|
ÖZET: Başvuru, İstanbul Büyükşehir Belediyesi’ne ait bir yeşil alanın İSPARK’a devredilerek otopark olarak kullanılmasına yönelik itirazları içermektedir. Şikâyetçi, Maltepe ilçesinde bulunan ve daha önce yeşil alan olarak kullanılan bu alanın, ticari amaçlarla kullanıldığını ve bu durumun kamu yararına aykırı olduğunu belirtmektedir. Başvuru, alanın çocuk parkı olarak değerlendirilmesi talebiyle yapılmıştır.
İstanbul Büyükşehir Belediyesi, otopark işletmeciliği yetkisini İSPARK’a vermiştir. Ancak, imar planında yeşil alan olarak belirlenen bu yerin, hukuka aykırı bir şekilde otopark olarak kullanılmasına izin verilmemesi gerektiği vurgulanmaktadır. İlgili belgeler incelendiğinde, şikâyetçinin iddialarının desteklendiği ve alanın kamu hizmetine uygun bir şekilde değerlendirilmesi gerektiği ortaya çıkmıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, bu durumun hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığını belirterek, İstanbul Büyükşehir Belediyesi’ne tavsiyede bulunmuştur. İlgili idarenin, bu tavsiyeye uygun hareket etmesi ve alanın amacına uygun bir şekilde kullanılması için gerekli adımları atması gerektiği ifade edilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/6823-S.10389
BAŞVURU NO : 2019/4415
KARAR TARİHİ : 05/08/2019
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : İmarda yeşil alan olarak ayrılan taşınmazın İSPARK’a devredilmek suretiyle otopark olarak kullanılmasının iptal edilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 21/02/2019
I. ŞİKÂYETÇİNİN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Şikâyetçi … başvurusunda, 1.1. İstanbul İli, Maltepe İlçesi, … Mahallesi, … caddesi, No:… adresinde … ada … parsele komşu alanın, binalarının ön kısmında kaldığını, daha önce Belediye tarafından yeşil alan olarak kullanılan yerin, … Otomotiv adı altında iki farklı galerici tarafından telle çevrilerek araç otoparkı ve galeri olarak kullanılmaya başlandığını, tüm resmi kayıtlarda yeşil alan olarak ayrılan bu yerin herhangi bir ticarethane yapılamayacağı gibi başkalarına da kiraya verilemeyeceğini, sadece kamu hizmet binaları ya da çocuk parkları yapılarak değerlendirilebileceğini; fakat şu anda … Otomotiv tarafından ticaret amaçlı kullanıldığını, bu işleme hiç bir zaman muvafakatlerinin bulunmadığını İstanbul Büyükşehir Belediyesi olarak buranın kamuya yararlı hizmet yeri olarak kullanılması gerekirken, kanunun boşluklarından faydalanmak suretiyle kullanıma açılmasının sosyal ve adaletli devlet anlayışıyla örtüşmediğini iddia ederek yapılan işlemin acilen durdurulmasını ve buranın çocuk parkı olarak değerlendirilmesini talep etmektedir.
1.2. Başvuru ekinde yer alan bilgi ve belgeler incelendiğinde konu ile ilgili daha önce
Maltepe Belediye Başkanlığı ile İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığına başvuru yapıldığı, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığının 6/07/2018 tarih ve … sayılı yazısında
İSPARK A.Ş. nin konuya ilişkin 29/05/2018 tarih ve … sayılı yazısına atıf yaparak
“Büyükşehir Belediye Meclisinin verdiği yetki ile Maltepe İlçesi, … Mahallesi, … Caddesi, … Ada … Parsel önü adresinde bulunan ve işletmesi şirketimize verilen alan için müşterimiz
… Auto ile hâlihazırda araç depolama alanı olarak kullanmakta olduğu alan için yazılı abonelik başvurusunda bulunması üzerine abonelik sözleşmesi imzalanmıştır. Bahse konu şikâyet dilekçesinde söz edildiği gibi herhangi bir ayrıcalık söz konusu olmayıp, birçok işletme sahibi İstanbul genelinde alanın uygun olması durumunda bu parklama hakkından yararlanmaktadır” açıklamasının yapıldığı, 1.3. Maltepe Belediye Başkanlığının yapılan başvuruya ilişkin 15/10/2018 tarih ve … sayılı cevabi yazısında özetle; “…… Caddesi ile … Sokak arasında kalan alanın meri uygulama
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
imar planında park alanı ve yeşil alan olarak planlanmış olup, bu alanın park ve yeşil alandan çıkarılmasına ilişkin iletilen herhangi bir plan değişikliği teklifi bulunmadığı” açıklamasının, 12/10/2018 tarihli ve … sayılı Emlak İstimlak Müdürlüğü’nün yazısında “Söz konusu alan ana arter yola cepheli konumda olduğundan sorumluluğu İstanbul Büyükşehir Belediye
Başkanlığına aittir.”; 12/10/2018 tarihli ve … sayılı Zabıta Müdürlüğü’nün yazısında “…
Mahallesi, … Caddesi, No:… (… adar … parsel) sayılı yer ile ilgili daha evvel Başkanlığımıza ulaşan şikâyetler gereği ekiplerimiz tarafından yapılan kontrolde, anılan yerin İSPARK’ tan 17/01/2018 tarihli sözleşme karşılığı kiralandığı anlaşılmış ve gerekli değerIendirmenin yapılması için İSPARK’ a yazı yazılmıştır. İSPARK tarafından anılan yerin 20.10.2015 tarihli
… sayılı kararına istinaden 12. II 2015 tarih ve İBB No:… sayılı teslim yazısı ile şirketlerine teslim edildiği belirtilmiştir” açıklamasının yapıldığı tespit edilmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuz tarafından bilgi-belge isteme yazısına istinaden İstanbul Büyükşehir
Belediye Başkanlığı’ndan alınan 16/05/2019 tarih ve … sayılı cevabi yazı ve eklerinin tetkikinden; 2.1. İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisinin 13.12.2018 tarihli ve … sayılı Kararı (Bir önceki yenileme kararı: 16.012014 tarihli ve 207 sayılı Karardır.) ile yenilenen 16.01.2009 tarihli ve … sayılı kararı ile İstanbul genelinde otopark işletmeciliği yetkisinin 5 yıl süre ile
İstanbul Otopark İşletmeleri Tic. AŞ’ ye (İSPARK A.Ş.) verildiği, 2.2. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 15.maddesinin I fıkrasının (p) bendi ile Belediyelerine verilen yetki ve imtiyazlar arasında, Kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirleme; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etme ve işletme, işlettirme veya kiraya verme; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmenin bulunduğu, 2.3. Yine 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun 9. Maddesi ile Ulaşım Koordinasyon
Merkezi kararlarının, Büyükşehir Belediye Başkanının onayı ile yürürlüğe girdiği, Ulaşım
Koordinasyon Merkezi tarafından toplu taşıma ile ilgili alınan kararların, Belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcı olduğu, 2.4. 10.05.2002 tarihli ve … sayılı UKOME Kararı ile Karayolları üzeri hariç açık ve kapalı park yerleri, alt ve üst geçitler, katlı kavşaklar, bina altı hizmet otopark kararlarının UKOME de görülmesinin gerekmediğine ilişkin karar alınmış olup bu itibarla yetkinin Ulaşım ve Trafik
Düzenleme Komisyonu’nda olduğu, 2.5. Söz konusu alanın, ana arter niteliğine haiz … Caddesi ile … Sokaka cepheli olması nedeniyle İstanbul Büyükşehir Belediyesi tasarrufunda olduğu, bu çerçevede Maltepe İlçesi, … ada, … parsel önü için imar plan fonksiyonu uygulanıncaya kadar geçici olması, kamyon ve tır parkı olarak kullanılmaması, oto yıkama yapılacak ise İSKİ’den görüş alınması, mülkiyet yönünden ruhsat aşamasında Ruhsat ve Denetim Müdürlüğünce incelenerek uygun bulunması, bölgede ileride yapılacak olan yol, kavşak ve geometrik düzenleme projelerinden gelebilecek etkilenme koşullarına uyulması kaydıyla söz konusu yerin sadece “açık otopark” olarak düzenlenmesi hususunda 20.10.2017 tarihli ve … sayılı Ulaşım ve Trafik Düzenleme
Komisyon Kararı alındığı ve işbu alanda otopark işletmeciliği yapılmak üzere İSPARK AŞ’ye teslim edildiği
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
2.6. … … tarafından, 22.05.2018 tarihli ve … sayılı dilekçesiyle söz konusu alanın abonelik sözleşmesi ile oto galeri satış yeri olarak kullanıldığını, alanın etrafının telle çevrildiğini belirterek alanın yeşillendirilmesini talep ettiği, İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından
13.06.2018 tarihli ve … sayılı yazı ile konunun ile ilgili değerlendirmelerinin İSPARK AŞ
‘den istenildiği, İSPARK A.Ş.’nin 26.06.2018 tarihli ve … sayılı cevabi yazısında; “…bahse konu dilekçede söz edildiği gibi herhangi bir ayrıcalık olmadığı, birçok işletme sahibi ile
İstanbul genelinde otoparkın uygun olması durumunda bu parklanma hakkından yararlandığı” nın belirtildiği, … … tarafından verilen 03.07.2018 tarihli ve … sayılı ve
16.08.2018 tarihli ve … sayılı dilekçelerde, “…söz konusu alanın maksadı dışında oto
galerici olarak kullanıldığını belirterek alanın imar durumunda belirtilen kapsamda değerlendirilmesini” talep ettiği, İSPARK A.Ş.’nin bu talebe ilişkin 05.09.2018 tarihli ve …
sayılı cevabi yazısında; “…alanda ki firmanın kurumsal abonelerinden olduğu, otoparkların uygun olması durumunda meri mevzuata uygun bir şekilde kurumsal abonelik hakkından yararlanabildiği” şeklinde açıklamalar yapılmıştır.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde;
“Vatandaşlar… kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.”, 4. Anayasamızın “Mülkiyet Hakkı” başlıklı 35 inci maddesinde; ” Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz”, 5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinde;
“Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”, 6. 3194 sayılı İmar Kanununun; 6.1. “Tanımlar” başlıklı 5 inci maddesinde;
“Uygulama İmar Planı; tasdikli hâlihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plandır.
Yerleşme Alanı; imar planı sınırı içindeki yerleşik ve gelişme alanlarının tümüdür.
İmar Adası; imar planındaki esaslara göre meydana gelen adadır.
İmar Parseli; İmar adaları içerisindeki kadastro parsellerinin İmar Kanunu, İmar Planı ve yönetmelik esaslarına göre düzenlenmiş şeklidir.
…
İlgili idare; belediye ve mücavir alan sınırları içinde belediye, dışında valiliktir.”,
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
6.2. “Kamuya ait gayrimenkuller” başlıklı 11 inci maddesinde; “İmar planlarında; meydan, yol, su yolu, park, yeşil saha, otopark, toplu taşıma istasyonu ve terminal gibi umumi hizmetlere ayrılmış yerlere rastlayan Vakıflar Genel Müdürlüğüne ait gayrimenkuller ile askeri yasak bölgeler, güvenlik bölgeleri ile ülke güvenliği ile doğrudan doğruya ilgili Türk Silahlı Kuvvetlerine ait harekât ve savunma amaçlı yerler hariç Hazine ve özel idareye ait arazi ve arsalar belediye veya valiliğin teklifi, Maliye ve Gümrük
Bakanlığının onayı ile belediye ve mücavir alan sınırları içinde belediyeye; belediye ve mücavir alan hudutları dışında özel idareye bedelsiz terk edilir ve tapu kaydı terkin edilir.
Ancak, bu yerlerin üzerinde bina bulunduğu takdirde, arsası hariç yalnız binanın halihazır kıymeti için takdir edilecek bedel ödenir. Bedeli ve ödeme şekli taraflarca tespit olunur. Bu suretle maledilen arazi ve arsalar belediye veya özel idare tarafından satılamaz ve başka bir maksat için kullanılamaz. Bu hususta tapu kütüğünün beyanlar hanesine gerekli şerh konur.
Bu yerlerin kullanılış şekli, yeni bir imar planıyla değiştirilip özel mülkiyete konu olabilecek hale getirildiği takdirde, bu yerler devir alınan idareye belediye veya özel idarece aynı usulle iade edilir. Buna aykırı davranışı sabit olan ilgililer şahsen sorumludur. Bu terkinler hiçbir şekilde resim, harç ve vergiye tabi değildir. (Değişik : 25/2/1998 – 4342/35 md.) Hazırlanan imar planı sınırları içindeki kadastral yollar ile meydanlar, imar planının onayı ile bu vasıflarını kendiliğinden kaybederek, onaylanmış imar planı kararı ile getirilen kullanma amacına konu ve tabi olurlar. (Ek fıkra: 24/7/2008-5793/14 md.) Hazinenin özel mülkiyetinde veya Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan ve ağaçlandırılmak üzere izin verilen taşınmazlardan projesine uygun olarak ağaçlandırılanlar, imar planı kararıyla başka amaca ayrılamaz”, 6.3. “İmar planlarında umumi hizmetlere ve kamu hizmetlerine ayrılan yerler” başlıklı
13 üncü maddesinde;
“…
Düzenleme ortaklık payına konu kullanımlardan yol, meydan, ibadet yerleri, park ve çocuk bahçeleri hariç olmak üzere yapı yapılabilecek diğer alanlarda; alanların kamuya geçişi sağlanıncaya kadar maliklerinin talebi hâlinde ilgili kamu kuruluşunun uygun görüşü alınarak plandaki kullanım amacına uygun özel tesis yapılabilir.
İlgili mevzuat uyarınca hiçbir şekilde yapı yapılamayacak alanlarda muvakkat da olsa yapı yapılmasına izin verilmez…” 6.4. “Arazi ve arsa düzenlemesi” başlıklı 18 inci maddesinde;
“…
(Değişik fıkra:4/7/2019-7181/9 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan yerler ile bölgenin ihtiyacı olan yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil saha, ibadet yeri ve karakol, Milli Eğitim Bakanlığına bağlı öğretime yönelik eğitim tesis alanları, Sağlık Bakanlığına bağlı sağlık tesis alanları, pazar yeri, semt spor alanı, toplu taşıma istasyonları ve durakları, otoyol hariç erişme kontrolünün uygulandığı yol, su yolu, resmî kurum alanı, mezarlık alanı, belediye hizmet alanı, sosyal ve kültürel tesis alanı, özel tesis yapılmasına konu olmayan ağaçlandırılacak alan, rekreasyonalanı olarak ayrılan parseller ve mesire alanları gibi umumi hizmet alanlarından oluşur ve bu hizmetlerle ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz. Düzenlemeye tabi tutulan alan içerisinde bulunan taşkın kontrol tesisi alanlarının, bu fıkrada belirtilen kullanımlar için düzenleme ortaklık payı düşülmesini müteakip kalan Hazine mülkiyetindeki alanlardan karşılanması esastır. Ancak taşkın kontrol tesisi için yeterli alanın ayrılamaması durumunda, düzenleme
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
ortaklık payının ikinci fıkrada belirtilen oranı aşmaması şartıyla, düzenlemeye tabi diğer arazi ve arsaların yüz ölçümlerinden bu fıkradaki kullanımlar için öncelikle düzenleme ortaklık payı ayrıldıktan sonra ikinci fıkrada belirtilen orana kadar taşkın kontrol tesisi için de ayrıca pay ayrılır. Kapanan imar ve kadastro yollarının öncelikle düzenleme ortaklık payına ayrılan toplam alandan düşülmesi esastır. (Ek fıkra:4/7/2019-7181/9 md.) Üçüncü fıkrada belirtilen, bölgenin ihtiyacına ayrılan alanlardan belediye hizmetleri ile ilgili olanlar bu amaçlarla kullanılmak kaydıyla ilgili belediyesi adına, diğer alanlar ise imar planındaki kullanım amacı doğrultusunda bu amacı gerçekleştirecek olan idareye tahsis edilmek üzere
Hazine adına tescil edilir…”, 7. “Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinin “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinde;
“…
vvvv) Yeşil alanlar: Toplumun yararlanması için ayrılan oyun bahçesi, çocuk bahçesi, dinlenme, gezinti, piknik, eğlence, rekreasyon ve rekreaktif alanları toplamını (Metropol ölçekteki fuar, botanik ve hayvan bahçeleri ile bölgesel parklar bu alanlar kapsamındadır.), 19 uncu maddede yer alan işlevleri ve yapılaşma koşullarını içeren yeşil alanlar;…”, hükümlerine amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
8. Kamu Denetçisi tarafından, 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planında yeşil alan olarak belirlenen taşınmazın, “açık otopark” olarak kullanılmak üzere 20.10.2017 tarihli ve … sayılı
Ulaşım ve Trafik Düzenleme Komisyon Kararı alındığı ve işbu alanda otopark işletmeciliği yapılmak üzere İSPARK AŞ’ye teslim edilmesinin 3194 sayılı İmar Kanununun amir hükümleri gereğince imar planında yeşil alan olarak ayrılan alanın amacı dışında kullanılması yetkisini vermediği için, söz konusu işlemde hukuka ve hakkaniyete uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle ilgili idareye tavsiyede bulunulması yönünde hazırlanan öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME ve GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Şikâyetçinin dilekçe ve ekleri incelendiğinde, özet olarak İstanbul İli, Maltepe İlçesi, …
Mahallesi, … caddesi, No:… adresinde … ada … parsele komşu alanın, binalarının ön kısmında kaldığını, daha önce Belediye tarafından yeşil alan olarak kullanılan yerin, kamuya yararlı hizmet yeri olarak kullanılması gerekirken, kanunun boşluklarından faydalanmak suretiyle otopark olarak kullanıma açılmasının sosyal ve adaletli devlet anlayışıyla örtüşmediği iddia edilerek yapılan işlemin acilen durdurulması ve buranın çocuk parkı olarak değerlendirilmesi talep edilmiştir.
10. İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığının Kurumumuza verdiği cevap ve ekleri tetkik edildiğinde özet olarak,
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
10.1. İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisinin son olarak aldığı 13.12.2018 tarihli ve … sayılı
Kararı İstanbul genelinde otopark işletmeciliği yetkisinin 5 yıl süre ile İstanbul Otopark
İşletmeleri Tic. AŞ’ ye (İSPARK A.Ş.) verildiği, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 15 inci maddesinin I. fıkrasının (p) bendi ile durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etme ve işletme, işlettirme veya kiraya verme yetkisinin Belediyelerine ait olduğu ve yine 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi kanunun 9 uncu maddesi ile Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME) kararlarının, Büyükşehir
Belediye Başkanının onayı ile yürürlüğe girdiği, Ulaşım Koordinasyon Merkezi tarafından toplu taşıma ile ilgili alınan kararların, Belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcı olduğu, UKOME tarafından alınan 10.05.2002 tarihli ve … sayılı karar ile Karayolları üzeri hariç açık ve kapalı park yerleri, alt ve üst geçitler, katlı kavşaklar, bina altı hizmet otopark kararlarının UKOME de görülmesinin gerekmediği, bu itibarla yetkinin
Ulaşım ve Trafik Düzenleme Komisyonu’nun da olduğu, 10.2. Söz konusu alanın, ana arter niteliğine haiz … Caddesi ile … Sokak’a cepheli olması nedeniyle İstanbul Büyükşehir Belediyesi tasarrufunda olduğu, bu çerçevede Maltepe İlçesi, … ada, … parsel önü için imar plan fonksiyonu uygulanıncaya kadar geçici olması, kamyon ve tır parkı olarak kullanılmaması, oto yıkama yapılacak ise İSKİ’den görüş alınması, mülkiyet yönünden ruhsat aşamasında Ruhsat ve Denetim Müdürlüğünce incelenerek uygun bulunması, bölgede ileride yapılacak olan yol, kavşak ve geometrik düzenleme projelerinden gelebilecek etkilenme koşullarına uyulması kaydıyla söz konusu yerin sadece “açık otopark” olarak düzenlenmesi hususunda 20.10.2017 tarihli ve … sayılı Ulaşım ve
Trafik Düzenleme Komisyon Kararı alındığı ve işbu alanda otopark işletmeciliği yapılmak üzere İSPARK AŞ’ye teslim edildiği yönünde açıklama yapıldığı tespit edilmiştir.
11. Bilindiği üzere, 3194 sayılı İmar Kanununun 11 inci maddesinin amir hükmü gereğince imar planlarında; meydan, yol, park, yeşil saha, otopark, toplu taşıma istasyonu ve terminal gibi umumi hizmetlere ayrılmış yerlere rastlayan Vakıflar Genel Müdürlüğüne ait gayrimenkuller ile askeri yasak bölgeler, güvenlik bölgeleri ile ülke güvenliği ile doğrudan doğruya ilgili Türk Silahlı Kuvvetlerine ait harekat ve savunma amaçlı yerler hariç Hazine ve özel idareye ait arazi ve arsalar belediye veya valiliğin teklifi, Maliye ve Gümrük Bakanlığının onayı ile belediye ve mücavir alan sınırları içinde belediyeye; belediye ve mücavir alan hudutları dışında özel idareye bedelsiz terk edilir ve tapu kaydı terkin edilir. Ancak, bu yerlerin üzerinde bina bulunduğu takdirde, arsası hariç yalnız binanın halihazır kıymeti için takdir edilecek bedel ödenir. Bedeli ve ödeme şekli taraflarca tespit olunur. Bu suretle mal edilen arazi ve arsalar belediye veya özel idare tarafından satılamaz ve başka bir maksat için kullanılamaz. Bu hususta tapu kütüğünün beyanlar hanesine gerekli şerh konur. Bu yerlerin kullanılış şekli, yeni bir imar planıyla değiştirilip özel mülkiyete konu olabilecek hale getirildiği takdirde, bu yerler devir alınan idareye belediye veya özel idarece aynı usulle iade edilir. Buna aykırı davranışı sabit olan ilgililer şahsen sorumludur. Bu terkinler hiçbir şekilde resim, harç ve vergiye tabi değildir. Hazırlanan imar planı sınırları içindeki kadastral yollar ile meydanlar, imar planının onayı ile bu vasıflarını kendiliğinden kaybederek, onaylanmış imar planı kararı ile getirilen kullanma amacına konu ve tabi olurlar. Hazinenin özel mülkiyetinde veya Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan ve ağaçlandırılmak üzere izin verilen taşınmazlardan projesine uygun olarak ağaçlandırılanlar, imar planı kararıyla başka amaca ayrılamaz.
12. Aynı şekilde 3194 sayılı İmar Kanununun 18 inci maddesi kapsamında düzenlemeye tabi tutulan yerler ile bölgenin ihtiyacı olan yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
saha, ibadet yeri ve karakol, Milli Eğitim Bakanlığına bağlı öğretime yönelik eğitim tesis alanları, Sağlık Bakanlığına bağlı sağlık tesis alanları, pazar yeri, semt spor alanı, toplu taşıma istasyonları ve durakları, otoyol hariç erişme kontrolünün uygulandığı yol, su yolu, resmî kurum alanı, mezarlık alanı, belediye hizmet alanı, sosyal ve kültürel tesis alanı, özel tesis yapılmasına konu olmayan ağaçlandırılacak alan, rekreasyonalanı olarak ayrılan parseller ve mesire alanları gibi umumi hizmet alanlarından oluşur ve bu hizmetlerle ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamayacağı hüküm altına alınmıştır.
13. Şikâyete konu edilen olayda görüleceği üzere, planlama yapılmak suretiyle yörenin, çevre, ulaşım, trafik, altyapı ve sosyal gereksinme gibi ilişkilerinin kapsamlı bir şekilde ele alınması amaçlanmaktadır. Ancak fiili olarak amacında kullanılmayarak planlama esasları ve kamu yararına uygun hareket edilmemiştir. Kamusal hizmet alanlarının amaç dışı kullanımlarına ilişkin bu tür alanların korunması ve giderek artırılması yönündeki çabaların toplumsal duyarlılığın sağlanması ve geliştirilmesi ile mümkün olabilecektir. Bu olayda temel sorun, kamusal amaç için ayrılan yerlerin amaç dışı kullanımlarının nasıl önlenebileceği ve bu yerlerin ne şekilde güvence altına alınabileceği şeklinde ortaya çıkmaktadır. Danıştay 6. Daire’nin
13.10.2015 tarih ve E. 2012/5723, K. 2015/5912 sayılı kararında “…mülkiyeti
davacıya ait olan Ayvalık İlçesi, Altınova Beldesi, … pafta, 3… sayılı parselin ilk haliyle 4300 metrekare büyüklüğünde olduğu, bunun 2024,43 metrekarelik kısmının bedelsiz olarak yola ve otoparka devredildiği, sonrasında davalı idarece yapılan uygulamalar ile bedelsiz olarak devredilen 2024,43 metrekarelik kısımdan 200 metrekarelik kısmın devir maksadına aykırı bir şekilde yapı adasına dahil edilmek suretiyle kamu alanları için kullanılmadığı anlaşılmaktadır…. Bu durumda, kamu alanında kalan ve kamu yararı amacıyla kamu gücü kullanılarak davacıdan alınan taşınmazın daha sonra davalı idarece yapılan imar planı değişikliği ile imar adasına dahil edilmek suretiyle kullanım amacının değişmesi sonucunda davacıya bedelsiz iade edilmesi gerektiğinden aksi yönde verilen mahkeme kararında isabet bulunmamaktadır…” şeklinde açıklama yapmak suretiyle vardığı hüküm kamusal alanda kalan taşınmazların amacı dışında kullanılmaması gerektiğini, imar değişikliği yapılırken dahi kamu menfaatinin öncelenmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Bu konudaki duyarlığın tüm yasalara yansıtılarak, giderek toplum içinde yaygınlaşması ve kalıcılaşmasının sağlıklı bir kentleşme ve kentsel yaşam için son derece önemli olduğu gözden kaçırılmamalıdır. Bu alanlara ilişkin belediyeler ve valiliklerce her zaman plan değişikliği yapılabilmektedir.
Değişiklik yapılma sürecinde işleyen mekanizma için kamu yararı dışında oluşabilecek işlemlere karşı etkili ve caydırıcı bir yaptırımın yasada yer almaması sorunun kamunun gündeminde sürekli yer almasına neden olmaktadır. Kamu yararı dışında mahkeme kararında görüleceği üzere bu durum, öncelikle mülkiyet sahiplerine karşı bir hukuka ve hakkaniyete aykırılık oluşturmaktadır. Yine şikâyete konu olayda kamuya bedelsiz terk edilen yerlerin ilgili idareler tarafından gereği gibi sahiplenilmedikleri ve terk sonrası geleceklerinin de belirsiz olduğu görülmektedir.
14. Kamuoyunda bu tür yerlerin belediyelere geçtiği şeklinde bir yargı oluşmuştur. Oysa bunun
kanuni bir dayanağı bulunmamaktadır. Anayasa Mahkemesi de, 04.02.1991 tarih ve E:
1990/10, K: 1990/14 sayılı kararında “…Esasen itiraz konusu kural, arazi ve arsa düzenlemesi sonucu taşınmazın esas yüzölçümünden düşülen “düzenleme ortaklık payı”nın, bir kamu hizmeti nedeniyle artan değer karşılığında, düzenlemeye tabi tutulan bölgenin gereksinimi olan hizmet ve tesisler için kullanılmasını öngörmektedir. Amaç dışında kullanılması durumunda ilgililerin her zaman yasal yollara başvurma hakları vardır. İptali istenilen kuralla yönetim, kamulaştırma dışında, kişinin mülkiyet hakkını yasayla sınırlandırırken, işlem konusu taşınmazdan “düzenleme ortaklık payı” olarak ayrılan yerleri, şehirleşme için gerekli olan
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
genel hizmetlerde kullanmaya yetkili kılınmıştır. Öngörülen koşullarla yönetimin bu yetkisini kötüye kullanması önlenmek istenmiştir…” şeklinde kamuya ayrılan alanların tamamen belediyelerin aidiyetine geçmeyeceğini teyit etmiştir.
15. Hukuk devleti denildiğinde temel hak ve özgürlüklerin koruyan ve güçlendiren, her eylem ve işlemi hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayıp yargı denetimine açık olan devlet anlaşılmalıdır. Bu anlamda Devletin veya bir kamu tüzel kişisinin kamu yararı amacıyla aldığı bir taşınmazı daha sonra imar planı değişikliği ile kamu yararına kullanma amacı dışında kendi özel mülkü gibi değerlendirerek, taşınmazı amacı dışında kullanması hukuk devleti ilkesine de aykırıdır. Her ne kadar idare 5393 sayılı Belediye Kanunu ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu ile yasal olarak otopark olarak yer belirleme ve işletmecilik yapma yetkisi verse de, 3194 sayılı İmar Kanununun amir hükümleri gereğince imar planında yeşil alan olarak ayrılan alanın amacı dışında kullanılması yetkisini vermemektedir.
16. Bu kapsamda başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları birlikte değerlendirildiğinde; 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planında yeşil alan olarak belirlenen taşınmazın, “açık otopark” olarak kullanılmak üzere 20.10.2017 tarihli ve UTK2017/38-75 sayılı Ulaşım ve Trafik Düzenleme Komisyon Kararı alındığı ve işbu alanda otopark işletmeciliği yapılmak üzere İSPARK AŞ’ye teslim edilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete uygunluk bulunmadığı tespit edilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 17. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde Kurumumuza gönderilmediği, ayrıca İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde ‘hesap verilebilirlik’, ‘şeffaflık’, ‘kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi’, ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkelerine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup İstanbul
İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosyanın kapsamına göre, BAŞVURUNUN KABULÜNE;
İmarda yeşil alan olarak ayrılan taşınmazın İSPARK’a devredilmek suretiyle otopark olarak kullanılmasına ilişkin işlemin iptal edilmesi hususunda İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR
BELEDİYE BAŞKANLIĞI’NA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
Kararın BAŞVURANA ve İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI’NA tebliğine;
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, İstanbul Büyükşehir Belediye
Başkanlığı’nca bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.