|
ÖZET: Başvuran, 18/07/2019 tarihinde aldığı engelli raporu nedeniyle 2019 ve 2020 yıllarında ödediği emlak vergisinin iadesini talep etmiştir. Ancak, başvurusu üzerine Esenler Belediye Başkanlığı, gerekli belgelerin sunulmadığını belirterek indirimli emlak vergisinden yararlanamayacağını bildirmiştir. Başvuran, 01/05/2020 tarihinde emekli olduğunu ve engelli raporu tarihinden sonra ödediği emlak vergisinin iadesini istemektedir.
Esenler Belediyesi, başvuranın emeklilik muafiyeti şartlarını taşıdığını ve 2021 yılına ait emlak vergi borcunun terkin edildiğini ifade etmiştir. Ancak, başvuranın engelli olduğunu gösteren herhangi bir belge sunmadığı için engelli muafiyeti işlemi yapılamamıştır. İlgili mevzuat, engellilerin indirimli emlak vergisi uygulamasından yararlanabilmesi için sağlık kurulu raporuyla belgelendirilmesi gerektiğini belirtmektedir. Ancak, engelli kimlik kartı sahibi olanların ek belge sunmasına gerek bulunmamaktadır. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebini değerlendirerek, 2019 ve 2020 yıllarına ait ödenen emlak vergisi tutarlarının iade edilmesi gerektiğine karar vermiştir. Bu karar, Esenler Belediye Başkanlığı’na tavsiye edilmiştir. İdarenin, başvuranın engellilik durumunu dikkate alarak gerekli işlemleri yapması gerektiği vurgulanmıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/9541-S.21.15422
BAŞVURU NO : 2021/320
KARAR TARİHİ : 29/06/2021
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ESENLER BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, engelli raporu tarihinden sonra ödemiş olduğu emlak vergisi tutarının tarafına iade edilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 05/01/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza başvuruda bulunan (TC: 18/07/2019 tarihinde
alınmış olan engelli raporu sebebiyle 2019 ve 2020 yılları içinde ödenmiş olan emlak vergisi tutarlarının iadesi için İdareye başvurulduğunu, söz konusu dilekçenin işleme konulmadığını, bu nedenle 2021 yılı için indirimli emlak vergisinden yararlanılamayacağı bilgisinin verildiğini, ancak 01/05/2020 tarihi itibariyle de emekli olduğunu iddia ederek engelli raporu tarihinden sonra ödenmiş olan bedelin tarafına iadesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Şikâyet başvurusunun çözümü amacıyla 29/01/2021 tarihli ve sayılı yazımız ile Esenler
Belediye Başkanlığından bilgi ve belge talep edilmiştir. İlgili İdarenin 07/04/2021 tarihli ve sayılı cevabi yazısında özetle;
2.1) Bilindiği üzere 1319 sayılı Kanunun 8’inci maddesinin ikinci fıkrasında, “Bakanlar Kurulu,
kendisine bakmakla mükellef kimsesi olup on sekiz yaşını doldurmamış olanlar hariç olmak üzere hiçbir geliri olmadığını belgeleyenlerin, gelirleri münhasıran kanunla kurulan sosyal güvenlik kurumlarından aldıkları aylıktan ibaret bulunanların, gazilerin, engellilerin, şehitlerin dul ve yetimlerinin Türkiye sınırları 2 içinde brüt 200 m ‘yi geçmeyen tek meskeni olması (intifa hakkına sahip olunması hali dâhil) halinde, bu meskenlerine ait vergi oranlarını sıfıra kadar indirmeye yetkilidir. Bu hüküm, yukarıda belirtilenlerin tek meskene hisse ile sahip olmaları halinde hisselerine ait kısım hakkında da uygulanır. Muayyen zamanda dinlenme amacıyla kullanılan meskenler hakkında bu hüküm uygulanmaz. Geliri olmadığını belgelemenin usul ve esaslarını belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir.” hükmüne yer verildiği,
2.2) Anılan hükmün verdiği yetkiye dayanılarak çıkarılan 2005/9827 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile
engellilerin Türkiye sınırları içinde muayyen zamanlarda dinlenme amacıyla kullanılanlar hariç olmak 2’ üzere brüt 200 m yi geçmeyen tek meskene veya tek meskende hisseye sahip olmaları halinde(intifa hakkına sahip olunması hali dâhil) bu meskene ait bina vergisi oranı 2006 yılı için sıfıra indirildiği, 2006/11450 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile de 2007 ve takip eden yıllar için bu oranın uygulanacağının belirtildiği,
2.3)47 Seri No.lu Emlak Vergisi Kanunu Genel Tebliğine göre, engellilerin indirimli bina vergisi oranı(sıfır) uygulamasından yararlanabilmeleri için bu durumlarını tam teşekküllü Devlet hastanesinden alınmış olan sağlık kurulu raporu ile belgelendirmeleri gerektiği, ancak engelli kimlik kartı sahibi mükellefler, belediyede ilgili görevliye ibraz etmek ve bu tebliğ ekinde yer alan “Tek Meskeni Olan( İntifa
Hakkına Sahip Olanlar Dâhil) Engellilere Ait İndirimli Bina Vergisi Formu” ekine engelli kimlik kartı fotokopisini eklemek suretiyle indirimli bina vergisi oranı(sıfır) uygulamasından yararlandırılacağı, bu durumdaki mükelleflerden ayrıca tam teşekküllü Devlet Hastanesinden alınmış sağlık kurulu raporu istenilmeyeceği,
2.4)Engelli kimlik kartı sahibi olmayan mükelleflerin ise, sağlık kurulu raporunun aslını veya onaylı örneğini belediye görevlisine ibraz etmek ve bu tebliğ ekindeki örneğini “Tek Meskeni Olan (İntifa Hakkına Sahip Olanlar Dâhil) Engellilere Ait Bina Vergisi Formu” ekine raporun fotokopisini eklemek suretiyle indirimli bina vergisi oranı uygulamasından yararlanmalarının mümkün olacağı,
2.5) Söz konusu mükellefin tarihinde emekli olduğunu beyan ederek Belediyeye başvuruda
bulunduğu, gerekli belgelerin temini neticesinde emeklilik muafiyet işlemi yapıldığı, Engelli olduğunu gösterir belge veya herhangi bir rapor ibraz etmediği ve bu yönde de herhangi bir talepte bulunulmadığı için engelli muafiyet işlemi yapılamadığı, mükellefin emekliliği 2020 yılı olduğundan takip eden 2021 yılına ait olan emlak vergi borcu emeklilik muafiyeti şartlarını taşıdığı için terkin işlemi yapılarak emeklilik indiriminden faydalandırıldığı açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın;
3.1) “Vergi Ödevi” başlıklı 73’üncü maddesinde; “… Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülükler
kanunla konulur, değiştirilir veya kaldırılır. Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin muaflık, istisnalar ve indirimleriyle oranlarına ilişkin hükümlerinde kanunun belirttiği yukarı ve aşağı sınırlar içinde değişiklik yapmak yetkisi Cumhurbaşkanına verilebilir.”,
3.2) ‘‘Dilekçe, Bilgi Edinme ve Kamu Denetçisine Başvurma Hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığı’na bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
4) İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşmeye Ek 1 No.lu Protokolün
“Mülkiyetin Korunması” başlıklı 1’inci maddesinde; “Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır. Bir kimse ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir. Yukarıdaki hükümler devletlerin mülkiyetin kamu yararına uygun olarak
kullanılmasını düzenlemek veya vergilerin ya da başka katkıların veya para cezalarının ödenmesini sağlamak için gerekli gördükleri, yasaları uygulama konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez.”
5) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi”
başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5.1) Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliği’nin “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır.”
6) 03/07/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin Gelirleri” başlıklı 59’uncu
maddesinin ikinci fıkrasında; “Büyükşehir belediyelerinde büyükşehir sınırları ve mücavir alanları içinde belediyelerince tahsil edilen emlak vergisi tutarının tamamı ilgili ilçe ve ilk kademe belediyeleri tarafından alınır. Bunlardan büyükşehir belediyesine veya özel idareye ayrıca pay kesilmez.”,
7) 11/08/1970 tarihli ve 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu’nun “Mevzu” başlıklı 1’inci maddesinde;
“Türkiye sınırları içinde bulunan binalar bu kanun hükümlerine göre Bina Vergisine tabidir.”,
7.1) “Mükellef” başlıklı 3’üncü maddesinin birinci fıkrasında; “Bina Vergisini, binanın maliki, varsa
intifa hakkı sahibi, her ikisi de yoksa binaya malik gibi tasarruf edenler öder.”,
7.2) “Nispet” başlıklı 8’inci maddesinin ikinci fıkrasında; “(Değişik ikinci fıkra: 30/7/2003-4962/15
mad.) Cumhurbaşkanı, kendisine bakmakla mükellef kimsesi olup on sekiz yaşını doldurmamış olanlar hariç olmak üzere hiçbir geliri olmadığını belgeleyenlerin, gelirleri münhasıran kanunla kurulan sosyal güvenlik kurumlarından aldıkları aylıktan ibaret bulunanların, gazilerin, engellilerin, şehitlerin dul ve yetimlerinin Türkiye sınırları içinde brüt 200 m²’yi geçmeyen tek meskeni olması (intifa hakkına sahip olunması hali dâhil) halinde, bu meskenlerine ait vergi oranlarını sıfıra kadar indirmeye yetkilidir. Bu hüküm, yukarıda belirtilenlerin tek meskene hisse ile sahip olmaları halinde hisselerine ait kısım hakkında da uygulanır. Muayyen zamanda dinlenme amacıyla kullanılan meskenler hakkında bu hüküm uygulanmaz.
Geliri olmadığını belgelemenin usul ve esaslarını belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir.”
7.3) “Mükellefiyetin başlaması ve bitmesi” başlıklı 9’uncu maddesinde; “Değişik : 17/7/1972 – 1610/5
mad.) (Değişik birinci fıkra: 3/4/2002-4751/2 mad.) Bina vergisi mükellefiyeti; a) 33 üncü maddenin (1) ilâ (7) numaralı fıkralarında yazılı vergi değerini tadil eden sebeplerin doğması halinde bu değişikliklerin vuku bulduğu, aynı maddenin (8) numaralı fıkrasında yazılı halde ise bu duruma bağlı olarak takdir işleminin yapıldığı tarihi, b) Dört yılda bir yapılan takdir işlemlerinde takdir işleminin yapıldığı tarihi, c) Muafiyetin sukut ettiği tarihi, Takip eden bütçe yılından itibaren başlar.
Yanan, yıkılan, tamamen kullanılmaz hale gelen veya vergiye tabi iken muaflık şartlarını kazanan binalardan dolayı mükellefiyet, bu olayların vuku bulduğu tarihi takibeden taksitten itibaren sona erer.
…”
7.4) “Verginin tarh ve tahakkuku” başlıklı 11’inci maddesinde; “ (Değişik: 3/4/2002-4751/2 mad.)
Bina vergisi, ilgili belediye tarafından;
a) Dört yılda bir defa olmak üzere takdir işlemlerinin yapıldığı yılı takip eden bütçe yılının Ocak ve
Şubat aylarında, …
29’uncu maddeye göre hesaplanan vergi değeri esas alınarak yıllık olarak tarh olunur. Bildirim posta ile gönderilmiş ise vergi, bildirim verme süresinin son gününü takip eden yedi gün içinde tarh olunur. Bu suretle tarh olunan vergiler, tarh edilen tarihte tahakkuk etmiş sayılır ve mükellefe bir yazı ile bildirilir.
Yapılan tarh ve tahakkuku takip eden yıllarda, 29’uncu maddeye göre tespit edilen vergi değeri üzerinden hesaplanan bina vergisi, her bütçe yılının başından itibaren o yıl için tahakkuk etmiş sayılır.
…”
8) 29/12/2006 tarihli ve 26391 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2006/11450 sayılı Bakanlar Kurulu
Kararında; “1319 sayılı Emlak Vergisi Kanununun 8’inci maddesinin ikinci fıkrası hükmü gereğince kendisine bakmakla mükellef kimsesi olup on sekiz yaşını doldurmamış olanlar hariç olmak üzere hiçbir geliri olmadığını belgeleyenlerin, gelirleri münhasıran kanunla kurulan sosyal güvenlik kurumlarından aldıkları aylıktan ibaret bulunanların, gazilerin, özürlülerin, şehitlerin dul ve yetimlerinin Türkiye sınırları 2 içinde brüt 200 m ’yi geçmeyen tek meskene sahip olmaları halinde (intifa hakkına sahip olunması hali dâhil), söz konusu meskene ait bina vergisi oranı, 2007 ve müteakip yıllar için sıfıra indirilmiştir.”
9) 31/12/2003 tarih ve 25333 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 38 Seri No.lu Emlak Vergisi Kanunu
Genel Tebliğinde; “1.İndirimli Bina Vergisi Oranından Yararlanacak Mükellefler” başlığı altında; “Bakanlar Kurulunca belirlenecek indirimli vergi oranından, Türkiye’de brüt yüzölçümü 200 m²’yi geçmeyen tek meskeni olan veya tek meskenin intifa hakkına sahip bulunan; – Kendisine bakmakla mükellef kimsesi olup 18 yaşını doldurmamış olanlar hariç olmak üzere hiçbir geliri olmadığını belgeleyenler, – Gelirleri münhasıran kanunla kurulan sosyal güvenlik kurumlarından aldıkları emekli, dul, yetim, ölüm ve malûliyet aylığından ibaret bulunanlar, … yararlanacaklardır.”,
9.1) “3. İndirimli Vergi Oranının Uygulanması İle İlgili Diğer Hususlar” başlığı altında; “a) İndirimli
vergi oranının uygulanması için meskende bizzat oturma şartı aranmamaktadır. Bu nedenle, sahip olduğu tek meskeni kiraya verip, kirada oturanlar da diğer şartları taşımaları kaydıyla indirimli vergi oranından faydalanabileceklerdir.
e) Sosyal güvenlik kurumlarından emekli, dul, yetim, ölüm ve malûliyet aylığı alanların, bu aylıkları dışında başka gelirlerinin bulunması halinde, bunların meskenine indirimli vergi oranı uygulanmayacaktır.
Mükelleflerin gelir getirmeyen işyeri, arsa ve araziye sahip olmaları, indirimli vergi oranından yararlanmalarına engel teşkil etmemektedir.
f) İndirimli vergi oranından yararlanan mükelleflerin, bu orandan yararlanma ile ilgili şartlardan herhangi birini kaybetmeleri halinde, bu durumu mükellefiyetlerinin bulunduğu belediyeye bildirmeleri gerekmektedir.”
10) 12/05/2005 tarihli ve 25813 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 44 Seri No.lu Emlak Vergisi
Kanunu Genel Tebliğinin, “I- Hiçbir Geliri Olmayan Mükelleflerin İndirimli Bina Vergisi
Oranından Faydalanmak İçin Taahhüt Belgesi Vermelerinin Yeterli Olması” başlıklı bölümünde; “…Ancak, Bakanlığımıza yapılan başvurular üzerine, mükelleflere kolaylık sağlamak amacıyla hiçbir geliri bulunmayan ve Türkiye sınırları içinde brüt 200 m²’yi geçmeyen tek meskene sahip olan mükelleflerin bu Tebliğ ekinde yer alan Taahhüt Belgesini ilgili belediyeye vermeleri halinde bu meskenleri için 2004 yılından itibaren indirimli (sıfır) bina vergisi oranının uygulanması uygun görülmüştür. Bu durumda, söz konusu taahhüt belgesinin verilmesi yeterli olup, ayrıca mükelleflerin ikametgâhlarının bulunduğu yer vergi dairesinden gelir vergisi mükellefi olmadıklarına ve T.C. Emekli Sandığı, Bağ-Kur ve Sosyal
/
Sigortalar Kurumu Genel Müdürlüklerinin ilgili birimlerinden aktif sigortalı bulunmadıklarına dair belge almalarına gerek bulunmamaktadır. …”
11) Maliye Bakanlığının 47 Seri No.lu Emlak Vergisi Genel Tebliğinin “1. Özürlülere Ait Binalarda
İndirimli Bina Vergisi Oranı Uygulaması” başlıklı bölümünün birinci kısmında; “5378 sayılı “Özürlüler ve Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında
Kanun” un 22’nci maddesi ile, Emlak Vergisi Kanununun 8’ inci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan indirimli bina vergisi oranına ilişkin hükme, özürlüler ifadesi eklenmiş, böylece özürlülerin de indirimli bina vergisi oranı uygulamasından yararlanmaları sağlanmıştır.”
11.1) “1.2.1. İndirimli Bina Vergisi Oranından Yararlanacak Olan Özürlüler” başlıklı bölümünde;
2
‘‘Türkiye sınırları içinde; brüt yüzölçümü 200 m yi geçmeyen tek meskeni olan, tek meskende hisseye veya tek meskenin intifa hakkına sahip bulunan özürlüler bu meskenleri için Bakanlar Kurulunca 2006 yılına ait belirlenen indirimli (sıfır) bina vergisi oranından yararlanacaklardır. Özürlülerin indirimli bina vergisi oranından yararlanabilmeleri için bu durumlarını tam teşekküllü Devlet hastanesinden alınmış olan sağlık kurulu raporu ile ilgili belediyelere belgelendirmeleri gerekmektedir. ”
11.2) “1.2.2. İndirimli Bina Vergisi Oranının Uygulamasına İlişkin Hususlar ” başlıklı bölümünde;
‘‘Emlak Vergisi Kanununun 8’ inci maddesinde yer alan indirimli bina vergisi oranı uygulaması ile ilgili olarak düzenlenmiş bulunan 38 Seri No.lu Emlak Vergisi Kanunu Genel Tebliğinin I/3 bölümünde yer alan hususlar özürlüler için de uygulanacaktır. ”
11.3) “1.2.3. İndirimli Bina Vergisi Oranından Yararlanacak Olan Özürlülere İlişkin Bildirim”
başlıklı bölümünde; ‘‘İndirimli bina vergisi oranından yararlanacak olan özürlüler tarafından; genel tebliğ ekinde yer alan dilekçe (Ek:1) ile birlikte, yine genel tebliğ ekinde yer alan “Tek Meskeni Olan (İntifa
Hakkına Sahip Olanlar Dâhil) Özürlülere Ait İndirimli Bina Vergisi Formu”(Ek:2) düzenlenerek (Dilekçe ve Bildirim Formu’nun internetteki www.gelirler.gov.tr adresinde bulunan örneğinin düzenlenmesi mümkün bulunmaktadır.) ilgili belediye başkanlığına verilecektir. İndirimli bina vergisi oranından yararlanmak için gerekli olan özürlülerin özürlü olduklarını belgeleyen tam teşekküllü Devlet hastanesinden alınan sağlık kurulu raporunun aslı dilekçeye eklenecektir. ”
12) 57 Seri No.lu Emlak Vergisi Kanunu Genel Tebliğinin “ Özürlülere Ait İndirimli Bina Vergisi
Oranı (Sıfır) Uygulaması” başlıklı üçüncü bölümü birinci fıkrasında; 1319 sayılı Kanunun 8’ inci maddesinin ikinci fıkrasında, “Bakanlar Kurulu, kendisine bakmakla mükellef kimsesi olup on sekiz yaşını doldurmamış olanlar hariç olmak üzere hiçbir geliri olmadığını belgeleyenlerin, gelirleri münhasıran kanunla kurulan sosyal güvenlik kurumlarından aldıkları aylıktan ibaret bulunanların, gazilerin, 2 özürlülerin, şehitlerin dul ve yetimlerinin Türkiye sınırları içinde brüt 200 m ’yi geçmeyen tek meskeni olması (intifa hakkına sahip olunması hali dâhil) halinde, bu meskenlerine ait vergi oranlarını sıfıra kadar indirmeye yetkilidir. Bu hüküm, yukarıda belirtilenlerin tek meskene hisse ile sahip olmaları halinde hisselerine ait kısım hakkında da uygulanır. Muayyen zamanda dinlenme amacıyla kullanılan meskenler hakkında bu hüküm uygulanmaz. Geliri olmadığını belgelemenin usul ve esaslarını belirlemeye Maliye
Bakanlığı yetkilidir.” hükmüne yer verilmiştir. üçüncü fıkrasında; “47 Seri No.lu Emlâk Vergisi Kanunu
Genel Tebliğine göre, özürlülerin indirimli bina vergisi oranı (sıfır) uygulamasından yararlanabilmeleri için bu durumlarını tam teşekküllü Devlet hastanesinden alınmış olan sağlık kurulu raporu ile belgelendirmeleri gerekmektedir. Ancak, özürlü kimlik kartı sahibi mükellefler, özürlü kimlik kartlarını belediyede ilgili görevliye ibraz etmek ve bu Tebliğ ekinde yer alan “Tek Meskeni Olan (İntifa Hakkına
Sahip olanlar Dâhil) Özürlülere Ait İndirimli Bina Vergisi Formu” ekine özürlü kimlik kartı fotokopisini eklemek suretiyle indirimli bina vergisi oranı (sıfır) uygulamasından yararlandırılacaklardır. Bu
/
durumdaki mükelleflerden ayrıca tam teşekküllü Devlet hastanesinden alınmış sağlık kurulu raporu istenilmeyecektir.” dördüncü fıkrasında; “Özürlü kimlik kartı sahibi olmayan mükelleflerin ise, sağlık kurulu raporunun aslını veya onaylı örneğini belediye görevlisine ibraz etmek ve bu tebliğ ekindeki “Tek
Meskeni Olan (İntifa Hakkına Sahip Olanlar Dâhil) Özürlülere Ait İndirimli Bina Vergisi Formu” ekine raporun fotokopisini eklemek suretiyle indirimli bina vergisi oranı (sıfır) uygulamasından yararlanmaları mümkün olacaktır.”
12.1) “Diğer Hususlar” başlıklı dördüncü bölümünün birinci fıkrasında; “İndirimli bina vergisi oranı
uygulamasından yararlananların ilk başvurudan sonra özürlü kimlik kartı veya süreklilik arz eden özürler için sağlık kurulu raporu fotokopisinin her yıl yeniden verilmesi gerekmeyip, şartların taşınması halinde indirimli bina vergisi oranının uygulamasına devam edilecektir. Ayrıca, geçerlilik süresi içerisinde ibraz edilen sağlık kurulu raporuna istinaden ilgili belediyece gerekli işlem yapılacak olup yeni tarihli rapor istenilmeyecektir. ” ikinci fıkrasında;“1319 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan düzenlemede, özürlülerin indirimli bina vergisi oranı uygulamasından yararlanabilmeleri için, özürlünün herhangi bir gelirinin bulunmaması ve özür durumunun belli bir oranın üzerinde olması şartları yer almadığından, indirimli bina vergisi oranı uygulamasında, özürlünün herhangi bir gelirinin bulunup
.
bulunmaması ile özür oranı aranılmayacaktır.” düzenlemeleri yer almaktadır
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
13) Kamu Denetçisi tarafından; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve
tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek; söz konusu dosya hakkında hazırlanan Tavsiye Karar Önerisi
Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
14) Başvuran bir numaralı paragrafta açıklandığı üzere, 18/07/2019 tarihinde alınmış olan engelli raporu
sebebiyle 2019 ve 2020 yılları içinde ödenmiş olan emlak vergisi tutarlarının iadesi için İdareye başvurulduğunu, söz konusu dilekçenin işleme konulmadığını, bu nedenle 2021 yılı indirimli emlak vergisinden yararlanılamayacağı bilgisinin verildiğini, ancak 01/05/2020 tarihi itibariyle de emekli olduğunu iddia ederek engelli raporu tarihinden sonra ödenmiş olan bedelin tarafına iadesini talep etmektedir.
15) Türkiye’de yerel yönetimler anayasal yapı içerisinde oluşturulmuş ve Anayasanın 127’nci
maddesinde; ‘Mahalli idareler; il, belediye veya köy halkının mahalli müşterek ihtiyaçlarını karşılamak üzere kuruluş esasları kanunla belirtilen ve karar organları, gene kanunda gösterilen, seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan kamu tüzelkişileridir.’ olarak tanımlanmıştır. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 59’uncu maddesi birinci fıkrasında Belediyelerin gelirlerinin neler olduğu belirlenmiş ve söz konusu maddenin ikinci fıkrasında; “Büyükşehir belediyelerinde büyükşehir sınırları ve mücavir alanları içinde belediyelerince tahsil edilen emlak vergisi tutarının tamamı ilgili ilçe ve ilk kademe belediyeleri tarafından alınır. Bunlardan büyükşehir belediyesine veya özel idareye ayrıca pay kesilmez.”, hükümleri yer almaktadır.
16) Emlak Vergisi Kanunu’nun 8’inci maddesinin ikinci fıkrası ile yasada belirtilen şartları taşıyanların
indirimli emlak vergisi oranından yararlanmasına imkân sağlanmış olup engellilerin de faydalanabileceğine dair düzenleme yapılmıştır. Zikredilen fıkrada, ‘‘Cumhurbaşkanı, kendisine bakmakla mükellef kimsesi
olup on sekiz yaşını doldurmamış olanlar hariç olmak üzere hiçbir geliri olmadığını belgeleyenlerin, gelirleri münhasıran kanunla kurulan sosyal güvenlik kurumlarından aldıkları aylıktan ibaret bulunanların, gazilerin, engellilerin, şehitlerin dul ve yetimlerinin Türkiye sınırları içinde brüt 200 m²’yi geçmeyen tek meskeni olması (intifa hakkına sahip olunması hali dâhil) halinde, bu meskenlerine ait vergi oranlarını sıfıra kadar indirmeye’’ ve bu hükmün, yukarıda belirtilenlerin tek meskene hisse ile sahip olmaları halinde hisselerine ait kısım hakkında da uygulanacağının, ayrıca geliri olmadığını belgelemenin usul ve esaslarını belirlemeye de Maliye Bakanlığının yetkili olduğu hüküm altına alınmıştır.
17) Engellilerin indirimli emlak vergisi uygulamasından yararlanması kapsamındaki konuyla ilgili olarak
47 ve 57 No.lu Emlak Vergisi Kanunu Tebliğlerinde ayrıntılı açıklamalara yer verilmiştir. 57 Seri No.lu
Emlak Vergisi Kanunu Tebliğinin ‘Özürlülere Ait İndirimli Bina Vergisi Oranı (Sıfır) Uygulaması’ başlıklı üçüncü bölümünde; 47 Seri No.lu Emlâk Vergisi Kanunu Genel Tebliğine göre, özürlülerin indirimli bina vergisi oranı (sıfır) uygulamasından yararlanabilmeleri için bu durumlarını tam teşekküllü Devlet hastanesinden alınmış olan sağlık kurulu raporu ile belgelendirmeleri gerektiği, ancak, özürlü kimlik kartı sahibi mükelleflerin, özürlü kimlik kartlarını belediyede ilgili görevliye ibraz etmek ve bu Tebliğ ekinde yer alan “Tek Meskeni Olan (İntifa Hakkına Sahip olanlar Dâhil) Özürlülere Ait İndirimli Bina Vergisi
Formu” ekine özürlü kimlik kartı fotokopisini eklemek suretiyle indirimli bina vergisi oranı (sıfır)
uygulamasından yararlanabileceği, bu durumdaki mükelleflerden ayrıca tam teşekküllü Devlet
Hastanesinden alınmış sağlık kurulu raporu istenilmeyeceği, özürlü kimlik kartı sahibi olmayan mükelleflerin ise, sağlık kurulu raporunun aslını veya onaylı örneğini belediye görevlisine ibraz etmek ve bu Tebliğ ekindeki “Tek Meskeni Olan (İntifa Hakkına Sahip olanlar Dâhil) Özürlülere Ait İndirimli Bina
Vergisi Formu” ekine raporun fotokopisini eklemek suretiyle indirimli bina vergisi oranı (sıfır)
uygulamasından yararlanmasının mümkün olduğu düzenlemelerine yer verilmiştir.
18) 57 Seri No.lu Tebliğin ‘Diğer Hususlar’ başlıklı dördüncü bölümünde; indirimli bina vergisi oranı
uygulamasından yararlananların ilk başvurudan sonra özürlü kimlik kartı veya süreklilik arz eden özürler için sağlık kurulu raporu fotokopisinin her yıl yeniden verilmesi gerekmeyip, şartların taşınması halinde indirimli bina vergisi oranının uygulamasına devam edileceği, ayrıca, geçerlilik süresi içerisinde ibraz edilen sağlık kurulu raporuna istinaden ilgili belediyece gerekli işlem yapılacağı ve yeni tarihli rapor istenilmeyeceği, ‘1319 sayılı Kanunun 8’inci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan düzenlemede, engellilerin indirimli bina vergisi oranı uygulamasından yararlanabilmeleri için, engellinin herhangi bir gelirinin bulunmaması ve engel durumunun belli bir oranın üzerinde olması şartları yer almadığından, indirimli bina vergisi oranı uygulamasında, tek meskeni olan engelliler için engellinin herhangi bir gelirinin bulunup bulunmaması ile engel oranı gibi bir şart aranılmayacaktır.’ düzenlemelerine yer verilmiştir.
19) Somut olayda; başvuranın 18/07/2019 tarihinde alınmış olan engelli raporu sebebiyle 2019 ve 2020
yılları içinde ödenmiş olan emlak vergisi tutarlarının iadesi için İdareye başvurduğu, söz konusu dilekçenin işleme konulmadığı, bu nedenle 2021 yılı indirimli emlak vergisinden yararlanılamayacağı bilgisinin verildiğini iddia ettiği, İdare tarafından ise başvuranın 01/05/2020 tarihi itibariyle emekli olduğunu bildirir dilekçesine istinaden gerekli belgelerin temini neticesinde emeklilik muafiyet işlemi yapıldığı, engelli olduğunu gösterir belge veya herhangi bir rapor ibraz edilmediği ve bu yönde de herhangi bir talepte bulunulmadığı için engelli muafiyet işlemi yapılamadığı, mükellefin emekliliği 2020 yılı olduğundan takip eden 2021 yılına ait olan emlak vergi borcu emeklilik muafiyeti şartlarını taşıdığı için terkin işlemi yapılarak emeklilik indiriminden faydalandırıldığı bildirilmiştir.
20) 2021 yılı Mart ayında Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Makamı tarafından açıklanmış
olan İnsan Hakları Eylem Planında; detaylı bir mevzuat taramasıyla hak ve özgürlükler alanını genişletici değişikliklerin yanında, kamu hizmetlerinin erişilebilir, hesap verilebilir, eşit, şeffaf ve adil bir şekilde
/
sunulması da hedeflenmektedir. Böylece, insan hak ve özgürlüklerine ilişkin standartlar yükseltilecek, bunun doğal sonucu olarak demokrasinin vatandaş memnuniyeti odaklı güçlenme süreci yeni bir ivme kazanacaktır. (İnsan Hakları Eylem Planı, s.9) Kamu hizmetinin herkese eşit, tarafsız ve dürüst biçimde sunulması, bütün yönetsel faaliyetlerin temel özelliğidir. (İnsan Hakları Eylem Planı, s.14) İdarenin işlemlerine karşı yapılan başvurularda bireylere hızla ve tatmin edici cevap verilmesi, bürokrasinin azaltılması ve idareden kaynaklanan sebeplerle hukuka aykırı olan işlemin maliyetinin kişilere yüklenmemesi gerekmektedir. (İnsan Hakları Eylem Planı, s.38)
21) Anayasal bir hak arama kurumu olan ve Cumhurbaşkanlığı İnsan Hakları Eylem Planında
önemine atıf yapılan Kamu Denetçiliği Kurumumuz tarafından başvuru konusuna benzer konuda yapılan pek çok başvurunun çözüme kavuşturulması kapsamında Gelir İdaresi Başkanlığına görüş sorulmuş olup,
21.1) 2015/4788 sayılı dosya kapsamında Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından Kurumumuza sunulan
30/11/2015 tarihli ve 113617 sayılı yazısında ; “Emlak Vergisi Kanununun 8’ inci maddesinin ikinci fıkrası ile 38, 44 ve 57 seri no.lu Emlak Vergisi Kanunu Genel Tebliğleri gereğince; indirimli bina vergisi oranı (sıfır) uygulaması için gerekli şartları taşıyan mükelleflerin başvurularında, beyan ve taahhütlerinin yeterli sayılması, ancak söz konusu beyan ve taahhütlerin doğruluğunun ek belge istenilmeden Belediyelerce ilgili kurum ve kuruluşlardan teyit edilmesi gerektiği, mükelleflerin söz konusu bildirimi süresinde vermemelerinin indirimli bina vergisi oranı uygulamasına engel teşkil etmediği, bahsi geçen Kanunda emlak vergisinin geriye yönelik uygulanmayacağına ilişkin bir hüküm bulunmadığı, mükelleflerin gerekli şartları taşıdıkları tarihten itibaren, zamanaşımı süresi de göz önünde bulundurulmak suretiyle, geçmişe dönük olarak indirimli bina vergisi oranı (sıfır) uygulamasından yararlanabileceği…” belirtilmiştir.
22) İdare tarafından mükellefin emekliliği 2020 yılı olduğundan takip eden 2021 yılına ait olan emlak vergi
borcu emeklilik muafiyeti şartlarını taşıdığı için terkin işlemi yapılarak emeklilik indiriminden faydalandırıldığı, engelli olduğunu gösterir belge veya herhangi bir rapor ibraz etmediği ve bu yönde de herhangi bir talepte bulunulmadığı için engelli muafiyet işlemi yapılamadığı belirtilmiş ise de; dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerden söz konusu evrakın İdareye verilip verilmediği hususu tespit edilememiştir. Ancak engellilik durumuna ilişkin belgenin ilgili belediyelere belli bir sürede verilmesi gerektiği ya da indirimli (sıfır) bina vergisi oranı uygulamasından geriye dönük yararlanılamayacağı hususlarında ilgili mevzuatta herhangi bir düzenleme mevcut değildir. Bu nedenle, mükelleflerin söz konusu uygulamadan geçmişe dönük olarak (düzeltme zamanaşımı süresi içinde) yararlanmalarına Gelir
İdaresi Başkanlığının 21.1 no.lu paragrafta yer alan yazısında da belirtildiği üzere engel bir durum bulunmamaktadır.
23) Başvuranın sağlık kurulu raporunun tarihinin 08/08/2019 olduğu durumu dikkate alındığında;
başvuranın, 2019 yılına ilişkin emlak vergisinin 2019/Kasım ayına ait ikinci taksitini ödeyip ödememesi gerektiği hususunun değerlendirilmesi gerekmektedir. Mevzuatta, indirimli emlak vergisi uygulamasından hangi tarihten itibaren başlayacağı konusunda açık bir hüküm bulunmamaktadır.
24) Öte yandan, emlak vergisi muafiyeti konusunda Emlak Vergisi Kanunun 9 uncu
maddesinde; “vergiye tabi iken muaflık şartlarını kazanan binalardan dolayı mükellefiyet, bu olayların vuku bulduğu tarihi takip eden taksitten itibaren sona erer.” şeklinde hüküm bulunmaktadır.
Kurumumuza, emlak vergisi ikinci taksitine emlak vergisi muafiyeti uygulanması ve bu kapsamda söz konusu taksit için ödenen emlak vergisi tutarının iade edilmesi talebi kapsamında yapılan
/
(2018/8659) başvuru kapsamında; Kurumumuzca 13/12/2018 tarihli Kısmen Tavsiye Kısmen Ret
Kararı verilmiştir.
25) Söz konusu Kararda; “Ancak Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı Gelir Yönetimi Daire
Başkanlığının (II) 120150 sayı, 09.10.2017 tarih ve ‘Organize Sanayi Bölgeleri Bina Vergisi Muafiyeti’ konulu Organize Sanayi Bölgeleri Üst Kuruluşuna muhatap yazısında ‘…7033 sayılı Kanunun 10 uncu maddesi ile 1319 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin (m) fıkrasında yapılan düzenleme anılan Kanunun yayım tarihinde yürürlüğe girdiğinden bu tarihten itibaren bina vergisinden daimi olarak muaf tutulacak olan organize sanayi bölgelerinde yer alan binalardan 2017 yılı bina vergisi birinci taksitinin alınması, ikinci taksitinden başlayarak (bu taksit dâhil) bina vergisi alınmaması gerekmektedir. Öte yandan, 2017 yılına ilişkin bina vergisinin ikinci taksitinin tahsil edilmiş olması halinde, söz konusu tutarın mükelleflere ret ve iade edileceği tabiidir.’ ifadelerine yer verildiği, yine ‘Vergiye tabi iken muaflık şartlarını kazanan gayrimenkullerden dolayı mükellefiyetin bitiş tarihi hakkında’ verilen 27/12/2011 tarih ve 2370 sayılı özelgede ‘… tarihi itibari ile muafiyet şartlarını kazanmakta olup bu tarihi takip eden taksitten itibaren emlak vergisi mükellefiyetiniz sona ermekte ve … ikinci taksitinin Kurumunuzca ödenmemesi gerekmektedir.” ifadelerine yer verildiği, ‘Vergiye tabi iken muaflık şartlarını kazanan binalardan dolayı mükellefiyet, bu olayların vuku bulduğu tarihi takip eden taksitten itibaren sona erer.’
hükmünün Gelir İdaresi Başkanlığı ve yargı organlarınca (Bakınız: Danıştay 9 uncu Dairesinin Esas:
1988/3345 tarihli kararı) aynı şekilde yorumlandığı, gerçekten de vergiye tabi iken muaflık şartının gerçekleşmesi ile muaf hale gelen taşınmazın yasal düzenlemenin yürürlüğe girmesi ile birlikte muaflık şartını kazanması gerektiği hususları tespit edilmiştir.” açıklamalarına yer verilmiştir.
26) Her ne kadar muafiyet uygulaması ve indirimli vergi uygulaması farklı uygulamalar olsa da;
indirimli emlak vergisi uygulamasından hangi tarihten itibaren başlayacağı konusunda mevzuatta açık bir hüküm bulunmadığı durumu dikkate alındığında, mükelleflerin, emlak vergisi muafiyetinden olayın meydana geldiği tarihi takip eden taksitten itibaren faydalanırken, indirimli emlak vergisi uygulamasından şartların oluştuğu tarihi takip eden ilk taksitten itibaren faydalanmaması durumunun hakkaniyete aykırı olacağı değerlendirilmiştir.
27) Bu kapsamda; başvuranın sağlık kurulu raporunun tarihinin 08/08/2019 olduğu hususu dikkate
alındığında; başvuranın, bu sağlık raporunun tarihinden sonraki ilk emlak vergisi taksitinden itibaren (2019 yılına ilişkin emlak vergisinin 2019/Kasım ayına ait ikinci taksitinden) engellilik nedeniyle indirimli emlak vergisi uygulamasından faydalanabileceği değerlendirilmiştir. Ancak ilgili belediye tarafından, başvuranın
2021 yılı itibariyle başvuranın indirimli emlak vergisi uygulamasından faydalandırıldığı ve 2021 ilişkin
emlak vergisi tutarlarının terkin edildiği hususları beyan edildiğinden, mevcut durumda başvuranın ödemiş olduğu emlak vergilerinden 2019/Kasım taksiti ve 2020 yılının iki taksitine ilişkin tutarlarının terkini mümkün olduğundan, bu dönemlere ilişkin olarak (2019/Kasım taksiti ve 2020 yılının her iki taksiti için)
ödemiş olduğu emlak vergisi tutarlarının başvurana iadesinin yapılabileceği sonucuna varılmıştır.
28) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte
değerlendirildiğinde; başvuranın, engellilik raporu tarihinden sonraki dönemlere ilişkin olarak (2019/Kasım taksiti ve 2020 yılının her iki taksiti için) ödemiş olduğu emlak vergisi tutarlarının iadesi talebinin reddi işleminin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
29) İyi yönetim ilkelerine, 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “İyi
Yönetim İlkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvuruya ilişkin bilgi ve belgelerin Kurumumuza gönderildiği; İdarenin
“makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak “kanunlara uygunluk”, “kararların gerekçeli olması” ve “karara karşı başvuru yolları ve sürelerinin gösterilmesi” ilkelerine uygun davranmadığı anlaşılmış olup, dolayısıyla idareden bundan böyle bu ilkelere de uygun hareket etmesi önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
30) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu
Kararın idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup ilgili İdarenin işlemine karşı İstanbul Vergi Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Başvuranın engellilik raporu tarihinden sonraki dönemlere ilişkin olarak ödemiş olduğu emlak vergisi tutarlarının başvurana iade edilmesi için yeniden işlem tesis edilmesi hususunda ESENLER BELEDİYE
BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve ESENLER BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğine;
6328 sayılı Kanunun 20’inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, ESENLER BELEDİYE
BAŞKANLIĞI tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/