|
ÖZET: Başvuran, Bursa Büyükşehir Belediyesi tarafından uygulanan kısıtlamaların kaldırılmasını ve bu nedenle uğradığı zararların tazminini talep etmiştir. Şikayet dilekçesinde, taşımacılık faaliyetlerine yönelik yapılan düzenlemelerin, şirketin sahip olduğu çift yönlü güzergah hakkını ihlal ettiğini ve bu durumun Karayolu Taşıma Kanunu’na aykırı olduğunu belirtmiştir. Ayrıca, mahkeme kararlarıyla uyumlu bir yönetmelik değişikliği talep edilmiştir.
Bursa Büyükşehir Belediyesi, başvuruya verdiği yanıtta, toplu taşıma faaliyetlerinin düzenlenmesinin yasal çerçevede belediyelere ait olduğunu ve ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda hareket ettiklerini ifade etmiştir. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu ve diğer ilgili yasalar çerçevesinde, ulaşım hizmetlerinin planlanması ve koordinasyonunun Ulaşım Koordinasyon Merkezi tarafından yürütüldüğünü belirtmiştir. Ayrıca, şikayetçinin mevcut haklarının kısıtlanmadığı ve başvurunun reddedilmesinin hukuka uygun olduğu vurgulanmıştır. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddine karar vermiştir. İlgili idarenin işlemlerinin hukuka uygun olduğu, şikayetçinin taleplerinin ise geçerli bir dayanağı bulunmadığı tespit edilmiştir. Başvuranın, idarenin kararlarına karşı yargı yoluna başvurma hakkı olduğu da belirtilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/2248-S.21.3691
BAŞVURU NO : 2020/92925
KARAR TARİHİ : 08/02/2021
RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : BURSA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE
BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Şikayetçinin, sahip olduğu servis araçlarına yönelik kısıtlamaların kaldırılması ile UKOME kararları nedeniyle oluşan zararının giderilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 10/08/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza başvuruda bulunan şikayet dilekçesinde özetle; “temsile yetkili olduğu Taşımacılık Turizm Tekstil Gıda Medya İletişim Sanayi ve
Ticaret Limitet Şirketi’nin Bursa Büyükşehir sınırları içindeki çift yönlü güzergah taleplerinin
Bursa Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından dikkate alınmadığını, Taksi Dolmuş Minibüs
Servis Araçları Ve Özel Toplu Taşıma Araçları Yönetmeliğinde yapılan düzenleme ile servis araçlarının çalışma hakkının kısmi olarak ellerinden alındığını, 26.04.2002 tarih sayılı ve 23.06.2010 tarih sayılı Bursa il Trafik Komisyonu kararları ile müvekkil şirketin sahip olduğu çift yönlü taşımacılık hakkının da söz konusu yönetmelik değişiklikleri ile ortadan kaldırıldığını, anılan yönetmelik değişikliklerinin Karayolu Taşıma Kanunu’nun
“Genel Kural” başlıklı 4 üncü maddesinde, gerekse Karayolu Taşıma Yönetmeliği’nin 7’nci
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
maddesinde yer alan “her türlü taşımacılığın; ekonomik, seri, elverişli, güvenli, çevreye kötü etkisi en az ve kamu yararını gözetecek tarzda serbest rekabet ortamında gerçekleştirileceğine ilişkin hükümlerine de aykırı olduğunu iddia ederek, şikayetçi şirketin çift yönlü servis taşımacılığı hakkının korunmasına yönelik ve mahkeme kararları ile uyumlu yönetmelik değişikliğinin yapılmasını; ayrıca çift yönlü güzergâh belgesi verilmeyerek uğratılmış olduğu zarara ilişkin mağduriyetin giderilmesini” talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Bursa Büyükşehir Belediye Başkanlığı’nın 05/11/2020 tarihli ve sayılı cevabi yazıları ve eklerinde özetle;
2.1. Öncelikle, şehir için toplu taşıma faaliyetlerinin Devlet ve Devlet organlarından olan
Belediyeler tarafından düzenlenmesine ilişkin mevzuat hükümleri (ağırlıklı olarak 1983 tarihinden itibaren) kısaca özetlendiği, 2.2. 13.10.1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ile, il ve ilçe trafik komisyonlarının kurulması ve yetkilerine ilişkin düzenlenmeler getirildiği, 2.3. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun 12. Maddesinde; İl ve İlçe Trafik
Komisyonlarının kuruluşu ile görev ve yetkileri; a) Kuruluş; “İl sınırları içinde mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliği bakımından Yönetmelikte gösterilen konular ve esaslar çerçevesinde, illerde vali veya yardımcısının başkanlığında, belediye, emniyet, jandarma, milli eğitim, karayolları ve Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonuna bağlı ilgili odanın temsilcileri; Valilikçe uygun görülen trafikle ilgili üniversite, oda, vakıf ve kamuya yararlı dernek veya kuruluşların birer temsilcisinden oluşan İl Trafik Komisyonu, ilçelerde kaymakamın başkanlığında, aynı kuruluşların yöneticileri veya görevlendirecekleri temsilcilerinin katıldığı İlçe Trafik Komisyonu kurulur. Kuruldaki üniversite, vakıf ve kamuya yararlı dernek veya kuruluşların temsilcilerinin toplam sayısı 3 ü geçemez. Kuruluşu bulunan yerler hariç, İlçe Trafik Komisyonlarına karayolları temsilcisinin katılması zorunlu değildir.
Gündem konuları vali veya kaymakamlar tarafından belirlenir. Bu komisyonlara, oy hakkı olmaksızın görüşleri alınmak üzere, diğer kuruluş temsilcileri de çağrılabilir. Kararlar oy çokluğu ile alınır. Oyların eşitliği halinde başkanın bulunduğu taraf çoğunluk sayılır. İl Trafik
Komisyonu kararları valinin onayı İle yürürlüğe girer. İl ve İlçe Trafik Komisyonu kararlarını bütün resmi ve özel kuruluşlar uygulamakla yükümlüdür. İlçe Trafik Komisyonu kararları, İl
Trafik Komisyonunca incelenip vali tarafından onaylandıktan sonra yürürlüğe girer.
b) Görev ve yetkiler; İl sınırları içinde mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini yağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almak, Trafiğin düzenli bir şekilde akımını sağlamak bakımından alt yapı hizmetleri İle ilgili tedbirleri almak, trafikle ilgili sorunları çözümlemek, bütün ülkeyi ilgilendiren Trafik Güvenliği Yüksek Kurulunun müdahalesini gerektiren hususları İçişleri
Bakanlığına iletmek. Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları, çalıştırılabileceği yerler ile güzergahlarım tespit etmek ve sayılarını belirlemek, Gerçek ve tüzelkişiler ile resmi ve özel kurum ve kuruluşlara ait otopark olmaya müsait boş alan, arazi ve arsaları geçici otopark yeri
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
.
olarak ilan etmek ve bunların sahiplerine veya üçüncü kişilere işletilmesi için izin vermek, Bu
Kanunla ve diğer mevzuatla verilen görevleri yapmak.” hükümlerinin yer aldığı, 2.4. 09.07.1984 tarih ve 3030 Sayılı Büyükşehir Belediyelerinin Yönetimi Hakkında Kanun
Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun ile de Büyükşehir belediyelerinin görev ve yetkilerinin belirlendiği, Bursa Büyükşehir Belediyesi odağında bu
İki kanun İle birlikte 03.04.1930 tarih ve 1580 sayılı Belediye Kanunu’nun ulaşım mevzuatı bir arada değerIendirildiğinde, İl Trafik Komisyonu’nun 2004 yılına kadar Bursa il sınırları içinde, ulaşım ve trafik düzenlemeleri konusundan en üst yetkili olduğunun ortaya çıktığı,
10.07.2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanununun yürürlüğe girmesi ile birlikte
ise, 5216 sayılı yasanın 7/f, 7/p ve 9. maddelerinin verdiği yetkilere ve görevlere istinaden, büyükşehir belediye sınırları içerisinde, il trafik komisyonlarına verilen tüm görev ve yetkilerin, büyükşehir belediyeleri bünyesinde oluşturulan Ulaşım Koordinasyon Merkezlerine devredildiği, 2.5. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunun 7/f maddesinde; Büyükşehir ulaşım ana planını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini planlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergahlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek. Yine aynı kanunun 7/p maddesinde; Büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek, büyükşehir sınırları içindeki kara ve denizde taksi ve servis araçları dahil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek.
Büyükşehir içindeki toplu taşıma hatlarıyla ilgili olarak; şehir merkezine olan uzaklık, nüfus ve hattı kullanan sayısı kriterleri esas alınarak tespit edilecek hatlarla ilgili toplu taşıma hizmetlerinin işlettirilmesine karar vermek.” hükmünün yer aldığı, Anılan Kanunun 9.
Maddesinde; “ Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerindeki her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla büyükşehir belediye başkam ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile, Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım Koordinasyon Merkezi kurulur. İlçe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım Koordinasyon Merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili üye olarak belirlenmeyen ulaşım sektörü İle ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ihtisas meslek odalarının temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır. Bu
Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini planlama, koordinasyon ve güzergah belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır. Ulaşım koordinasyon merkezi kararları, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe girer. Ulaşım koordinasyon merkezi tarafından toplu taşıma ile İlgili alınan kararlar, belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcıdır. Koordinasyon merkezinin çalışma esas ve usulleri ile bu kurullara katılacak kamu kurum ve kuruluş temsilcileri, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile
İçişleri Bakanlığı tarafından müştereken çıkarılan yönetmelikle belirlenir. Büyükşehir belediyelerine bu Kanun ile verilen görev ve yetkilerin uygulanmasında, 13.10.1983 tarihli ve
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz.”
hükmünün bulunduğu,
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
.
2.6. Aynı şekilde 5216 sayılı yasanın 10. maddesi gereğince, büyükşehir belediyeleri, diğer kanunlarla beraber 5393 sayılı yasa ile diğer belediyelere verilmiş yetki, imtiyaz ve muafiyetlere de sahip olduğu, Büyükşehir ve ilçe belediyeleri; görevli oldukları konularda bu
Kanunla birlikte Belediye Kanunu ve diğer mevzuat hükümleri ile ilgisine göre belediyelere tanınan yetki, imtiyaz ve muafiyetlere sahiptir.” hükmünde belirtildiği üzere; 5393 sayılı
Belediye Kanununda, ulaşıma ilişkin olarak belediyelere verilen yetkilere, imtiyazlara ve muafiyetlere, büyükşehir belediyelerinin de sahip olduğu açıktır, bu yetkiler, imtiyazlar ve muafiyetler arasında, madde metinleri yazılmadan, 5393 sayılı yasanın 15. Maddesi (f) ve (p)
bendi ile verilen yetkiler, (r) bendinden sonra gelen ikinci paragraftaki 2918 sayılı kanuna ilişkin muafiyetler, yine 5393 sayılı yasanın 84. Maddesi ile getirilen muafiyetler gibi, yetki, imtiyaz ve muafiyetlerin bulunduğu, 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu ve 5393 Sayılı
Belediye Kanunu’nun çıkması ile birlikte büyükşehir belediyesi ve diğer belediye sınırları içinde toplu ulaşımı ve ulaşımı planlama yetkisi ile plaka tahsisi vb. konuların, İl Trafik
Komisyonu yetkisinden çıkarak, belediyelerin uhdesine geçtiği, 2.7. 5216 sayılı yasanın yürürlüğe girmesinden sonra, ortaya çıkan bir kısım sorunların çözümlenmesi amacı ile, bir büyükşehir belediyesine sonradan dahil olan bir ilçe kapsamında bulunan toplu ulaşıma ilişkin araç ve ruhsatlarının ne şekilde değerlendirileceği yönünde düzenleme içeren Ek-2. Maddenin son paragrafı, 5216 sayılı yasaya 5594 sayılı yasanın 1.
Maddesi ile eklendiği, söz konusu madde hükmünün; Büyükşehir belediyesi sınırlarına giren belediyelerin, kanunların verdiği yetkiye dayanarak yürütmekte oldukları toplu taşıma ve ulaşım hizmetlerinin, gerçek ve tüzel kişilere yaptırılması amacıyla verilen ruhsat, imtiyaz sözleşmesi ve ulaşım araçları kira sözleşmesi, ruhsatta öngörülen süre ve sahip oldukları hat güzergâhı ile sınırlı olmak şartıyla herhangi bir işleme gerek kalmaksızın Büyükşehir belediyesi toplu taşım ve ulaşım sistemine dahil edilir.” şeklinde olduğu, 2.8. 12.11.2012 tarihli ve 6360 sayılı On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi ilçe
Kurulması İle Bazı Kanun Ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına
Dair Kanunun yürürlüğe girmesiyle, Bursa Büyükşehir Belediyesi’nin, basit tabir İle
“bütünşehir belediyesi” haline geldiği, Bursa il mülki sınırlarının, Bursa Büyükşehir
Belediyesinin yetki, görev ve sorumluluk alanı haline geldiği, Tahditli plakaların verilme usul ve esaslarının ise, 2918 sayılı yasa kapsamında 86/10553 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı (BKK)
ile belirlendiği, Bu gün itibari ile, toplu ulaşıma ilişkin tüm yetki, sorumluluk ve görevin, Bursa
Büyükşehir Belediyesi bünyesinde kurulu bulunan Ulaşım Koordinasyon Merkezi’nde olduğunun ortada olduğu, Bursa il sınırları içerisinde, il ve ilçe trafik komisyonlarının yanında, mevzuat değişiklikleri sonucunda diğer İlçe ve belde belediyelerinin de, toplu ulaşıma ilişkin olarak pek çok karar verdiği ve hatta aynı konuda pek çok kurum arasında farklı uygulamalar geliştirildiği ve bu imkânın da mevzuat hükümleri çerçevesinde, ilgili kurumlara verildiğinin açık olduğu, 2.9. 5216 sayılı yasanın yürürlüğe girmesi İle beraber, bu yasa kaynaklı 15.06.2006 tarihli
Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği uygulamaya girdiği, bu yönetmeliğin, başvuruyu İlgilendiren en önemli maddesinin yönetmeliğin 29. Maddesi olduğu, Büyükşehir belediyeleri dâhilinde daha önce il trafik komisyonları veya valiliklerce alınan karar veya izinlerle elde edilmiş haklar saklı olduğu, Büyükşehir Belediyeleri Ulaşım
Koordinasyon Merkezleri, görevlerini yerine getirirken, bu yönetmelik maddesi uyarınca iş ve eylemlerinde, kazanılmış haklara riayet etmek mecburiyetinde olduğu, Mahkeme kararlarında şikayet konusuyla benzer uyuşmazlıklarda Danıştay’ın şehir İçi toplu ulaşım hukuku açısından kazanılmış hakkı “taşımacılık faaliyetinde bulunma” olarak değerIendirdiği, kararlarda da, Ulaşım Koordinasyon Merkezinin, davacının taşımacılık faaliyetinde bulunma hakkı
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
.
engellenmediği sürece, şehir içi toplu taşımaya ilişkin tüm düzenlemeleri yapabileceğinin belirtildiği, 2.10. Nihai değerlendirmede ise; Bursa Büyükşehir Belediye Başkanlığı olarak, başvuru sahibinin halen geçerli mevzuat kapsamında, Danıştay tarafından verilen emsal kararlar ile sınırları çizilen kazanılmış haklar bakımından şikayet dilekçesinde belirttiği şekilde bir hak kaybı ya da zararının oluşmasının mümkün olmadığı, Şikayet sahibinin yaptığı tüm başvurularda hakkın kendisine sağladığı yetkinin ötesine geçecek şekilde bir takım ticari faaliyetlerinin önünün açılmasını sağlamak, elinde bulunan ilçe plakalarını, kendisine sağlanan hakkın ötesinde kullanmak suretiyle sebepsiz zenginleşme anlamına da gelebilecek şekilde malvarlığında bir takım artışlar sağlama yolunu denediği kanaatinin oluştuğu, 2.11. Bursa Büyükşehir Belediye Başkanlığı olarak şikayetçi müvekkili şirket hakkında gerçekleştirilen tüm iş ve işlemlerde hukuka ve hakkaniyete uygun davranıldığı, açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasa’sının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” hükmüne, 4. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükmüne, 5. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun, 5.1. “Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 7 nci maddesinde; “…f) Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek….
p) Büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek, büyükşehir sınırları içindeki kara ve denizde taksi ve servis araçları dahil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek…,” hükmüne, 5.2.“Ulaşım hizmetleri” başlıklı 9 uncu maddesinde; “Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerindeki her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile Türkiye Şoförler ve Otomobilciler
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
.
Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım Koordinasyon
Merkezi kurulur. İlçe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım Koordinasyon
Merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili üye olarak belirlenmeyen ulaşım sektörü ile ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ihtisas meslek odalarının temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır.
Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dâhilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır.
Ulaşım koordinasyon merkezi tarafından toplu taşıma ile ilgili alınan kararlar, belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcıdır. ” hükmüne, 6. 15/06/2006 tarihli ve 26199 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Büyükşehir Belediyeleri
Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği’nin, 6.1. “Kuruluş” başlıklı 17 nci maddesinde; “ (1) UKOME, büyükşehir belediye başkanı veya görevlendireceği kişinin başkanlığında; a) Büyükşehir belediye başkanınca, belediyenin ulaşım ve yatırımlarla ilgili daire ve işletmeleriyle bağlı kuruluşlarından en az şube müdürü seviyesinde görevlendireceği en fazla on bir kişinin, b) Milli Savunma Bakanlığı (Ek ibare:RG-19/2/2020-31044) , Milli Eğitim Bakanlığı, Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığının birer temsilcisinin, c) Jandarma Genel Komutanlığı temsilcisinin, ç) Emniyet Genel Müdürlüğü temsilcisinin, d) Sınırları içerisinde deniz bulunan büyükşehirlerde, Sahil Güvenlik Komutanlığı temsilcisinin, e) Sınırları içerisinde deniz ve içsu bulunan büyükşehirlerde Liman Başkanlığını, birden fazla
Liman Başkanlığı bulunan büyükşehirlerde ise bu başkanlıkları temsilen görevlendirilecek temsilcinin, f) Karayolları Genel Müdürlüğü temsilcisinin, g) Devlet Demiryolları Genel Müdürlüğü (Ek ibare:RG-19/2/2020-31044) ve TCDD
Taşımacılık Anonim Şirketi Genel Müdürlüğünün birer temsilcisinin, ğ) (Değişik ibare: RG-19/2/2020-31044) Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürlüğü temsilcisinin, h) Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğü temsilcisinin, ı) Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü temsilcisinin,
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
i) (Ek:RG-19/2/2020-31044)(1) Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı temsilcisinin, j) Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin, k) Kendi belediyelerini ilgilendiren ve belediyelerinin yetki alanı içerisinde oluşan ve o belediyenin sınırları içerisinde başlayıp biten ulaşım konularında ilçe belediye başkanları veya görevlendirecekleri bir üyenin katılımından oluşur.
(2) UKOME toplantılarına ayrıca, gündemdeki konularla ilgili üye olarak belirlenmeyen ulaşım sektörü ile ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ihtisas meslek odalarının temsilcileri de oy hakkı olmaksızın davet edilerek görüşleri alınır.
(3) Büyükşehir belediyesinin öteki birim başkanları ile diğer kamu kurum ve kuruluşları, üniversiteler, ilgili vakıf ve dernek temsilcileri görev alanlarına giren konularda, oy hakkı olmaksızın görüşleri alınmak üzere toplantılara davet edilebilirler.” düzenlemesine, 6.2. “Görev ve yetkileri” başlıklı 18 inci maddesinde; “(1) UKOME, büyükşehir içindeki kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesini sağlamak üzere; ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma ve ilgili mevzuattaki usulüne göre gereken tesisleri kurma, kurdurma ve işletme hak ve yetkilerine haizdir. Bu amaçla; …ç) Kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; otobüs, taksi, dolmuş ve servis durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek, gerçek ve tüzel kişiler ile resmi ve özel kurum ve kuruluşlara ait otopark olmaya müsait boş alan, arazi ve arsaları geçici otopark yeri olarak ilan etmek ve bunların sahiplerine veya üçüncü şahıslara işletilmesi için izin vermek, izin verilen otoparklar ile karayolu üzerindeki diğer park yerlerinde (Değişik ibare:RG-25/4/2014-
28982) engelliler için işaretlerle belirlenmiş bölümler ayrılmasını sağlamakla,… görevli ve
yetkilidir.” düzenlemesine, 6.3. “Ulaşım hizmetlerine ilişkin işlemler” başlıklı 28 inci maddesinde; “(2) Taksi, dolmuş, minibüs ve umum servis araçları ile toplu taşım araçlarının tahsis süreleri, ticari plaka sayıları ile bu plakaların verilmesine ilişkin usul, esas ve devir ücretleri UKOME’ce tespit edilir.” düzenlemesine, 7. Bursa Büyükşehir Belediyesi Taksi – Dolmuş – Minibüs – Servis Araçları Ve Özel Toplu
Taşıma Araçları Yönetmeliği’nin, Güzergâh İzin Belgeleri İle İlgili Ortak Hükümler başlıklı 16’ncı maddesinde; j) Osmangazi, Yıldırım, Nilüfer, Gürsu, Kestel ilçelerinden tescilli S plakalı servis araçları, bu ilçelerin dışında kalan 12 ilçeye personel veya öğrenci taşımacılığı yapabilir. Ancak, taşımacılık yaptıkları 12 ilçenin içerisinde, 12 ilçe arasında ve
12 ilçeden tescilli oldukları 5 ilçeye taşımacılık yapamazlar.
Aynı şekilde adı geçen 5 ilçe dışında kalan 12 ilçede tescilli (S) plakalı servis Araçları da, tescilli oldukları ilçeden diğer tüm ilçelere personel/öğrenci taşımacılığı yapabilir. Ancak tescilli oldukları ilçe dışındaki ilçeler içerisinde, arasında ve bu ilçelerden tescilli oldukları ilçeye taşımacılık yapamazlar.
(S) Plakalı Servis Araçları, taşımacılık yaparken UKOME Kurulu tarafından belirlenen güzergahları kullanmak zorunda olup bununla ilgili olarak Zabıta Dairesi Başkanlığından kullanacakları güzergahı gösteren izin belgesi alacaklardır. İzin Belgesi alırken (S) Plakalı
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
.
Servis Aracı ile taşınacak personel/öğrenci listesinin verilmesi gerekmektedir. (S) Plakalı
Servis Araçları ile tescilli oldukları ilçeler dışında kalan ilçelere taşınan personel/öğrenci aynı araç ile tescilli oldukları ilçelere geri getirilebilir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ Av. Fatma BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
8. Kamu Denetçisi tarafından, şikayetçinin iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin “Ret
Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran bir numaralı paragrafta da yer verildiği üzere; müvekkil şirketin “S” plakalı araçlarının Bursa Büyükşehir Belediyesi sınırları içinde sınırlama olmaksızın faaliyet gösterebilmesini ve bu konuda İdare tarafından uygulanan kısıtlamaların kaldırılarak söz konusu tahdit uygulaması nedeniyle oluşan maddi zararlarının karşılanmasını talep etmektedir.
10. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunun “Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 7/f maddesinde; “Büyükşehir ulaşım ana planını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini planlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergahlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek..”, 7/p maddesinde; ” Büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek, büyükşehir sınırları içindeki kara ve denizde taksi ve servis araçları dahil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek.” büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları arasında sayılmış, aynı Kanunun 9.
maddesinde; “Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerindeki her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla…Ulaşım Koordinasyon
Merkezi kurulur…Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini planlama, koordinasyon ve güzergah belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır…” düzenlemesi yer almış bu düzenlemeler paralel olarak da, 5393 sayılı Belediye Kanunun 15/p maddesinde; “Kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergahlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek.” belediyelerin yetki ve görevleri arasında sayılmıştır. Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliğinin 18.
maddesinde; “Trafiğin düzenli bir şekilde akımını sağlamak bakımından alt yapı hizmetleri ile ilgili tedbirleri almak, trafikle ilgili sorunları çözümlemek,… Kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
.
ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergahlarını belirlemek; otobüs, taksi, dolmuş ve servis durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek,…üçüncü şahıslara işletilmesi için izin vermek,… Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini tespit etmek, çalıştırılabileceği yerler ile güzergahlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara izin ve çalışma ruhsatı vermek” hususlarında UKOME’nin (Ulaşım Koordinasyon Merkezi) yetkili olduğu belirtilmiştir. 6360 sayılı On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi ilçe Kurulması İle Bazı Kanun Ve
Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun yürürlüğe girmesiyle, Bursa Büyükşehir Belediyesi’nin, Bursa il mülki sınırlarının, Bursa Büyükşehir
Belediyesinin yetki, görev ve sorumluluk alanı haline geldiği, Bu kapsamda Ulaşım
Koordinasyon Merkezinin, Bursa Büyükşehir Belediyesi sınırları içinde servis araçlarının sayısının, güzergahların düzenlenmesi ve benzer hususların belirlenmesi ve uygulanması noktasında tam yetkili hale geldiği anlaşılmıştır.
11. İdarenin göndermiş olduğu bilgi ve belgelerin tetkik edilmesi neticesinde; 20/10/2020 tarihi itibariyle Bursa Büyükşehir Belediyesi sınırları içinde merkez diye nitelendirilen Osmangazi, Nilüfer, Yıldırım, Gürsu ve Kestel ilçelerinde, 4534 adet servis aracının bulunduğu, diğer ilçeler diye tabir edilen Mudanya, Gemlik, Karacabey, Mustafakemalpaşa, Orhangazi, İznik, Yenişehir, İnegöl, Keles, Orhaneli ilçelerinde 1830 adet servis aracının bulunduğu ve toplamda
6364 adet servis aracının tüm Bursa sınırları içinde faaliyet gösterdiği, şikayetçinin temsile
yetkili olduğu şirketin 2 adet İznik ilçesinde, 12 adette Orhangazi ilçesinden alınmış toplam
14 adet S plaka sahibi olduğu, şirket adına kayıtlı araçların taşımacılık faaliyetlerine devam
ettiği, şikayet dilekçesinde özellikle zikredilen U tipi güzergahla ilgili Bursa Büyükşehir
Belediyesi Taksi – Dolmuş – Minibüs – Servis Araçları Ve Özel Toplu Taşıma Araçları
Yönetmeliği’nin, (Güzergah İzin Belgeleri başlıklı 15’nci maddesinde U tipi Güzergah İzin
Belgesi il Trafik Komisyonu’nun 1998/214 sayılı Kararıyla Merkez İlçe Kabul edilen; Osmangazi, Yıldırım, Nilüfer, Gürsu ve Kestel dışında kalan İlçelere kayıtlı S Plakalı Servis
Araçları ile bu İlçelerde ikamet eden öğrenci ve personelin Büyükşehir sınırları içerisindeki
Okul/İş yerlerine getirilmek istenmesi durumunda Servis Araçlarına verilen izin belgesidir. U
Tipi Güzergah İzin Belgesiyle Öğrenci ve Personel servis taşımacı lığı yapacak servis araçları
UKOME Kurulu’nca belirlenecek güzergahlarda yolcu taşımacılığı yapabilir. Büyükşehir’in
Merkez İlçeleri dışında kalan İlçelere kayıtlı (S) Plakalı servis araçları ile Büyükşehir sınırları içindeki Merkez İlçelerdeki Okul/İşyerlerine Öğrenci/Personel taşımacılığı yapılacaksa taşınan Öğrenci veya Personelin tamamının Servis Aracının kayıtlı bulunduğu İlçede ikamet etmesi zorunludur. Büyükşehir Merkez İlçeleri içinde Öğrenci ve Personel alınamaz.”)
hükmünün Bursa 1. İdare Mahkemesinin 18.09.2015 gün ve E:2014/1385, K:2015/1102 sayılı kararıyla iptal edildiği ve idarece Mahkeme kararına uyularak yürürlükten kaldırıldığı tespit edilmiştir.
12. Diğer taraftan idarece, Merkez diye tabir edilen ilçelerdeki servis ihtiyacını karşılamak, ortaya çıkan uyuşmazlıklara çözüm bulmak ve şikayetçinin de aralarında bulunduğu dış ilçeler diye nitelendirilen servis araçlarından talebin yoğun olduğu ve yönetmelikte ifade edilen beş ilçede faaliyet gösterebilmelerine olanak sağlayacak şekilde UKOME Kurulu’nca 2018/334 ve 2018/550 sayılı kararlar alındığı, bu kararlar ile daha önce İl Trafik Komisyonu kararlarıyla merkez bölge olarak belirlenen (Osmangazi, Yıldırım, Nilüfer, Gürsu ve Kestel ilçelerinin)
ihtiyacının diğer 12 ilçeye kayıtlı servis araçlarından bir kereye mahsus olmak ve bedeli mukabilinde merkez bölge plakasına dönüştürülmesine karar verildiği ve buna göre
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
.
başvuruların alındığı, şikayetçi şirketin faaliyet gösterdiği Orhangazi ilçesinden 15 aracın belli bir bedel mukabilinde merkez bölgesi plakasına dönüştürüldüğü ancak şikayetçinin başvuruda bulunmadığı tespit edilmiştir.
13. Somut olayda başvuranın sahip olduğu 14 adet “S” plakaların ilk edinilme esnasında
Orhangazi ve İznik ilçelerine yani müstakil bir bölgeye ihdas edilen plakalardan olduğu, merkez bölge servis plakaları ile şikayetçinin bölgesinde bulunan plakaların edinilme bedelleri arasında farklılıklar olduğu, şikayetçi ile benzer durumda olan ve özellikle 2018 yılı içerisinde UKOME
Kararıyla merkez plakasına dönüştürülen 611 adet plaka sahiplerinden belli bedeller alındığı dolayısıyla şikayet dilekçesinde belirttiği şekilde taleplerinin karşılanması durumunda, merkez ilçelerde faaliyet gösteren ve Belediyeye daha yüksek bedeller ödeyerek bu imkana kavuşan işletmeciler açısından ayrımcılık oluşacağı, 6360 sayılı kanun ile Büyükşehir Belediye sınırlarının genişlemesinin şikayetçi için yeni ve daha geniş haklar oluşturmayacağı anlaşılmıştır.
14. Şikayet edilen hususlarda verilen Danıştay 8. Daire Başkanlığı’nın 2018/5085-2019/12712 sayılı kararında; “Mahkeme kararlarında da açıkça belirtildiği üzere ve yukarıda yer alan mevzuat hükümleri uyarınca davacıların kazanılmış hakkının “taşımacılık faaliyetinde bulunma hakkı şeklinde tezahür edeceği, toplu taşıma ve ulaşım hizmetinde kullanılacak “araç tipi” bakımından hak doğurmayacağı, açıktır. Bu değerlendirmeler ışığında; yukarıda anlatılan hukuki süreç sonucunda dava konusu edilen UKOME Kararı incelendiğinde; davacıların geçmişten gelen ve yargı kararları gereğince hukuken korunan taşımacılık hakkı gözetilip sürekli ve düzenli bir biçimde ve mevcut düzenlemelere uygun şekilde yürütülmesi gereken ve kamu yararının bir gereksinimini karşılayan toplu ulaşım hizmeti yönünden davacıların müktesep haklarının güncel şartlara göre ne olması gerektiği yönünde belirlemeler içeren ve davacılara mevcut sistem ve çalışma şartları çerçevesinde çalışma ruhsatı düzenlenmesine olanak sağlayan dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır” denilerek kazanılmış hak içeriğinin faaliyetin engellenmemesi koşuluyla düzenlenebileceğine işaret etmiştir. Şikayet konusu hususta ise; UKOME Kurulu kararıyla şikayetçinin taşımacılık hakkının elinden alındığına dair somut bilgi ve belgeye rastlanmamıştır.
15. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; Başvuranın iddiaları, idarenin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümleri, konuyla ile ilgili tüm dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler ile yargı kararları birlikte değerlendirildiğinde; trafik düzenini ve güvenliğini sağlamak için belediye sınırları içerisinde ticari amaçla çalıştırılacak taşıtların çalışma şekil ve şartları ile çalıştırılabileceği yerler ve güzergahlarını tespit etmenin, bunlara ilişkin planlama ve koordinasyon yapmanın, güzergah belirlemenin, sayısını tespit etmenin, izin ve çalışma ruhsatı vermenin yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre ilgili idarelere yüklenen bir görev ve yetki olduğu, İdarenin kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun olması koşuluyla servis taşımacılığına ilişkin şartlarda değişiklik yapabileceği, somut olay kapsamında da, şikayetçi şirketin taşımacılık faaliyetinin engellendiği ya da mevcut haklarının kısıtlandığına dair bir durum tespit edilemediği, bu noktada şikayetçinin taleplerinin ilgili idare tarafından reddedilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
16. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvurunun incelenmesi ve araştırılması kapsamında, Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece “kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; ancak idarenin, şikayetçinin ilk başvuruna verdiği cevapta şikayetçinin hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idareden bahse konu ilkeye de uygun davranması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17. Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu
Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Bursa İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre; BAŞVURUNUN REDDİNE,
Kararın BAŞVURANA ve BURSA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI’NA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
.