|
ÖZET: Başvuran, Bandırma Belediyesi tarafından hissedarı olduğu taşınmazın kendisine tebligat yapılmadan satıldığını iddia ederek satışın iptalini talep etmiştir. Başvuru, 6 Temmuz 2020 tarihinde yapılmış olup, şikâyetçi, 22 Ocak 2020 tarihli yazıyla satış sürecine davet edildiğini ancak satışın gerçekleştiğinden haberdar edilmediğini belirtmiştir. Bandırma Belediye Başkanlığı, 24 Temmuz 2020 tarihli cevabi yazısında, taşınmazın satışının yasal çerçevede gerçekleştirildiğini ve gerekli prosedürlerin takip edildiğini ifade etmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruya ilişkin inceleme yaparak, idarenin satış işleminin hukuka uygun olduğunu tespit etmiştir. İlgili mevzuat çerçevesinde, belediyenin taşınmaz satma yetkisi bulunduğu ve şikâyetçinin satış sürecine dair bilgilendirilmediği iddiasının geçersiz olduğu sonucuna varılmıştır. Ayrıca, idarenin iyi yönetim ilkelerine uygun hareket ettiği, ancak şikâyetçiye başvuru yollarının açıkça belirtilmediği tespit edilmiştir. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiş ve bu kararın, başvurana ve Bandırma Belediye Başkanlığı’na tebliği sağlanmıştır. İdare, gelecekte benzer durumların yaşanmaması için davet yazılarında daha açık bir dil kullanılması önerilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/90601-S.20.99611
BAŞVURU NO : 2020/86047
KARAR TARİHİ : 30/12/2020
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : BANDIRMA BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Şikâyetçinin, hissedarı olduğu taşınmazın tarafına tebligat yapılmadan satışı yapıldığı gerekçesiyle satışın iptal edilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 06/07/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza yapılan başvuruda
Bandırma Belediyesi’nin 22/01/2020 tarih ve sayılı yazı ile hissedarı olduğu Balıkesir ili Bandırma ilçesi , olan
yol fazlası vasıflı belediye parselinin satışı konusunda 04/03/2020 tarihinde Belediye’de hazır bulunmasının bildirildiğini, söz konusu yerin bilgisi dışında satıldığını, ayrıca satış hakkında tarafına da bilgi verilmediğini iddia ederek satış işleminin iptal edilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Bandırma Belediye Başkanlığı’ndan
bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. Bandırma Belediye Başkanlığı’nın 24/07/2020 tarihli ve sayılı cevabi yazısında özetle;
2.1) Mülkiyeti Belediyeye ait alanlı yol fazlası
vasıflı parselin, Bandırma 1/1000 Ölçekli Bandırma Uygulama İmar Planı ve Onaylı Ada içi düzenleme Planına göre ile şuyulu durumda olduğu, Belediyeye ait Parsel Bandırma 1/1000 Ölçekli Uygulama İmar Planında bitişik nizam beş kat
konut alanında kalmakta olduğu, Belediyenin özel mülkü durumunda bulunduğu,
2.2) 07/11/2019 tarihinde parsellerin malikinin dilekçe ile müracaat
ederek, şuyulu olduğu mülkiyeti Belediyeye ait parselin satışının talep edildiği, 3194 Sayılı
İmar Kanununun 17’nci maddesine istinaden parselin satışı ile ilgili Belediye Encümeni tarafından kararlar alındığı ve 17’nci maddede belirtildiği gibi 2942 Sayılı Kamulaştırma mülkiyette bulunan taşınmaz malların tamamını veya bir kısmını, kanunla gösterilen esas ve usullere göre, kamulaştırmaya ve bunlar üzerinde idarî irtifaklar kurmaya yetkilidir.’’
3.2) “Dilekçe, Bilgi Edinme ve Kamu Denetçisine Başvurma Hakkı” başlıklı 74’üncü
maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” ,
4) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5) 03/07/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanununun “Tanımlar” başlıklı 3’üncü
maddesinin birinci fıkrasında, “Belediye: Belde sakinlerinin mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulan ve karar organı seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan, idarî ve malî özerkliğe sahip kamu tüzel kişisini, ikinci fıkrasında, “Belediyenin organları: Belediye meclisini, belediye encümenini ve belediye başkanını, ifade eder.”;
5.1) “Belediyenin Yetkileri ve İmtiyazları” başlıklı 15’inci maddesinin (h) fıkrasında,
“Mahallî müşterek nitelikteki hizmetlerin yerine getirilmesi amacıyla, belediye ve mücavir alan sınırları içerisinde taşınmaz almak, kamulaştırmak, satmak, kiralamak veya kiraya vermek, trampa etmek, tahsis etmek, bunlar üzerinde sınırlı aynî hak tesis etmek.”,
5.2) “Meclisin Görev ve Yetkileri” başlıklı 18’inci maddesinin (e) fıkrasında, “Belediye
meclisinin görev ve yetkileri şunlardır: Taşınmaz mal alımına, satımına, takasına, tahsisine, tahsis şeklinin değiştirilmesine veya tahsisli bir taşınmazın kamu hizmetinde ihtiyaç duyulmaması hâlinde tahsisin kaldırılmasına; üç yıldan fazla kiralanmasına ve süresi otuz yılı geçmemek kaydıyla bunlar üzerinde sınırlı aynî hak tesisine karar vermek.’’
5.3) “Encümenin Görev ve Yetkileri ” başlıklı 34’üncü maddesinin (g) fıkrasında, “
Taşınmaz mal satımına, trampasına ve tahsisine ilişkin meclis kararlarını uygulamak; süresi üç yılı geçmemek üzere kiralanmasına karar vermek.’’
6) 03/05/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanununun “Kapsam” başlıklı 2’nci
maddesinde; “Belediye ve mücavir alan sınırları içinde ve dışında kalan yerlerde yapılacak planlar ile inşa edilecek resmi ve özel bütün yapılar bu Kanun hükümlerine tabidir.’’
6.1) “İmar Programları, Kamulaştırma ve Kısıtlılık Hali” başlıklı 10’uncu maddesinin
birinci fıkrasında; “Belediyeler; imar planlarının yürürlüğe girmesinden en geç 3 ay içinde, bu planı tatbik etmek üzere 5 yıllık imar programlarını hazırlarlar. Beş yıllık imar programlarının görüşülmesi sırasında ilgili yatırımcı kamu kuruluşlarının temsilcileri görüşleri esas alınmak üzere Meclis toplantısına katılır. Bu programlar, belediye meclisinde kabul edildikten sonra kesinleşir. Bu program içinde bulunan kamu kuruluşlarına tahsis edilen alanlar, ilgili kamu kuruluşlarına bildirilir. Beş yıllık imar programları sınırları içinde kalan alanlardaki kamu hizmet tesislerine tahsis edilmiş olan yerleri ilgili kamu kuruluşları, bu program süresi içinde kamulaştırırlar. Bu amaçla gerekli ödenek, kamu kuruluşlarının yıllık bütçelerine konulur.’’
6.2) ” Kamulaştırmadan Arta Kalan Kısımlar ” başlıklı 17’nci maddesinin birinci
fıkrasında; “Belediye veya valilik, kendi malı olan veya imar planlarının tatbiki sonucu kamulaştırmadan artan parçalarla, istikameti değiştirilen veya kapanan yol ve meydanlarda hasıl olan sahalardan müstakil inşaata elverişli olmayan parçaları, bitişiğindeki arsa veya bina sahibine bedel takdiri suretiyle satmak, gayrimenkul sahiplerinin yola giden yerlerden dolayı tahakkuk eden istihkaklarını bedel takdiri suretiyle değiştirmek ve komşu gayrimenkul sahibi takdir edilen bedelle satın almaktan imtina ederse, şüyulandırıp satmak suretiyle imar planına uygunluğunu temin eder.’’ ikinci fıkrasında; “Bunlardan müstakil inşaata elverişli olanları, kamu yararı için, belediye veya valilikçe yeri alınan şahısların muvafakatları halinde istihkaklarına karşılık olarak bedel takdiri ve icabında denklik temini suretiyle değiştirmeye belediye ve valilik yetkilidir.’’ üçüncü fıkrasında; “Ayrıca belediye veya valilikler ile şüyulu olan müstakil inşaat yapmaya müsait bulunan imar parsellerinde, belediye veya valilikler, hisselerini parselin diğer hissedarlarına bedel takdiri suretiyle satmaya, ilgililer satın almaktan imtina ederse, şüyuun izalesi suretiyle sattırmaya yetkilidir.’’ dördüncü fıkrasında; “Bu maddeye göre bedel takdirleri ve bu bedellere itiraz şekilleri 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu hükümlerine göre yapılır.’’
7) 04/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun “Amaç ve Kapsam”
başlıklı 1’inci maddesi birinci fıkrasında; “Bu Kanun; kamu yararının gerektirdiği hallerde gerçek ve özel hukuk tüzelkişilerinin mülkiyetinde bulunan taşınmaz malların, Devlet ve kamu tüzelkişilerince kamulaştırılmasında yapılacak işlemleri, kamulaştırma bedelinin hesaplanmasını, taşınmaz malın ve irtifak hakkının idare adına tescilini, kullanılmayan taşınmaz malın geri alınmasını, idareler arasında taşınmaz malların devir işlemlerini, karşılıklı hak ve yükümlülükler ile bunlara dayalı uyuşmazlıkların çözüm usul ve yöntemlerini düzenler.’’
7.1) “Onay Mercii” başlıklı 6’ncı maddesi birinci fıkra (a) bendinde; “Kamu yararı kararı;
Köy ihtiyar kurulları ve belediye encümenleri kararları, ilçelerde kaymakamın, il merkezlerinde valinin,… onayı ile tamamlanır.’’ üçüncü fıkrasında; “Onaylı imar planına veya ilgili bakanlıklarca onaylı özel plan ve projesine göre yapılacak hizmetler için ayrıca kamu yararı kararı alınmasına ve onaylanmasına gerek yoktur. Bu durumlarda yetkili icra organınca kamulaştırma işlemine başlanıldığını gösteren bir karar alınır.’’
7.2) “Satın Alma Usulü” başlıklı 8’inci maddesi birinci fıkrasında; “İdarelerin, bu Kanuna
göre, tapuda kayıtlı olan taşınmaz mallar hakkında yapacağı kamulaştırmalarda satın alma usulünü öncelikle uygulamaları esastır.’’ ikinci fıkrasında; “Kamulaştırma kararının alınmasından sonra kamulaştırmayı yapacak idare, bu Kanunun 11 inci maddesindeki esaslara göre ve konuyla ilgili uzman kişi, kurum veya kuruluşlardan da rapor alarak, gerektiğinde
Sanayi ve Ticaret Odalarından ve mahalli emlak alım satım bürolarından alacağı bilgilerden de faydalanarak taşınmaz malın tahmini bedelini tepit etmek üzere kendi bünyesi içinden en az üç kişiden teşekkül eden bir veya birden fazla kıymet takdir komisyonunu görevlendirir.’’ üçüncü fıkrasında; “Ayrıca idare, tahmin edilen bedel üzerinden pazarlıkla satın alma ve trampa işlemlerini yürütmek ve sonuçlandırmak üzere kendi bünyesi içinden en az üç kişiden teşekkül eden bir veya birden fazla uzlaşma komisyonunu görevlendirir.’’ dördüncü fıkrasında; “İdare, kıymet takdir komisyonunca tespit edilen tahmini bedeli belirtmeksizin, kamulaştırılması kararlaştırılan taşınmaz mal, kaynak veya bunların üzerindeki irtifak haklarının bedelinin peşin veya bu Kanunun 3 üncü maddesinin ikinci fıkrasına göre yapılıyor ise, bu fıkradaki usullere göre taksitle ödenmesi suretiyle ve pazarlıkla satın almak veya idareye ait bir başka taşınmaz malla trampa yoluyla devralmak istediğini resmi taahhütlü bir yazıyla malike bildirir.’’ düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
8) Kamu Denetçisi tarafından, şikâyetçinin talebi, idarenin açıklamaları, ilgili mevzuat
hükümleri ve dosya kapsamında tarafımıza sunulan bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde, şikâyetçinin satış işleminin iptali ile ilgili başvurusunda İdarenin başvuruya konu işlemi hakkında hukuka ve hakkaniyete aykırı bir işlemi olmadığı tespit edildiğinden başvurunun reddi yönünde hazırlanan öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9) Başvuran 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere hissedarı olduğu Balıkesir ili Bandırma
ilçesi ilgili olan yol fazlası vasıflı belediye parselinin satışı konusunda söz konusu yerin bilgisi dışında satıldığını, kendisinin satış değil satış hususunda görüşmek üzere davet edildiğini, satış hakkında ayrıca tarafına bilgi verilmediğini iddia ederek satış işleminin iptal edilmesini talep etmektedir.
10) Türkiye’de yerel yönetimler anayasal yapı içerisinde oluşturulmuş ve Anayasanın 127’nci
maddesinde; ‘Mahalli idareler; il, belediye veya köy halkının mahalli müşterek ihtiyaçlarını karşılamak üzere kuruluş esasları kanunla belirtilen ve karar organları, gene kanunda gösterilen, seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan kamu tüzelkişileridir.’ olarak tanımlanmıştır. 5393 sayılı Belediye Kanununun 15’inci maddesinde Belediyenin görev, yetki ve sorumluluklarının belirlenmiş ve aynı maddenin (h) fıkrasında, “Mahallî müşterek nitelikteki hizmetlerin yerine getirilmesi amacıyla, belediye ve mücavir alan sınırları içerisinde taşınmaz almak, kamulaştırmak, satmak, kiralamak veya kiraya vermek, trampa etmek, tahsis etmek, bunlar üzerinde sınırlı aynî hak tesis etmek.”, hükmü yer almaktadır.
11) Taşınmaz satımı hususunda 5393 sayılı Belediye Kanununun 18’inci maddesinin (e)
fıkrasında, “Belediye meclisinin görev ve yetkileri şunlardır: Taşınmaz mal alımına, satımına, takasına, tahsisine, tahsis şeklinin değiştirilmesine veya tahsisli bir taşınmazın kamu hizmetinde ihtiyaç duyulmaması hâlinde tahsisin kaldırılmasına; üç yıldan fazla kiralanmasına ve süresi otuz yılı geçmemek kaydıyla bunlar üzerinde sınırlı aynî hak tesisine karar vermek.’’
Encümenin görev ve yetkileri hususunda söz konusu Kanunun 34’üncü maddesinin (g)
fıkrasında ise, “ Taşınmaz mal satımına, trampasına ve tahsisine ilişkin meclis kararlarını uygulamak; süresi üç yılı geçmemek üzere kiralanmasına karar vermek.’’ hükümleri yer almaktadır.
12) Şikayete konu satış işleminin İmar Kanunun 17’nci maddesine göre yapıldığı ve söz
konusu kanunun ilgili 17’nci maddesinde; ‘Belediye veya valilik, kendi malı olan veya imar planlarının tatbiki sonucu kamulaştırmadan artan parçalarla, istikameti değiştirilen veya kapanan yol ve meydanlarda hasıl olan sahalardan müstakil inşaata elverişli olmayan parçaları, bitişiğindeki arsa veya bina sahibine bedel takdiri suretiyle satmak, gayrimenkul sahiplerinin yola giden yerlerden dolayı tahakkuk eden istihkaklarını bedel takdiri suretiyle değiştirmek ve komşu gayrimenkul sahibi takdir edilen bedelle satın almaktan imtina ederse, şüyulandırıp satmak suretiyle imar planına uygunluğunu temin eder. Bunlardan müstakil konusu satışa ilişkin yazının ilgililere tebliğ edildiği, ayrıca şikâyetçinin talebinde belirtiği üzere Encümen Davetine iştirak etmeyi engelleyici herhangi bir durumun olmadığı tespit edildiğinden İdare tarafından gerçekleştirilmiş olan başvuruya konu satış işlemi hususunda hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
17) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup;
Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde ‘kanunlara uygunluk’, ‘makul sürede karar verme’, ‘hesap verilebilirlik’, ‘şeffaflık’, ‘kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi’ ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin, şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
17.1) Diğer taraftan, bundan sonraki satışlarda herhangi bir yanlış değerlendirmeye mahal
vermemek için davet yazılarının daha açık ve ayrıntılı bir ifade ile yazılması önerilir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18) 6328 sayılı Kanunun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının idareye
tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Balıkesir İdare
Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamında göre, BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA ve BANDIRMA BELEDİYE BAŞKANLIĞI’NA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi