|
ÖZET: Başvuruda, Trabzon ili Maçka ilçesinde bir taşınmazın üzerinden geçen su hattı borularının patlaması sonucu meydana gelen toprak kayması ve yol bozulması ile ilgili talepler yer almaktadır. Başvuran, su borularının yüzeyde geçmesinin TİSKİ’nin ihmali olduğunu iddia ederek, istinat duvarı yapılmasını ve mağduriyetinin giderilmesini talep etmiştir. TİSKİ, başvuranın yaptığı kazı nedeniyle borunun manşondan ayrıldığını ve bu durumun heyelanla ilişkili olduğunu belirtmiştir. Maçka Kaymakamlığı ve Belediye Başkanlığı ise konunun kendi sorumluluk alanlarında olmadığını ifade etmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruyu değerlendirirken ilgili idarelerden bilgi talep etmiş ve yapılan incelemelerde somut bir veri elde edilememiştir. TİSKİ’nin işleminin hukuka uygun olduğu, ancak yolda meydana gelen bozulmaların Maçka Belediyesi tarafından ivedilikle giderilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Ayrıca, TİSKİ’nin başvuruya verdiği yanıtta, başvuranın hangi mercilere başvurabileceği konusunda bilgi verilmediği tespit edilmiştir. Sonuç olarak, başvurunun kısmen reddedilmesine ve Maçka Belediyesi’ne yolun eski haline getirilmesi için tavsiyede bulunulmasına karar verilmiştir. Bu karar, ilgili idarelerin gerekli işlemleri yapması için otuz gün içinde Kuruma bildirilmesi zorunluluğunu da içermektedir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/1921-S.23.3206
BAŞVURU NO : 2022/6761
KARAR TARİHİ : 16/02/2023
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : TRABZON İÇMESUYU VE KANALİZASYON İDARESİ GENEL
MÜDÜRLÜĞÜ
MAÇKA BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : İstinat duvarı yapılarak yolun eski haline getirilmesi, çökme olan ortamın bertaraf edilmesini ve bu hususta mağduriyetinin giderilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 09/05/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran Kurumumuza yaptığı şikayet başvurusunda özetle, Trabzon ili, ilçesi, Mahallesi, mevkii, ada, parseldeki taşınmazının üzerinden köyün su hattı borularının açıktan olacak şekilde geçtiğini, hava koşullarından kaynaklı olarak söz konusu boruların patladığını, bunun sonucunda donan ve ardından çözünen suyun akşamdan sabaha kadar akarak toprağın kaymasına, evinin kanalizasyon borusunun geçtiği yerdeki toprağın çökmesine, ana yolda çatlak oluşmasına ve elektrik direğinin yerinden oynamasına neden olduğunu, bu durumu 05/04/2022 tarihinde dilekçeyle Trabzon
İçmesuyu ve Kanalizasyon İdaresi (TİSKİ) Genel Müdürlüğüne bildirdiğini, TİSKİ’nin 20/04/2022 tarihli cevabi yazısında, anılan yerdeki arızanın giderildiği ile söz konusu çökme veya kaymanın şebeke hattındaki arızadan ileri gelmediği hususlarının belirtildiğini, halbuki toprak kaymasından önce toprak altından gitmesi gerekirken su borularının TİSKİ’nin ihmali sonucu toprağın üstünden götürüldüğünü, yaşanan olayın arızadan kaynaklandığını ifade ve iddia ederek istinat duvarı yapılarak yolun eski haline getirilmesi, çökme olan ortamın bertaraf edilmesini ve bu hususta mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzca şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla 06/06/2022 tarihli, sayılı yazı ve 28/11/2022 tarihli, sayılı yazıyla Trabzon İçmesuyu ve Kanalizasyon İdaresi
Genel Müdürlüğünden, 11/10/2022 tarihli, sayılı yazı ve 03/11/2022 tarihli, sayılı yazıyla Maçka Kaymakamlığı ve Maçka Belediye Başkanlığından bilgi-belge talebinde bulunulmuştur.
2.1. Trabzon İçmesuyu ve Kanalizasyon İdaresi (TİSKİ) Genel Müdürlüğünün 14/06/2022 tarihli ve sayılı yazısı ile 17/01/2023 tarihli ve sayılı yazısında özetle, Başvuru konusunun mahiyetinin şebeke arızası olarak belirtilmesine rağmen taraflarınca yapılan tespitte söz konusu arazide başvuran tarafından yapılan çardak temeli kazısı sonucunda şev topuğunun kazılmasına bağlı olarak içme suyu borusunun manşondan ayrılarak borunun koptuğunun görüldüğü; söz konusu heyelan olayının, Ocak 2022’de meydana geldiği ve taraflarınca tamirinin gerçekleştirildiği; konu ile ilgili olarak Trabzon Valiliğinin 10/05/2022 tarihli ve sayılı yazısıyla konunun incelenerek gereğinin yapılmasının istendiği; TİSKİ elemanlarınca yapılan inceleme sonucunda 20/05/2022 tarihli ve sayılı yazıyla Trabzon Valiliğine durumun bildirildiği; Başvuranın ifade ettiği gibi su borusunun yüzeyden geçmediği; borunun, heyelandan önce yolun yaklaşık 1,5-2 metre altından gittiği; heyelan nedeniyle borunun manşondan kopması üzerine TİSKİ elemanlarınca tamirinin yapıldığı ve yüzeyden serilerek bu hattın “geçici olarak” tamir edildiği; halihazırda söz konusu boruların geçici olarak açıktan gittiği; öncelikle yolun şev bölümüne duvar yapılması sonrasında hattın duvarın arkasına gömülerek sağlama alınacağının düşünüldüğü; ancak nihai olarak heyelan nedeniyle patlayan borunun yolun üst kısmına deplase edilerek sorunun giderildiğini; Başvuru konusu hakkında taraflarının muhatap olduğu ve yargı organları nezdinde ele alınan/alınmış olan bir davanın bulunmadığı açıklamalarına yer verilmiştir.
2.2. Maçka Kaymakamlığının 13/10/2022 tarihli ve sayılı yazısı ve eklerinde özetle, Trabzon Valiliğinin yazısı üzerine Maçka İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü ile Maçka Belediye
Başkanlığına yazılar yazıldığı; her iki idarenin de cevabi yazılarını ilettiği ve bunların Valilikle paylaşıldığı; Maçka İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünün, başvuru konusunun taraflarını ilgilendirmediği; Maçka Belediyesinin ise, başvuru konusunun sorumlulukları dahilinde olmadığı bilgisini verdiği açıklamalarına yer verilmiştir.
2.3. Maçka Belediye Başkanlığının 24/10/2022 tarihli ve sayılı yazısı ile 10/11/2022 tarihli ve sayılı yazısında özetle, Bahsi geçen konunun, belediyenin sorumluluk alanında olmayıp TİSKİ ve Aksa Elektrik sorumluluğunda olduğu; söz konusu yerde taraflarınca herhangi bir çalışma yapılmadığı ile çalışmaların TİSKİ tarafından yapıldığı açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın; 3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”, 3.2. “Yargı yolu” başlıklı 125’inci maddesinde; “İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür”,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun; 4.1. “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında, “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”, 4.2. “İnceleme ve araştırma” başlıklı 20’nci maddesinin birinci fıkrasında, “Kurum, inceleme ve araştırmasını başvuru tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır”, 5. 2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında
Kanun’un;
5.1. “Görev ve yetkiler” başlıklı 2’nci maddesinde, “İSKİ’nin görev ve yetkileri şunlardır:
a) İçme, kullanma ve endüstri suyu ihtiyaçlarının her türlü yeraltı ve yer üstü kaynaklarından sağlanması ve ihtiyaç sahiplerine dağıtılması için; kaynaklardan abonelere ulaşıncaya kadar her türlü tesisin etüt ve projesini yapmak veya yaptırmak, bu projelere göre tesisleri kurmak veya kurdurmak, kurulu olanları devralıp işletmek ve bunların bakım ve onarımını yapmak, yaptırmak ve gerekli yenilemelere girişmek”, 5.2. Ek 5’inci maddesinde ise, “Bu Kanun diğer büyükşehir belediyelerinde de uygulanır” 6. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14’üncü maddesinde, “Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla; a) … ulaşım gibi kentsel alt yapı … hizmetlerini yapar veya yaptırır” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin “Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Karar Önerisi” Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuran özetle, Trabzon ili, ilçesi, Mahallesi, Mahalle mevkii, ada, parseldeki taşınmazının üzerinden köyün su hattı borularının açıktan olacak şekilde geçtiğini, hava koşullarından kaynaklı olarak söz konusu boruların patladığını, bunun sonucunda donan ve ardından çözünen suyun akarak toprağın kaymasına, evinin kanalizasyon borusunun geçtiği yerdeki toprağın çökmesine, ana yolda çatlak oluşmasına ve elektrik direğinin yerinden oynamasına neden olduğunu iddia ve ifade ederek istinat duvarı yapılarak yolun eski haline getirilmesini, çökme olan ortamın bertaraf edilmesini ve bu hususta mağduriyetinin giderilmesini talep etmiştir.
9. Başvuru hakkında değerlendirmelerde bulunabilmek adına ilgili idare olan Trabzon İçmesuyu ve
Kanalizasyon İdaresi (TİSKİ) Genel Müdürlüğü, Maçka Kaymakamlığı ve Maçka Belediye
Başkanlığından bilgi-belge talebinde bulunulmuş ve konuya ilişkin cevabi yazılar Kurumumuza ulaşmıştır.
10. TİSKİ tarafından başvuru konusuna ilişkin, başvuranın bahse konu yerde yaptığı kazı sonucunda toprak kaymasının meydana geldiği; bu olay üzerine su borularının açığa çıktığı ve bağlantı yerinden ayrılarak şebeke arızasının yaşandığı iddia edilmektedir. TİSKİ, bu yaklaşımını, başvuranın dilekçesine verdiği cevapta, Trabzon Valiliğine ilettiği yazıda ve Kurumumuza gönderdiği bilgi-belgelerde tekrarlamakta ve
farklı bir tespit veya değerlendirmeye yer vermemektedir. Başvuran ise, bunun tam tersi surette su borularının yüzeyden gittiğini, yaşanan hava şartları sebebiyle boruların patladığını ve akan suyun da heyelanı doğurduğunu iddia etmektedir. Bu noktada başvuran, idarenin tespitlerinin yerinde olmadığını ifade etmektedir. Hattın yerin üstünden gittiği iddiası, idarenin sorumluluğunu doğurabilmesi açısından dikkate değerdir. Ancak TİSKİ de bu durumun, kaymadan kaynaklı arızanın tamiri esnasında geçici olarak tercih edilen bir yöntem olduğunu, ilerleyen süreçte hattın toprak altına alınacağını ve nihai olarak borunun yolun üst kısmına deplase edildiğini belirtmektedir. Kurumumuzca iddianın doğruluğunun tespiti için yerel düzeyde konu hakkında bilgi sahibi olabilecek Maçka Kaymakamlığı ve Maçka Belediyesinden bilgi istenmiş ancak söz konusu kurumlarca, başvuruda kaydedilen hususlara dair açıklayıcı herhangi bir veri sunulmamıştır.
11. Bu noktada, TİSKİ’nin sorumluluğunun tespiti için belli unsurların ilgili olayda teyidi şarttır. İdarenin görev ve yetkisi dahilindeki bir işlem/eylemi, hiç yapmaması, geç yapması veya gereği gibi yapmaması halinde, idarenin sorumluluğunun tespiti için bir zararın oluşması ve bu zarar ile idarenin fiili arasında illiyet bağının bulunması gerekmektedir. Bu husus, Anayasa’nın 125’inci maddesinde açık bir şekilde ortaya konmakta olup idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu şeklinde hükme bağlanmaktadır. Bir anlamda, kendisiyle ilişkisi tespit edilemeyen bir zararın giderilmesi, kural olarak, ilgili idareden istenemeyecektir. Kurumumuzca üç idare ile yazışma yapılmış olup başvuruya konu olayın başvuranın iddiaları doğrultusunda gerçekleştiğine dair net bir veri tespit edilememiştir. Başvuranın sunduğu fotoğraflar yeterli bir değerlendirme yapılmasına imkan vermemektedir. Ayrıca Ocak 2022’de gerçekleştiği ifade edilen toprak kaymasının, tam olarak nasıl yaşandığına dair sağlıklı bilgilerin bu tarihte yapılacak tespit ve değerlendirmelerle sağlanabileceği ve bugünden yapılacak yerinde inceleme veya bilirkişi incelemesi üzerinden doğru sonuçlara ulaşmanın da mümkün olmadığı anlaşılmaktadır. Hatta TİSKİ tarafından Kurumumuza iletilen son bilgi-belgelerde su hattının toprak altına gömüldüğüne dair bilgi ve bu çalışmaya ilişkin fotoğrafların olduğu görülmüştür.
Dolayısıyla bu tespitler dikkate alındığında, ilgili idarenin uğranılan zarardan sorumlu tutulamayacağı değerlendirilmektedir.
12. Bununla birlikte, başvuruda dile getirilen “yoldaki çatlaklar”ın, TİSKİ’nin Ocak 2023’te ilettiği fotoğraflarda halen varlığını koruduğu görülmüştür. Bu durumun, söz konusu yolu kullananlar bakımından tehlike arz edebileceği izahtan varestedir. Kamusal kullanımda olan bu yolun güvenli surette ulaşıma kazandırılmasının ise, 5393 sayılı Belediye Kanunu gereğince Maçka Belediyesinin sorumluluğunda olduğu görülmekle birlikte, anılan idarenin başvuru konusunu sadece su hattına ilişkin bir sorun olarak değerlendirme, sorumluluğun TİSKİ’de olduğunu belirtme ve yolda oluşan zararın ulaşım konusunda kentsel altyapı vazifesinin bir parçası olduğunu kabul etmeme yaklaşımında olduğu tespit edilmektedir.
Başvuruya konu olay neticesinde meydana gelen yoldaki çatlakların, bu yolu kullananlar bakımından bir risk oluşturabileceği gerçeği karşısında gerekli tedbirlerin alınması önem taşımaktadır. Bu bakımdan, başvuruda dile getirilen heyelandan kaynaklı yoldaki zararlar ile TİSKİ tarafından borunun deplase edilmesi sebebiyle yolda meydana gelen bozulmaların giderilmesine yönelik çalışmaların ivedilikle yapılması gerekmektedir.
13. Yukarıda yapılan tüm açıklamalar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ile birlikte değerlendirildiğinde; Kurumumuzca yapılan inceleme-araştırma ve üç idareden bilgi-belge talep edilmesine karşın somut bir veri tespit etmek mümkün olmadığından TİSKİ işleminin hukuka aykırı olmadığı, bununla birlikte, yolda meydana gelen tüm bozulmaların giderilmesine yönelik çalışmaların Maçka Belediyesince ivedilikle yapılması gerektiği kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 14. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “İyi
yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Bu kapsamda yapılan incelemede, başvurana
TİSKİ tarafından verilen cevapta, başvurana hangi sürede hangi mercilere başvurabileceği bilgisinin verilmediği görülmüş olup ilgili idarenin “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edilmiştir. İlgili idare tarafından bahse konu ilkeye riayet edilmesi beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
15. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. 21’inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise, tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmazsa durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre, ilgili idarelerin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden (varsa) arta kalan sürede Trabzon İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda açıklanan gerekçe ve dosyanın kapsamına göre BAŞVURUNUN
KISMEN REDDİ KISMEN KABULÜNE,
Başvuranın taleplerinin reddi hakkındaki TİSKİ işleminin hukuka aykırı olmadığından bahisle başvurunun bu yönden REDDİNE, Başvuruya konu yolda meydana gelen tüm bozulmaların giderilmesi amacıyla yolun ivedilikle eski haline getirilmesi/tamir edilmesi için MAÇKA BELEDİYE BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Maçka Belediyesi tarafından bu karar
üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURAN, MAÇKA BELEDİYE BAŞKANLIĞI ve TRABZON İÇMESUYU VE
KANALİZASYON İDARESİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi