|
ÖZET: Başvuru, Karabük Belediye Başkanlığı tarafından takılan kartlı su sayacının izinsiz olduğu ve eski mekanik sayacın geri takılmasını talep eden bir vatandaş tarafından yapılmıştır. Başvuran, şikayet formunda, kartlı sayacın montajında kendi adıyla yer alan iznin sahte olduğunu belirtmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruyu inceleyerek, Karabük Belediyesi’nden bilgi talep etmiş ve belediyenin yanıtında, kartlı sayaç uygulamasının 100. Yıl Mahallesi’ndeki tüm abonelere yönelik bir uygulama olduğu, bu değişikliğin daha verimli su hizmetleri sağlamak amacıyla gerçekleştirildiği ifade edilmiştir.
Belediyenin açıklamalarına göre, kartlı sayaç uygulaması, abonelerin kaçak kullanımını azaltma ve tahsilatın artırılması hedefiyle hayata geçirilmiştir. Ancak, başvuruda belirtilen durum, abonelere tercih hakkı tanınmadan zorunlu bir uygulama olarak değerlendirilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, mevcut mevzuat ve yargı kararları doğrultusunda, abonelerin mekanik sayaç kullanma talebinin dikkate alınması gerektiğini belirtmiştir. Bu bağlamda, başvurunun kabul edilerek, eski mekanik sayacın geri takılması ve diğer abonelere de tercih imkanı sağlanması yönünde Karabük Belediyesi’ne tavsiyede bulunulmuştur. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/8601-S.23.13993
BAŞVURU NO : 2023/1656
KARAR TARİHİ : 14/07/2023
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : KARABÜK BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Kartlı su sayacının sökülüp eski mekanik su sayacının geri takılması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 31/01/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran Kurumumuza ilettiği şikayet başvuru formunun “Şikayet Konusu” bölümünde, “Kartlı
Su Sayacının izinsiz takılması ve Karabük Belediyesinin seri nolu iş emrinde abone adı soyadı kısmına tarafıma ait olmayan imzanın kullanılması”, “Şikayet İle İlgili Talep” bölümünde, “Kartlı Su
Sayacımın sökülüp eski su sayacımın geri takılmasını arz ederim” ifadeleriyle talepte bulunmuştur.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzca, verilecek karara esas olmak üzere başvuru belgesinde yer alan iddiaların doğruluğunun tespiti ve eğer mümkünse ilgili idare ile başvuran arasında muhtemel bir dostane çözümün tesisi amacı ile
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma
gerçekleştirilmiştir. 6328 sayılı Kanun’un “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 18’inci maddesi hükmü uyarınca, 21/02/2023 tarihli ve sayılı yazı ile Karabük Belediye Başkanlığından bilgi-belge talebinde bulunulmuştur. Karabük Belediye Başkanlığının 13/03/2023 tarihli ve sayılı yazısı
Kurumumuza ulaşmıştır.
2.1. Karabük Belediye Başkanlığının cevabi yazısında özetle,
Başvuruya konu işlemin sadece başvurana yönelik olmadığı; bu uygulamanın 8.500 abonesi bulunan 100.
Yıl Mahallesi’nin tamamına dönük olduğu ve kartlı su sayacının 14 abonelik apartmanın tamamına takıldığı;
Ultrasonik uzaktan okumalı su sayaç alımı ihalesinin yapıldığı; ihale şartnamesine göre sayaç sökmetakma işleminin müteahhit firma tarafından yapıldığı;
Karabük Belediye Meclisinin 06/10/2021 tarihli ve no lu kararıyla su hizmetlerinin daha verimli yürütülmesi ve tahsilatın yapılabilmesi için resmi daireler, sanayi, ticarethane, sağlık tesisi binalarında akıllı su sayaçları uygulamasına geçildiği; aboneliği olmayan, kaçak kullanım yapan, tahakkuk ve tahsilatın azaldığı ve öğrencilerin yoğun olduğu, özellikle 100. Yıl Mahallesi’nde yaklaşık 4.000 adet su sayacının takıldığı; Belediye Meclisi kararına göre uygulamanın kademeli surette devam edeceği;
Kartlı su sayaçlarının değiştirilmesiyle ilgili taraflarına birkaç müracaatın yapıldığı ve bu kişilere meclis kararı doğrultusunda işlem yapıldığı bilgisinin verildiği;
Başvuru konusu hakkında dava sürecinin bulunmadığı
açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde, “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun;
4.1. “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında, “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,
4.2. “İnceleme ve araştırma” başlıklı 20’nci maddesinin birinci fıkrasında, “Kurum, inceleme ve araştırmasını başvuru tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır”,
5. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un “Satıştan kaçınma” başlıklı 6’ncı maddesinin üçüncü fıkrasında, “Ticari veya mesleki amaçlarla hareket edenler; aksine bir teamül, ticari örf veya adet ya da haklı bir sebep yoksa; bir mal veya hizmetin satışını o mal veya hizmetin, kendisi tarafından belirlenen miktar, sayı, ebat gibi koşullara ya da başka bir mal veya hizmetin satın alınması şartına bağlayamaz”
düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
6. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
7. Başvuran, işbu kararın 1 numaralı paragrafında, “I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ” başlıklı bölümünde yer verildiği şekilde özetle, kartlı su sayacının sökülüp eski su sayacının geri takılmasını talep etmektedir.
8. Başvuruya ilişkin olarak Karabük Belediye Başkanlığından bilgi-belge talebinde bulunulmuş olup
Başkanlığın 13/03/2023 tarihli ve sayılı yazısı Kurumumuza ulaşmıştır. Buna göre, başvuruya konu işlemin genel bir uygulama olduğu; Karabük Belediye Meclisinin 06/10/2021 tarihli ve no lu kararıyla su hizmetlerinin daha verimli yürütülmesi ve tahsilatın yapılabilmesi için resmi daireler, sanayi, ticarethane, sağlık tesisi binalarında akıllı su sayaçları uygulamasına geçildiği; aboneliği olmayan, kaçak kullanım yapan, tahakkuk ve tahsilatın azaldığı ve öğrencilerin yoğun olduğu, özellikle 100. Yıl Mahallesi’nde yaklaşık 4.000 adet su sayacının takıldığı; Belediye Meclisi kararına göre uygulamanın kademeli surette devam edeceği anlaşılmıştır. Söz konusu Belediye Meclisi kararı incelendiğinde, “resmi daireler, sanayi, ticarethane, sağlık tesisi binaları ve yeni iskanı alınacak meskenlerden başlamak üzere kademeli olarak kartlı akıllı su sayaç uygulamasına geçilmesi” yönünde karar verildiği görülmüş olup aboneler bakımından herhangi bir tercih imkanı getirilmeden kartlı sayaç kullanımının zorunlu tutulduğu tespit edilmiştir.
Başvuru özelinde de Kurumumuza iletilen seri no lu iş emrinin “Abone Adı Soyadı” kısmının çarpı atılmak suretiyle doldurulduğu ve başvuranın imzasına ihtiyaç duyulmadığı dikkate alındığında, kartlı sayaç kullanımı konusunda başvuranın da zorunlu tutulduğu anlaşılmaktadır.
9. Başvuruya konu mekanik sayaç yerine kartlı sayaç kullanma zorunluluğu getirilmesi ve buna yönelik uygulamanın hayata geçirilmesi hakkında, başta Manisa olmak üzere Eskişehir, Ordu, Zonguldak, Giresun gibi farklı illerdeki idarelere muhatap olarak Kurumumuza 2017 yılından itibaren çok sayıda başvuru yapılmış olup bunlar hakkında tavsiye kararları ve dostane çözüm kararları verilmiştir. Bu hususta ilk karar konumundaki 2017/6360 numaralı başvuru hakkında verilen 31/10/2017 tarihli Tavsiye Kararında, “…İdarelerin, sayaç seçimi (kartlı, ön ödemeli veya mekanik vb.) hususunda aboneye tercih etme hakkı tanıması gerekmekte olup, bu hususun göz ardı edilmesi ve abonelerin kartlı sayaç kullanmaya zorlanması, Türk Borçlar Kanununa, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkındaki Kanunun 6 ncı maddesinin 3 üncü fıkrasına ve bu Kanunun lafzına, ruhuna, düzenleme amaçlarına ve temel tüketici hakları ile hukukun genel ilkelerine aykırılık teşkil etmektedir.
Bahsi geçen idarenin 18/05/2015 tarihinde yapılan Olağan Genel Kurulunda, mevcut abonelerin ve yeni kayıt abonelerin akıllı su sayacı uygulamasına geçirilmesine ilişkin karar alınmış ise de; yukarıda da değinildiği üzere, mevcut mevzuat hükümleri uyarınca 10 yıllık damga süresini dolduran abonelerin sayaçlarını değiştirme zorunluluğu bulunmamaktadır Bu nedenle, idarenin bu abonelere karşı ‘bu sayacın kullanımının zorunlu olduğu’ yaklaşımı yerine, söz konusu sayacın kullanımının faydalarını ve avantajlarını ortaya koymasının, elektronik kartlı su sayacı kullanıcılarının artmasında daha olumlu sonuçlar ortaya çıkaracağı sonucuna varılmıştır” değerlendirmelerine yer verilerek kartlı sayaç kullanımı konusunda idarenin mecburiyet getiremeyeceği ve tercih imkanının abonede olduğu belirtilmiştir. Nitekim
Kurumumuzun tavsiye kararlarında zikredilen Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 02/07/2015 tarihli ve 2014/16784 E., 2015/12327 K. sayılı kararında da “Tarifeler Yönetmeliği’nin 12. maddesinde yeni abonelikler için mekanik veya kartlı sayaç kullanımı hususunda idareye taktir hakkı tanınmış ise de; idarenin bu taktir hakkı kullanırken objektif iyi niyet kurallarına uygun davranması zorunludur.
Ayrıca; 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkındaki Kanunun 5/3. maddesinde (6502 sayılı kanunun 6/3) ‘Aksine bir teamül, ticarî örf veya âdet yoksa, satıcı bir mal veya hizmetin satışını o mal veya hizmetin kendisi tarafından belirlenen miktar, sayı veya ebat gibi koşullara ya da başka bir mal veya hizmetin satın alınmasına bağlı kılamaz. Diğer mal satışı ve hizmet sağlama sözleşmelerinde de bu hüküm uygulanır’ hükmü amirdir.
Bu bağlamda davalı idarenin tek taraflı olarak çıkardığı yönetmeliği gerekçe göstererek, iltihakî nitelikteki sözleşmeyle, kartlı (ön ödemeli) sayacı zorunlu tutması, Türk Borçlar Kanuna, 4077 ve 6502 sayılı
Tüketicinin Korunması Hakkındaki yasaların, lafzına, ruhuna, düzenleme amaçlarına ve temel tüketici hakları ile hukukun genel ilkelerine açıkça aykırılık teşkil etmektedir.
Dairemiz uygulaması da sayaç seçiminin (kartlı, ön ödemeli veya mekanik, faturalı, okumalı) aboneye bırakılması gerektiği yönündedir.
O hâlde mahkemece; mekanik sayaç veya kartlı sayaç seçimi hususunun davacının muhtariyetinde bulunduğu göz ardı edilerek, davacının mekanik sayaç takılması yönündeki talebin reddine karar verilmesi doğru görülmemiş, hükmün bu sebeple davacı lehine bozulmasına karar verilmiştir” denilerek aynı yönde tespit ve değerlendirmelere yer verilmiştir. Bu bakımdan, mekanik sayacın değiştirilerek kartlı sayaç kullanımının zorunlu kılınması ve aboneye tercih imkanı sunulmamasının Kurumumuz yerleşik içtihadında hukuka aykırı olduğu belirtilerek abonelerin talebi doğrultusunda ilgili idare tarafından mekanik sayaca dönüş işlemlerinin yapılması gerekmektedir.
10. Diğer yandan, Karabük Belediye Meclisinin kabulü ve ilanından sonra yürürlüğe giren ve halen yürürlükte olan “Karabük Belediyesi Mali Hizmetler Müdürlüğü Su ve Kanalizasyon Tarifeler Yönetmeliği” ile 5393 sayılı Belediye Kanunu’yla su satışı ve kullanılmış suların uzaklaştırılması ile çevreyi kirletmeyecek önlemlerin alınması ve aldırılması ile ilgili tarifelerin hangi kriterlere göre tespit edileceği ve bu şekilde tespit edilen bedellerin hangi usul ve esaslara göre tahsil edileceği hususları belirlenmiştir (https://www.karabuk.bel.tr/icerik.asp?i_id=75). Belediye meclisleri, belediyeler açısından en üst karar alıcı organı olmakla ve takdir yetkisi bulunmakla birlikte, alacağı kararların üst normlarla ve özellikle kendi belirlediği üst normlarla da çelişmemesi önem arz etmektedir. Dosya kapsamında, Yönetmelik’le sayaç sökümü ve montaj durumları belirlenmiş; bunlar arasında arızalanma olması vb. kriterler sayılmıştır. Ayrıca mezkur Yönetmelik’te “Sayaç : Abonenin kullandığı su miktarını ölçmeye yarayan cihazdır” şeklinde tanımlanmış; ancak sayaç türlerinin neler olacağı belirlenmemiştir.
11. Ancak 8 numaralı paragrafta bahse konu edilen Yargıtay kararındaki, “…Tarifeler Yönetmeliği’nin 12.
maddesinde yeni abonelikler için mekanik veya kartlı sayaç kullanımı hususunda idareye taktir hakkı tanınmış ise de; idarenin bu taktir hakkı kullanırken objektif iyi niyet kurallarına uygun davranması zorunludur… Türk Borçlar Kanuna, 4077 ve 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkındaki yasaların, lafzına, ruhuna, düzenleme amaçlarına ve temel tüketici hakları ile hukukun genel ilkelerine açıkça aykırılık teşkil etmektedir…” hükmü karşısında, meclis kararında bahsedilen ve Yönetmelik’te dahi takdir yetkisi belirtilmeyen kartlı sayaç kullanımı hususu, üst hukuk normlarına ve sözleşme hukukuna açıkça aykırılık teşkil etmektedir.
12. Yukarıda yapılan tüm açıklamalar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, yargı kararı ve Kurum içtihadı birlikte değerlendirildiğinde; kartlı sayaç kullanımı zorunlu tutulan ve mekanik sayaç kullanımı konusunda aboneye tercih imkanı tanınmayan uygulamaya ilişkin olarak başvuranın eski su sayacının geri takılması talebi hakkında tavsiyede bulunulması gerektiği kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
13. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Bu kapsamda yapılan incelemede, başvurana verilen cevapta, başvurana hangi sürede hangi mercilere başvurabileceği bilgisinin verilmediği görülmüş olup ilgili idarenin “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edilmiştir.
İdare tarafından bahse konu ilkeye riayet edilmesi beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
14. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca, tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre, ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden (varsa) arta kalan sürede görevli-yetkili yargı merciinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda açıklanan gerekçeler ve dosyanın kapsamına göre BAŞVURUNUN
KABULÜNE,
Başvuranın mekanik sayaç kullanmasının sağlanması için gerekli olan iş ve işlemlerin yapılması ve ayrıca diğer abonelere de bu şekilde tercih imkanı sağlanması için konuyla ilgili gerekli düzenlemelerin veya iş ve işlemlerin makul sürede yapılması yönünde KARABÜK BELEDİYE BAŞKANLIĞINA
TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, ilgili idare tarafından bu karar üzerine
tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın BAŞVURAN ile KARABÜK BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi