|
ÖZET: Başvuru, İstanbul Küçükçekmece ilçesindeki Cumhuriyet Mahallesi, 2’nci Lale Sokak üzerindeki kaldırımlara araç parkını engelleyecek mantar blok/taş yapılması talebiyle ilgili olarak yapılmıştır. Şikâyetçi, kaldırımlarda yürümekte zorluk yaşadığını ve belediyenin kat maliklerinden imza alması gerektiğini ifade ederek, bu sorunun çözülmesini istemiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruyu inceleyerek, ilgili idareden bilgi talep etmiş ve yapılan teknik inceleme sonucunda, kaldırımların standartlara uygun olduğu belirtilmiştir.
Küçükçekmece Belediyesi, yapılan incelemede, kaldırımların mevcut durumunun uygun olduğunu ve mantar blok/taş yapılmasına gerek olmadığını ifade etmiştir. Ayrıca, başvuruya konu olan alandaki kaldırımların dar olması nedeniyle, eklemelerin daha fazla olumsuzluğa yol açabileceği değerlendirilmiştir. Şikâyetçinin iddiaları ve idarenin açıklamaları doğrultusunda, başvurunun reddine karar verilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın taleplerinin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığını belirterek, iyi yönetim ilkeleri çerçevesinde idarenin daha şeffaf ve detaylı yanıtlar vermesi gerektiğini vurgulamıştır. Başvurunun reddi, ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda gerçekleştirilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/17438-S.21.27922
BAŞVURU NO : 2021/11232
KARAR TARİHİ : 10/12/2021
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : KÜÇÜKÇEKMECE BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Şikâyetçinin, kaldırıma mantar blok/taş yapılarak araç çıkışının engellenmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 23/06/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza başvuruda bulunan ( ) özetle, İstanbul ili, Küçükçekmece
ilçesi, Cumhuriyet Mahallesi, 2’nci Lale Sokak üzerindeki kaldırımlara araç parklarını engelleyecek mantar blok/taş yapılması gerektiği, kaldırımlarda yürüyemedikleri, belediye tarafından tüm kat maliklerinden imza alınması gerektiğinin bildirildiği iddia ve ifade edilerek söz konusu soruna çözüm bulunarak kaldırımlara araç park edilmesinin önüne geçilmesi talep edilmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kamu Denetçiliği Kurumumuzca verilecek karara esas olmak üzere başvuru belgesinde yer alan
iddiaların doğruluğunun tespiti ve eğer mümkünse ilgili idare ile başvurucu arasında muhtemel bir dostane çözümün tesisi amacı ile 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma gerçekleştirilmiştir. 6328 sayılı Kanunun “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 18’inci maddesi hükmü uyarınca 26/07/2021 tarihli ve sayılı yazımız ile Küçükçekmece Belediye
Başkanlığından bilgi ve belge talep edilmiş olup, ilgili İdarenin 23/08/2021 tarihli ve sayılı cevabi yazısında özetle;
2.1) İstanbul ili, Küçükçekmece ilçesi, Cumhuriyet Mahallesi, 2’nci Lale Sokakta yer alan kaldırımlara
mantar blok/ taş yapılması talebi hususunda İdarenin teknik elemanlarınca inceleme yapıldığı, söz konusu incelemede; tretuvar kotunun standartlara uygun olduğu, bu nedenle sınır elemanı yapımına ihtiyaç olmadığı ifadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, Bilgi Edinme ve Kamu Denetçisine
Başvurma Hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” ,
4) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi”
başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
4.1)Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun Uygulanmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliği’nin “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde; “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır.”,
5) 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun “İl ve İlçe Trafik Komisyonları”
başlıklı 12’inci maddesinde, ‘‘İl ve İlçe Trafik Komisyonlarının kuruluşu ile görev ve yetkileri: …( b )
bendinde Görev ve Yetkiler:
1. İl sınırları içinde mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almak, 2. Trafiğin düzenli bir şekilde akımını sağlamak bakımından alt yapı hizmetleri ile ilgili tedbirleri almak, trafikle ilgili sorunları çözümlemek, bütün ülkeyi ilgilendiren Trafik Güvenliği Yüksek Kurulunun müdahalesini gerektiren hususları İçişleri Bakanlığına iletmek.
3. Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek,’’,
6) 03/07/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanununun “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinin
birinci fıkrasında, “ Belediye: Belde sakinlerinin mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulan ve karar organı seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan, idarî ve malî özerkliğe sahip kamu tüzel kişisini,’’ ikinci fıkrasında, “Belediyenin organları: Belediye meclisini, belediye encümenini ve belediye başkanını,”; ifade eder. ,
6.1) ” Belediyenin Görev ve Sorumlulukları ” başlıklı 14’üncü maddesinin birinci fıkrasının (a)
bendinde, “İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans; şehir içi trafik; defin ve mezarlıklar; ağaçlandırma, park ve yeşil alanlar; konut; kültür ve sanat, turizm ve tanıtım, gençlik ve spor orta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları (Bu Kanunun 75 inci maddesinin son fıkrası, belediyeler, il özel idareleri, bağlı kuruluşları ve bunların üyesi oldukları birlikler ile ortağı oldukları Sayıştay denetimine tabi şirketler tarafından, orta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları ile Devlete ait her derecedeki okul binalarının yapım, bakım ve onarımı ile tefrişinde uygulanmaz.); sosyal hizmet ve yardım, nikâh, meslek ve beceri kazandırma; ekonomi ve ticaretin geliştirilmesi hizmetlerini yapar veya yaptırır… ”,
6.2) “Belediyenin Yetkileri ve İmtiyazları ” başlıklı 15’inci maddesinin birinci fıkrasının (p)
bendinde, “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları şunlardır: ‘‘ Kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği
trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek.”,
7) 18/07/1997 tarihli ve 23053 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Karayolları Trafik Yönetmeliğinin
“Belediyelerin Görev ve Yetkileri” başlıklı 16’ıncı maddesinin birinci fıkrasında, “Belediye trafik hizmet birimlerinin görev, yetki ve sorumlulukları aşağıda gösterilmiştir. Yapım ve bakımından sorumlu olduğu karayollarında; a) Yolun yapısını, trafik düzeni ve güvenliğini sağlayacak durumda bulundurmak, b) Yol ve kavşak düzenlemeleri yapmak, c) Trafiği düzenleme amacı ile, 1) Trafik işaret levhaları, 2) Işıklı ve sesli trafik işaretleri, 3) Yer işaretlemeleri, Temin ve tesis etmek, bunların devamlılığını ve işlerliğini sağlamak,’’, ( ı ) bendinde; Yaya ve taşıt yollarında yayaların ve araçların hareketlerini zorlaştıran ve trafiği tehlikeye düşüren, motorlu araçlar dışındaki her türlü engeli ortadan kaldırmak, trafik için tehlike teşkil eden ancak, kaldırılması mümkün olmayan engelleri gece veya gündüze göre kolayca görülebilecek şekilde işaretlemek,’’,
8) 11/04/2007 tarihli ve 26490 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Belediye Zabıta Yönetmeliğinin
“Yetkileri” başlıklı 11’inci maddesinin birinci fıkrasının ( e ) bendinde, “Belediye zabıtası; kanun, tüzük, yönetmeliklerin ve yetkili belediye organlarının yüklediği görevleri yerine getirebilmek için belediye sınırları içinde; taşıtların durmak, duraklamak ya da park etmek suretiyle yolları, herkesin gelip geçmesine mahsus yerleri ve yaya kaldırımlarını işgallerini önler,’’ düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9) Kamu Denetçisi tarafından; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve
tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek; söz konusu dosya hakkında hazırlanan Ret Karar Önerisi
Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10) Şikâyetçi tarafından iş bu Kararın “I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ” başlıklı bölümünde
ifade edildiği üzere, sokaklarında bulunan kaldırımlara araç parklarını engelleyecek mantar blok/taş yapılması talep edilmektedir.
11) Yaya kaldırımları, cadde ve sokakların ayrılmaz bir parçası olup, kent insanının altyapı, sosyo-kültürel,
rekreasyonel, ticari vb. pek çok gereksinimleri temelinde yaya erişimi sağlayan vazgeçilmez mekanlardır (Bknz. Ege Üni. Ziraat Fak. Der. 2006, 43(2), s.122). Yaşanabilir bir kentin standartlarını belirleyen Avrupa
Kentsel Şart’ında yer alan ilkelerden biri, ‘ulaşım ve dolaşım ilkesi’dir ve bu kapsamda sokağın sosyal bir arena olarak algılanması düzenlenmiştir. Sokağın yaşanabilir sosyal bir mekan olarak kaybı, kentte güvensizliğin artması ve kentsel bozulmayı da beraberinde getirmektedir. Yaya yoluna araba park edilmesi suretiyle söz konusu alanın kullanımını engelleyecek uygulamaların olması yaya erişimini olumsuz etkilemekte, sokakların kullanımını kısıtlamakta veya güçleştirmektedir. Bu nedenle yaşanabilir bir kent için yaya kullanımını engelleyecek uygulamalara son verilmesi ve gerekli denetimlerin yapılması önem arz etmektedir.
12) 5393 sayılı Belediye Kanunun 14’üncü maddesinde, Belediyelerin görev ve sorumlulukların
belirlendiği, söz konusu maddenin birinci fıkrasının ( a ) bendinde, ‘‘ Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla; İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans;
şehir içi trafik; defin ve mezarlıklar; ağaçlandırma, park ve yeşil alanlar; konut; kültür ve sanat, turizm ve tanıtım, gençlik ve spor orta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları (Bu Kanunun 75 inci maddesinin son fıkrası, belediyeler, il özel idareleri, bağlı kuruluşları ve bunların üyesi oldukları birlikler ile ortağı oldukları Sayıştay denetimine tabi şirketler tarafından, orta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları ile Devlete ait her derecedeki okul binalarının yapım, bakım ve onarımı ile tefrişinde uygulanmaz.); sosyal hizmet ve yardım, nikâh, meslek ve beceri kazandırma; ekonomi ve ticaretin geliştirilmesi hizmetlerini yapar veya yaptırır…’’ hükmü ve söz konusu Kanunun 15’nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, Belediyenin yetkilerinin ve imtiyazlarının kapsamının belirtildiği, belde sakinlerinin mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla her türlü faaliyet ve girişimde bulunacağı hükümlerine yer verilmiştir.
13) Başvuru konusu somut olayda, şikâyetçi tarafından İstanbul ili, Küçükçekmece ilçesi, Cumhuriyet
Mahallesi, 2’nci Lale Sokak üzerindeki kaldırımlara araç parklarını engelleyecek mantar blok/taş yapılmasının talep edildiği ilk başvurusuna Kurumumuzca Gönderme Kararı verildiği, Belediye Başkanlığı tarafından tarafına bilgi verilmediği iddiası ve şikâyetinin devam ettiği gerekçesiyle yapılan ikinci başvurusuna istinaden Kurumumuzca idareden bilgi ve belge talep edildiği, İdare tarafından teknik elemanlarınca inceleme yapıldığı, söz konusu incelemede; tretuvar kotunun standartlara uygun olduğu, bu nedenle sınır elemanı yapımına ihtiyaç olmadığı, bilgisi verildiği, ayrıca Kurumumuzca İdarenin ek sunduğu belgelerde yer alan ve aşağıda ekli olan fotoğrafın şikâyetçinin bahse konu adresine ait olup/olmadığını teyit etmek için söz konusu fotoğraf 22/11/2021 tarihinde mail aracılığıyla şikâyetçiye iletilmiş ve söz konusu fotoğrafta yer alan sokak görünümünün doğru olduğu bilgisi verildiği tespit edilmiştir.
14) Kaldırım veya tretuvar, sokaklarda ve caddelerde yayaların rahat ve güvenli hareket etmesi için ayrılmış
yol, özellikle trafik eğitim terminolojisinde yaya yolu kavramı kaldırım anlamında kullanılmaktadır.
Kaldırımlar genellikle taş yığınlarından ve araç yolundan yüksek şekilde inşa edilmektedir. Karayolları
Trafik Kanunu, Karayolları Trafik Yönetmeliği başta olmak üzere birçok düzenlemede yaya yolu(kaldırım)
ifadesi kullanılmıştır. Karayollarında trafik düzeninin sağlanması ve trafik güvenliğini ilgilendiren hususlarda alınacak tedbirler ile ilgili olarak, Karayolları Trafik Yönetmeliğinde düzenlenmesi işaret edilen ve gerekli görülen diğer hükümler ve bunların uygulanmasına ait esas ve usuller belirlenmiştir. Söz konusu yönetmeliğin beşinci bölümünde Belediye Başkanlıkları, Karayolları Trafik Kanunu, bu yönetmelikle ve
kanuna dayanılarak çıkarılan diğer yönetmeliklerle verilen görevleri kurdukları belediye trafik hizmetleri birimleri aracılığıyla yürütüleceği ve belediyelerin trafik hizmetleri birimlerinin görev ve yetkileri belirlenmiştir. Belediye Zabıta Yönetmeliğinin 11’nci maddesinde ise Belediye zabıtasının kanun, tüzük, yönetmeliklerin ve yetkili belediye organlarının yüklediği görevleri yerine getirebilmek için belediye sınırları içinde taşıtların durmak, duraklamak ya da park etmek suretiyle yolları, herkesin gelip geçmesine mahsus yerleri ve yaya kaldırımlarını işgallerini önleyeceğine hükmedilmiş ancak, somut olayda yukarıda yer alan fotoğrafta araç parklarının kaldırımı işgal ettiğine dair bir tespit yapılamamıştır.
Şikâyetçiden doğru olduğuna dair teyit alınan fotoğraftaki kaldırımın araçların park etmesine imkân verecek genişlikte olmadığı, söz konusu alandaki zaten dar olan kaldırıma mantar ya da blok konması durumunda, kaldırımın daha da daralacağı görülmektedir. Bu durumun, başvuru dilekçesinde ifade edilen yaşlılar ve engelliler için daha fazla olumsuzluğa sebebiyet verebileceği değerlendirilmiştir. Ayrıca fiili olarak kaldırıma park eden araçlar varsa, bu araçlar hakkında cezai işlem tesisi için ilgili mercilere şikâyette bulunulabileceği tabidir.
15) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, şikâyetçinin iddiaları, idarenin konu ile ilgili
açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; 5393 sayılı Belediye
Kanunu uyarınca, belediyelerin, görev ve sorumlulukları ile yetkileri ve imtiyazları kapsamında belde sakinlerinin mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla her türlü faaliyette bulunabileceği, ilgili Belediyenin, şikâyete konu alanda bu kapsamda incelemede bulunduğu ve tretuvar kotunun standartlara uygun olduğu tespitini yaptığı, söz konusu alana ait Kurumumuza sunulan fotoğraftan ilgili yerdeki araçların kaldırıma park yaptığına ilişkin bir tespit yapılamaması, dar olan bir kaldırıma mantar/blok konulması halinde kaldırımın daha da daralacağı ve bu durumun yaşlılar ve engelliler için daha fazla olumsuzluğa sebebiyet verebileceği hususları dikkate alındığında, kaldırıma mantar blok/taş yapılması talebinin reddi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
16) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde ‘kanunlara uygunluk’, ‘makul sürede karar verme’, ‘hesap verilebilirlik’, ‘şeffaflık’, ‘kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi’ ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin, şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması ve yazılara daha ayrıntılı cevap verilmesi önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret
Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup idarenin işlemine karşı İstanbul İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre; BAŞVURUNUN
REDDİNE,
Kararın BAŞVURANA ve KÜÇÜKÇEKMECE BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi