|
ÖZET: Başvuru, Manisa Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü (MASKİ) tarafından, ödenmemiş su faturaları nedeniyle bir abonenin mekanik su sayacının elektronik kartlı sayaçla değiştirilmesine yönelik yapılan itirazı kapsamaktadır. Abone, suyun kesilmesi üzerine yaptığı incelemede, ödenmemiş faturaları olduğunu öğrenmiş ve MASKİ ile iletişime geçmiştir. İdare, abonenin su sayacının değiştirilmesi işleminin hukuka uygun olduğunu belirtmiş, ancak abone, bu durumun kendisine bildirilmeden gerçekleştiğini ve bu uygulamanın usule aykırı olduğunu iddia etmiştir.
MASKİ, abonelerin su borçlarını düzenli ödememesi durumunda, mekanik sayaçların elektronik kartlı sayaçlarla değiştirilmesi kararının, 14/01/2020 tarihli Genel Kurul toplantısında alındığını ifade etmiştir. Ancak, bu kararın uygulanması sırasında abonelere herhangi bir tercih hakkı tanınmadığı ve bu durumun tüketici haklarına aykırı olduğu tespit edilmiştir. İlgili mevzuat hükümleri, abonelerin sayaç seçiminde tercih yapma hakkının olduğunu ve bu hakkın ihlal edilmesinin hukuka aykırı olduğunu ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, MASKİ’ye, abonelerin mekanik sayaç kullanma haklarının sağlanması ve benzer mağduriyetlerin önlenmesi için gerekli düzenlemeleri yapması yönünde tavsiyede bulunmuştur. Bu karar, idarenin hukuka uygun davranması ve tüketici haklarına saygı göstermesi gerektiğini vurgulamaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/7440-S.20.11726
BAŞVURU NO : 2020/4311
KARAR TARİHİ : 15/05/2020
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : Manisa Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü
(MASKİ)
Başvuru, ödenmemiş su faturası nedeniyle ön ödemeli
BAŞVURUNUN KONUSU :
elektronik kartlı su sayacı kullanımının zorunlu hale getirilmesine yönelik yapılan itiraz hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 04/03/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Şikâyetçi, 03/03/2020 günü ikamet ettiği evinin suyunun bir anda kesildiğini, ödenmemiş faturaları olup olmadığını kontrol ettiğini, ödenmemiş faturaları arasında Şubat ayına dair 335
TL, 90 TL ve 60 TL olmak üzere 3 adet fatura olduğunu öğrendiğini, bu durum üzerine
MASKİ’yi aradığını, ilgili İdarece “ödenmemiş faturalarından dolayı su sayacının elektronik kartlı sayaç ile değiştirildiği ve 335TL’lik faturanın elektronik kartlı sayaç ücreti olduğu” bilgisinin verildiğini, yapılan işlemlerin hukuka aykırılıkla olduğundan bahisle gerekli düzeltilmelerin yapılması talebiyle İdareye bizzat gittiğini, ancak İdarenin “Meclis kararına göre işlemler yapıldığı ve bu nedenle yapacakları bir işlem olamadığı” şeklinde tarafına bilgi verdiğini, bu durum üzerine kendisine çıkarılan bütün faturaları ödemek zorunda kaldığını ve ayrıca elektronik karta ödeme yapmak zorunda kaldığını, 100TL’lik bir faturanın ödenmediği gerekçesiyle 335 TL’lik elektronik sayacın zorla aboneye kabul ettirilmesinin ve fatura bedelinin en az 435TL’ye çıkartılmasının aboneleri daha da zor duruma düşürdüğünü, bu uygulamanın tarafına hiçbir bilgilendirme yapılmadan gerçekleştirilmiş olmasının da usule aykırı olduğunu iddia ederek, kullanmak zorunda kaldığı elektronik katlı sayacın eski mekanik sayacıyla değiştirilmesini, elektronik sayaç bedelinin ve bu sayacın kartına yaptığı ödemenin tarafına iadesini talep etmektedir.
II. İDARELERİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. MASKİ Genel Müdürlüğünün 24/03/2020 tarihli ve sayılı cevabi yazısı ile benzer bir başvurudaki 09/04/2020 tarihli ve sayılı cevabi yazısı ve eklerinde özetle;
2.1. 6360 sayılı Kanun ile Manisa ilinin Büyükşehir statüsüne dönüştüğü, bu anlamda, 01/04/2014 tarihinden bu yana Genel Müdürlüklerinin 2560 ve 5216 sayılı Kanunlar kapsamında içme suyu ve kanalizasyon sistemlerinin yönetim, işletme, bakım ve yenileme iş ve işlemlerini yürüttüğü,
2.2. İdarelerince, 2560 sayılı Kanun kapsamında tanımlanmış kamu hizmetinin, Kanunun 3 üncü ve devamı maddelerinde görev tanımları belirlenmiş bulunan organları eliyle yerine getirildiği, bu kapsamda Manisa Büyükşehir Belediyesi Meclis üyelerinden oluşan ve Kanun uyarınca “Genel Kurul” sıfatı ile karar almaya yetkili olan üst karar organının MASKİ Genel
Kurulu olduğu,
2.3. 03/04/2012 tarihli Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe girmiş olan Su ve
Kanalizasyon Hizmetlerinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmeliğe göre
İdarelerince ‘Su ve Atık su Abone Sözleşmesi’ hazırlandığı ve bu sözleşmenin kullanıldığı, hizmet başlangıcında bu sözleşmenin abonelerle karşılıklı imza altına alındığı,
2.4. Söz konusu sözleşmenin, 1 inci maddesinde; “Abone yürürlükteki kanunlar, yönetmelikler Genel Kurul ve yönetim kurulu kararlarını ve ilerde bunlarda yapılacak olan değişiklikleri aynen kabul eder.”, 9 uncu maddesinde; “ Aboneler idarenin haberi olmaksızın su sayaçlarını sökemez, tamir ettiremez, yerine yeni sayaç takamaz. Su ücret tarifesine göre cezai işlem yapılır.”, 10 uncu maddesinde; “Abone su aboneliğinin bulunduğu yere yapılan her türlü tebligatı kendisine yapılmış kabul eder. Abonenin bildirdiği adreste kimsenin bulunmaması veya kapı çalındığı halde cevap verilmemesi halinde görevli memurun ihbarnameyi kapıdan içeri atması, posta kutusuna veya komşuya bırakması ve benzeri yaptığı işlemler aboneye bildirim yapılmış sayılır.”, 34 üncü maddesinde; “İdare gerekli gördüğü hallerde aboneye ait mekanik su sayacını, kartlı su sayacı ile değiştirir ve bedelini aboneden talep eder.” hükmünün yer aldığı,
2.5. 08/05/2014 tarihli Resmi Gazetede “İçme Suyu Temin ve Dağıtım Sistemlerindeki Su
Kayıplarının Kontrolü Yönetmeliği” yayımlandığı, bu Yönetmeliğin Büyükşehir ve İl
Belediyelerine gönderildiği, ayrıca bu Yönetmelik hükümleri doğrultusunda 16/07/2015 tarih ve 29418 sayılı Resmi Gazetede “İçme Suyu Temin ve Dağıtım Sistemlerindeki Su
Kayıplarının Kontrolü Yönetmeliği Teknik Usuller Tebliği” yayımlanarak, idarelerden su kaynaklarının korunması, su verimliliğinin arttırılması, su kayıplarının kontrolü ile ilgili tedbirlerin alınmasının istenildiği, bu kapsamda, abonelerinin su borçlarını düzenli ödemeleri konusunda bilinçlendirilmesinin ve abonelere su tasarrufu alışkanlığının kazandırılmasının
Kurumları için önem arz ettiği,
2.6. Mekanik sayaç kullanan abonelerinin borçlarını düzenli ödemediği durumlarda borç birikiminin yanı sıra okuma personeli ve fatura maliyetleri, işgücü kaybı, yakıt ve onarım maliyetleri, abonelere ulaşamama, su kayıplarını kontrol etmede yaşanan güçlük ve kaçak su bağlantıları gibi olumsuz koşulların yaşandığı, bu durumların da kamu zararına yol açacağının değerlendirildiği,
2.7. Ayrıca, İdarelerinin kayıtlarına göre, genel olarak, iki dönem üst üste vadesi geçmiş borçları bulunup sms veya borç tebligatı bırakılan abonelerden borç tahsilatı yapılamadığı, akabinde sahada su kesme işlemi için personel gönderildiği, ancak bu işlemlerin sonucunda zaman, iş gücü kaybı, yakıt maliyetleri, onarım maliyetleri dikkate alındığında vatandaşa verilen hizmetlerin aksamasına neden olduğu,
2.8. Bu nedenle, 14/01/2020 tarih ve 2 no.lu MASKİ 1. Olağanüstü Genel Kurul toplantısında
“Borçlu abonelerin borcunu iki ay üst üste ödememesi ve bu iki fatura borç toplamının 100,00 TL ve üzeri olması durumunda abonenin suyunun kesileceği ve mekanik sayacın
Elektronik Kartlı Sayaç (EKS) ile değiştirileceği tebliğ edilir ve 5 gün süre verilir: Bu sürecin sonunda ödeme yapılmazsa mekanik sayaç Elektronik Kartlı Sayaç (EKS) ile resen değiştirilir ve işlemleri tamamlanır.” şeklinde karar alındığı, bu kararın uygulanmak üzere yürürlüğe girdiği ve herhangi bir itiraz olmaksızın kesinleştiği,
2.9. “Ergenekon Mah. Fatih Sokak No: Turgutlu/MANİSA” adresindeki no.lu su aboneliğinin şikayetçi adına kayıtlı olduğu ve 06/03/2019 tarihinde mekanik sayaç takılarak abonelik kaydı yapıldığı,
2.10. Şikayetçinin, 2019 ve 2020 yılı içerisinde üç dönem vadesi geçmiş su borçlarını ödenmediğinin görüldüğü, Turgutlu İlçe Şefliklerinde görevli personeller tarafından yukarıda yer alan Genel Kurul Kararı hükmü gereği, söz konusu adrese 25/01/2020 tarihinde tebligat bırakıldığı, bunun yanında, vadesi geçmiş su borçlarının, her ay okuma dönemlerinde düzenli olarak abonelik adresine bırakılan su faturalarında eski borç (gecikme zammı hariç) olarak da bildirildiği,
2.11. Şikayetçinin adresine 25/01/2020 tarihinde tebligat bırakılmasına rağmen verilen 5 günlük süre içerisinde borçla ilgili herhangi bir ödeme yapılmadığı, 2 no.lu MASKİ 1.
Olağanüstü kararına istinaden abonenin mekanik sayacının söküldüğü ve yerine 04/02/2020 3 tarihinde 10 m su yüklü olarak elektronik kartlı sayaç takıldığı, abonenin tüm borçlarını banka aracılığı ile 03/03/2020 ve tarihlerinde ödediğinin görüldüğü,
2.12. Elektronik kartlı sayaç uygulamasının, abonelerin zararına bir uygulama olmadığı, su ücretinin %10 indirimli olduğu ve 2018 yılı itibari ile su ücret tarifesinde elektronik kartlı sayaç kullanan mesken abonelerinde yıllık sınırsız tüketim için kademesiz fiyat uygulanması yürürlüğe girdiği ve bu uygulamanın halen devam ettiği, talep edilmesi halinde, İdareleri tarafından, yaşlı ve engelli olup elektronik kartlı sayaç kullanan abonelerine, evde hizmet odaklı sosyal proje kapsamında oluşturulan “yalnız değilsiniz” ekibi ile elektronik kartlı sayaçla ilgili her türlü (taksit ödeme, su satın alma, arıza gibi) hizmetlerin ücretsiz olarak sunulduğu,
2.13. Bu kapsamda; aboneye ait bütün iş ve işlemlerin Sayıştay Başkanlığı tarafından onaylı yönetmeliklerine ve mevzuata uygun olarak yürütüldüğü hususları belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının, “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2 nci maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti, … sosyal bir hukuk Devletidir”, “Mülkiyet hakkı” başlıklı 35 inci maddesinde; “Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.”, “Vergi ödevi” başlıklı 73 üncü maddesinde; “Vergi, resim, harç ve benzeri malî yükümlülükler kanunla konulur, değiştirilir veya kaldırılır.”, “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde;
“Vatandaşlar…kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir. … Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.”, “İdarenin bütünlüğü ve kamu tüzelkişiliği” başlıklı 123 üncü maddesinin 1 inci fıkrasında; “İdare, kuruluş ve görevleriyle bir bütündür ve kanunla düzenlenir.”, “Yönetmelikler” başlıklı 124 üncü maddesinin birinci fıkrasında; “Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilirler.”, “Mahalli İdareler” başlıklı 127 nci maddesinde; “… Mahalli idarelerin kuruluş ve görevleri ile yetkileri, yerinden yönetim ilkesine uygun olarak kanunla düzenlenir.
…”, “Tüketicileri Korunması” başlıklı 172 nci maddesinde; “Devlet, tüketicileri koruyucu ve aydınlatıcı tedbirler alır, tüketicilerin kendilerini koruyucu girişimlerini teşvik eder.”,
4. İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşmeye Ek 1 No.lu
Protokolün “Mülkiyetin Korunması” başlıklı 1 inci maddesi; “Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır. Bir kimse ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir. Yukarıdaki hükümler devletlerin mülkiyetin kamu yararına uygun olarak kullanılmasını düzenlemek veya vergilerin ya da başka katkıların veya para cezalarının ödenmesini sağlamak için gerekli gördükleri, yasaları uygulama konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez.”,
5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinde; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,
6. 2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve
Görevleri Hakkında Kanunun, “Görev ve yetkiler” başlıklı 2 nci maddesinin (a)
bendinde; “İçme, kullanma ve endüstri suyu ihtiyaçlarının her türlü yeraltı ve yer üstü kaynaklarından sağlanması ve ihtiyaç sahiplerine dağıtılması için; kaynaklardan abonelere ulaşıncaya kadar her türlü tesisin etüt ve projesini yapmak veya yaptırmak, bu projelere göre tesisleri kurmak veya kurdurmak, kurulu olanları devralıp işletmek ve bunların bakım ve onarımını yapmak, yaptırmak ve gerekli yenilemelere girişmek”, (c) bendinde; “Bölge içindeki su kaynaklarının, deniz, göl, akarsu kıyılarının ve yeraltı sularının kullanılmış sularla ve endüstri artıkları ile kirletilmesini, bu kaynaklarda suların kaybına veya azalmasına yol açacak tesis kurulmasını ve bu tür faaliyetlerde bulunulmasını önlemek, bu konuda her türlü teknik, idari ve hukuki tedbiri almak”, “Genel Kurul” başlıklı 4 üncü maddesinde; “İstanbul Büyük Şehir Belediye Meclisi, İSKİ Genel Kurulu olarak görevli ve yetkilidir.”, “Genel Kurulun toplanma ve çalışma esasları” başlıklı 5 inci maddesinde; “İstanbul Büyük Şehir Belediye Meclisi, İSKİ Genel Kurulu olarak bu Kanunda yazılı yetki ve görevleri görüşüp karara bağlamak üzere her yıl Mayıs ve Kasım aylarında özel gündemle toplanır. …”, “Kurulun görevleri” başlıklı 6 ncı maddesinde; “Genel Kurulun görevleri şunlardır: … f) Su satışı ve kullanılmış suların boşaltılmasına ilişkin tarifeleri inceleyerek karara bağlamak, l) Yönetim Kurulunca ön incelemeleri yapılan yönetmelikleri inceleyip karara bağlamak, …”, “Gelirler” başlıklı 13 üncü maddesinde; “… a) Su satışı ve kullanılmış suların uzaklaştırılmasına karşılık, tarifesine göre abonelerden alınacak ücretler, b) Belediye Gelirleri Kanunu uyarınca, su ve kanalizasyon tesislerinden yararlananlardan ilgili belediye adına alınacak katılma payları …”, “Tarife tespit esasları” başlıklı 23 üncü maddesinde; “Su satışı, kanalizasyon tesisi bulunan yerlerdeki kullanılmış suların uzaklaştırılması, septik çukurların boşaltılması giderleri için ayrı tarifeler yapılır. …
Tarifelerin tespiti ile tahsilatla ilgili usul ve esaslar bir yönetmelik ile belirlenir.”, Ek 5 inci maddesinde; “Bu Kanun diğer büyükşehir belediyelerinde de uygulanır.”,
7. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun, “Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 7 nci maddesinin (r) bendi; “Su ve kanalizasyon hizmetlerini yürütmek, bunun için gerekli baraj ve diğer tesisleri kurmak, kurdurmak ve işletmek; derelerin ıslahını yapmak; kaynak suyu veya arıtma sonunda üretilen suları pazarlamak”, “Büyükşehir belediyesinin gelirleri” başlıklı 23 üncü maddesinin (g) bendi;
“Hizmetlerin büyükşehir belediyesi tarafından yapılması şartıyla 2464 sayılı Belediye
Gelirleri Kanununda belirtilen oran ve esaslara göre alınacak yol, su ve kanalizasyon harcamalarına katılma payları.”, (m) bendi; “Yapılacak hizmetler karşılığı alınacak ücretler.”,
8. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun, “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde; “… k) Tüketici: Ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden gerçek veya tüzel kişiyi, l) Tüketici işlemi: Mal veya hizmet piyasalarında kamu tüzel kişileri de dâhil olmak üzere ticari veya mesleki amaçlarla hareket eden veya onun adına ya da hesabına hareket eden gerçek veya tüzel kişiler ile tüketiciler arasında kurulan, eser, taşıma, simsarlık, sigorta, vekâlet, bankacılık ve benzeri sözleşmeler de dâhil olmak üzere her türlü sözleşme ve hukuki işlemi, …”, “Temel ilkeler” başlıklı 4 üncü maddesinin 2 nci fıkrasında; “Sözleşmede öngörülen koşullar, sözleşme süresi içinde tüketici aleyhine değiştirilemez.”, “Tüketici sözleşmelerindeki haksız şartlar” başlıklı 5 inci maddesinin 4 üncü fıkrasında; “Sözleşme şartlarının yazılı olması hâlinde, tüketicinin anlayabileceği açık ve anlaşılır bir dilin kullanılmış olması gerekir. Sözleşmede yer alan bir hükmün açık ve anlaşılır olmaması veya birden çok anlama gelmesi hâlinde; bu hüküm, tüketicinin lehine yorumlanır.”, “Satıştan kaçınma” başlıklı 6 ncı maddesinin 3 üncü fıkrasında; “Ticari veya mesleki amaçlarla hareket edenler; aksine bir teamül, ticari örf veya adet ya da haklı bir sebep yoksa; bir mal veya hizmetin satışını o mal veya hizmetin, kendisi tarafından belirlenen miktar, sayı, ebat gibi koşullara ya da başka bir mal veya hizmetin satın alınması şartına bağlayamaz.”,
9. 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun “Dürüst davranma” başlıklı 2 nci maddesinin 1 inci fıkrasında; “Herkes, haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüstlük kurallarına uymak zorundadır.”,
10. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun “Genel işlem koşulları” başlıklı 20 nci maddesinde; “Genel işlem koşulları, bir sözleşme yapılırken düzenleyenin, ileride çok sayıdaki benzer sözleşmede kullanmak amacıyla, önceden, tek başına hazırlayarak karşı tarafa sunduğu sözleşme hükümleridir. … Genel işlem koşullarıyla ilgili hükümler, sundukları hizmetleri kanun veya yetkili makamlar tarafından verilen izinle yürütmekte olan kişi ve kuruluşların hazırladıkları sözleşmelere de, niteliklerine bakılmaksızın uygulanır.”, “1.Yazılmamış sayılma” başlıklı 21 inci maddesinde; “Karşı tarafın menfaatine aykırı genel işlem koşullarının sözleşmenin kapsamına girmesi, sözleşmenin yapılması sırasında düzenleyenin karşı tarafa, bu koşulların varlığı hakkında açıkça bilgi verip, bunların içeriğini öğrenme imkânı sağlamasına ve karşı tarafın da bu koşulları kabul etmesine bağlıdır. Aksi takdirde, genel işlem koşulları yazılmamış sayılır.”, “III Yorumlanması” başlıklı 23 üncü maddesinde; “Genel işlem koşullarında yer alan bir hüküm, açık ve anlaşılır değilse veya birden çok anlama geliyorsa, düzenleyenin aleyhine ve karşı tarafın lehine yorumlanır.”, “V.
İçerik denetimi” başlıklı 25 inci maddesinde; “Genel işlem koşullarına, dürüstlük kurallarına aykırı olarak, karşı tarafın aleyhine veya onun durumunu ağırlaştırıcı nitelikte hükümler konulamaz.”,
11. 03/04/2012 tarih ve 28253 Sayılı Resmi Gazetelerde yayınlanan Su ve Kanalizasyon
Hizmetlerinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmeliğin, “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Yönetmeliğin amacı, belediyeler veya bağlı kuruluşlar tarafından yürütülen su ve kanalizasyon hizmetlerinin basitleştirilmesi, su ve kanalizasyon hizmetlerinde bürokrasiyi azaltıcı tedbirlerin alınması ve e-belediyecilik uygulamalarının yaygınlaştırılmasının sağlanmasına ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.”, “Başvuru sahibinden bilgi ve belge istenmesine ilişkin hususlar” başlıklı 5 inci maddesinde;
“Belediye ve bağlı kuruluşları su ve kanalizasyon hizmetlerini yerine getirirken başvuru sahiplerinden bilgi ve belge taleplerine ilişkin işlemlerini aşağıdaki hususları dikkate alarak gerçekleştirirler: a) İlk su aboneliği, ilk atık su aboneliği ile bu aboneliklere ilişkin devir ve kapama işlemleri ve diğer su abonelik hizmetleri sırasında başvuru sahiplerinden T.C. kimlik numaraları ve diğer kimlik bilgilerini belediye veya bağlı kuruluşla yaptıkları sözleşmede belirtmeleri istenir. …”,
12. 08/05/2014 tarih ve 28994 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan İçme Suyu Temin ve
Dağıtım Sistemlerindeki Su Kayıplarının Kontrolü Yönetmeliğinin, “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Yönetmeliğin amacı; su kaynaklarının korunması ve verimliliğin arttırılması doğrultusunda, içme-kullanma suyunun etkin kullanılması ve israfının önlenmesi için içme-kullanma suyu temin ve dağıtım sistemlerindeki su kayıplarının kontrolüne ilişkin usûl ve esasları düzenlemektir.”,
13. Manisa Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Tarifeler Yönetmeliğinin, “Sayaç satış ücreti” başlıklı 18 inci maddesinde; “Abonelerin arızalı, çalışmayan ve ekonomik ömrünü doldurmuş sayaçları, idareye ait sayaç takılarak değiştirilmiş ise sayaç ücreti, her yıl Genel Kurulca belirlenerek uygulanır.”, “Sayaç sökme-takma hizmet ücreti” başlıklı 23 üncü maddesinin ikinci fıkrasında; “Ekonomik ömrünü doldurmuş ve 10 yıl süresi dolarak ayar için sökülmüş sayaçların tamir ettirilmeden yeni sayaç takan abonelerden sayaç sökme-takma ücreti alınmaz.”, “Tahsilatın hızlandırılması ve yaptırımları” başlıklı
35 inci maddesinde; “(1) Aboneler, tahakkuk eden su tüketim bedellerini, su tüketim
bildiriminde belirtilen son ödeme tarihine kadar ödemek zorundadırlar. (2) Borçlarını 2 tahakkuk dönemi sonunda ödemeyen abonelerinin borç miktarına bakılmaksızın suyu kesilir.
(3) Borçlarını süresi içinde ödemeyen abonelerin borçları yasal yollardan tahsil edilir. (4)
Borçlarını süresi içinde ödemeyen abonelerden (resmi kurumlar hariç) “genel hükümlere göre” gecikme zammı tahsil edilir. (5) Takipli hale gelmiş su abonelerinin adlarına olan aboneliklerinin suyu, borç ödeninceye kadar kesilir.”, “Sayaçlar” başlıklı 64 üncü maddesinin 20 nci fıkrasında; “İdare su sayaçlarını satın alıp aboneye satabileceği gibi abonelerden standartlara uygun olmak koşuluyla İdarenin belirlediği tipteki sayacı satın almasını talep edebilir”, aynı maddenin 21 inci fıkrasında; “Sayaçların ücret bedeli günün rayiç değerlerine göre, Genel Kurulca belirlenen esaslarda aboneden tahsil edilir.”, “Tahakkuk tahsilat esasları” başlıklı 65 inci maddesinin 2 nci fıkrasında; “Su aboneliğinin bulunduğu yere yapılan her türlü tebligat, abonenin kendisine yapılmış kabul edilir. Abonenin bulunduğu adreste kimsenin bulunmaması kapı çalındığı halde cevap verilmemesi halinde, görevli personelin su ve atıksu tüketim bildirimini kapıdan içeri atması, posta kutusuna bırakması vb. yaptığı işlemler, aboneye tebligat yapılmış sayılır.”, “Suyun kapatılması ve sözleşmenin feshi” başlıklı 69 uncu maddesinde; “Borcunu ödemeyen abonelerin suları kapatılır. Su kapatılmasına rağmen borç ödenmezse kapatma tarihinden itibaren en geç altı ay içerisinde sayacı kaldırılır. Sözleşmesi iptal ve hesabı tasfiye edilir.
Ancak tasfiye edilen abone 3 ay içerisinde borcunu ve hangi tarife grubuna giriyorsa o tarife grubunun diğer giderlerini ödediğini belgelemesi ve yeni teminat alınmak koşulu ile aboneliği yenilenir, eski abone numarası verilir. Tahsili mümkün olmayan alacaklar için yasal işlem yapılır.”,
14. 16/07/2015 tarih ve 29418 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan ve Orman ve Su işleri
Bakanlığı tarafından çıkarılan, İçme Suyu Temin ve Dağıtım Sistemlerindeki Su
Kayıplarının Kontrolü Yönetmeliği Teknik Usuller Tebliğinin, 1 inci maddesinde; “Bu
Tebliğin amacı, içme-kullanma suyu temin ve dağıtım sistemlerindeki su kayıplarının kontrolü için alınması gereken tedbirleri belirlemektir.”, 22 nci maddesinde; sayaç seçimi ve aranacak özeliklerine, 23 üncü maddesinde; sayaç özelliklerine, 25 inci maddesinde; sayaçların ölçme hassasiyetlerine (asgari ölçme aralığının R≥100 olacağına), 32 nci maddesinde ise; “Bu Tebliğdeki esaslar dikkate alınarak sayaçlar, büyükşehir belediyelerinde idarece, diğer belediyelerde ise abone veya idarece temin edilir. …”,
15. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin 11/05/1980 tarihinde kabul edilen İdari
Takdir Yetkisinin Kullanılmasına İlişkin R(80) 2 Sayılı Tavsiye Kararının “Tavsiye
Kararına Ek Takdir Yetkisinin Kullanılmasında Uygulanacak Temel İlkeler” bölümünde;
“Takdir yetkisini kullanan bir idari makam; (1) Yetkinin veriliş amacından başka amaç güdemez. (2) Yalnızca olaya ilişkin öğeleri hesaba katarak nesnelliğe ve tarafsızlığa uyar. (3)
Hakkaniyete uymayan ayırımcılığı önleyerek yasa önünde eşitlik ilkesini gözetir. (4) İşlemin amacıyla, kişilerin hakları, özgürlükleri veya menfaatleri üzerindeki olumsuz etkileri arasında uygun bir denge sağlar. (5) İşlemi, her somut olaya göre belirlenen makul bir süre içinde yapar. (6) Genel idari ilkeleri tutarlı bir şekilde uygular ve aynı zamanda her olayın özelliklerini göz önünde tutar. “,
16. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin Komitenin İyi İdare Konusunda Üye
Devletlere CM/Rec2007) 7 sayılı Tavsiye Kararı’nın ekindeki İyi İdare Yasası’nda;
“İdare yasaya uygun faaliyette bulunur. Takdir yetkisini kullandığında da keyfi kararlar alamaz… Yetkilerini ve işleyiş yöntemlerini düzenleyen kendi iç düzen kurallarına uygun davranır… İdare eşitlik ilkesine uyar… Yalnızca ilgili verileri dikkate alarak nesnel biçimde davranır… İdare takdir yetkisi kullandığında, kararının özel kişilerin hak ve çıkarları üzerindeki her türlü olumsuz etkisi ile takip edilen amaç arasında uygun bir denge kurar.
Alınan hiç bir önlem aşırı olmamalıdır… İdare hukuki kesinlik ilkesine uygun faaliyette bulunur. …” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
17. Şikâyetçinin mekanik sayaç kullanmasının sağlanmasına yönelik gerekli olan iş ve işlemlerin yapılması ve ayrıca diğer abonelerin de bu şekilde mağduriyet yaşamaması için konuyla ilgili gerekli düzenlemelerin veya iş ve işlemlerin yapılması hususlarında, Manisa Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğüne Tavsiyede Bulunulması yönünde hazırlanan
Tavsiye Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 18. Şikâyetçi, MASKİ’nin su borcunu ödemediği gerekçesiyle, mekanik su sayacını elektronik kartlı su sayacıyla değiştirdiğini, tarafına hiçbir bilgilendirme yapılmadan yapılan bu uygulamanın hukuka aykırı olduğunu iddia ederek, kullanmak zorunda kaldığı elektronik katlı sayacın eski mekanik sayacıyla değiştirilmesini, elektronik sayaç bedelinin ve bu sayacın kartına yaptığı ödemenin tarafına iadesini talep etmektedir.
19. İlgili İdare, kayıtlarına göre, genel olarak, iki dönem üst üste vadesi geçmiş borçları bulunup sms veya borç tebligatı bırakılan abonelerden borç tahsilatı yapılamadığı, akabinde sahada su kesme işlemi için personel gönderildiği, ancak bu işlemlerin sonucunda zaman, iş gücü kaybı, yakıt maliyetleri, onarım maliyetleri dikkate alındığında vatandaşa verilen hizmetlerin aksamasına neden olduğu, bu durumların aynı zamanda kamu zararına yol açacağının değerlendirildiği, bu nedenlerle, 14/01/2020 tarihli MASKİ 1. Olağanüstü Genel
Kurul toplantısında “Borçlu abonelerin borcunu iki ay üst üste ödememesi ve bu iki fatura borç toplamının 100,00 TL ve üzeri olması durumunda abonenin suyunun kesileceği ve mekanik sayacın Elektronik Kartlı Sayaç (EKS) ile değiştirileceği tebliğ edilir ve 5 gün süre verilir: Bu sürecin sonunda ödeme yapılmazsa mekanik sayaç Elektronik Kartlı Sayaç (EKS)
ile resen değiştirilir ve işlemleri tamamlanır.” şeklinde karar alındığı, söz konusu Genel
Kurul kararın yürürlüğe girdiği ve herhangi bir itiraz olmaksızın kesinleştiği, şikayetçinin, vadesi geçmiş üç döneme ilişkin su borçlarını ödenmediğinin görüldüğü, bu nedenle bahsi geçen Genel Kurul Kararındaki belirtilen usule göre ilgilinin mekanik sayacının sökülerek yerine elektronik kartlı sayaç takıldığı, elektronik kartlı sayaç uygulamasının, abonelerin zararına bir uygulama olmadığı ve abonelere birçok avantajlar sağlandığını iddia ederek, konuyla ilgili yapılan iş ve işlemlerin ilgili mevzuat hükümlerine uygun olduğu hususlarını belirtmiştir.
20. Şikayetçinin iddia ve talepleri ile İdarenin konuya ilişkin açıklamalarından, başvuruya konu ihtilafın; abonenin sayaç tercih etme hakkı bulunup bulunmadığı, bu konuda ilgili idare tarafından bir zorunluluk getirilip getirilemeyeceği ve abonenin izni veya talebi olmadan sayaçların İdare tarafından değiştirilip değiştirilemeyeceği konularına ilişkin olduğu anlaşılmıştır.
21. 2560 sayılı Kanunun, 5 inci maddesi; İstanbul Büyük Şehir Belediye Meclisi’nin İSKİ
Genel Kurulu olarak bu Kanunda yazılı yetki ve görevleri görüşüp karara bağlamakla yetkili olduğu, 6 ncı maddesi; Genel Kurulun, tarifeleri inceleyerek karara bağlamakla ve yönetim kurulunca ön incelemeleri yapılan yönetmelikleri inceleyip karara bağlamakla görevli olduğu, ek 5 inci maddesi ise; bu Kanunun diğer büyükşehir belediyelerinde de uygulanacağı hususlarını hüküm altına almıştır. Söz konusu Kanun hükümleri doğrultusunda, MASKİ
Genel Kurulu (Manisa Büyük Şehir Belediye Meclisi) tarafından, MASKİ Tarifeler
Yönetmeliği hükümlerinin kabul edildiği tespit edilmiştir.
22. İlgili İdare, Genel Kurullarının kararıyla, iki dönem borcunu (toplamda 100 TL ve üzeri) ödemeyenlerin sayaçlarının elektronik kartla değiştirildiğini belirtmiş ise de; bir önceki paragrafta belirtilen MASKİ Tarifeler Yönetmeliği hükümlerinde, borcunu ödemeyen abonelere elektronik kartlı sayaç takılacağına veya elektronik sayaç kullanmanın belli aboneler için zorunlu olduğuna ilişkin bir hüküm bulunmadığı anlaşılmıştır. Ayrıca bahsi geçen Yönetmeliğin 35 inci ve 69 uncu maddelerinde borcunu ödemeyenler aboneler hakkında hangi iş ve işlemlerin yapılacağına ilişkin hükümlere yer verilmiştir. Söz konusu Yönetmelik hükümlerinin yürürlükte olduğu hususu dikkate alındığında; abonelerin su faturasının ödenmemesi durumunda, ilgili idarenin, yönetmelikte belirlenen usul ve esaslara göre iş ve işlem tesis etmesi gerektiği de bir gerçektir.
23. Ayrıca, MASKİ Tarifeler Yönetmeliğinin 63 üncü maddesinin 20 nci fıkrasında; idarenin su sayaçlarını satın alıp aboneye satabileceğine ve yine aynı maddenin 21 inci fıkrasında; sayaçların ücret bedeli günün rayiç değerlerine göre, Genel Kurulca belirlenen esaslarda aboneden tahsil edileceğine ilişkin bir hükümler bulunmakta ise de; İdare tarafından bu yetki kullanılırken, Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun hükümlerinin dikkate alınması gerektiği bir gerçektir. Adı geçen Kanunun 6 ncı maddesinin 3 üncü fıkrasında; ticari veya mesleki amaçlarla hareket edenler; aksine bir teamül, ticari örf veya adet ya da haklı bir sebep yoksa; bir mal veya hizmetin satışını o mal veya hizmetin, kendisi tarafından belirlenen miktar, sayı, ebat gibi koşullara ya da başka bir mal veya hizmetin satın alınması şartına bağlayamayacağı hüküm altına alınmıştır. Bu kapsamda, mevzuattan kaynaklanan haklı bir sebep bulunmadan ve İdare tarafından istenen sayaç özelliklerine ilişkin belirleme yapıldıktan sonra bu sayaçların abonelerce de temin edilebileceğine ilişkin olarak tüketicilere bir tercih hakkı sunulmadan, abonelerin mekanik sayaçlarının, elektronik kartlı sayaçla değiştirilmek istenmesinin, Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun 6 ncı maddesinin 3 üncü fıkrasına aykırılık teşkil ettiği sonucuna varılmıştır.
24. İlgili İdare, Kurumları ile aboneler arasında imzalanan “Su ve Atık su Abone
Sözleşmesi”nin, 1 inci maddesinde; abonelerin, yürürlükteki kanunlar, yönetmelikler Genel
Kurul ve Yönetim Kurulu kararlarını ve ilerde bunlarda yapılacak olan değişiklikleri aynen kabul edeceği, 34 üncü maddesinde ise; idarenin gerekli gördüğü hallerde aboneye ait mekanik su sayacını, kartlı su sayacı ile değiştirebileceğine ve bedelini aboneden talep edeceğine ilişkin hükümlerin yer aldığı ve bu hükümler uyarınca da borcu olan abonelerin sayaçlarının idarelerince değiştirilebileceği hususunu iddia etmiştir.
25. Ancak, İdare tarafından hazırlanan ve şikayetçiyle imzalan söz konusu “Su ve Atık su
Abone Sözleşmesi” iltihaki sözleşme niteliğindedir. İltihaki sözleşmelerde, tarafların sözleşme şartları üzerinde müzakere etme gibi bir imkânı bulunmamaktadır. Bu tip sözleşmelerde ortaya çıkan genel işlem koşullarıyla ilgili düzenlemelere, 6098 sayılı Türk
Borçlar Kanununun 20 ile 25 inci maddeleri arasında yer verilmiştir. Adı geçen Kanunun 23 üncü maddesinde; genel işlem koşullarında yer alan bir hüküm, açık ve anlaşılır değilse veya birden çok anlama geliyorsa, düzenleyenin aleyhine ve karşı tarafın lehine yorumlanacağını,
23 üncü maddesinde ise; genel işlem koşullarına, dürüstlük kurallarına aykırı olarak,
karşı tarafın aleyhine veya onun durumunu ağırlaştırıcı nitelikte hükümler konulamayacağını hüküm altına alınmıştır. Türk Borçlar Kanunun bahsi geçen maddeleri kapsamında, abonelik sözleşmesi hükümlerin tüketici aleyhine yorumlanması mümkün değildir. Kaldı ki söz konusu “Su ve Atık su Abone Sözleşmesi”nde de; abonenin borcunu ödememesi halinde sayacının elektronik kartlı sayaçla değiştirileceğine ilişkin bir hüküm bulunmamaktadır.
26. Diğer taraftan, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun 4 üncü maddesinde; sözleşmede öngörülen koşulların sözleşme süresi içinde tüketici aleyhine değiştirilemeyeceği, 5 inci maddesinde ise sözleşmede yer alan bir hükmün açık ve anlaşılır olmaması veya birden çok anlama gelmesi hâlinde, bu hükmün tüketicinin lehine yorumlanacağı düzenlemeleri bulunmakta olup, söz konusu Kanun maddeleri kapsamında da abonelik sözleşmesi hükümlerin tüketici aleyhine yorumlanması mümkün değildir. Ayrıca böyle bir yorum, 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun “Dürüst davranma” başlıklı 2 nci maddesine de aykırılık teşkil edecektir.
27. 25 ve 26 no.lu paragraflarda değinilen mevzuat hükümleri dikkate alındığında¸ ilgili
İdarenin, “Su ve Atık su Abone Sözleşmesi”nde yer alan hükümleri gerekçe göstererek, abonelerin sayaçlarını elektronik kartlı sayaçla değiştirmesinin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu sonucuna varılmıştır.
28. Anayasa’nın 123 üncü maddesinin birinci fıkrasında; “İdare, kuruluş ve görevleriyle bir bütündür ve kanunla düzenlenir.” hükmü yer almaktadır. Yine Anayasa’nın 127 nci maddesinde; “Mahalli idarelerin kuruluş ve görevleri ile yetkileri, yerinden yönetim ilkesine uygun olarak kanunla düzenlenir.” hükmü mevcuttur. Bu maddelerde yer alan düzenlemeler, idarenin kanuniliği ilkesine vücut vermektedir. İdarenin kanuniliği ilkesi, idarenin ve organlarının görev ve yetkilerinin açık bir biçimde kanunla düzenlenmesini gerekli kılar.
Ayrıca İdarenin kanuniliği ilkesinde; idarenin, eylem ve işlemlerinde kanunlara dayanması ve kanundan aldığı bu yetkiyi yine kanunlara uygun olarak kullanması gerektiği bir gerçektir. Bu kapsamda; adı geçen İdare, ilgili mevzuat hükümleri uyarınca kendi görev ve yetki alanında, karar organları aracılığıyla düzenleme yapmaya veya bu konuda karar almaya yetkili ise de; özellikle bireylere belli bir yükümlülük getiren hususlarda karar alırken, bu konuda yetki aldığı kanun hükümlerini ve bu yükümlüğün ilgili kanundan alınan yetki uyarınca getirildiğini ortaya koymak zorundadır.
29. Söz konusu Anayasa hükümleri ile konuyla ilgili mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; idarenin, borcu bulunan abonelerin sayaçların değiştirilmesinin zorunlu olduğuna ilişkin belli bir mevzuat hükmünü gerekçe göstermeden, sadece kendi organı olan
MASKİ Genel Kurulu tarafından alınan 14/01/2020 tarihli karara istinaden belli bir sayıdaki dönem ve tutarda borcu olan abonelere sayaç değiştirilmesi zorunluluğu getirmesinin İdarenin kanuniliği ilkesine aykırı bir durum oluşturduğu sonucuna varılmıştır.
30. Yargıtay 3. Dairesinin 2014/16784 E. ve 2015/12327 K. no.lu kararında; “ASKİ
Tarifeler Yönetmeliği’nin 12. maddesinde yeni abonelikler için mekanik veya kartlı sayaç kullanımı hususunda idareye taktir hakkı tanınmış ise de; idarenin bu taktir hakkı kullanırken objektif iyi niyet kurallarına uygun davranması zorunludur. Ayrıca; 4077 sayılı Tüketicinin
Korunması Hakkındaki Kanunun 5/3. maddesinde (6502 sayılı Kanunun 6/3) “Aksine bir teamül, ticarî örf veya âdet yoksa, satıcı bir mal veya hizmetin satışını o mal veya hizmetin kendisi tarafından belirlenen miktar, sayı veya ebat gibi koşullara ya da başka bir mal veya hizmetin satın alınmasına bağlı kılamaz. Diğer mal satışı ve hizmet sağlama sözleşmelerinde de bu hüküm uygulanır” hükmü amirdir. Bu bağlamda davalı idarenin tek taraflı olarak çıkardığı yönetmeliği gerekçe göstererek, iltihakî nitelikteki sözleşmeyle, kartlı (ön ödemeli)
sayacı zorunlu tutması, Türk Borçlar Kanununa, 4077 ve 6502 sayılı Tüketicinin
Korunması Hakkındaki Yasaların, lafzına, ruhuna, düzenleme amaçlarına ve temel tüketici hakları ile hukukun genel ilkelerine açıkça aykırılık teşkil etmektedir. Dairemiz uygulaması da sayaç seçiminin (kartlı, ön ödemeli veya mekanik, faturalı, okumalı)
aboneye bırakılması gerektiği yönündedir. O hâlde mahkemece; mekanik sayaç veya kartlı sayaç seçimi hususunun davacının muhtariyetinde bulunduğu göz ardı edilerek, davacının mekanik sayaç takılması yönündeki talebin reddine karar verilmesi doğru görülmemiş, hükmün bu sebeple davacı lehine bozulmasına karar verilmiştir. …” şeklinde hüküm tesis etmiştir.
31. Söz konusu Yargıtay kararında da değinildiği üzere; İdarelerin, sayaç seçimi (kartlı, ön ödemeli veya mekanik vb.) hususunda aboneye tercih etme hakkı tanıması gerekmekte olup, bu hususun göz ardı edilerek belli durumda bulunan abonelere kartlı su sayacı kullanma mecburiyeti getirilmesi durumunun, Türk Borçlar Kanununa, Tüketicinin Korunması
Hakkında Kanuna ve bu Kanunların ruhuna, düzenleme amaçlarına ve temel tüketici hakları ile hukukun genel ilkelerine aykırılık teşkil ettiği tespit edilmiştir.
32. Bahsi geçen İdarenin Olağanüstü Genel Kurul Kurulunda, borçlu abonelerin borcunu iki ay üst üste ödememesi ve bu iki fatura borç toplamının 100,00 TL ve üzeri olması durumunda abonenin mekanik sayacın Elektronik Kartlı Sayaç (EKS) ile değiştirileceğine yönelik karar alınmış ise de; yukarıda da değinildiği üzere, İdarenin, bu abonelere karşı “bu sayacın kullanımının zorunlu olduğu” yaklaşımı yerine, bu sayacın kullanımının faydalarını ve avantajlarını ortaya koymasının, elektronik kartlı su sayacı kullanıcı sayısının artmasında daha olumlu sonuçlar ortaya çıkaracağı sonucuna varılmıştır.
33. Nitekim, bu sayaç uygulamasında; su ücretinin %10 indirimli olduğuna, 2018 yılı itibariyle elektronik kartlı sayaç kullanan mesken abonelerinde yıllık sınırsız tüketim için kademesiz fiyat uygulamasının yürürlüğe girdiğine, talep edilmesi halinde yaşlı ve engelli olup elektronik kartlı sayaç kullanan abonelere sayaçla ilgili her türlü hizmetin (taksit ödeme, su satın alma vb.) ücretsiz olarak sağlandığına ilişkin makul gerekçeler İdare tarafından ileri sürülmekte olup, elektronik kartlı sayaç uygulamasın abonelere sağladığı bu avantajların ve faydaların basın ve iletişim kanallarıyla dile getirilerek, mevcut abonelerin gönüllü olarak bu sisteme geçmesini teşvik edecek daha çok faaliyet ve tanıtımlarda bulunulmasının objektif iyi niyet kurallarına, temel tüketici haklarına, iyi yönetim ilkelerine ve hakkaniyete uygun olacağı sonucuna varılmıştır.
34. Ayrıca, MASKİ hakkında daha önce benzer bir konuda (10 yıllık damga süresi dolduğu gerekçesiyle mekanik sayacının elektronik kartlı sayaçla zorla değiştirildiği iddiası ve eski mekanik sayacının takılması talebiyle) Kurumumuza yapılan 2017/16670 no.lu şikâyet başvurusuyla ilgili olarak Kurumumuzca yapılan inceleme ve araştırma sonucunda; yukarıda değinilen gerekçeler de göz önünde bulundurularak, bahsi geçen İdareye 04/04/2018 tarihli
“Tavsiye Kararı” verilmiştir. Söz konusu kararda da; MASKİ’nin şikâyetçiyi kartlı sayaç kullanmaya zorlamasının, hukuka, hakkaniyete, temel tüketici hakları ile hukukun genel ilkelerine aykırı olduğu hususu belirtilmiş olup, şikâyetçinin konuyla ilgili olarak mağduriyet yaşamaması için gerekli olan iş ve işlemlerin yapılması hususunda adı geçen
İdareye Tavsiye’de bulunulmuştur. İdarece Kurumumuza gönderilen 13/04/2018 tarihli ve
E. 17879 sayılı cevabi yazıda; “… tavsiye kararınız uygulanmış olup, … nolu abonelikteki elektronik kartlı sayaç 11/04/2018 tarihinde sökülerek yerine mekanik sayaç montajı gerçekleştirilmiştir.” hususlarına yer verilmiştir
35. Şikâyetçinin iddiaları, İdarenin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümleri, konuyla ilgili yargı kararları ile tüm dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; MASKİ’nin, elektronik kartlı sayaç sistemine geçip geçmeme yönünde başvurana bir tercih hakkı tanımadan, şikayetçiyi kartlı sayaç kullanmaya zorlayacak şekilde iş ve işlemlerde bulunmasının, hukuka, hakkaniyete, temel tüketici hakları ile hukukun genel ilkelerine aykırı olduğu tespit edilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
36. Yukarıdaki paragraflarda da değinildiği üzere; ilgili mevzuat hükümlerinde borçlu olan abonelerin sayaçlarının elektronik kartlı sayaçla değiştirileceğine yönelik bir düzenleme bulunmadığı halde, idarenin bu durumdaki aboneleri elektronik kartlı sayaç sistemine geçmeye zorlamasının, iyi yönetim ilkelerinden “kanunlara uygunluk, nezaket ve dürüstlük” ilkelerine uygun olmadığı tespit edilmiştir. İdarenin söz konusu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
37. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması
Hakkında Kanunun “Başvuru” başlıklı 68 inci maddesi kapsamında İlçe Tüketici Hakem
Heyetine başvuru yolu, “Karar ve karara itiraz” başlıklı 70 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca tüketici hakem heyetinin kararına karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde Tüketici Hakem Heyetinin bulunduğu yerdeki Tüketici Mahkemesine itiraz yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Şikâyetçinin mekanik sayaç kullanmasının sağlanmasına yönelik gerekli olan iş ve işlemlerin yapılması ve ayrıca diğer abonelerin de bu şekilde mağduriyet yaşamaması için konuyla ilgili gerekli düzenlemelerin veya iş ve işlemlerin yapılması hususlarında MANİSA SU ve
KANALİZASYON İDARESİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
MANİSA SU ve KANALİZASYON İDARESİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın, MANİSA SU ve KANALİZASYON İDARESİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE ve
ŞİKAYETÇİYE TEBLİĞ EDİLMESİNE,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi