|
ÖZET: Başvuru, engellilere sağlanan su bedeli indiriminden yararlanma talebi üzerine yapılmıştır. Şikayetçi, %41 oranında sürekli engelli raporuna sahip olduğunu ve daha önce bu indirimden iki yıl boyunca faydalandığını belirtmiştir. Ancak, son dönemde bu indirimin kaldırıldığını ve ilgili idarenin, bu durumun Büyükşehir Belediye Başkanlığı’nın talimatıyla gerçekleştiğini bildirdiğini ifade etmiştir. Şikayetçi, kendisi ve eşinin çalışamadığını, engelli maaşıyla geçinmeye çalıştıklarını belirterek, yeni su tarifesinin kendileri için mağduriyet yarattığını dile getirmiştir.
Samsun Su ve Kanalizasyon İdaresi, şikayetçinin daha önce hem 6360 sayılı Kanun’dan hem de SASKİ Genel Müdürlüğü Yönetmeliği’nden kaynaklanan indirimlerden faydalandığını, ancak yeni düzenlemenin ardından engellilere sağlanan indirimin iptal edildiğini açıklamıştır. Yönetmelikte, bir indirimden yararlanan abonelerin ikinci bir indirimden faydalanamayacağına dair bir hüküm bulunmaktadır. Bu durum, şikayetçinin engelli olmasına rağmen diğer engelli bireylerle eşit durumda olmaması sonucunu doğurmaktadır. Kamu Denetçiliği Kurumu, şikayetçinin durumunu değerlendirerek, engellilere sağlanan su bedeli indiriminden yararlanabilmesi için gerekli düzenlemelerin yapılması yönünde Samsun Su ve Kanalizasyon İdaresi’ne tavsiyede bulunmuştur. Bu karar, sosyal devlet anlayışına uygun olarak engelli bireylerin haklarının korunması adına önemli bir adım olarak değerlendirilmektedir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/8237-S.21.13220
BAŞVURU NO : 2020/102886
KARAR TARİHİ : 31/05/2021
TAVSİYE KARARI , TCKN:
Adres:
SAMSUN SU VE KANALİZASYON İDARESİ GENEL
BAŞVURUYA KONU İDARE :
MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Şikayetçinin, engellilere sağlanan su bedeli indiriminden faydalanmaya ilişkin talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 19/12/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Şikayetçi, % 41 sürekli engelli raporu olduğunu, engellilere sağlanan su bedeli indiriminden faydalanmak için daha önce SASKİ’ye başvuru yaptığını ve bu indiriminden 2 sene boyunca faydalandığını, ancak yakın zamanda kendisine uygulanan su bedeli indiriminin kaldırıldığını, ilgili idareye giderek bu durumun nedenini sorduğunda “Büyükşehir Belediye Başkanlığının talimatıyla kaldırıldığı” şeklinde tarafına bilgi verildiğini, konuyla ilgili CİMER başvurusundan da bir sonuç alamadığını, 2 seneye yakın faydalandırıldığı indirimden şimdi haksız yere faydalandırılmadığını, diğer bazı büyükşehir belediyelerindeki engellilerin söz konusu indirimden faydalandığı halde kendisinin bu indirimden faydalanamadığını, kendisinin ve eşinin çalışamaması nedeniyle engelli maaşıyla geçinmeye çalıştıkları için yeni tarifenin kendileri için mağduriyet oluşturduğunu iddia ederek, daha önce faydalandığı engellilere sağlanan su bedeli indiriminden tekrar faydalanabilmesi için gerekli işlemlerin yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARELERİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Samsun Su ve Kanalizasyon Genel Müdürlüğünün 20/01/2021 tarihli ve sayılı yazısı ve eklerinde özetle;
2.1. Yaptıkları inceleme sonucunda; şikayetçiye, hem 6360 sayılı Kanunun Geçici 1 inci maddesinin 29 uncu fıkrasındaki (Ek fıkra: 20/8/2016-6745/73 md.) hükümden kaynaklanan %50 oranında su bedeli indirimi uygulandığı hem de SASKİ Genel Müdürlüğü Tarifeler ve Abone Hizmetleri Yönetmeliğinin 9 uncu maddesinin 4 üncü fıkrası gereğince %50 oranında engellilere sağlanan su bedeli indirimi uygulandığı hususlarının tespit edildiği, 29/01/2020 tarihli 1 nolu Genel Kurur Kararı ile Sayıştay’dan görüş alınarak hazırlanmış olan Tarifeler ve Abone Hizmetleri Yönetmeliğinde değişikliğe gidildiği, yürürlükte bulunan
/
söz konusu Yönetmeliğin 9 uncu maddesinin 5 inci fıkrasına “Bir indirimden istifade eden abone ikinci indirimden istifade edemez” hükmünün bulunduğu, bu hükmün yürürlüğe girmesinden sonra şikayetçiye sağlanan indirimlerden birinin (engellilere sağlanan su bedeli indiriminin) iptal edildiği, bu kapsamda geriye dönük herhangi bir işlem yapılmadığı hususları belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının, Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “Vatandaşlar… kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir.…
Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.”,
“Kanun önünde eşitlik” kenar başlıklı 10 uncu maddesinde; “Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. …
Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz. … Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar.”,
“Sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunması gerekenler” kenar başlıklı 61 inci maddesinde;
“Devlet harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleriyle, malül ve gazileri korur ve toplumda kendilerine yaraşır bir hayat seviyesi sağlar. Devlet, sakatların korunmalarını ve toplum hayatına intibaklarını sağlayıcı tedbirleri alır. Yaşlılar, Devletçe korunur, Yaşlılara Devlet yardımı ve sağlanacak diğer haklar ve kolaylıklar kanunla düzenlenir. Devlet, korunmaya muhtaç çocukların topluma kazandırılması için her türlü tedbiri alır. Bu amaçlarla gerekli teşkilat ve tesisleri kurar veya kurdurur.”,
“Devletin iktisadi ve sosyal ödevlerinin sınırları” kenar başlıklı 65 inci maddesinde; “Devlet, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir.”,
4. Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşmenin “Yeterli Yaşam Standardı ve Sosyal
Koruma” başlıklı 28 inci maddesinde; “1. Taraf Devletler, engellilerin yiyecek, giysi ve barınma dahil kendileri ve aileleri için yeterli yaşam standardı hakkını ve yaşam koşullarının sürekli olarak iyileştirilmesi hakkını tanır. Taraf Devletler bu hakkın engelli olmaları nedeniyle ayrımcılığa uğramaksızın tanınmasını temin etmek için gerekli adımları atar. 2. Taraf Devletler engellilerin sosyal korunma ve engelliliğe dayalı ayrımcılığa uğramadan bu haktan yararlanma hakkını tanır ve aşağıda belirtilen tedbirler dahil olmak üzere bahse konu hakkın tanınmasını temin etmek ve geliştirmek için gerekli adımları atar: a. Engellilerin temiz su hizmetlerine, uygun ve bedeli ödenebilir hizmetlere eşit erişimlerini sağlamak ve engellilerin ihtiyaçlarına ilişkin araç gereç ve diğer yardımlara erişimlerini temin etmek; b. Özellikle engelli kadın ve kızlar ve engelli yaşlılar dahil olmak üzere, engellilerin sosyal koruma programlarına ve yoksulluk azaltıcı programlara erişimini sağlamak; c. Yoksulluk koşullarında yaşayan engellilerin ve ailelerinin uygun eğitim, danışmanlık, mali yardım ve süreli bakım dahil engelliliğe ilişkin harcamalarında devlet yardımına erişimini sağlamak;…”,
5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinde;
“Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
6. 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanunun “Ayrımcılık” başlıklı 4/A maddesinde; “… Engellilerin hak ve özgürlüklerden tam ve eşit olarak yararlanmasını sağlamaya yönelik alınacak özel tedbirler ayrımcılık olarak değerlendirilemez.”,
7. 5393 sayılı Belediye Kanununun “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14 üncü maddesinde; “Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla; … Hizmetlerin yerine getirilmesinde öncelik sırası, belediyenin malî durumu ve hizmetin ivediliği dikkate alınarak belirlenir. Belediye hizmetleri, vatandaşlara en yakın yerlerde ve en uygun yöntemlerle sunulur. Hizmet sunumunda engelli, yaşlı, düşkün ve dar gelirlilerin durumuna uygun yöntemler uygulanır. …”,
8. 6360 sayılı On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması İle Bazı Kanun ve
Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun Geçici 1 inci maddesinin
29 uncu fıkrasında; “(Ek fıkra: 20/8/2016-6745/73 md.) Bu Kanuna göre tüzel kişiliği kaldırılarak tek
mahalleye dönüştürülen beldelerde içme ve kullanma suları için alınacak ücret 31/12/2022 tarihine kadar (bu tarih dâhil) en düşük tarifenin %50’sini geçmeyecek şekilde belirlenir.”, 9. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun “Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 7 inci maddesinde; “… v) Sağlık merkezleri, hastaneler, gezici sağlık üniteleri ile yetişkinler, yaşlılar, engelliler, kadınlar, gençler ve çocuklara yönelik her türlü sosyal ve kültürel hizmetleri yürütmek, geliştirmek …”, 10. 2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri
Hakkında Kanunun, “Gelirler” başlıklı 13 üncü maddesinde; “İSKİ’nin gelirleri aşağıdaki kaynaklardan sağlanır: a) Su satışı ve kullanılmış suların uzaklaştırılmasına karşılık, tarifesine göre abonelerden alınacak ücretler, …”, “Tarife tespit esasları” başlıklı 23 üncü maddesinde; “Su satışı, kanalizasyon tesisi bulunan yerlerdeki kullanılmış suların uzaklaştırılması, septik çukurların boşaltılması giderleri için ayrı tarifeler yapılır. Bu tarifelerin tespitinde, yönetim ve işletme giderleri ile, amortismanları doğrudan gider yazılan (aktifleştirilmeyen) yenileme, ıslah ve tevsi masrafla ve (…) bir kar oranı esas alınır.
Tarifelerin tespiti ile tahsilatla ilgili usul ve esaslar bir yönetmelik ile belirlenir.”, Ek 5 inci maddesinde;
“Bu Kanun diğer büyükşehir belediyelerinde de uygulanır.”,
11. SASKİ Genel Müdürlüğü Tarifeler ve Abone Hizmetleri Yönetmeliğinin, 11.1. “Tarife tespit esasları” başlıklı 5 inci maddesinde; “(1) Tarifelerin tespitinde aşağıda belirtilen esaslara uyulur: a) Tarifenin belirlenmesinde, üretilen ve kayıplar düşüldükten sonra tüketileceği öngörülen ölçülebilir su satış miktarı ana unsur olarak esas alınır. b) Toplam sistem maliyetleri tarifelere yansıtılır. …”, 11.2. “Abone grupları” başlıklı 8 inci maddesinde; “(1) Uygulanacak tarifeler itibariyle abone grupları aşağıda belirtilmiştir. a) Mesken aboneleri: 1) Barınma gayesi ile oturulan yerlerde içme ve kullanma amaçlı su tüketen ve/veya atıksu üreten, 2) Ticari gayesi olmayan ortak kullanım alanları ile bahçe ve çevre sulaması için su kullanan, 3) İlgili mevzuatına göre mesken tarifesi uygulanması gereken, abonelerdir. …”, 11.3. “Tarife uygulamasına ve diğer uygulamalara ilişkin hususlar” başlıklı 9 uncu maddesinde; “ …
(2) 08/01/2002 tarih ve 4736 sayılı Kamu Kurum Ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal Ve Hizmet Tarifeleri
İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 1’inci maddesinde ve diğer kanunlarda belirtilen istisnalar dışında, İdarece üretilen mal ve hizmet bedellerinde işletmecilik gereği yapılması gereken ticari indirimler hariç herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulanamaz.
(3) 24/02/1968 tarih ve 1005 sayılı İstiklal Madalyası Verilmiş Bulunanlara Vatani Hizmet Tertibinden
Şeref Aylığı Bağlanması Hakkında Kanunun 2’nci maddesinin birinci fıkrası ile Ek l’inci maddesi uyarınca vatani hizmet tertibinden aylık bağlananlar ile malul gazi olarak aylık bağlanmış olanların ve şehit dul ve yetimi sıfatıyla aylık veya gelir bağlanmış bulunanların müstakil sayaç takılı olan meskenlerde kullandıkları su ve atıksu bedellerinde %50 den aşağı olmamak üzere Genel Kurulda belirlenen oranda indirim uygulanır. (4) Bakanlar Kurulu’nun 08/01/2002 tarih ve 2002/3654 sayılı Kamu Kurum ve
Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmetlerden Ücretsiz veya İndirimli Olarak Faydalanacakların
Tespitine İlişkin Karar uyarınca özürlülerin, %40 ve üzerinde engelli olduğunu belgeleyen ve ikamet ettikleri, müstakil sayaç takılı olan yalnızca bir adet meskende 7/24 kullandıkları su ve atıksu bedellerinde
%50 den aşağı olmamak üzere Genel Kurulda belirlenen oranda indirim uygulanır. (5) Bir indirimden istifade eden abone ikinci bir indirimden istifade edemez. …”, 11.4. “Su satışı ve atıksu tarifesi” başlıklı 10 uncu maddesinde; “(1) Su satışı ve atıksu tarifesi aşağıdaki unsurlar dikkate alınarak tespit edilir; a) Yönetim ve işletme giderleri: … b) Amortismanlar: … c)
Aktifleştirilmeyen yenileme, ıslah ve tevsii masrafları: … d) Kârlılık Oranı: Yönetim ve işletme giderlerinin, amortisman tutarlarının, aktifleştirilmeyen yenileme, ıslah ve tevsii masrafları toplamının % 10 undan az olmamak üzere Genel Kurul tarafından 2560 sayılı Kanunun 23 üncü maddesine uygun olarak belirlenecek oranda kâr ilave edilir.”, 11.5. “Tarifelerin onaylı ilanı” başlıklı 50 inci maddesinde; “(1) Yönetim Kurulu’nca teklif edilen tarifeler, Genel Kurulun onayına sunulur. Genel Kurul kararında onaylanan tarifelerin yürürlük tarihi belirtilmiş ise belirtilen tarihten, belirtilmemiş ise Genel Kurulca onay tarihinden itibaren uygulanmaya başlanır ve uygun araçlarla halka duyurulur.”, 12. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin 11/05/1980 tarihinde kabul edilen İdari Takdir Yetkisinin
Kullanılmasına İlişkin R(80)2 Sayılı Tavsiye Kararının “Tavsiye Kararına Ek Takdir Yetkisinin
Kullanılmasında Uygulanacak Temel İlkeler” bölümünde, “Takdir yetkisini kullanan bir idari makam; (1) Yetkinin veriliş amacından başka amaç güdemez. (2) Yalnızca olaya ilişkin öğeleri hesaba katarak nesnelliğe ve tarafsızlığa uyar. (3) Hakkaniyete uymayan ayırımcılığı önleyerek yasa önünde eşitlik ilkesini gözetir. (4) İşlemin amacıyla, kişilerin hakları, özgürlükleri veya menfaatleri üzerindeki olumsuz etkileri arasında uygun bir denge sağlar. (5) İşlemi, her somut olaya göre belirlenen makul bir süre içinde yapar.
(6) Genel idari ilkeleri tutarlı bir şekilde uygular ve aynı zamanda her olayın özelliklerini göz önünde tutar.”, 13. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin Komitenin İyi İdare Konusunda Üye Devletlere
CM/Rec2007)7 sayılı Tavsiye Kararı’nın ekindeki İyi İdare Yasası’nda; “İdare yasaya uygun faaliyette bulunur. Takdir yetkisini kullandığında da keyfi kararlar alamaz… Yetkilerini ve işleyiş yöntemlerini düzenleyen kendi iç düzen kurallarına uygun davranır… İdare eşitlik ilkesine uyar… Yalnızca ilgili verileri dikkate alarak nesnel biçimde davranır… İdare takdir yetkisi kullandığında, kararının özel kişilerin hak ve çıkarları üzerindeki her türlü olumsuz etkisi ile takip edilen amaç arasında uygun bir denge kurar. Alınan
/
hiç bir önlem aşırı olmamalıdır. … İdare hukuki kesinlik ilkesine uygun faaliyette bulunur…” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
14. Şikayetçiyle aynı durumda bulunan engellilerin, SASKİ Tarifeler ve Abone Hizmetleri Yönetmeliğinin
9 uncu maddesinin dördüncü fıkrasında yer alan engellilere sağlanan su bedeli indiriminden
faydalanabilmesi için gerekli düzenlemeleri yapması hususunda Samsun Su ve Kanalizasyon İdaresi’ne
Tavsiye’de bulunulması yönünde hazırlanan Tavsiye Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
15. Şikayetçi, % 41 sürekli engelli raporu olduğunu, engellilere sağlanan su bedeli indiriminden 2 sene boyunca faydalandığını, ancak yakın zamanda kendisine uygulanan bu indirimin kaldırıldığını, kendisinin ve eşinin çalışamaması nedeniyle engelli maaşıyla geçinmeye çalıştıkları için yeni tarifenin kendileri için mağduriyet oluşturduğunu iddia ederek, daha önce faydalandığı engellilere sağlanan su bedeli indiriminden tekrar faydalanabilmesi için gerekli işlemlerin yapılmasını talep etmektedir.
16. İlgili İdare, şikayetçinin daha önce, hem 6360 sayılı Kanun Geçici 1 inci maddesinin 29 uncu fıkrasındaki hükümden kaynaklanan %50 oranında su bedeli indirimden hem de SASKİ Genel Müdürlüğü
Tarifeler ve Abone Hizmetleri Yönetmeliğinin 9 uncu maddesinin 4 üncü fıkrası gereğince engellilere sağlanan %50 oranındaki su bedeli indiriminden faydalandığı, 29/01/2020 tarihli 1 nolu Genel Kurur Kararı ile Tarifeler ve Abone Hizmetleri Yönetmeliğinde değişikliğe gidildiği, söz konusu Yönetmeliğin 9 uncu maddesinin 5 inci fıkrasında “Bir indirimden istifade eden abone ikinci indirimden istifade edemez” hüküm bulunduğu, bu hükmün yürürlüğe girmesinden sonra şikayetçiye sağlanan iki indirimlerden birinin (engellilere sağlanan su bedeli indiriminin) iptal edildiği hususlarını belirtmiştir.
17. 6360 sayılı Kanun Geçici 1 inci maddesinin 29 uncu fıkrasında; bu Kanuna göre tüzel kişiliği kaldırılarak tek mahalleye dönüştürülen beldelerde, içme ve kullanma suları için alınacak ücretin 31/12/2022 tarihine kadar (bu tarih dâhil) en düşük tarifenin %50’sini geçmeyecek şekilde belirleneceği hüküm altına alınmıştır. Söz konusu indirim bahsi geçen Kanunun amir hükmünden kaynaklanmakta olup, İdarece, bu hüküm kapsamında kalan (ilgili Kanuna göre beldeden mahalleye dönüştürülen yer sınırları içinde ikamet eden) şikayetçiye % 50 oranında su bedeli indirimi yapıldığı anlaşılmıştır. Bu nedenle, somut olayda, bu Kanunun uygulanmasından kaynaklanan bir ihtilaf bulunamamaktadır. Öte yandan şikayetçi, kendisine, bu indirimle beraber ilgili İdarenin Tarifeler ve Abone
Hizmetleri Yönetmeliği uyarınca engelli bireylere tanınan %50 oranındaki su bedeli indiriminin de uygulanmasını talep etmektedir.
18. Engelli bireyler, toplum içerisinde vücut fonksiyonlarından kaynaklanan sorunları sebebiyle sürekli sorunlarla karşılaşan özellikli gruplar olarak tanımlanabilir. Günlük hayatın her anında normal bireyler için çok kolay olan durumlar engelli bireyler için ciddi sorunlar oluşturmaktadır. Ev, eğitim, çalışma ve sosyal hayatın her alanında engelleri sebebiyle normal insanların gerisinde hayata başlayan engelliler için istihdam imkânlarından yararlanamaması ya da yetersiz yararlanması sebebiyle ekonomik sıkıntıları da
/
olabilmektedir. Özellikle son yıllarda sosyal devlet anlayışının bir gereği olarak bahsedilen dezavantajların ortadan kaldırılması amacıyla engelli bireyler “özel tedbirlerle” ya da diğer adıyla “pozitif ayrımcılık” uygulamalarıyla desteklenmeye çalışılmaktadır. Bu anlamda Anayasanın 10 uncu maddesine göre engellilere yapılan ayrıcalıkların eşitlik ilkesine aykırı olmayacaktır. Yine 5378 sayılı Engelliler Hakkında
Kanun’un 4/A maddesinin üçüncü fıkrasında “Engellilerin hak ve özgürlüklerden tam ve eşit olarak yararlanmasını sağlamaya yönelik alınacak özel tedbirler ayrımcılık olarak değerlendirilemez” hükmüne yer verilmiştir. Anayasanın 61 inci maddesi ile de Devletin, engellilerin korunmaları ve toplum hayatına intibaklarını sağlayıcı tedbirler alacağı ve bu amaçlarla gerekli teşkilatı ve tesisleri kuracağı veya kurulmasını sağlayacağı hüküm altına alınmıştır. Tarafı olduğumuz BM Engelli Hakları Sözleşmesi ve ilgili diğer mevzuatımız uyarınca da engelli bireylerin “yaşam koşullarının sürekli olarak iyileştirilmesi” ilkesi benimsenmiştir.
19. Engellilere yönelik olarak Belediyeler bünyesinde gerçekleştirilen çeşitli hizmetler ile toplum hayatına uyum sağlama hususunda önemli sosyal projeler hayata geçirilmektedir. 5393 sayılı Belediye Kanununun
14 üncü maddesinde hizmetlerin yerine getirilmesinde öncelik sırasının belediyenin mali durumu ve
hizmetin ivediliği dikkate alınarak belirleneceği, belediye hizmetlerinin sunumunda engelli, yaşlı, düşkün ve dar gelirlilerin durumuna uygun yöntemler uygulanacağı hükme bağlanmıştır. Büyükşehir belediyelerinin görevlerini düzenleyen 5216 sayılı Kanunun 7 inci maddesinin (v) bendinde; “Sağlık merkezleri, hastaneler, gezici sağlık üniteleri ile yetişkinler, yaşlılar, engelliler, kadınlar, gençler ve çocuklara yönelik her türlü sosyal ve kültürel hizmetleri yürütmek, geliştirmek …” hükmü yer almaktadır.
20. Görüldüğü üzere, 5393 ve 5216 sayılı Kanunlar ile bireylerin sosyal ihtiyaçlarının karşılanması ve sosyal sorunlarının çözülmesi konularında belediyelere oldukça önemli ve geniş bir yelpazede yetki ve görev verilmiştir. Bu yasal dayanak, belediyelerin “sosyal belediye” yönlerini güçlendiren önemli bir araçtır. Yasal çerçevesiyle böylesine görev, yetki ve sorumluluğu üstlenen yerel yönetimler içinde, bu hizmetleri yoğun olarak büyükşehir belediyeleri bünyelerinde görmek, konunun sadece yasal çerçeveyle değil hem mali anlamda hem de konuya verilen önemle de ilişkili olduğunu akla getirmektedir.
21. Engellilere yönelik olarak su bedeli indirimi yapılması yönünde kanuni bir zorunluluk olmamasına rağmen, SASKİ tarafından, sosyal hizmet kapsamında, engelli bireylere %50 oranında su bedeli indirimi uygulamasının hayata geçirildiği ve SASKİ Tarifeler ve Abone Hizmetleri Yönetmeliğinin
9 uncu maddesinin 4 üncü fıkrasında konuyla ilgili düzenleme yapıldığı anlaşılmıştır.
22. Buna karşın şikâyetçi, engelli bireylere tanınan su bedeli indirimine İdarece son verildiğini iddia etmektedir. İlgili İdarenin, Genel Kurul kararıyla kabul edilen Tarifeler ve Abone Hizmetleri Yönetmeliğin
9 uncu maddesinin 5 inci fıkrasındaki “Bir indirimden istifade eden abone ikinci indirimden istifade
edemez” şeklindeki hüküm nedeniyle, şikayetçinin, 6360 sayılı Kanun Geçici 1 inci maddesinin 29 uncu fıkrasındaki indirimden faydalandığı için, ikinci bir indirim olan engelli bireylere sağlanan su bedeli indiriminden faydalanamadığı anlaşılmaktadır. Başvuruya konu uyuşmazlığın kaynağı ilgili idarenin çıkardığı Yönetmelik hükmü olduğu için, öncelikle ilgili İdarenin su tarifesini belirleme usulüne ilişkin mevzuat hükümlerinin ortaya konulması gerekmektedir.
23. 2560 sayılı Kanunun 23 üncü maddesinde; su satışı için ayrı bir tarife yapılacağı, bu tarifelerin tespitinde; yönetim ve işletme giderleri ile amortismanları doğrudan gider yazılan (aktifleştirilmeyen)
yenileme, ıslah ve tevsi masrafları ve bir kar oranı esas alınacağı, tarifelerin tespitiyle ilgili usul ve esasların bir yönetmelikle belirleneceği hususları hüküm altına alınmıştır. Söz konusu Kanun hükümleri doğrultusunda, ilgili İdare tarafından SASKİ Tarifeler ve Abone Hizmetleri Yönetmeliği hazırlandığı tespit
edilmiştir. 2560 sayılı Kanunda tarife belirleme usulü hakkında bir hüküm bulunmaması ve tarifelerin tespitiyle ilgili usul ve esasların bir yönetmelikle belirleneceği hüküm altına alınması sebebiyle, su tarifelerinin SASKİ Tarifeler ve Abone Hizmetleri Yönetmeliğinde yer alan hükümler kapsamında ilgili
İdare tarafından belirlenmesi gerekmektedir.
24. Söz konusu Yönetmeliğin 9 uncu maddesi; tarife uygulamasına ve diğer uygulamalara ilişkin hususları,
50 inci maddesi ise; Yönetim Kurulu’nca teklif edilen tarifelerin, Genel Kurulun onayına sunulacağı ve
Genel Kurulun onayıyla da tarifenin yürürlüğe gireceği hususlarını hüküm altına almıştır. Bu kapsamda, SASKİ Genel Kurulunun su tarifesini belirlemede takdir yetkisi olduğu anlaşılmıştır.
25. Bu doğrultuda; SASKİ Genel Kurulu, konuyla ilgili takdir yetkisini kullanmak suretiyle, 29/01/2020 tarihli 1 nolu Genel Kurur Kararı ile Tarifeler ve Abone Hizmetleri Yönetmeliğinde değişikliğe gittiği anlaşılmıştır. Yürürlükte bulunan söz konusu Yönetmeliğin 9 uncu maddesinin 5 inci fıkrasına “Bir indirimden istifade eden abone ikinci indirimden istifade edemez” hükmü bulunduğu tespit edilmiştir. Söz konusu düzenleme idarenin takdir yetkisi kapsamında yaptığı bir düzenleme olduğu için; bu kapsamda, idarelerin takdir yetkisi konusunun değerlendirilmesi gerekmektedir.
26. İdari işlemler tesis edilirken idarenin kullandığı yetki bağlı yetki ve takdir yetkisi şeklindedir. İdari işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurlarının tümünün hukuk kuralları tarafından önceden belirlenerek, idareye belli yönde hareket etme hususunda bir tercih hakkı tanınmamışsa veya idareye belli bir tasarrufta bulunması kesin olarak emredilmişse bağlı yetki, idarenin nerede ve nasıl bir tasarrufta bulunacağının hukuk kuralları ile önceden kesin bir şekilde belirlenmediği durumlarda ise idarenin takdir yetkisi söz konusu olmaktadır. Bu bağlamda takdir yetkisi, idarenin belli şart ve durumların meydana gelmesi halinde belli bir kararı alıp almamak veya kanunda öngörülen değişik çözümler arasında bir seçim yapmak konusunda tanınan bir serbestiye ya da belirli bir konuda karar alabilmek için hangi şart ve durumların ortaya çıkması gerektiğini tespit etmek imkânına sahip olması olarak tanımlanabilir.
27. İdareye belli konularda takdir yetkisinin tanınması idarenin görevlerinin niteliği gereği zorunludur.
Ancak, idareye belli konularda takdir yetkisinin tanınması, idarenin keyfi olarak hareket edebileceği anlamına da gelmez. Bu doğrultuda, idare, takdir yetkisini kullanırken yasanın koyduğu sınırlar içinde kalmalı, eşitlik ilkesine önem vermeli, bu yetkiyi kamu yararı için kullanmalı, yasanın öngördüğü amaçtan başka ya da kamu yararı dışında bir amaç için kullanamamalı ve bu yetkiyi gerekçeli olarak kullanmalıdır (Bkz. Prof. Dr. Şeref Gözübüyük, “Yönetim Hukuku”, Eylül/1991 s.204). Ayrıca, İdare takdir yetkisini kanunun çizdiği sınırlar içinde yani kanuna uygun olarak kullanmalıdır. Takdir yetkisini, “Eşitlik”, “Sosyal Devlet”, “Hukuk Devleti”, “Ölçülülük”, “Çevrenin korunması”, “Çalışma ve Sözleşme
Hürriyeti” gibi Anayasal ilke ve kurallara uygun olarak kullanmalıdır (Cemil Kaya, İdarenin Takdir Yetkisi ve Yargısal Denetimi, 1. Baskı, Ekim 2011). Nitekim, Danıştay 11. Dairesinin 08/04/2003 tarihli ve
E:200/8963, K:2003/1623 sayılı kararında; “…idareye takdir yetkisi tanınmış ise de, bu yetki mutlak ve sınırsız bir yetki olmayıp, anılan yetkinin objektif olarak eşit bir şekilde, … kullanılması gerekmektedir.” açıklamasını yaparak, takdir hakkının ayrımsız ve eşitlik ilkesine uygun kullanılması gerektiği belirtmiştir.
28. Söz konusu yargı kararları ile benzer içtihatlar uyarınca konu değerlendirildiğinde; idarece kullanılan takdir yetkisinin, bir önceki paragrafta belirtilen hususlar dikkate alınarak kullanılıp kullanılmadığı hususunun ortaya konulması gerekmektedir. Bu kapsamda, şikayetçi, engelli olmasına rağmen
engellilere sağlanan su bedeli indiriminden faydalanmadığını iddia ettiğinden, bu durumun, eşitlik ilkesi ne aykırı olup olmadığı hususunun öncelikle değerlendirilmesi gerekmektedir.
29. Anayasa Mahkemesinin 28.2.2013 tarih ve 2012/134 E. 2013/34 K. sayılı kararında; “Anayasa’nın 10. maddesinde belirtilen “kanun önünde eşitlik ilkesi” hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil, hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan kişilerin kanunlar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak, ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak kanun karşısında eşitliğin ihlâli yasaklanmıştır. Kanun önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa’da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez.” açıklamasına yer verilmiştir.
30. Söz konusu Anayasa Mahkemesi kararı doğrultusunda; ilgili Yönetmelik hükmü değerlendirildiğinde; şikayetçiye, her ne kadar 6360 sayılı Kanun Geçici 1 inci maddesinin 29 uncu fıkrasındaki hüküm kapsamında su bedeli indirimi yapılmış ise de; bu indirimin, bu Kanun hükmü nedeniyle kendisine indirim sağlanan kişiler ile başvuranı eşit durumu getirmektedir. Öte taraftan, başvuran, engellilik durumu mevcut olmasına rağmen SASKİ Tarifeler ve Abone Hizmetleri Yönetmeliğinin 9 uncu maddesinin 5 inci fıkrasındaki hüküm gereği, yine aynı maddenin 4 üncü fıkrasında yer alan engelli su bedeli indiriminden faydalanamamaktadır. Bir başka deyişle başvuran, engellilik durumu nedeniyle diğer engelli bireylerle aynı hukuksal durumda bulunmasına rağmen diğer engelli bireyler gibi su bedeli indiriminden faydalanamamaktadır. Buna göre, başvuran, engelli su bedeli indiriminden faydalanma yönünden, diğer engelli bireyle eşit durumda değildir. Bu durum, ilgili idarenin takdir yetkisini kullanarak çıkardığı ve başvuranın engelli bireylere sağlanan indiriminden faydalanmasını engelleyen
Yönetmelik maddesindeki hükmün, eşitlik ilkesine ve ölçülülük ilkesine aykırı olduğu sonucunu ortaya çıkarmaktadır. Kaldı ki İdarenin daha önceki uygulamasında; şikayetçiye, her iki indirimin (hem
6360 sayılı Kanun Geçici 1 inci maddesinin 29 uncu fıkrası hükmünden kaynaklanan %50 oranında su
bedeli indiriminin ve hem de engellilere sağlanan %50 oranındaki su bedeli indiriminin) sağlandığı hususu da bir gerçektir.
31. Şikâyetçinin iddiaları, İdarenin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümleri, konuyla ilgili yargı kararları ile tüm dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; SASKİ Genel
Kurulu tarafından kabul edilen SASKİ Tarifeler ve Abone Hizmetleri Yönetmeliğinin 9 uncu maddesinin 5 inci fıkrasındaki “Bir indirimden istifade eden abone ikinci indirimden istifade edemez” şeklindeki hükmün, başvuranın, engellilere sağlanan su bedeli indiriminden faydalanmamasına neden olduğu, bu nedenle, söz konusu düzenlemenin, eşitlik ilkesine, ölçülülük ilkesine ve hakkaniyete uygun olmadığı sonucuna varılmıştır. Ayrıca söz konusu düzenlemenin, Anayasanın 61 inci maddeleri ve uluslararası sözleşmelere ile ortaya konulan ilkeler bakımından engellilere desteklemeye dönük sosyal devlet anlayışına uygun düşmediği kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
32. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Bu ilkelere göre yapılan değerlendirmede, başvurana idarece verilen cevabi yazıda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceği bilgisinin verilmediği görülmüş olup, ilgili İdarenin “Karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edilmiştir. İdarenin bundan sonra bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
33. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu
Kararın idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup ilgili İdarenin işlemine karşı Samsun İdare Mahkemesi’nde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosyanın kapsamına göre, BAŞVURUNUN KABULUNE;
Şikayetçiyle aynı durumda bulunan engellilerin, SASKİ Tarifeler ve Abone Hizmetleri Yönetmeliğinin 9 uncu maddesinin dördüncü fıkrasında yer alan engellilere sağlanan su bedeli indiriminden faydalanabilmesi için gerekli düzenlemeleri yapması hususunda SAMSUN SU VE KANALİZASYON İDARESİNE
TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, SAMSUN
SU VE KANALİZASYON İDARESİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın ŞİKÂYETÇİYE ve SAMSUN SU VE KANALİZASYON İDARESİNE tebliğ edilmesine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi