|
ÖZET: Kurban Bayramı dolayısıyla Mamak Belediyesi, 26 Temmuz 2017 tarihli karar ile Ortaköy Mahallesi 963. Parseli kurban satış yeri, Mamak Caddesi Eski Pazar Alanı ve aynı parseli ise kurban kesim yeri olarak belirlemiştir. Bu alanlar dışında kurban satışı ve kesiminin önlenmesi amacıyla Mamak Belediyesi, ilgili müdürlükler ve güvenlik güçleri ile işbirliği yaparak gerekli denetimleri gerçekleştirmiştir. Zabıta ekipleri, belirlenen alanlar dışında kurban satışı yapanlara müdahalelerde bulunmuş, bu kişilere idari yaptırımlar uygulanmıştır.
Ege Mahallesi’nde kurban satışı yapıldığına dair yapılan ihbarlar üzerine Zabıta Müdürlüğü ve Ankara Valiliği ekipleri, şikayet edilen alana intikal ederek gerekli kontrolleri gerçekleştirmiştir. İlgililerin, kurban satışının yasak olduğunu bilmediklerini ifade etmeleri üzerine, uyarılar dikkate alınarak bölgeden uzaklaştırılmışlardır. Ancak, bu süreçte herhangi bir tutanak düzenlenmemiştir. Mamak Belediyesi, kurban kesim yerlerinin belirlenmesi ve çevre sağlığının korunması için gerekli tedbirleri almış, yasaklara uymayanlar hakkında idari para cezası uygulamıştır. İlgili mevzuatlar çerçevesinde, kurban kesim ve satışının yalnızca belirlenen alanlarda yapılması gerektiği vurgulanmış, bu kurallara uymayanlar hakkında hukuki süreçler başlatılmıştır. |
2.1) Kurban Bayramı münasebetiyle Başkanlık Makamının 26/ 07/ 2017 tarih ve sayılı
Olurları ile Ortaköy Mahallesi 963. Parselin kurban satış yeri olarak, Mamak Caddesi Eski Pazar
Alanı ve Ortaköy Mahallesi 963. Parselin kurban kesim yeri olarak belirlendiği,
2.2) Bu alanlar dışında kurban satışı ve kesiminin engellenmesi ve çevre temizliğinin sağlanması
amacıyla Mamak Belediye Başkanlığı Fen İşleri Müdürlüğü, Temizlik İşleri Müdürlüğü, Sağlık
İşleri Müdürlüğü ile Mamak İlçe Jandarma Komutanlığı, Mamak İlçe Emniyet Müdürlüğü ile gerekli yazışmaların yapıldığı, söz konusu alanlar dışında kurban satışı ve kesimi yapılmaması hususunda
Zabıta Müdürlüğü tarafından ekipler oluşturularak yoğunlukla kurban satış yeri ve kesim yerleri çevresinde gerekli çalışmaların yapıldığı, kurban satış alanı dışından satış yapanlara gerekli müdahalelerin yapıldığı, ayrıca Çevre Koruma ve Kontrol Amirliğince de ilçe genelinde denetimlerin yapıldığı,
2.3) Kurban satış alanı dışında kurbanlık satışı yapan, tüm uyarılara rağmen satış yapmaya devam
eden ve ekiplere direnen, ve isimli şahıslara dörder adet Durum
Tespit İdari Yaptırım Tutanağı tanzim edilerek Belediye Encümenine sevk edildiği, tutanak tanzim edilen ilgilerden bazılarının mahkemeye müracaat ederek Belediyeye karşı dava açtığı ve hukuki sürecin devam ettiği,
2.4) Belediye Başkanlığına e-mail yoluyla ve Büyükşehir Belediyesi Mavi Masa üzerinden bildirilen
Ege Mahallesi Eski Kömür Deposu olarak bilinen alanda kurban satışı yapıldığı yönündeki ihbarların Zabıta Müdürlüğünce değerlendirildiği, Zabıta Müdürlüğü ekipleri ve Ankara Valiliği İl
Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü ekipleri ile birlikte şikâyet mahalline intikal edildiği, birkaç noktada araç üzerinde küçükbaş hayvan satışı yapıldığının görüldüğü, ilgililer ile yapılan görüşmede söz konusu alanda kurbanlık satışı yapmanın yasak olduğunu bilmediklerini beyan ettikleri ve uyarılara dikkate alarak bölgeden uzaklaştıkları, bunun üzerine herhangi bir tutanak tanzim edilmediği, olumsuzlukların giderilmesinin sağlandığı açıklamalarına yer verilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 18/ 10/ 1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu
denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler . … ” ,
4) 14/ 06/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi”
başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında ; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”,
5) 03/ 07/ 2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanununun “Belediyenin görev ve
sorumlulukları” başlıklı 14 üncü maddesinin birinci fıkrasında, “ Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla;… .İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta , itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans; şehir içi trafik; defin ve mezarlıklar; ağaçlandırma, park ve yeşil alanlar… . hizmetlerini yapar veya yaptırır .”,
5.1) “Zabıtanın görev ve yetkileri” başlıklı 51 inci maddesinin birinci fıkrasında, “ Belediye
zabıtası, beldede esenlik, huzur, sağlık ve düzenin sağlanmasıyla görevli olup bu amaçla, belediye meclisi tarafından alınan ve belediye zabıtası tarafından yerine getirilmesi gereken emir ve yasaklarla bunlara uymayanlar hakkında mevzuatta öngörülen ceza ve diğer yaptırımları uygular .”,
2 / 66) 30/ 03/ 2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanununun “Tanım” başlıklı 2 nci maddesinde,
“ Kabahat deyiminden; kanunun, karşılığında idarî yaptırım uygulanmasını öngördüğü haksızlık anlaşılır .”,
6.1) “Çevreyi kirletme” başlıklı 41 inci maddesinin üçüncü fıkrasında, “ Hayvan kesimine tahsis
edilen yerler dışında hayvan kesen veya kesilen hayvan atıklarını sokağa veya kamuya ait sair bir alana bırakan kişiye, elli Türk Lirası idarî para cezası verilir .”; yedinci fıkrasında ise, “ Bu kabahatler dolayısıyla idarî para cezasına belediye zabıta görevlileri karar verir .”,
7) 11/ 04/ 2007 tarihli ve 26490 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Belediye Zabıta
Yönetmeliğinin “Görevleri” başlıklı 10 uncu maddesinin birinci fıkrasında Belediye zabıtasının görevleri sıralanmış olup, beldenin düzeni ve esenliği ile ilgili görevleri ise a bendinde düzenlenmiştir . Buna göre, “- Belediye sınırları içinde beldenin düzenini, belde halkının huzurunu ve sağlığını sağlayıp korumak amacıyla kanun, tüzük ve yönetmeliklerde, belediye zabıtasınca yerine getirileceği belirtilen görevleri yapmak ve yetkileri kullanmak .
…
– Belediye karar organları tarafından alınmış kararları, emir ve yasakları uygulamak ve sonuçlarını izlemek, …
– Kanunların belediyelere görev olarak verdiği takip, kontrol, izin ve yasaklayıcı hususları yerine getirmek .
– Belediye cezaları ile ilgili olarak kanunlar uyarınca belediye meclisi ve encümeninin koymuş olduğu yasaklara aykırı hareket edenler hakkında gerekli işlemleri yapmak .
…
– 13/ 3/ 2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu ile verilen görevleri yerine getirmek…”,
8) 21/ 06/ 2017 tarihli ve 30103 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2017 Yılı Kurban
Hizmetlerinin Uygulanmasına Dair Tebliğin “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde, “ Bu Tebliğin amacı, kurban kesmek isteyenlerin kurbanlarını dini hükümlere, sağlık şartlarına ve çevre temizliğine uygun olarak hayvana en az acı verecek şekilde kesmelerine veya vekalet yoluyla kestirmelerine yardımcı olunması, kurban satış ve kesim yerlerinin belirlenmesi, kesim yapacak kişilerin eğitilmesi, alınacak tedbirler ve bu konulara ilişkin diğer hususları düzenlemektir .”,
8.1) “Kurban satış yerlerine yönelik alınacak önlemler” başlıklı 11 inci maddesinin birinci
fıkrasında, “… Önceden belirlenen yerler dışında, kurbanlık hayvan alım ve satımlarına müsaade edilmez . Bu konuda yetiştiriciler ve satıcılara komisyonlarca bilgilendirme yapılır .”,
8.2) “Denetim işlemleri” başlıklı 18 inci maddesinin ikinci fıkrasında, “ Bayram öncesi ve
bayram süresince zabıta birimlerince aralıksız denetim yapılır .”,
9) Zabıta Küşat ve Kabahatler Talimatnamesinin 6/ 129 maddesinde, “ Kaçak olarak hayvan
3 / 6satımı ve kesimi yasaktır .”,
9.1) 6/ 130 maddesinde, “ Belediyenin izin verdiği yerler dışında cadde, sokak, bulvar, park, bahçe ve
umuma ait yerlerde kurbanlık hayvan satmak ve kesmek yasaktır .” düzenlemelerine yer verilmiştir .
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10) Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde, başvuranın sübuta
ermeyen iddialara dayanan Zabıta ekipleri hakkında gerekli işlemlerin yapılması talebinin reddi; diğer taraftan, ilçe sınırlarında kurban satışı ve kesiminin sağlık ve çevre şartlarına uygun gerçekleştirilmesi ve belirlenen alanlar dışında satış ve kesimin yapılmasının engellenmesi için idarenin yasağa uymayan kişiler hakkında gerekli işlemleri yapması ve bu işlemlere ilişkin tutanak tanzim etmesi hususlarında gerekli tedbirleri alması yönünde ilgili idareye tavsiyede bulunulmasına ilişkin öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
11) Başvuran 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere, Kurban Bayramından üç gün önce Mamak
İlçesi Ege Mahallesinde Eski Kömür Deposu olarak bilinen alana küçükbaş hayvanların getirildiğini, söz konusu yerde kurban satışı ve kaçak kesim yapıldığını, konuyla ilgili gerekli bildirimleri yapmasına rağmen zabıta görevlilerinin bayramın birinci gününü beklediğini ve bayramın üçüncü gününe kadar söz konusu alanda satış ve kesim yapıldığını iddia ederek gereğinin yapılmasını talep etmektedir .
12) Her yıl Kurban Bayramından önce, kurban kesmek isteyen vatandaşların kurbanlarını dini
hükümlere, sağlık şartlarına ve çevre temizliğine uygun olarak kesmeleri için kurban satış ve kesim yerleri belirlenmektedir . Belirlenen alanlar dışında kesim yapılamayacağı 5326 sayılı Kabahatler
Kanununda düzenlenmiş olup, söz konusu hükme aykırı davranan kişilere belediye zabıta görevlileri tarafından idari para cezası uygulanmaktadır . Söz konusu yasak Zabıta Küşat ve Kabahatler
Talimatnamesinde de düzenlenmiştir (Bknz . 9 no.lu paragraf) .
13) Bu kapsamda Mamak Belediye Başkanlığı Makamının 26/ 07/ 2017 tarih ve 93541 sayılı Olurları
ile 17 Ağustos 2017 ve 03 Eylül 2017 tarihleri arasında Ortaköy Mahallesi 963. Parselin kurban satış yeri olarak, 01- 02- 03 Eylül 2017 tarihlerinde ise Mamak Caddesi Eski Pazar Alanı ve Ortaköy
Mahallesi 963. Parselin kurban kesim yeri olarak belirlenmiştir . İdare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerden, belirlenen alanlar dışında kurban satışı ve kesiminin engellenmesi ve çevre temizliğinin sağlanması için 15/ 08/ 2017 tarihinde Mamak İlçe Jandarma Komutanlığı, 16/ 08/ 2017 tarihinde Mamak İlçe Emniyet Müdürlüğü, 25/ 08/ 2017 tarihinde Belediyenin Fen İşleri Müdürlüğü, Temizlik İşleri Müdürlüğü ve Sağlık İşleri Müdürlüğü ile yazışmalar yapıldığı anlaşılmıştır . Ayrıca
Ankara Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün 23/ 08/ 2017 tarih ve E .22966 sayılı yazı ile, kurban kesim alanlarında ve kesim alanları dışında oluşması muhtemel çevre kirliliğinin önlenmesi amacıyla, Kurban Bayramı öncesinde ve süresinde Belediye Başkanlığı sınırları dahilinde gerekli kontrollerin ve denetimlerin yapılarak, kurban kesim alanları dışında yapılacak kesimlere müsaade edilmemesi ve kurban kesim alanlarında oluşacak atık su ve hayvansal katı atıkların toprak ve su kirliliğine neden olmayacak şekilde bertaraf edilmesi, aksinin tespiti halinde sorumlu kurum ve kuruluşlar hakkında yasal işlem yapılacağı hususunun ilçe belediyelerine bildirildiği tespit edilmiştir .
14) Bayram süresince görevin aksamaması için Zabıta Müdürlüğü tarafından alınacak tedbirler
kapsamında, Çevre Koruma ve Kontrol Amirliği ekibi tarafından bayram süresince Tıp Fakültesi,
4 / 6Mamak, Plevne, Mehmet Ali Altun ve Abdülhakhamit Caddelerinin sıkı bir şekilde kontrol edilerek
kurban satış yerleri dışında kurban satışına hiçbir noktada izin verilmemesi kararı alınmış, nöbet listesi oluşturulmuş, ayrıca 31/ 08/ 2017- 01/ 09/ 2017 tarihlerinde kurban satış yerinde görev yapacak personeller belirlenmiştir . Yapılan denetimlerde, kurban satış alanı dışında kurban satışı yapan ve uyarılara rağmen satış yapmaya devam eden altı kişi hakkında dörder adet Durum Tespit İdari
Yaptırım Tutanağı tanzim edilerek Belediye Encümenine sevk edildiği ve Encümen tarafından para cezası verildiği tespit edilmiştir .
15) Hukuk devletinin en önemli unsurlarından biri, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı
yargı yolunun açık olmasıdır . Bu hüküm gereğince, idarenin eylem ve işlemleri nedeniyle bir zarar ortaya çıkması durumunda idarenin sorumluluğu gündeme gelmektedir . İdarenin kusura dayanan sorumluluk hallerinden biri olan hizmet kusuru, kamu hizmetinin kurulmasında, yürütülmesinde veya organizasyonunda ortaya çıkan aksaklık veya bozukluk olarak tanımlanmaktadır ve hizmetin kötü işlemesi, geç işlemesi veya hiç işlememesi şeklinde ortaya çıkabilmektedir .
16) Şikâyete konu Mamak İlçesi Ege Mahallesi Eski Kömür Deposu olarak bilinen alanda kurban
satışı ve kesimi yapıldığına ilişkin dört vatandaş tarafından 29/ 08/ 2017- 01/ 09/ 2017 tarihleri arasında
Belediyeye ihbarda bulunulduğu, idare tarafından söz konusu alanda yapılan kontrollerde kurbanlık satışı yapan kişilerin engellendiği ve en son Kurban Bayramının birinci günü ( 01/ 09/ 2017) kurbanlık satışı yapan kişilere müdahale edilerek bölgeden uzaklaştırıldıkları belirtilmesine rağmen şikâyetçi tarafından bayramın üçüncü günü akşamına kadar ( 03/ 09/ 2017) kurban satışı ve kesimi yapıldığı, görevliler tarafından herhangi bir müdahale yapılmadığı iddia edilmektedir . İdare tarafından Kurumumuza gönderilen bilgi ve belgelerde ise, gelen ihbarlar değerlendirilerek Zabıta
Müdürlüğü ekipleri ve Ankara Valiliği İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü ekipleri ile birlikte şikâyet mahalline intikal edildiğini, birkaç noktada araç üzerinde küçükbaş hayvan satışı yapıldığının görüldüğü, ilgililer ile yapılan görüşmede söz konusu alanda kurban satışı yapmanın yasak olduğunu bilmediklerini beyan ettikleri ve uyarıları dikkate alarak bölgeden uzaklaşmaları üzerine herhangi bir tutanak tanzim edilmediği belirtilmiştir . Şikâyet başvuru dilekçesi ile idarenin gönderdiği cevabi yazı ve ekleri birlikte değerlendirildiğinde, Eski Kömür Deposu olarak anılan yerde kurban satışı yapıldığı hususunda tereddüt bulunmadığı, konuyla ilgili ihbarların 29/ 08/ 2017 tarihinde başladığı ve en son ihbarın 01/ 09/ 2017 tarihinde yapıldığı, söz konusu tarihten sonra ihbar yapılmadığı ve bayramın üçüncü gününe kadar şikâyete konu yerde kurban satışı ve kesimi yapıldığına dair herhangi bir kanıt sunulmadığı anlaşılmış olup, görevliler tarafından gerekli müdahalenin yapılmadığı iddiasıyla idareye atfedilebilecek bir kusur tespit edilememiştir .
17) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde ; Kurban Bayramı nedeniyle Mamak
Belediye Başkanlığı tarafından temizlik ve toplum sağlığı koşulları dikkate alınarak kurbanlık hayvan satış yerleri ile kesim yerlerinin belirlendiği, gerekli tedbirlerin alınması hususunda ilgili idarelerle yazışmalar yapıldığı, belirlenen alanlar dışında kurbanlık satışı ve kesimi yapan kişiler hakkında idari para cezası uygulandığı, şikâyete konu Mamak İlçesi Ege Mahallesi Eski Kömür
Deposu olarak bilinen alanda da ihbarlar doğrultusunda kurban satışı yapıldığının tespit edildiği, ilgili ihbarların 29/ 08/ 2017 tarihinde başladığı ve en son ihbarın 01/ 09/ 2017 tarihinde (bayramın birinci günü) yapıldığı hususu ile bayramın üçüncü gününe kadar anılan yerde kurban satışı ve kesimi yapıldığına dair herhangi bir kanıt sunulmadığı göz önüne alındığında, başvuranın talebinin ilgili idarece reddedilmesinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
18) İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
5 / 6Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde ‘kanunlara uygunluk’, ‘makul sürede karar verme’, ‘hesap verilebilirlik’, ‘şeffaflık’, ‘kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi’ ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin, şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir .
19) Ayrıca, idarenin şikâyete konu yerde kurban satışı yapan kişileri uyarması ve ilgililerin uyarıları
dikkate alarak bölgeden uzaklaşmaları üzerine herhangi bir tutanak tanzim etmemesi hususu dikkate alındığında, idarenin hesap verebilirliğinin sağlanması açısından, ilçe sınırları dâhilinde belirlenen alanlar dışında satış ve kesim yapan kişilere yönelik uyarı da dahil olmak üzere yapılan işlemlere ilişkin tutanak tanzim etmesi hususunda gerekli tedbirleri alması gerektiği değerlendirilmiştir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
20) 14/ 06/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin
birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup
Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA ve MAMAK BEBEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi