|
ÖZET: Başvuran, Mamak Belediyesi’ne ait bir yapının maliki olarak, işyeri açma ve çalışma ruhsatı talep etmiştir. Ancak, belediye, yapının riskli alanda bulunduğu gerekçesiyle ruhsat vermemiştir. Başvuran, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’ndan aldığı Yapı Kayıt Belgesi’ne dayanarak ruhsat talep etmiş, ancak belediye, bu belgenin geçerliliğinin kentsel dönüşüm projeleri kapsamında sınırlı olduğunu belirtmiştir. Yargı süreci devam ederken, başvuranın mağduriyetinin giderilmesi için ruhsat verilmesi talep edilmiştir.
Mamak Belediyesi, başvuranın talebini reddetme gerekçesi olarak, yapının kentsel dönüşüm alanında yer aldığını ve bu nedenle Yapı Kayıt Belgesi’nin geçersiz olduğunu ifade etmiştir. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ise, Yapı Kayıt Belgesi’nin yalnızca yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar geçerli olduğunu belirtmiştir. Dolayısıyla, başvuranın ruhsat talebinin reddedilmesi işleminin hukuka uygun olduğu sonucuna varılmıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın işyeri açma ve çalışma ruhsatı talebinin, ilgili mevzuat çerçevesinde yeniden değerlendirilmesi gerektiğini önermiştir. Mamak Belediyesi’nin, başvuranın talebine ilişkin süreçte daha şeffaf ve bilgilendirici olması gerektiği vurgulanmıştır. Bu bağlamda, başvurunun kabulü ve gerekli şartların sağlanması durumunda ruhsat verilmesi için tavsiyede bulunulmuştur. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2617-2617 95802452-101.07.04-E.95802452-101.07.04-E.|sayi|
BAŞVURU NO : 2018/10145 2018/ 10145
KARAR TARİHİ : 05/02/2019 |tarih|
TAVSİYE KARARI , TCKN :
Adres :
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : Mamak Belediye Başkanlığı
BAŞVURUNUN KONUSU : İşyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesi talebi hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 09/08/2018 9.8.2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran, Ankara İli İlçesi ada parselde bulunan yapıların maliki olduğunu,
Mamak Belediyesi tarafından söz konusu yapıların yıkımına karar verildiğini, işlemin iptali için
Ankara 16. İdare Mahkemesinde dava açtığını, yıkımın yürütmesinin durdurulmasına karar verildiğini ve yargılamanın halen devam ettiğini, diğer taraftan imar barışından yararlanmak amacıyla Çevre ve Şehircilik Bakanlığına başvuru yaparak ‘Yapı Kayıt Belgesi’ aldığını, bunun üzerine yapılara ilişkin işyeri açma ve çalışma ruhsatı almak için belediyeye başvuruda bulunduğunu, idare tarafından yapılar riskli alanda yer aldığından yıkılacağı ve yapı kayıt belgesinin bir anlam ifade etmediğinin belirtildiğini, konuyla ilgili yaptığı başvurulardan herhangi bir sonuç alamadığını iddia ederek tarafına işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilerek mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir .
1 / 11II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Başvuru konusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Mamak Belediye Başkanlığından bilgi ve
belge talebinde bulunulmuştur . İlgili idarenin 15/ 10/ 2018 tarih ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1) Başvuranın Mamak Belediyesi İmar ve Şehircilik Müdürlüğüne 13/ 07/ 2018 tarih ve
sayılı yazı ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığının düzenlediği 12/ 07/ 2018 tarih ve başvuru numaralı ‘Yapı Kayıt Belgesi’ne dayanarak gerekli işlemlerin yapılmasını talep etmesinin akabinde, bu defa 16/ 07/ 2018 tarihinde İmar ve Şehircilik Müdürlüğüne başvuruda bulunarak işyerine yapı kayıt belgesine dayanarak işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesini talep ettiği,
2.2) Belediyenin 17/ 07/ 2018 tarih ve sayılı cevabi yazısında, Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine
İlişkin Usul ve Esasların 6 ncı maddesinin sekizinci bendinde, “ Yapı Kayıt Belgesi verilen yapılarda işyeri açma ve çalışma ruhsatı yapı kullanma izin belgesi aranmaksızın verilir .” ibaresine atıfta bulunularak işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilebileceği yönünde sehven bilgi verildiği, ancak başvuranın gecekondusunun Kentsel Yenileme ve Gecekondu Dönüşüm Projesi sınırları içerisinde kaldığından Yapı Kayıt Belgesi düzenlenemeyecek yapılar içerisinde kaldığı,
2.3) ait Mahallesi Caddesi No: adresindeki yapının
Gülseren-Anayurt Kentsel Yenileme ve Gecekondu Dönüşüm Projesi sınırları içerisinde kaldığı 2 ve imarın ada nolu parselinde 253,51 m hisse ile tapulu olduğu, yapının bulunduğu alan için proje kapsamındaki taşınmazlar üzerine 23/ 09/ 2010 tarih ve yevmiye ile hisse satışı ve bölünmelere dair şerh konulduğu ve 25/ 11/ 2011 tarihinde Belediye ile Toplu Konut İdaresi
Başkanlığı arasında kesin protokol imzalandığı, daha sonra kamu yararı kararı alındığı ve
Gecekondu Önleme Bölgesi ilan edildiği, 21/ 10/ 2013 tarihli Bakanlar Kurulu Kararı ile Afet Riski
Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanunun 2 nci maddesine göre ‘Riskli Alan’ ilan edildiği, anılan adreste kalan gecekondunun da kentsel dönüşüm uygulamasının yapıldığı alan içerisinde kaldığı,
2.4) 06/ 06/ 2018 tarihli ve 30443 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yapı Kayıt Belgesi
Verilmesine İlişkin Usul ve Esasların “Yapı kayıt belgesinin geçerlilik süresi” başlıklı 9 uncu maddesinde, “ Yapı Kayıt Belgesi, yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar geçerlidir .” hükmünün yer aldığı, Gülseren-Anayurt Kentsel Yenileme ve Gecekondu
Dönüşüm Projesine 2011 yılında başlandığı, günümüze kadar devam etmekte olduğu ve projenin
%80’inin tamamlanarak bitme aşamasına gelindiği, bu durumda 2011 yılında kentsel dönüşüm projesi ilan edilen ve yapıların %80’inin yapıldığı alandaki bir gecekonduya ilişkin 9 uncu madde kapsamında yapı kayıt belgesinin verilemeyeceği, verilse de iptal edilmesi gerektiği,
2.5) Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esasların 8 inci maddesinin ikinci fıkrası
kapsamında Çevre ve Şehircilik Bakanlığına 01/ 08/ 2018 tarihli ve sayılı yazı ile Kentsel
Dönüşüm ve Yenileme kapsamında kalan gecekonduya verilen Yapı Kayıt Belgesinin ivedilikle iptal edilmesi ve ’nun Yapı Kayıt Belgesi alırken yaptığı başvuru aşamasında
2 / 11yapının bulunduğu alanda kentsel dönüşüm çalışması yapıldığına dair beyanda bulunup
bulunmadığının araştırılarak bilgi verilmesinin talep edildiği, Çevre ve Şehircilik
Bakanlığından cevap geldikten sonra işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilip verilemeyeceğine ilişkin değerlendirmenin yapılacağı,
2.6) Başvuran tarafından Mah . Cad . No: adresindeki iki adet işyeri vasfında,
iki adet konut vasfında gecekondunun tahliyesine ve yıkımına ilişkin Mamak Belediye Encümeni kararının iptali ve yürütmesinin durdurulması talebiyle dava açıldığı,
2.7) Açılan davada, İmar Kanununun 32 nci maddesine göre yıkım kararı alınmasının dayanağının,
söz konusu gecekondular için 2981 sayılı Kanun kapsamında imar affı müracaat belgesinin olmaması, kişinin kendi beyanını içeren emlak vergi beyannamesine göre de gecekondunun yapılış tarihinin 2981 sayılı Kanunun hak sahipliği şartlarından biri olan, gecekondunun 1985 yılından önce yapılması şartına uymayarak 1987 yılında yapıldığının tespit edilmesi ve 2981 sayılı Kanuna göre yasadan yararlanacakların yapıyı sadece barınma ihtiyaçlarını karşılamak için kullanmaları şartı olmasına rağmen davacının yapıları işyeri olarak kullanması olduğu, tüm bu sebeplerden yapılar kaçak ve ruhsatsız yapı niteliğinde olduğundan Belediye tarafından yıkım içerikli encümen kararı alındığı,
2.8) Başvurana ait Mah . Cad . adresinde imar affından yararlanan tek katlı
gecekondu olduğu, bunun dışında ayrıca imar affından yararlanmayan kaçak ve ruhsatsız
Mah . Cad . No: ve adresinde iki katlı gecekondunun mevcut olduğu, kaçak ve ruhsatsız yapının yukarıda açıklanan nedenlerle ve olmasına rağmen sehven Belediye görevlilerince davaya delil tüm işlemlerin No:34 adresindeki tek katlı gecekondu için tesis edildiği, bu nedenle mahkemece de bu kapsamda işin esasına girilmeden zabıtnamenin yanlış düzenlenmesinden bahisle yürütmenin durdurulması kararı verildiği ifade edilmiştir .
3) Mamak Belediye Başkanlığının cevabi yazısı üzerine Çevre ve Şehircilik Bakanlığından bilgi
ve belge talep edilmiş olup, ilgili idarenin 24/ 12/ 2018 tarih ve sayılı cevabi yazısında özetle;
3.1) Başvuruya konu yapının da içinde bulunduğu Ankara İli Mamak İlçesi Gülseren Mahallesindeki
bir kısım alanın 09/ 11/ 2013 tarihli ve sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla 6306 sayılı Afet
Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında riskli alan olarak ilan edildiği,
3.2) Kamuoyunda imar barışı olarak bilinen düzenleme kapsamında 3194 sayılı İmar Kanununa
eklenen Geçici 16’ncı maddenin, afet risklerine hazırlık kapsamında ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması; böylece bu yapıların kentsel dönüşüm uygulamalarına tabi tutulmasının sağlanması ve bu yapıların yıktırılıp yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar malikler ile idareler arasında imar mevzuatından kaynaklanan problemlerin ortadan kaldırılması, yani bir nevi imar barışının sağlanması amacıyla yürürlüğe konulduğu,
3 / 113.3) Anılan madde kapsamında, 31/ 12/ 2017 tarihinden önce ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı
olarak yapılmış olan yapılar için, yapı maliklerinin e-devlet sistemi üzerinden müracaatı suretiyle, yapıya ilişkin bilgilerin beyan edilmesi ve yapı kayıt belgesi bedelinin ödenmesi şartıyla Yapı Kayıt
Belgesi alınabildiği,
3.4) Diğer taraftan, söz konusu Geçici 16 ncı madde ile ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı
yapılar için Yapı Kayıt Belgesi alan yapı maliklerine, -yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar geçerli olmak üzere- bazı haklar tanındığı, bu kapsamda;
3.4.1) Yapı Kayıt Belgesi verilen yapılara, talep halinde ilgili mevzuatta tanımlanan ait olduğu abone
grubu dikkate alınarak geçici olarak su, elektrik ve doğalgaz bağlanabileceği,
3.4.2) Yapı Kayıt Belgesi verilen yapılarla ilgili 3194 sayılı Kanun uyarınca alınmış yıkım kararları
ile tahsil edilemeyen idari para cezalarının iptal edileceği,
3.4.3) Yapı Kayıt Belgesi verilen yapılarda işyeri açma ve çalışma ruhsatının yapı kullanma izin
belgesi aranmaksızın verileceği,
3.4.4) Yapı ruhsatı alıp da yapı kullanma izin belgesi almamış veya yapı ruhsatı bulunmayan
yapılarda, Yapı Kayıt Belgesi ile maliklerin tamamının muvafakatinin bulunması ve imar planlarında umumi hizmet alanlarına denk gelen alanların terk edilmesi halinde yapı kullanma izin belgesi aranmaksızın cins değişikliği ve kat mülkiyeti tesis edilebileceği,
3.4.5) Yapı Kayıt Belgesi alınan yapıların, Hazineye ait taşınmazlar üzerine inşa edilmiş ise, Yapı
Kayıt Belgesi sahipleri ile bunların kanuni veya akdi haleflerinin talepleri üzerine bu taşınmazların
Bakanlıkça rayiç bedel üzerinden doğrudan satılacağı,
3.4.6) Yapı Kayıt Belgesi alınan yapılar, belediyelere ait taşınmazlar üzerine inşa edilmiş ise, Yapı
Kayıt Belgesi sahipleri ile bunların kanuni veya akdi haleflerinin talepleri üzerine bedeli ilgili belediyesine ödenmek kaydıyla taşınmazların rayiç bedel üzerinden belediyelerce doğrudan bunlara satılacağı,
3.5) Ancak Geçici 16 ncı madde kapsamında Yapı Kayıt Belgesi alan yapı maliklerine tanınan
hakların ‘yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar ’ geçerli olduğu; nitekim, Geçici 16 ncı maddenin onuncu fıkrasında, “ Yapı Kayıt Belgesi, yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar geçerlidir . Yapı Kayıt Belgesi düzenlenen yapıların yenilenmesi durumunda yürürlükte olan imar mevzuatı hükümleri uygulanır… ” hükmüne yer verilmek suretiyle yapı maliklerine sağlanan hakların geçici olduğunun açıkça hükme bağlandığı,
3.6) Ayrıca Geçici 16 ncı maddenin dokuzuncu ve on birinci fıkralarında söz konusu madde
hükmünün uygulanmayacağı alanların ve yapıların sayıldığı, bu durumda anılan fıkralarda belirtilen alanlarda yapılan yapılar dışında diğer bütün alanlardaki 31/ 12/ 2017 tarihinden önce yapılmış olan ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapılar için Yapı Kayıt Belgesi alınabileceği, bu belgenin yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüme kadar geçerli olacağı,
4 / 113.7) Başvuru konusuna esas yapı hakkında Yapı Kayıt Belgesi alınmasının mümkün olduğu,
ancak Geçici 16 ncı maddenin onun fıkrasında yer alan, “Yapı Kayıt Belgesi, yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar geçerlidir… ” hükmü uyarınca, kentsel dönüşüm yapılan alanda kalan ruhsatsız ve ruhsat eklerine aykırı yapılar için alınmış olan
Yapı Kayıt Belgesinin söz konusu yapının kentsel dönüşüm çerçevesinde yıktırılmasına engel teşkil etmeyeceği , diğer taraftan, kentsel dönüşüm alanında kalan bir yapı için 3194 sayılı Kanun uyarınca alınmış bir idari para cezası söz konusu ise, yapı kentsel dönüşüm uygulaması çerçevesinde yıktırılmadan önce Yapı Kayıt Belgesi alınmak suretiyle yapı hakkındaki idari para cezasının iptalinin sağlanabileceğinin değerlendirildiği,
3.8) Geçici 16 ncı maddenin dördüncü fıkrası uyarınca Yapı Kayıt Belgesi alınan yapılar hakkında
sadece 3194 sayılı İmar Kanununa göre alınan yıkım kararlarının iptal edileceği, yani 6306 sayılı
Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında ilan edilen riskli alanda yer alan ve bu Kanuna göre yıktırılması gereken bir yapının Yapı Kayıt Belgesi alarak yıktırılmaktan kurtulamayacağı, yukarıda belirtilen sebeplerle 12/ 07/ 2018 tarihli ve başvuru numaralı
Yapı Kayıt Belgesinin iptal edilmediği,
3.9) Yapı Kayıt Belgesi, 6306 sayılı Kanun kapsamında belirlenen riskli alanda kalan yapının bu
Kanun kapsamında yıktırılmasına engel teşkil etmeyeceğinden dönüşüm uygulaması çerçevesinde yıktırılacak bir yapı için işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesinin mümkün olmayacağı açıklamalarına yer verilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
4) 18/ 10/ 1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu
denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler . … ” ,
5) 14/ 06/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi”
başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında ; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”,
6) 03/ 05/ 1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanununun Geçici 16 ncı maddesinin birinci
fıkrasında, “ Afet risklerine hazırlık kapsamında ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması ve imar barışının sağlanması amacıyla, 31/ 12/ 2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve yetkilendireceği kurum ve kuruluşlara 31/ 10/ 2018 tarihine kadar başvurulması, bu maddedeki şartların yerine getirilmesi ve 31/ 12/ 2018 tarihine kadar kayıt bedelinin ödenmesi halinde Yapı Kayıt Belgesi verilebilir . Başvuruya konu yapının ve arsasının mülkiyet durumu, yapı sınıf ve grubu ve diğer hususlar Bakanlık tarafından hazırlanan Yapı Kayıt
5 / 11Sistemine yapı sahibinin beyanına göre kaydedilir .”; dördüncü fıkrasında, “ Yapı Kayıt Belgesi
verilen yapılarla ilgili bu Kanun ve 2960 sayılı Kanun uyarınca alınmış yıkım kararları ile tahsil edilemeyen idari para cezaları iptal edilir .”; dokuzunca fıkrasında, “ Üçüncü kişilere ait özel mülkiyete konu taşınmazlarda bulunan yapılar ile Hazineye ait sosyal donatı için tahsisli araziler üzerinde bulunan yapılar bu madde hükümlerinden yararlandırılmaz .”; onuncu fıkrasında, “Yapı
Kayıt Belgesi, yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar geçerlidir .
Yapı Kayıt Belgesi düzenlenen yapıların yenilenmesi durumunda yürürlükte olan imar mevzuatı hükümleri uygulanır .”; on birinci fıkrasında, “ Bu madde hükümleri, 18/ 11/ 1983 tarihli ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanununda tanımlanan Boğaziçi sahil şeridi ve öngörünüm bölgesi içinde ekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alan ile İstanbul tarihi yarımada içinde ekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alanlarda ve ayrıca 19/ 6/ 2014 tarihli ve 6546 sayılı
Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı Kurulması Hakkında Kanunun 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde belirlenmiş Tarihi Alanda uygulanmaz .”; on ikinci fıkrasında ise, “ Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlık ve Maliye Bakanlığı tarafından müştereken belirlenir .”,
7) 06/ 06/ 2018 tarihli ve 30443 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yapı Kayıt Belgesi
Verilmesine İlişkin Usul ve Esasların “Amaç ve kapsam” başlıklı 1 inci maddesinde, “ Bu Usul ve Esasların amacı; 3/ 5/ 1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanununun geçici 16’ncı maddesi uyarınca
Yapı Kayıt Belgesi verilmesine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir . İşbu Usul ve Esaslar, Yapı
Kayıt Belgesi müracaatına, Yapı Kayıt Belgesi bedelinin hesaplanması ve ödenmesine, Yapı Kayıt
Belgesi verilen Hazineye ait taşınmazların satışına, Yapı Kayıt Belgesi düzenlenmeyecek yapılar ile bu belgenin düzenlenmesi safhasında yalan beyanda bulunanlar hakkında yapılacak işlemlere ilişkin hususları kapsar .”,
7.1) “Yapı kayıt belgesinin kullanım yerleri” başlıklı 6 ncı maddesinin üçüncü fıkrasında, “ Yapı
Kayıt Belgesi verilen yapılarla ilgili 3194 sayılı Kanun uyarınca alınmış yıkım kararları ile tahsil edilemeyen idari para cezaları iptal edilir .”; sekizinci fıkrasında, “Yapı Kayıt Belgesi verilen yapılarda işyeri açma ve çalışma ruhsatı yapı kullanma izin belgesi aranmaksızın verilir .”,
7.2) “Yapı kayıt belgesi düzenlenemeyecek yapılar” başlıklı 8 inci maddesinde, “ ( 1) Yapı Kayıt
Belgesi; a) 18/ 11/ 1983 tarihli ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanununda tanımlanan Boğaziçi sahil şeridi ve öngörünüm bölgesi içinde, 3194 sayılı Kanunun geçici 16 ncı maddesi uyarınca adı geçen Kanuna eklenmiş olan kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alanda, b) İstanbul tarihi yarımada içinde 3194 sayılı Kanunun geçici 16 ncı maddesi uyarınca adı geçen Kanuna eklenmiş olan kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alanlarda, c) 19/ 5/ 2014 tarihli ve 6546 sayılı Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı Kurulması
Hakkında Kanunun 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde belirlenmiş Tarihi
Alanda, ç) Üçüncü kişilere ait özel mülkiyete konu taşınmazlar üzerinde,
6 / 11d) Kesinleşmiş planlar neticesinde sosyal donatı alanı olarak belirlenmiş ve Maliye Bakanlığınca
aynı amaçla değerlendirilmek üzere ilgili kurumlara tahsis edilmiş Hazineye ait taşınmazlar üzerinde, bulunan yapılar hakkında Yapı Kayıt Belgesi düzenlenemez .
( 2) (Değişik : RG- 20/ 9/ 2018- 30541) Yapı Kayıt Belgesi düzenlenemeyecek yapılar için bu belgenin düzenlendiğinin tespit edilmesi durumunda, Yapı Kayıt Belgesi iptal edilir, bu belgenin sağlamış olduğu haklar geri alınır, Yapı Kayıt Belgesi bedeli olarak yatırılmış olan bedel iade edilmez ve belge düzenlenmesi safhasında yalan beyanda bulunan müracaat sahibi hakkında 26/ 9/ 2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 206 ncı maddesi uyarınca suç duyurusunda bulunulur .”,
7.3) “Yapı kayıt belgesinin geçerlilik süresi” başlıklı 9 uncu maddesinde, “Yapı Kayıt Belgesi,
yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar geçerlidir . Yapı Kayıt
Belgesi düzenlenen yapıların yenilenmesi durumunda yürürlükte olan imar mevzuatı hükümleri uygulanır . Yapının depreme dayanıklılığı ve yapının fen ve sanat norm ve standartlarına aykırılığı hususu yapı malikinin sorumluluğundadır .” düzenlemelerine yer verilmiştir .
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
8) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı
birlikte değerlendirildiğinde; riskli alanda bulunan ve kentsel dönüşüm kapsamında yer alan yapı için Yapı Kayıt Belgesi alınabileceği, ancak yapının can ve mal güvenliği açısından tehlike arz eden bir alanda yer alması ve kentsel dönüşüm uygulaması kapsamında yıktırılacak bir yapı olması nedeniyle yapıya ilişkin işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesi talebinin ilgili idare tarafından reddedilmesi işleminde hukuka aykırılık tespit edilemediği gerekçesiyle hazırlanan “Ret Karar
Önerisi” Kamu Başdenetçisine sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9) Başvuran 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere, Ankara İli İlçesi ada parselde
bulunan yapıların maliki olduğunu, imar barışından yararlanmak amacıyla Çevre ve Şehircilik
Bakanlığına başvuru yaparak ‘Yapı Kayıt Belgesi’ aldığını, bunun üzerine yapılara ilişkin işyeri açma ve çalışma ruhsatı almak için belediyeye başvuruda bulunduğunu, ancak idare tarafından yapılar riskli alanda yer aldığı gerekçesiyle ruhsatın verilmediğini iddia ederek tarafına işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilerek mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir .
10) 3194 sayılı İmar Kanuna eklenen Geçici 16’ncı madde ile kamuoyunda ‘imar barışı’ olarak
adlandırılan düzenleme getirilmiş , buna göre afet risklerine hazırlık kapsamında ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması, böylece bu yapıların kentsel dönüşüm uygulamalarına tabi tutulmasının sağlanması ve bu yapıların yıktırılıp yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar malikler ile idareler arasında imar mevzuatından kaynaklanan problemlerin ortadan kaldırılması amaçlanmıştır . Mezkûr düzenleme, 31/ 12/ 2017 tarihinden önce yapılmış ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıları kapsamakta olup, e-devlet sistemi üzerinden başvuru yapılması, yapıya ilişkin bilgilerin beyan edilmesi ve yapı kayıt belgesi bedelinin
7 / 11(arsa emlak vergi değeri ile yapının yaklaşık maliyet bedelinin toplamı üzerinden, konutlarda yüzde
üç, ticari kullanımlarda yüzde beş oranındadır) ödenmesi suretiyle Yapı Kayıt Belgesi alınabilmektedir .
11) 3194 sayılı İmar Kanununun Geçici 16’ncı maddesinin onuncu fıkrasına göre göre Yapı
Kayıt Belgesi, yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar geçerlidir . Bu kapsamda yapı kayıt belgesi alan yapı maliklerine bazı haklar tanınmıştır . Buna göre, İmar Kanununa göre alınmış yıkım kararları ve idari para cezaları varsa iptal edilecek; geçici olarak su, elektrik ve doğalgaz bağlanabilecek; işyeri açma ve çalışma ruhsatı yapı kullanma izin belgesi aranmaksızın verilecek; maliklerin tamamının muvafakatinin bulunması ve imar planlarında umumi hizmet alanlarına denk gelen alanların terk edilmesi halinde yapı kullanma izin belgesi aranmaksızın cins değişikliği ve kat mülkiyeti tesis edilebilecektir . Ayrıca yapılar, Hazineye ait taşınmazlar üzerine inşa edilmiş ise, Yapı Kayıt Belgesi sahipleri ile bunların kanuni veya akdi haleflerinin talepleri üzerine bu taşınmazlar Bakanlıkça rayiç bedel üzerinden; belediyelere ait taşınmazlar üzerine inşa edilmiş ise, Yapı Kayıt Belgesi sahipleri ile bunların kanuni veya akdi haleflerinin talepleri üzerine bedeli ilgili belediyesine ödenmek kaydıyla taşınmazlar rayiç bedel üzerinden belediyelerce doğrudan bunlara satılacaktır .
12) Somut olayda başvuranın Mah . Cad. No: adresinde bulunan
yapıları için 12/ 07/ 2018 tarihli ve başvuru numaralı Yapı Kayıt Belgesi aldığı , anılan belgeye dayanarak işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesi amacıyla Mamak Belediye Başkanlığına başvuruda bulunduğu, ancak talebinin reddedildiği tespit edilmiştir . İlgili idare tarafından, başvuranın gecekondusunun Kentsel Yenileme ve Gecekondu Dönüşüm Projesi sınırları içerisinde kaldığından Yapı Kayıt Belgesi düzenlenemeyecek yapılar içerisinde bulunduğu, bu yüzden belgenin iptal edilmesi gerektiği, konuya ilişkin Çevre ve Şehircilik Bakanlığına talepte bulundukları bildirilmiştir . Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından ise, Yapı Kayıt Belgesinin yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüme kadar geçerli olacağı, dolayısıyla şikâyet konusuna esas yapı hakkında Yapı Kayıt Belgesi alınmasının mümkün olduğu bildirilmiştir . Dolayısıyla öncelikle söz konusu yapıya Yapı Kayıt Belgesi alınıp alınamayacağı hususunun açıklığa kavuşturulması gerekmektedir .
13) ait Mahallesi Caddesi No: adresindeki yapının
Gülseren-Anayurt Kentsel Yenileme ve Gecekondu Dönüşüm Projesi sınırları içerisinde kaldığı, 25/ 11/ 2011 tarihinde Belediye ile Toplu Konut İdaresi Başkanlığı arasında kesin protokol imzalandığı, daha sonra kamu yararı kararı alındığı ve Gecekondu Önleme Bölgesi ilan edildiği, 21/ 10/ 2013 tarihli Bakanlar Kurulu Kararı ile Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi
Hakkında Kanunun 2 nci maddesine göre ‘Riskli Alan’ ilan edildiği, kentsel dönüşüm uygulaması kapsamında 1237 gecekondunun %97’sinin anlaşma yoluyla belediye tarafından yıkıldığı, 5250 konutluk projenin yaklaşık 3750’sinin 4 etap halinde tamamlandığı, kalan az sayıda gecekondunun da yıkım ve tahliyeleri tamamlandıktan sonra son etap olan 5. etap kapsamında 1500 konutun inşaatına başlanacağı, anılan adreste bulunan gecekondunun da kentsel dönüşüm uygulamasının yapıldığı alan içerisinde kaldığı anlaşılmıştır .
14) 3194 sayılı İmar Kanununun Geçici 16’ncı maddesine dayanılarak hazırlanan Yapı Kayıt Belgesi
8 / 11Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar incelendiğinde, Yapı Kayıt Belgesi ile yapı maliklerine tanınan
haklar, anılan belgenin düzenlenemeyeceği yapılar ve geçerlilik süresine ilişkin hükümlerin yer aldığı anlaşılmıştır . Anılan hükümler birlikte değerlendirildiğinde, 3194 sayılı Kanunun Geçici 16 ncı maddesinin dokuzuncu ve on birinci fıkralarında Yapı Kayıt Belgesi düzenlenemeyecek alanların ve yapıların sayıldığı, söz konusu alanlarda yapılan yapılar dışında diğer bütün alanlardaki 31/ 12/ 2017 tarihinden önce yapılmış olan ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapılar için Yapı
Kayıt Belgesi alınabileceği, bu belgenin yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar geçerli olacağı tespit edilmiştir . Dolayısıyla 2013/ 5538 sayılı Bakanlar Kurulu
Kararıyla riskli alan olarak ilan edilen yerde bulunan yapının Yapı Kayıt Belgesi alabileceği ve
6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında
yıktırılana kadar anılan belgenin geçerli olacağı değerlendirilmektedir .
15) Başvuranın mülkiyetindeki anılan yapıya “Yapı Kayıt Belgesi” verilebileceği tespitinden
sonra işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilip verilemeceği hususu ise başvuruya konu uyuşmazlık için açığa kavuşturulması gereken ikinci husus olarak karşımıza çıkmaktadır .
İşyeri açma ve çalışma ruhsatının verilmesine ilişkin usul ve esaslar 10/ 08/ 2005 tarihli 25902 sayılı
Resmi Gazetede yayımlanan İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelikte düzenlenmiştir . Mezkûr Yönetmeliğin “İşyerlerinde Aranacak Genel Şartlar” başlıklı 5’inci maddesinde kimi iş kollarındaki faaliyetler için yapı kullanma izin belgesinin bulunması şartı aranmaktadır . Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esasların 6’ncı maddesinin sekizinci fıkrasında ise “Yapı Kayıt Belgesi” verilen yapılarda işyeri açma ve çalışma ruhsatı yapı kullanma izin belgesi aranmaksızın verileceği hükmü yer almaktadır . Dolayısıyla başvuruya konu yapı için
Yapı Kayıt Belgesi verildiğinden işyeri açma ve çalışma ruhsatı için ayrıca yapı kullanma izin belgesi şartı aranmasına ihtiyaç bulunmamaktadır .
16) Diğer taraftan 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun
kapsamında riskli alan olarak ilan edilmiş ve yıkım kararı alınmış bir yapıya işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesi durumunun da tartışılması gerekmektedir . Dosya muhteviyatından bahse konu yapı hakkındaki yıkım kararının iptali için dava açıldığı ve yürütmenin durdurulması kararı mevcut olmakla birlikte yargı sürecinin devam ettiği bilgisi edinilmiştir . Mamak Belediyesinin yıkım kararını mevcut durumda uygulamasına imkân bulunmaması ve Yapı Kayıt Belgesi
Verilmesine İlişkin Usul ve Esasların 9’uncu maddesinde yer alan “ Yapının depreme dayanıklılığı ve yapının fen ve sanat norm ve standartlarına aykırılığı hususu yapı malikinin sorumluluğundadır .” denilmek suretiyle yapının riskli olmasından kaynaklanan olumsuz durumlarda idareye sorumluluk atfedilemeyeceği hususları birlikte değerlendirildiğinde bahse konu yapı hakkındaki yıkım iradesinin de işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesine engel bir durum oluşturmadığı kanaati oluşmaktadır .
Ayrıca Yapı Kayıt Belgesinin kentsel dönüşüm uygulamasına kadar geçerli olduğu hususu dikkate alındığında bahse konu yapının yıkılması durumunda daha önce verilmiş bir işyeri açma ve çalışma ruhsatının da kendiliğinden hükümsüz hale geleceği ve kazanılmış bir hak oluşturmayacağı değerlendirilmektedir .
17) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde , yapının riskli olmasından kaynaklanan
sorumluluğun yapı malikinde olması kaydıyla riskli alanda bulunan ve kentsel dönüşüm kapsamında yer alan yapı için Yapı Kayıt Belgesi alınabileceği ve Yapı Kayıt Belgesi alınmasıyla işyeri açma ve
9 / 11çalışma ruhsatı alımında yapı kullanma izin belgesi şartı aranmayacağı hususları birlikte
değerlendirildiğinde idarenin işyeri açma ve çalışma ruhsatı talebini yapının yıktırılacağı gerekçesiyle reddetmesi işleminde mevzuat hükümlerine uyarlık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
18) İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından süresi içinde cevap verilmediği anlaşılmış olup idarenin işlemlerinde ‘makul sürede karar verme’ ve ‘kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi’ ilkelere uygun davranması önerilmektedir .
19) Mamak Belediye Başkanlığının ise, Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap
verdiği, ayrıca İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde ‘kanunlara uygunluk’, ‘makul sürede karar verme’, ‘hesap verilebilirlik’, ‘şeffaflık’, ‘kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi’ ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin, başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
20) 14/ 06/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21’inci maddesinin
ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Başvuruya konu taşınmaz için gerekli diğer şartların sağlanması durumunda işyeri açma ve çalışma ruhsatının verilmesi için MAMAK BELEDİYE BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanun’un 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, MAMAK BELEDİYE
BAŞKANLIĞI tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA, MAMAK BELEDİYE BAŞKANLIĞINA ve bilgileri için ÇEVRE VE
ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
10 / 11Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi