talep etmektedir.
14. Şikâyetçinin, / şikâyet numaralı başvurusu ile tarihinde Kurumumuza yapmış olduğu başvuru üzerine, Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun ilgili hükümleri gereği idari başvuru yolları tüketilmiş olan şikayet başvurusu hakkında Kahramanmaraş Büyükşehir Belediye
Başkanlığından bilgi ve belge talebinde bulunulmuş olup; Kahramanmaraş Su Kanalizasyon İdaresi Genel
Müdürlüğünden 22/10/2024 tarih sayılı ile cevabi yazı alınmıştır.
15. Kahramanmaraş Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü tarafından verilen 22/10/2024 tarih ve sayılı cevabi yazıda özetle, Kısıklı Muhtarlığının talebi üzerine, 2023 yılında 182 nüfuslu mahalle ve bağlılarının içme ve kullanma suyu ihtiyacını karşılamak üzere mülkiyeti devletin hüküm ve tasarrufu altındaki Kısıklı Mahallesi ada parselde kayıtlı orman sayılan alandan çıkan Körpınar kaynağı ile Hasanpınar kaynaklarından proje üretildiği, 2024 yılı yatırım programı kapsamında şubat ayında tesisleştirme çalışmalarına başlandığı, çalışma esnasında mahalle sakinleri tarafından ilgili su kaynaklarını sulamada kullandıkları gerekçesi ile çalışmalara fiilen engel olunduğu, İdarelerince aylar süren ikna çalışmalarının vatandaşların kendi aralarındaki sosyal sorunlar nedeni ile çözümlenemediği, tüm bu nedenler ile çalışmaların sonlandırılmak zorunda kalındığı açıklamalarına yer verilmiştir.
16. Şikâyetçinin ve isimlerine dilekçe başvurusunda yer verilen 40 kişinin içme suyu bulmakta güçlük çektikleri ve borular döşendikten sonra su çalışmasının yarıda bırakıldığı iddiaları ve içme suyu projesinin tamamlanması talebi ile idarenin cevapları neticesinde somut olaydaki uyuşmazlığın; Kısıklı Mahallesinde yapılması planlanan ve yatırım aşmasına geçen, boruları döşenen projenin, bazı mahalle sakinlerinin ilgi su
/
kaynaklarını bahçe sulamasında kullanması ve aralarındaki sosyal sorunlar nedeni ile sürecin tamamlanmamasından kaynaklandığı anlaşılmaktadır.
17. Öncelikli olarak uyuşmazlığın ana unsuru olan su ihtiyacını ele almak gerekmektedir. Su ihtiyacının karşılanması temel bir kamu hizmetidir. Su, insanların temel ihtiyaçlarından biri olmakla birlikte, toplumsal sağlığın korunması için herkesin temiz suya erişimi önem taşımaktadır. Bu nedenle, su hizmetleri (su temini, arıtma, dağıtım ve altyapı gibi) devlet ya da yerel yönetimler (belediyeler gibi) tarafından sağlanarak düzenli, sürekli ve erişilebilir kılınmalıdır.
18. Nitekim 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu ve 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’na göre, belediyelerin su ve kanalizasyon hizmetlerini yürütmek, bunun için gerekli baraj ve diğer tesisleri kurmak, kurdurmak ve işletmek; derelerin ıslahını yapmak; kaynak suyu veya arıtma sonunda üretilen suları pazarlamak, belirtilen oran ve esaslara göre alınacak yol, su ve kanalizasyon harcamalarına katılma paylarını belirleme görev ve yetkisi bulunmaktadır. 5393 sayılı Belediye Kanunun 14’üncü maddesinin birinci fıkrasının ( a ) bendinde, “Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla; İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; …hizmetlerini yapar veya yaptırır…” hükümleri ve söz konusu
Kanunun 15’nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, belde sakinlerinin mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla her türlü faaliyet ve girişimde bulunacağı hükümleri kapsamında
Belediyelerin görev, sorumluluk ve yetki alanları belirlenmiştir.
19. Bilindiği üzere kamu hizmetlerinin sunumunda yerel yönetimlerden biri olan belediyelere günümüzde birçok sorumluluk yüklenmiştir. Ayrıca, vatandaşlar için mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarının karşılanmasının yaşamsal bir önemi bulunmakta olup kamu hizmetinin, halkın beklentileri doğrultusunda sunulması ve hizmet alıcılarının maddi ve manevi bakımdan tatmin edilmeleri, kamu idarelerinin hızlı hareket edebilmelerine ve isabetli kararlar alabilmelerine bağlıdır.
20. Bir idare, kamu hizmeti sunumunu yaparken toplumun genel ihtiyaçlarını dikkate alarak eşit bir şekilde, devletin ekonomik ve sosyal fonksiyonunu icra etmek durumundadır. Hukuk içinde kavranan devlet, kişi(devlet tüzel kişiliği, kamu tüzel kişiliği) olmakla birlikte hizmetlerinin gereği itibariyle diğer hukuk 1 özneleri ile eşit konumlanamaz. İdare yaptığı iş ve işlemleri özel hukuk tüzel kişilerinin yaptığı, tasarladığı ve faaliyete geçirdiği şekliyle değil hukuk devletinin temel bir öğesi olarak sosyal refahı artırmak ve toplumun gelişimini sağlamak için belirlilik ilkesi ölçütünde yapmak zorundadır. Kamu hizmetlerini yürütmekle yetkili ve yükümlü olan idareye, kamu kudretinden kaynaklanan bir takım üstünlük ve ayrıcalıklar tanınmıştır. Bu üstünlük ve ayrıcalıklarla donatılmış, kamu hizmetini yürütmek için bir takım kararlar almak ve işlemler yapmak durumunda olan idare, kamu hizmetinin sunumunda ortaya çıkacak suiistimaller de dâhil kamu hizmetinin kullanımına engel olacak durumları engelleyecek yetkiler bulunmaktadır. Bu anlamda idarenin, çalışma esnasında mahalle sakinlerinin ilgili su kaynaklarını sulamada kullandıkları gerekçesi ile çalışmalara fiilen engel olunduğu, İdarelerince aylar süren ikna çalışmalarının vatandaşların kendi aralarındaki sosyal sorunlar nedeni ile çözümlenemediği savının tarafımızca değerlendirilmesi icap etmiştir.
1
Onur Karahanoğulları, İdare Hukuku, 1. Baskı, Turhan Kitabevi, Ankara, 2022, s. 4.
21. Su kaynaklarının verimli ve sürdürülebilir kullanımını konusunda genelde devletin, özelde mahalli idarelerin kamu gücünü kullanma yetkisi bulunmaktadır. Somut olayda zaten kurumuş olan bir su kaynağı bulunmakta iken idarece vatandaşların su ihtiyacını karşılamak üzere Kısıklı Mahallesi ada parselde kayıtlı orman sayılan alandan çıkan Körpınar kaynağı ile Hasanpınar kaynaklarından proje üretilmiştir.
2024 yılı yatırım programı kapsamında şubat ayında tesisleştirme çalışmalarına başlanmış, borular
döşenmiştir. Fakat idare tarafından beyan edildiği üzere, bazı mahalle sakinlerinin su kaynağını bahçe sulamasında kullanılmasından kaynaklı olarak fiilen çalışmalara engel olunmuştur. Bu sebepten dolayı projeden vazgeçilmiştir.
22. İdarenin bir projeye başlaması, kamu yararı adına idari bir işlem niteliği taşımakta olup; bu işlem, kamu yararı doğrultusunda bir amaçla yapılmış bir hazırlık faaliyeti olarak kabul edilmektedir. Projeden vazgeçme kararı da bir idari işlem olup iptale ilişkin yeni bir idari işlem yapılmasını gerektirmektedir.
23. İdarelerin eylem ve işlemleri, belirli bir kamusal amaca hizmet etme ve kamu yararını gözetme zorunluluğuna sahiptir. Su projesinden vazgeçme kararı, gerekçeli olmalı ve kararın hukuka uygunluğunun denetlenebilir olması sağlanmalıdır. Eğer karar, kamu yararına aykırı olabilecek etkiler dikkate alınarak verilmişse, bu işlem hukuk ilkeleri çerçevesinde meşru kabul edilebilir. Diğer taraftan tüm idari etkinliğin 2 temel amacı kamu yararıdır. Ayrıca idari işlemin nedeni, amaca uygun olmalıdır. Özetle idari işlemin iki öğesi olan neden ile amaç arasında kopukluktan kaynaklı olarak neden öğesinde sakatlık ortaya çıkabilmektedir. Bir başka deyişle somut olay nezdinde, sulama yapılmasından kaynaklı olarak fiilen engelleme girişimleri ile projeden vazgeçilmesi ‘nedeni’ ile idari etkinliğin temel ‘amacı’ olan kamu yararı arasında kopukluk bulunduğu değerlendirilmektedir. İdare tarafından yapılacak su projesinin engellenmesi durumuna ilişkin olarak muhataplarını ikna edemediği iddiasında bulunulmuştur. Bu konuda ihtiyaç olmasa zaten idare başta proje yapmayacaktır. Bu noktada dilekçe veren 40 kişinin evinde kullanacağı su için yapılan projeden vazgeçilme nedeninin de, aynı şekilde su ihtiyacı gibi temel ağırlıkta olması gerekmektedir. Sadece sulamada kullanmak, bir başkasının su ihtiyacını engellemek için yeterli bir gerekçe değildir. Bu nedenle idarenin ‘suyun sulamada kullanılmasından kaynaklı olarak fiilen engelleme’ gerekçesi ile ‘kamu yararı’ amacı arasında uyumsuzluk bulunmaktadır. Toplumun genel ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla yapılan kamu hizmeti olan su sağlama hizmeti hususunda, diğer sakinlerin sulama yaptıkları gerekçesini meşru bir gerekçe olarak kabul etmek mümkün değildir.
24. İdarenin mevcut duruma ilişkin hayata geçirilecek farklı tedbirler alması mümkündür. Bu minvalde belediyeler yasaklar koymak ve uygulamak, kanunlarda belirtilen cezaları verme yetkisi bulunmaktadır. Nitekim, 831 sayılı Sular Hakkında Kanun’un Ek 7’nci maddesi gereğince, içme suları kaynaklarında zarar verecek ve sıhhat şartlarını bozacak şekilde tarla açma ve hayvan bırakma ve sulamanın belediye veya ihtiyar meclisleri tarafından yasak edilebileceği düzenlenmiştir. Bu yasakların hayata geçirilmesinde belediyenin kolluk güçlerinden yardım alma yetkisi bulunmaktadır.
25. Kurumumuzun görevi ilgili Kurum Kanunun 5’inci maddesinde, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmak olarak belirtilmiştir.
2
Karahanoğulları, s.108.
/
26. Yargı organlarının zaman alan, kısıtlı çözümler sunan zorlu süreçler karşısında Ombudsmanlık, kamu yönetiminin denetiminde aktif bir rolü olmasının yanında hak arama özgürlüğünün genişletilmesi 3 konularında da etkili bir alternatif uygulamadır. Ayrıca Ombudsmanlık müessesesi, yönetsel anlamda bir denetim türü olarak ortaya çıkmış olmasına rağmen bunun yanında insan hakları alanında faaliyet gösteren bir kurum olarak gelişimine devam etmektedir.
4 27. 28 Temmuz 2010’da, 64/292 sayılı Karar ile Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, su ve sanitasyona ilişkin
insan hakkını açıkça tanımış ve temiz içme suyu ve sanitasyonun tüm insan haklarının gerçekleştirilmesi için elzem olduğunu kabul etmiştir. Karar, devletleri ve uluslararası örgütleri, özellikle gelişmekte olan ülkeler olmak üzere, tüm insanlar için güvenli, temiz, erişilebilir ve uygun fiyatlı içme suyu ve sanitasyon sağlamalarına yardımcı olmak için finansal kaynaklar sağlamaya, kapasite oluşturmaya ve teknoloji transferine yardımcı olmaya çağırmaktadır. Bu minvalde pozitif statü hakları ya da isteme hakları, devletin, bireylere pozitif edinimde bulunması olarak açıklanabilir. Pozitif edinimler söz konusu olduğunda devletin aktif davranması gerekmektedir. Yani bazı durumlarda bireylerin haklardan yararlanması için devletin pasif durumda beklemesi, karışmamakla yetinmesi yeterli değildir. Devletten eyleme geçmesi beklenir. Bu minvalde devlet, hazırlayıcı/kolaylaştırıcı ya da doğrudan temin edici/sağlayıcı eylemlerle kişilerin 5 haklardan yararlanmasını sağlanmaya çalışır.
28. Başvuranın iddiaları, idarenin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümleri, konu ile ilgili tüm dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; Başvurucu ve ismi dilekçede belirtilen 40 kişinin, evlerinde kullanmak için köye su gelmesine yönelik başvurusuna konu olan su projesinin yarıda bırakılması, kamu yararına aykırı bir duruma yol açmaktadır. Su, temel bir insan hakkı olup, devlet ve yerel yönetimler tarafından düzenli ve erişilebilir bir şekilde sağlanması gerekmektedir. KASKİ tarafından hazırlanmış, boruları döşenmiş, belli bir aşamaya getirilmiş projeyi bazı sakinlerce sulamada kullanılmak istendiği için engellemesi nedeniyle tamamlanamaması durumu, kamu yararı ile bağdaşmamaktadır. Bu doğrultuda, Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesi ve KASKİ’nin gerekli tedbirleri alarak köydeki evlere ilişkin su ihtiyacının ivedilikle karşılanması, projeyi engelleyen sebeplerin ortadan kaldırılması ve su hizmetinin sürekliliğini sağlamak için kamu gücünü etkin şekilde kullanması gerektiği kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
29. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verilmediği, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde, “makul sürede karar verme” ilkesine uygun davranmadığı tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
30. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca, tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde
3
Şükrü Mert Karcı, Ombudsman: İskandinav Modelleri ve Türkiye Uygulaması, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2016, s. 69.
4 https://documents.un.org/doc/undoc/gen/n09/479/35/pdf/n0947935.pdf
5
Bülent Algan, İnsan Hakları: Kavramsal ve Kuramsal Çerçeve, Adalet Yayınevi, Ankara, 2023, s. 84, 123.
bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre, ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden (varsa) arta kalan sürede Kahramanmaraş İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda açıklanan gerekçe ve dosyanın kapsamına göre BAŞVURUNUN
KABULÜ,
Suya erişimin bir insan hakkı olduğu, başka kişilerce suyun sulamada kullanıldığı gerekçesiyle su projesinin engellenmesinin kabul edilemeyeceği ve bu nedenlerle mahalledeki evlerde kullanılacak su ihtiyacını ivedilikle karşılamak için başlatılan ve borular döşendikten sonra durdurulan projeyi engelleyen unsurlar ortadan kaldırılarak, su hizmetinin süreklilik içinde sağlaması hususlarında KAHRAMANMARAŞ
BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞINA (KAHRAMANMARAŞ SU VE KANALİZASYON
İDARESİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ) TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve KAHRAMANMARAŞ BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞINA (KAHRAMANMARAŞ SU VE KANALİZASYON İDARESİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ) tebliğine,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, idare
tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Mehmet AKARCA
Kamu Başdenetçisi