|
ÖZET: Başvuru, Beykoz Yalıköy’deki otopark alanının İSPARK aracılığıyla ücretlendirilmemesi ve kamyon kooperatifine tahsis edilen yerin iptal edilmesi talebi üzerine yapılmıştır. Başvuran, daha önce ücretsiz olarak kullandıkları bu alanın, İSPARK tarafından işgal edildiğini ve kooperatifin de girişleri engellediğini belirtmektedir. İlgili idare, başvuruya yanıtında, otopark işletmeciliği yetkisinin İSPARK’a verildiğini ve alanın kamu yararına hizmet ettiğini ifade etmiştir. Ayrıca, pazar günlerinde otoparkın halka ücretsiz olarak sunulduğu belirtilmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruyu değerlendirirken, idarenin açıklamalarını ve ilgili mevzuatı göz önünde bulundurarak, başvurunun kısmen kabulü ve kısmen reddi yönünde bir karar önerisi hazırlamıştır. İSPARK’ın otopark alanını işletme yetkisi bulunduğu, ancak kamyon kooperatifine tahsis edilen yerin, Ulaşım ve Trafik Düzenleme Komisyonu kararına aykırı olduğu tespit edilmiştir. Bu nedenle, kooperatifin tahsisinin iptal edilmesi gerektiği önerilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın İSPARK aracılığıyla para toplanmaması talebi reddedilirken, kamyon kooperatifine tahsis edilen yerin iptali için İstanbul Büyükşehir Belediyesi’ne tavsiyede bulunulmuştur. İdarenin, başvuruya ilişkin işlemlerini 30 gün içinde bildirmesi gerekmektedir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/2032-S.22.3069
BAŞVURU NO : 2021/14013
KARAR TARİHİ : 14/02/2022
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Şikayetçinin Beykoz Yalıköy mevkiinde bulunan otopark alanından
İSPARK kanalı ile para toplanmaması ve kamyon kooperatifine tahsis edilen yerin tahsisinin iptal edilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 19/08/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza kaydıyla yapılan başvuruda, başvuran özetle, “ 2021/8464 nolu başvurusu hakkında Gönderme K ar arı veril diği ni, ancak sorunun çözül mediği ni, İSPARK büfeleri ile giriş ücretinin yazıl ı olduğu tabelalar ın yerinde olduğunu, Pazar alanı nın ana caddeye bakan kısmın daki park a lanı nı
İSPARK’ın işgal ett iği ni, diğer taraf ındaki park alanı nı da kamyoncu kooperatifinin işgal etti ğini , belediyenin İSPARK’ın b ulunduğu mekânın diğer taraf ındaki araç park yerini, bir kamyoncu kooperatifine sembolik ücretle devr ett iği ni, Kooperatif görevlilerinin pazar alanı na girecek kişi leri geri ç evir diği ni, alana iki yerden giri ş b ırakıldı ğını , bir taraftan İSPARK’ın parayla gir iş yaptı rdığı nı, diğer taraftan kooperatifin giri ş yaptırmadığı nı, Cumartesi günü haricinde pazarı n bulunduğu alana park etmek ist ediği nde belediye taşı nabil ir bariyer koyduğu için pazar yerine giri şin engellen diği ni, Beykoz h alkının yıl lardı r ücretsiz kull andığı Y alı köy park alanı nın sosyal devlet ilkesine ay kırı , emeksiz ve haksız kazanç, sebepsiz zenginl eşm e gibi amaç veya sonuçlar içerebilecek biçimde kamu kurumu olan belediyece ücretlendirilmemesi ger e kti ğini ” ifade ve iddia ederek ilgili idarenin ilgili alandan İSPARK kanalı ile para topl anmamasını ve kamyon kooperatifine tahsis edilen yerin iptal etmesini ” talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzca, verilecek karara esas olmak üzere başvuru belgesinde yer alan iddiaların doğruluğunun tespiti ve eğer mümkünse ilgili idare ile başvurucu arasında muhtemel bir dostane çözümün tesisi amacı ile
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma
gerçekleştirilmiştir. 6328 sayılı Kanunun “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 18 inci maddesi hükmü
uyarınca 17/12/2021 tarih ve sayılı yazı ile İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığından bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur.
3. İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığından alınan 04/01/2022 tarih ve – – sayılı cevabi yazı ekinde gönderilen İSPARK İstanbul Otopark İşletmeleri Tic. A.Ş.’nin 30/12/2021 tarihli ve sayılı yazısında özetle; 3.1. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun 7/f bendinde “durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek”
Büyükşehir Belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları arasında sayıldığı, Büyükşehir Belediyesi
Meclisi’nin 13.12.2018 tarih ve 1935 sayılı Kararı ile, İstanbul genelinde İBB’nin hüküm ve tasarrufun altındaki alanlarda otopark işletmeciliği yetkisinin 5 yıl süre ile İSPARK İstanbul Otopark İşletmeleri Tic.
A.Ş.’ye verildiği,
3.2. Başvuruya konu İstanbul Büyükşehir Belediyesi mülkiyetindeki Beykoz İlçesi Yalıköy Mahallesi
Ada, Parsel üzerinde kamu malı sahanın 25/02/2021 tarihli ve – sayılı karar ile açık otopark olarak düzenlenmesine karar verilmiş olup anılan yerin 25/03/2021 tarihinde şirket tarafından işletilmek üzere teslim edildiği, İSPARK’ın, Belediye İktisadi Teşebbüsü niteliğini haiz olması sebebiyle kâr elde etme amacı dışında kamuya gelir sağlama fonksiyonu da bulunduğundan işletme yetkisinde verimlilik ilkesini göz önüne alarak kamu mallarından en iyi yararlanmayı sağlayabilecek perspektifle hareket ettiği,
3.3. Kamu malı niteliğindeki otoparkları, tahsis amacına aykırı olmadan, genel yararlanmayı tehlikeye düşürmeden lokasyonların yoğunluğunu da göz önüne alarak kamuya en yararlı şekilde işletebilmek için yasal işletme faaliyeti esnasında özel hukuk kaynaklı sözleşmeler akdedebildiği, alanı değerlendirme kapsamında hali hazırda alanı kullanmakta olan S.S. Beykoz Karayolu Yük Taşımacılığı Kooperatifi ile irtibata geçilmiş olup görüşmeler neticesinde S.S. Beykoz Karayolu Yük Taşımacılığı Kooperatifi ile şirket arasında abonelik sözleşmesi akdedildiği, İSPARK’ın abonelik ücretleriyle alakalı yetkili olan bir komisyonu bulunduğu ve fiyat tarifesinin komisyon marifetiyle ve kriterler çerçevesinde belirlendiği, aynı zamanda alanda İSPARK İstanbul Otopark İşletmeleri Tic. A.Ş.’nin işletmecilik faaliyeti ile alanı açık otopark olarak da işlettiği, bahse konu alan haftanın bir günü ise kamu yararı gözetilerek pazarcıların kullanımına bırakıldığı, pazar kurulan günlerde otoparkta ve S.S.Beykoz Karayolu Yük Taşımacılığı
Kooperatifi’nin aboneliğinin olduğu alanda Pazar esnafına ve halka ücretsiz parklanma ve kullanım hizmeti verildiği, konuyla ilgili olarak İSPARK’a başvuruda bulunulmadığı açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 4.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler.”
,
4.2. “Mahalli idareler” başlıklı 127’nci maddesinde; “Mahalli idareler; il, belediye veya köy halkının mahalli müşterek ihtiyaçlarını karşılamak üzere kuruluş esasları kanunla belirtilen ve karar organları, gene kanunda gösterilen, seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan kamu tüzelkişileridir.”,
5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 5.1. “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” ,
5.2. “İnceleme ve araştırma başlıklı 20’nci maddesinin birinci fıkrasında, “Kurum, inceleme ve araştırmasını başvuru tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır.”,
6. 5393 sayılı Belediye Kanununun 6.1. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde, “a) Belediye: Belde sakinlerinin mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulan ve karar organı seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan, idarî ve malî özerkliğe sahip kamu tüzel kişisini,… ifade eder.”,
6.2. “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14’üncü maddesinde; “Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla; a) İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans; şehir içi trafik; defin ve mezarlıklar; ağaçlandırma, park ve yeşil alanlar; konut; kültür ve sanat, turizm ve tanıtım, gençlik ve spor orta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları (Bu Kanunun 75 inci maddesinin son fıkrası, belediyeler, il özel idareleri, bağlı kuruluşları ve bunların üyesi oldukları birlikler ile ortağı oldukları Sayıştay denetimine tabi şirketler tarafından, orta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları ile Devlete ait her derecedeki okul binalarının yapım, bakım ve onarımı ile tefrişinde uygulanmaz.); sosyal hizmet ve yardım, nikâh, meslek ve beceri kazandırma; ekonomi ve ticaretin geliştirilmesi hizmetlerini yapar veya yaptırır. … Belediyenin görev, sorumluluk ve yetki alanı belediye sınırlarını kapsar…”,
6.3. “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15’inci maddesinde; “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları şunlardır: b) Kanunların belediyeye verdiği yetki çerçevesinde yönetmelik çıkarmak, belediye yasakları koymak ve uygulamak, kanunlarda belirtilen cezaları vermek. c) Gerçek ve tüzel kişilerin faaliyetleri ile ilgili olarak kanunlarda belirtilen izin veya ruhsatı vermek… p) Kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek. … ”,
7. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun
7.1. “Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 7’nci maddesinde; “Büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları şunlardır: … f) Büyükşehir ulaşı m ana plânı nı yapmak veya yaptı rmak ve uygulamak ; ulaşı m ve toplu taşı ma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağl amak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işl eti len her türlü servis ve toplu taşı ma araçları ile taksi sayıl arını , bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhl arını beli rlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işl etm ek, işl ettirm ek
veya kiraya verm ek; kan u n ların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerekti rdiği bütün işl eri yürütmek. l) Yolcu ve yük terminalleri, kapalı ve açık otoparklar yapmak, yaptı rm ak, işl etm ek, işl etti rm ek veya ruhsat vermek.’’
7.2. “Ulaşım Hizmetleri” başlıklı 9’uncu maddesinin birinci fıkrasında, “ (Değişik birinci fıkra:
12/11/2012-6360/8 mad.) Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerindeki her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile, Türkiye
Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım
Koordinasyon Merkezi kurulur. İlçe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım Koordinasyon Merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili üye olarak belirlenmeyen ulaşım sektörü ile ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ihtisas meslek odalarının temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır.”, ikinci fıkrasında, “Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dâhilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır.”, üçüncü fıkrasında, “Ulaşım koordinasyon merkezi kararları, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe girer.”, dördüncü fıkrasında, “Ulaşım koordinasyon merkezi tarafından toplu taşıma ile ilgili alınan kararlar, belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcıdır.’’,
7.3. Ş irket ku ru lması ” başl ıklı 26 ncı maddesinde, “(Değişik: 29/3/2011-6215/21 md.) Büyükşehir belediyesi kendisine verilen görev ve hizmet alanlarında, ilgili mevzuatta belirtilen usullere göre sermaye şirketleri kurabilir. Genel sekreter ile belediye ve bağlı kuruluşlarında yöneticilik sıfatını haiz personel bu şirketlerin yönetim ve denetim kurullarında görev alabilirler. Büyükşehir belediyesi, mülkiyeti veya tasarrufundaki hafriyat sahalarını, toplu ulaşım hizmetlerini, sosyal tesisler, büfe, otopark ve çay bahçelerini işletebilir; ya da bu yerlerin belediye veya bağlı kuruluşlarının % 50’sinden fazlasına ortak olduğu şirketler ile bu şirketlerin % 50’sinden fazlasına ortak olduğu şirketlere, 8/9/1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerine tabi olmaksızın belediye meclisince belirlenecek süre ve bedelle işletilmesini devredebilir. (Ek cümle: 12/11/2012-6360/10 md.) Ancak, bu yerlerin belediye şirketlerince üçüncü kişilere devri 2886 sayılı Kanun hükümlerine tabidir.
8. 13/10/1983 tarih ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun “İl ve İlçe Trafik Komisyonları” başlıklı 12’inci maddesinde, ‘‘İl ve İl çe Trafik K omisyonlar ını n kurul uşu ile görev ve yetkileri: …( b )
bendinde Görev ve Yetkiler:
1. İl sını rlar ı içinde mahalli ihtiyaç ve şart lara göre trafik düzeni ve güv enli ğini sağl amak amacıyla gerekli tedbirleri almak, 2. T rafi ğin düzenli bir şekil de akımını sağl amak b akımından alt yapı hizmetleri ile ilgili tedbirleri almak, trafikle ilgili sorunları çözümlemek, bütün ülkeyi ilgilendiren Trafik Güvenli ği Yüksek Kurulunun müdahalesini gerektiren hususl arı İçişl eri Bakanlı ğına iletmek.
3. Karayolu taşı macıl ığı na ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve gü venli ği yönünden belediye sını rlar ı içinde ticari amaçla çalı ştı rıl acak yolcu ve yük taşı tl arı ile motorsuz taşı tl arın çalı şma şekil ve şart ları , çalı ştı rılabil eceği yerler ile güz er gâhlar ını tespit etmek ve sayıl arını beli rlemek,’’,
9. 15/06/2006 tarihli ve 26199 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Büyükşehir Belediyeleri
Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliğinin ” Görev ve Yetkileri” başlıklı 18’inci maddesinde, “UKOME, büyükşehir içindeki kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesini sağlamak üzere; ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularında
üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma ve ilgili mevzuattaki usulüne göre gereken tesisleri kurma, kurdurma ve işletme hak ve yetkilerine haizdir. Bu amaçla; a) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, mevzuatla yetkili kılındığı durumlarda mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almakla, b) Büyükşehir belediye ve mücavir alan sınırları içinde nazım plan çerçevesinde, arazi kullanım ve ulaşım planlama çalışmalarıyla büyükşehir ulaşım planını yapmak, yaptırmak, uygulamak ve uygulatmak için gereken karar ve tedbirleri almakla, c) Trafiğin düzenli bir şekilde akımını sağlamak bakımından alt yapı hizmetleri ile ilgili tedbirleri almak, trafikle ilgili sorunları çözümlemek, trafikle ilgili olarak ülkeyi ilgilendiren veya mevzuat değişikliği gerektiren hususları İçişleri (Ek ibare: RG-23/5/2019-30782) ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığına iletmekle, ç) Kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; otobüs, taksi, dolmuş ve servis durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek, gerçek ve tüzel kişiler ile resmi ve özel kurum ve kuruluşlara ait otopark olmaya müsait boş alan, arazi ve arsaları geçici otopark yeri olarak ilan etmek ve bunların sahiplerine veya üçüncü şahıslara işletilmesi için izin vermek, izin verilen otoparklar ile karayolu üzerindeki diğer park yerlerinde (Değişik ibare: RG-25/4/2014-28982) engelliler için işaretlerle belirlenmiş bölümler ayrılmasını sağlamakla, d) Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini tespit etmek, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara izin ve çalışma ruhsatı vermekle, e) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, ulaşım, toplu taşıma ve trafik mevzuatının büyükşehir belediyesine verdiği yetki doğrultusunda uygulamaya yönelik yönlendirici karar almak ve görüş oluşturmakla,… görev ve yetkilidir.’’,
10. 22/02/2018 Tarihli ve 30340 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Otopark Yönetmeliğinin 10.1. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde, “(1) Bu Yönetmelikte geçen; a) Açık otopark: Tabii veya tesviye edilmiş zemin üzerine yapılan, zemini su geçirimli malzeme ile kaplanan, üzeri fotovoltaik paneller de içerebilen sundurma benzeri yapılar ile kapatılabilen araç park yerlerini ve otopark hizmetinin yürütülebilmesi için zorunlu olan 1 katı ve 6 m2’yi geçmeyen yönetim/güvenlik birimini içeren otoparkları,… e) Bölge otoparkları ve genel otoparklar: Bir şehir veya bölgenin mevcut ve gelecekteki şartları ile ihtiyaçları göz önünde bulundurularak imar planları ile düzenlenen ihtiyaca göre açık, kapalı ya da katlı olarak belediyeler veya diğer kamu kuruluşları ve özel kişiler tarafından yapılan ve işletilen otoparkları, … ifade eder.”,
10.2. “Bölge ve genel otoparkların düzenlenme esasları” başlıklı 6’nci maddesinde; “(1) Bölge otoparkları ve genel otoparklar, imar planlarında bu kullanımlara ayrılan yerlerde ve plan esaslarına uygun olarak yer üstünde veya altında açık, kapalı veya çok katlı olarak gerektiğinde mekanik sistemler de kullanılarak yapılır. (3) Valilik veya belediyeler tarafından yaptırılan bölge ve genel otoparkların denetim, bakım, onarım ve işletilmesi valilik veya belediyelere aittir. Bu hizmetler için alınacak ücret valilik veya belediyelerce tespit edilir. Bölge ve genel otoparkların yapımı, bakımı, onarımı ve işletilmesi üçüncü şahıslara verilebilir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
11. Başvuranın iddia ve talepleri, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvurunun kısmen kabulü ile kısmen reddi yönünde hazırlanan “Kısmen
Tavsiye Kısmen Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 12. Başvuran özetle, bölge sakinleri olarak daha önceden ücretsiz otopark olarak yararlandıkları alan için
İSPARK tarafından ücret alınmamasını ve kamyon kooperatifine tahsis edilen yerin kamunun ücretsiz kullanımına açılmasını talep etmektedir.
13. Konu ile ilgili olarak, şikayetçinin 21/04/2021 tarihli ve 2021/8464 Başvuru No.lu başvurusu hakkında 09/06/2021 tarihli Gönderme Kararı verildiği, Gönderme Kararı üzerine idare tarafından olumsuz cevap verildiğinden yeniden Kurumumuza başvuru yapıldığı tespit edilmiştir.
14. Ülkemizde kentlerin gelişmesi ve yoğunlaşan nüfus dolayısıyla ulaşıma dair taleplerin artması durumu ile karşılaşılmaktadır. Bu kapsamda yürürlükte bulunan çeşitli kanun ve yönetmeliklerle yerel yönetimlere kent içi sürdürülebilir ve dengeli ulaşımın sağlanması ile ulaşımın sağlıklı bir şekilde işletilebilmesi için ulaşım hizmetlerinin sunulmasında önemli görev ve sorumluluklar yüklenmiştir.
15. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun 7’nci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinde; “Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek.’’; l bendinde, “Yolcu ve yük terminalleri, kapalı ve açık otoparklar yapmak, yaptırmak, işletmek, işlettirmek veya ruhsat vermek.’’ Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları arasında sayılmaktadır.
16. Kamu hizmetlerini yürütmekle yetkili ve yükümlü olan idareye kamu kudretinden kaynaklanan bir takım üstünlük ve ayrıcalıklar tanınmıştır. Bu üstünlük ve ayrıcalıklarla donanmış ve kamu hizmetini yürütmek için birtakım kararlar almak ve işlemler yapmak durumunda olan idare, özel hukuk ilişki ve işlemleri dışında, kamu tüzel kişiliğine sahip olma ve mevzuat tarafından açıkça yetkilendirilmesine bağlı olarak, kamu kudretinden yararlanarak birtakım idari işlemler yapmaktadır. Kamu hizmetlerinde meydana gelen nitelik ve nicelik artışına paralel olarak, bu hizmetleri yürütmek için gerekli organizasyon, personel, eylem ve işlemlerin artışı sonucu, büyüyen ve yayılan bu etkinliğin kontrol altına alınması ve denetlenmesi her geçen gün daha büyük önem arz etmektedir.
17. İdari işlemlerin, yasal olarak yetkilendirilmiş kişilerce, yasal esaslar dahilinde yapılabilme yeteneği olarak tanımlanabilecek yetki, kamu düzenine ilişkin olup, kişilere değil, işgal edilmiş pozisyonlara tanınmış bir haktır. İdareye tanınan yetkiler bağlı yetki ve takdir yetkisi olmak üzere iki grupta toplanır. İdareye belli bir davranışta bulunurken ya da belli bir görevi yerine getirirken az ya da çok bir hareket serbestisi tanınmış ise “takdir yetkisi”nden söz edilir. İdarenin kamu hizmetlerini nasıl yerine getireceğini, alacağı kararların içeriğini yasalarla önceden saptama olanağı yoktur. İdareye belli konularda takdir yetkisi tanımak, görevlerinin niteliği yönünden zorunludur. Yasa koyucu, idarenin görev ve yetkilerini belirlerken idareyi, bazı yetkileri kullanıp kullanmamada, bu yetkilerin kullanılmasının gereklerini saptamada az ya da çok serbest bırakabilir. Bu gibi durumlarda takdir yetkisinden söz edilir. İdare kendisine tanınan bu yetkiyi, yasaların gösterdiği sınırlar içinde ve kamu yararı için kullanmak zorundadır. İdareye belli konularda takdir yetkisinin tanınması, idarenin “keyfi” olarak
hareket edebileceği anlamına gelmez. İdare takdir yetkisini kullanırken; yasanın koyduğu sınırlar içinde kalmalı, eşitlik ilkesine önem vermeli, kamu yararını gözetmeli, hizmetin gereklerini göz önüne almalı, gerekçe göstermeli ve eğer yasalar özel koşullar öngörmüş ise bunlara da uymalıdır.
18. Bu noktada yürüttüğü hizmetler nedeniyle idareye tanınmış olan bir takım yasal ayrıcalık ve üstünlükler, keyfi bir idari yönetimi amaçlamamakta, idari hizmetlerin çeşitliliğine bağlı olarak, idareye belirli sınırlar içinde hareket etme özgürlüğü tanıyarak, hizmetin en etkin biçimde yapılması, kamu yararının en üst düzeyde gerçekleştirilmesini amaçlamaktadır. İdareye yasalarla tanınan bu ayrıcalık ve üstünlükler, yine aynı yasalar tarafından hukuka uygun olup olmamaları açısından denetlemeye tabi tutulmak zorundadırlar. Bir yandan bireysel hak ve özgürlüklerin korunması diğer yandan kamu hizmetinin yürütülmesi gerekliliği, her iki amaç arasında dengeli bir uyumun sağlanması zorunluluğunu ortaya koymaktadır. (Kadir KORKMAZ, “T akdir Yetkisinin Disiplin Hukukunda
K ull anımı ve Y argısal Deneti mi” , Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C.XIII,S.1-2,s.241243,2009)
19. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin 11/05/1980 tarihinde kabul edilen İdari Takdir Yetkisinin
Kullanılmasına İlişkin R(80)2 Sayılı Tavsiye Kararının “Tavsiye K ararı na Ek Takdir Yetkisinin
K ull anıl masında Uygulanacak Temel İlk eler” bölümünde, “Takdir yetkisini kullanan bir idari makam; (1)
Yetkinin veril iş amacından başka amaç güdemez. (2) Y alnı zca olaya il işkin öğeleri hesaba katarak nesnell iğe ve taraf sız lı ğa uyar. (3) Hakkaniyete uymayan ayırı mcıl ığı önleyerek yasa önünde eşit li k ilkesini gözetir. (4) İşle min ama cıyla, kişi lerin hakları , özgürlükleri veya menfaatleri üzerindeki olumsuz etkileri arası nda uygun bir denge sağl ar. (5) İşlemi, her somut olaya göre belirlenen makul bir süre içinde yapar.
(6) Genel idari ilkeleri t utarl ı bir şekil de uygular ve aynı zamanda her olayın özelliklerini göz önünde tutar.” ifadelerine yer verilmiştir.
20. Yargı kararlarında da takdir yetkisi ve kamu yararı birlikte ele alınmış ve mutlak olmadığı vurgulanmıştır. Danıştay 8’inci Dairesinin 27/01/2010 tarihli ve E.2010/2, K.2010/2 sayılı Kararında;
“İdarelerin idari işl emi tesis ederken, eylemde bulunurken yararl andığı serbestiye takdir yetkisi denilir.
Takdir yetkisi idareye bırakıl an belli ölçüde karar alma özgürl üğüdür. Hukuken kabul edilebilir koşul ları n oluşu mu halinde tanı nmış bir serbestidir. Keyfi bir hareket olmayıp ancak hukuka uygun olarak kull anıl abil ir. Hukuk Devleti olmanın gereği, idarenin takdir yetkisine day alı olarak tesis ettikleri bireysel ya da düzenleyici işl emle rin hukuken geçerli ve objektif bir sebebe dayanma sıdı r. Takdir yetkisine dayanan işl eml erin hukukun belirl ediği sın ırl arın ve eşit li k ku ralı gözetilerek kamu yararı n a ve hizmetin gereklerine uygun şekil de, objektif makul ve geçerli gerekçelere da yalı olarak tesis edilmesi gerekir.” şeklinde belirtilmiştir.
21. Benzer bir şekilde Danıştay 8’inci Dairesinin 11/07/2017 tarihli ve E.2016/12742, K.2017/6223 sayılı Kararında; “İdarelere takdir yetkisi tan ın an hallerde idarenin bu konuda yargı kararı ile zorl an am ayacağı, diğer bir ifadeyle idari işl em nit eli ğin de yargı kararı veril em eyeceği, ancak bu takdir yetkisinin de mutlak olm ayıp, kamu yararı ve hizmet gerekleriyle sın ırl ı oldu ğu , takdire dayanan işl eml erin sebep ve maksat bakım ın dan yargı denetimine bağlı bu lu n du ğu hususu idare hukukunun bilinen ilkelerindendir.” şeklinde belirtilmiştir. Dolayısıyla idari işlemler yetkili idari mercilerin tek taraflı olarak kamu yararı amacıyla tesis ettikleri icrai iş ve işlemler olup, hukuka uygunluğu yetki, şekil, sebep, konu maksat yönlerinden incelenir. Bu unsurlardan en az birine ilişkin tespit edilen bir eksiklik idari işlemin iptalini gerektirir.
22. İSPARK İstanbul Otopark İşletmeleri Tic. A.Ş.’nin Kurumumuzca istenen bilgi ve belge talebine esas olarak gönderdiği cevabi yazısında, Büyükşehir Belediyesi Meclisi’nin 13/12/2018 tarih ve 1935
sayılı Kararı ile İstanbul genelinde İBB’nin hüküm ve tasarrufun altındaki alanlarda otopark işletmeciliği yetkisinin 5 yıl süre ile İSPARK İstanbul Otopark İşletmeleri Tic. A.Ş.’ye verildiğini, İstanbul Büyükşehir
Belediyesi mülkiyetindeki Beykoz İlçesi Yalıköy Mahallesi Ada, Parsel üzerinde kamu malı sahanın
25.02.2021 tarihli ve – sayılı karar ile açık otopark olarak düzenlenmesine karar verildiğini,
anılan yerin 25.03.2021 tarihinde şirket tarafından işletilmek üzere teslim edildiğini, İSPARK’ın, Belediye
İktisadi Teşebbüsü niteliğini haiz olması sebebiyle kâr elde etme amacı dışında kamuya gelir sağlama fonksiyonu da bulunduğundan işletme yetkisinde verimlilik ilkesini göz önüne alarak kamu mallarından en iyi yararlanmayı sağlayabilecek perspektifle hareket ettiğini, kamu malı niteliğindeki otoparkların, tahsis amacına aykırı olmadan, genel yararlanmayı tehlikeye düşürmeden lokasyonların yoğunluğunu da göz önüne alarak kamuya en yararlı şekilde işletebilmek için yasal işletme faaliyeti esnasında özel hukuk kaynaklı sözleşmeler akdedebildiğini, alanı değerlendirme kapsamında hali hazırda alanı kullanmakta olan S.S.Beykoz Karayolu Yük Taşımacılığı Kooperatifi ile irtibata geçilerek görüşmeler neticesinde S.S.Beykoz Karayolu Yük Taşımacılığı Kooperatifi ile şirket arasında abonelik sözleşmesi akdedildiğini, İSPARK’ın abonelik ücretleriyle alakalı yetkili olan bir komisyonu bulunduğu ve fiyat tarifesinin komisyon marifetiyle ve kriterler çerçevesinde belirlendiğini, bahse konu alan haftanın bir günü ise kamu yararı gözetilerek pazarcıların kullanımına bırakıldığını, pazar kurulan günlerde otoparkta ve S.S.Beykoz Karayolu Yük Taşımacılığı Kooperatifi’nin aboneliğinin olduğu alanda
Pazar esnafına ve halka ücretsiz parklanma ve kullanım hizmeti verildiğini ifade etmektedir.
23. Somut olayda idarenin Büyükşehir Belediyesi Kanunu ile Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon
Merkezleri Yönetmeliğinin verdiği yetki kapsamında, Büyükşehir Belediyesi Meclisi’nin 13/12/2018 tarihli Kararı ile İstanbul genelinde İBB’nin hüküm ve tasarrufun altındaki alanlarda otopark işletmeciliği yetkisini 5 yıl süre ile İSPARK İstanbul Otopark İşletmeleri Tic. A.Ş.’ye devrettiği, 25/02/2021 tarihli
UTK Kararı ile de İBB mülkiyetinde olan Beykoz İlçesi Yalıköy Mahallesi Ada, Parsel üzerindeki kamu malı sahanın ile açık otopark olarak düzenlenmesine karar verildiği, UTK Kararında, 10/05/2002 tarihli ve 2002/3-1 sayılı UKOME Kararına istinaden Ulaşım Koordinasyon Müdürlüğü raporunda, “…
AÇIK OTOPARK olarak düzenlenecek parsel için; – İmar plan fonksiyonu uygulanıncaya karar geçici olması, – Kamyon ve Tır parkı olarak kullanılmaması, – Mülkiyet yönünden ruhsat aşamasında Ruhsat ve Denetim Müd. incelenerek uygun bulunması, – Bölgede ileride yapılacak olan yol, kavşak ve geometrik düzenleme projelerinden gelebilecek etkilenme koşullarına uyulması kaydıyla, Yukarıdaki koşulların sağlanması halinde söz konusu parselin AÇIK OTOPARK olarak düzenlenmesi, yol üzerindeki parklanmaları azaltacağı, ulaşım ve trafiğe olumlu katkısı olacağı göz önüne alınarak ek projede gösterildiği şekliyle açık otoparka (310 araç kapasiteli) Beykoz ilçesi,Yalıköy Mahallesi, Doğu
Kapı Caddesinden 3 metre giriş, İlkadım Sokaktan 3 metre çıkış ve Doğu Kapı Caddesi’nden 6 metre giriş, İlkadım Sokak’tan 6 metre çıkış yapılmasının ulaşım ve trafik açısından incelenerek konunun
UTK’da görüşülmesi”nin istendiği, Ulaşım ve Trafik Düzenleme Komisyonu’nca yapılan incelemede, ilgi (b) Ulaşım Koordinasyon Müdürlüğü raporu doğrultusunda; söz konusu yerin AÇIK OTOPARK olarak düzenlenmesi sadece ulaşım ve trafik açısından geçici olarak uygun görülmüştür.” ifadelerine yer verildiği görülmektedir.
https://parselsorgu.tkgm.gov.tr/#ara/idari/
24. Söz konusu yer incelendiğinde, alanın üç parçadan oluştuğu, Ada, Parsel üzerindeki UTK kararı ile açık otopark olarak düzenlenecek alanın ortasının Ortaçeşme Pazar Yeri olarak belirlendiği, parsel üzerindeki büyük ve küçük üzerinde toplam 310 araç park etme kapasitesi bulunan bölümün açık otopark olarak ayrıldığı, İBB’nin hüküm ve tasarrufun altındaki alanlarda otopark işletmeciliği yetkisinin İSPARK
İstanbul Otopark İşletmeleri Tic. A.Ş.’ye devredilmesi işlemi ile açık otopark alanı olarak ayrılan bölümün
İSPARK A.Ş. tarafından işletilerek yararlanıcılardan ücret talep edilmesinin hukuka uygun olduğu tespit edilmiştir.
25. İSPARK tarafından Pazar kurulan günlerde otoparkta ve S.S.Beykoz Karayolu Yük Taşımacılığı
Kooperatifi’nin aboneliğinin olduğu alanda Pazar esnafına ve halka ücretsiz parklanma ve kullanım hizmeti verilerek kamu yararına uygun işlem tesis edildiği, ancak şikayetçi tarafından Pazar kurulmayan günlerde açık otopark alanı olarak ayrılan yerde ücretsiz parklanma yapılamaması hususunun başvuruya konu edildiği, şikayetçinin “pazar yerinin karşısında bulunan arazinin İstanbul
Büyükşehir Belediyesi tarafından kamyoncu kooperatifine sembolik ücretle devredildiği, alana girişe kooperatif görevlilerince izin verilmediği” iddiası karşısında yapılan incelemede, ilgili UTK Kararında
“Kamyon ve Tır parkı olarak kullanılmaması” şeklinde açık düzenleme bulunmasına rağmen S.S.
Beykoz Karayolu Yük Taşımacılığı Kooperatifi ile İSPARK arasında abonelik sözleşmesi akdedilerek
UTK Kararı’na aykırı bir uygulamaya gidildiği anlaşılmıştır.
26. Bu açıdan somut olay incelendiğinde, otopark alanının bir kısmının S.S. Beykoz Karayolu Yük
Taşımacılığı Kooperatifi’ne abonmanlık sözleşmesi kapsamında tahsis edilerek kullanılmasına idare tarafından izin verilmesinin Ulaşım ve Trafik Düzenleme Komisyonu Kararına aykırılık oluşturduğu anlaşıldığından UTK Kararı hükümleri doğrultusunda gerekli olan iş ve işlemlerin, hukuk devleti
ilkesinin bir gereği olarak, olaya uygun hukuki yol ve yöntemler kullanmak suretiyle İdarece yerine getirilmesi gerekmektedir.
27. Başvuranın iddiaları, idarenin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümleri, konuyla ile ilgili tüm dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; Beykoz Yalıköy mevkiinde bulunan otopark alanından İSPARK kanalı ile para toplanması işleminin idarenin takdir yetkisinde olduğu, hukuka aykırılığına ilişkin bir tespit yapılamadığı, ancak kamyon kooperatifine tahsis edilen yerin tahsisinin iptal edilmesi talebi açısından idarenin işleminin UTK Kararı’na aykırı uygulamaya sebebiyet vermesi nedeniyle hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 28. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde ‘kanunlara uygunluk’, ‘makul sürede karar verme’, ‘hesap verilebilirlik’, ‘şeffaflık’, ‘kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi’ ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin, şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
29. UTK Kararı ile açık otopark olarak ayrılan yer üzerinde İSPARK tarafından ücret karşılığında yararlanma imkanı sunulması işleminde belediyeye verilen takdir yetkisi kamu yararına ve hizmet gereklerine uygun olarak kullanıldığından UTK kararı doğrultusunda Beykoz Yalıköy mevkiinde bulunan alanda İSPARK tarafından otopark ücreti alınmasına ilişkin işlemin idarenin yetkisinde olduğu, ancak UTK
Kararının alınmasına dayanak teşkil eden “yol üzerindeki parklanmaları azaltacağı, ulaşım ve trafiğe olumlu katkısı olacağı göz önüne alınarak ek projede gösterildiği şekliyle açık otoparka (310 araç kapasiteli) Beykoz ilçesi,Yalıköy Mahallesi, Doğu Kapı Caddesinden 3 metre giriş, İlkadım Sokaktan 3 metre çıkış ve Doğu Kapı Caddesi’nden 6 metre giriş, İlkadım Sokak’tan 6 metre çıkış yapılmasının ulaşım ve trafik açısından incelenerek konunun UTK’da görüşülmesi” isteminin dikkate alınarak pazar kurulan gün dışındaki günlerde de şikayetçinin başvurusuna da konu olduğu üzere yol üzerindeki parklanmaların azaltılması bakımından araç sahiplerini açık otoparkı kullanmaya teşvik edici uygulamalar geliştirilmesi iyi yönetim ilkelerine uygun olacağından idareye bu hususu dikkate alması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
30. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Yine aynı maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise, Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup İstanbul İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre ŞİKAYETİN
KISMEN KABULÜ İLE KISMEN REDDİNE,
Şikayetçinin Beykoz Yalıköy mevkiinde bulunan otopark alanından İSPARK kanalı ile para toplanmaması talebinin REDDİNE, Kamyon kooperatifine tahsis edilen yerin tahsisinin iptal etmesi talebine ilişkin olarak UTK Kararında belirtilen “kamyon ve tır parkı olarak kullanılmaması” ifadesi doğrultusunda gerekli olan iş ve işlemlerin yapılması hususunda İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI’NA
TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, İstanbul Büyükşehir Belediye
Başkanlığı tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi