|
ÖZET: Başvuru, Karabük Belediyesi tarafından abone rızası olmaksızın Temmuz 2022’de değiştirilen su sayacının eski modelinin geri takılması ve ödenen 826 TL’nin iadesi talebine ilişkindir. Başvuran, akıllı sayaç uygulamasının zorunlu kılındığını ve bu durumun kendisine bildirilmediğini belirtmiştir. Ayrıca, eski sayacının takılması için yaptığı başvurulara yanıt alamadığını ifade etmiştir.
Karabük Belediyesi, başvuranın akıllı sayacı kullandığını ve bu sayacın başka bir tesisata bağlanamayacağını savunarak, eski sayacın geri takılmasının mümkün olmadığını belirtmiştir. Ancak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın rızası dışında sayaç değişikliğine tabi tutulmasının hukuka aykırı olduğunu ve abonelere tercih hakkı tanınması gerektiğini vurgulamıştır. Bu bağlamda, eski sayacın takılması ve sayaç bedelinin iadesi yönünde tavsiyede bulunulmuştur. Kamu Denetçiliği Kurumu, ilgili idarenin bu tavsiyeye uyması için 30 gün içinde gerekli işlemleri yapması gerektiğini belirtmiştir. Başvuranın hak arama özgürlüğü çerçevesinde, yargı yolunun açık olduğu da ifade edilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/14325-S.23.22626
BAŞVURU NO : 2023/7511
KARAR TARİHİ : 08/11/2023
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : KARABÜK BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Kartlı su sayacının sökülüp eski su sayacının geri takılması ve alınan sayaç bedelinin iadesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 31/05/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran Kurumumuza yaptığı şikayet başvurusunda özetle, Karabük Belediyesinin Kılavuzlar
Mahallesi’nde bulunan, abone numarası olan ve bedelini kendisinin ödeyerek aldığı su saatinin isteği ve rızası dışında Temmuz 2022’de değiştirildiğini ve ön ödemeli akıllı sayaç takıldığını, suyunun kesilmesiyle söz konusu sayaç değişikliğini fark ettiğini, idareye müracaatı üzerine akıllı sayaç kullanımının mecburi olduğunun belirtildiğini, 826 TL bedel karşılığında akıllı sayaca mecbur bırakıldığını, bu tarihten önce Belediyeye herhangi bir borcunun bulunmadığını, ilerleyen süreçte, Belediyenin yoğun şikayetler üzerine anılan uygulamadan vazgeçtiği ve isteyen abonelerin akıllı sayaç kullanacağının açıklandığını, 29/12/2022 tarihli dilekçesiyle eski sayacının takılarak 826 TL bedelin iadesini talep ettiğini, birkaç kez telefonla da bilgi almak istemesine rağmen talebinin inceleneceğinin söylendiğini, ancak henüz eski sayacının takılmadığını ve dilekçesine cevap verilmediğini iddia ve ifade ederek rızası dışında takılan ön ödemeli akıllı saatin eski saatiyle değiştirilerek bahse konu 826 TL’nin iadesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzca, verilecek karara esas olmak üzere başvuru belgesinde yer alan iddiaların doğruluğunun tespiti ve eğer mümkünse ilgili idare ile başvuran arasında muhtemel bir dostane çözümün tesisi amacı ile
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma
gerçekleştirilmiştir. 6328 sayılı Kanun’un “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 18’inci maddesi hükmü uyarınca, 09.06.2023 tarihli ve sayılı yazı ile Karabük Belediye Başkanlığından bilgi-belge talebinde bulunulmuştur. Karabük Belediye Başkanlığının 13.06.2023 tarihli ve sayılı yazısı
Kurumumuza ulaşmıştır.
2.1. Karabük Belediye Başkanlığının cevabi yazısında özetle,
Başvuranın Temmuz 2022’den itibaren sayacı kullandığı; 01.11.2022, 13.03.2023 ve 05.05.2023 tarihlerinde su yüklemesi yapıldığı; sayacın halen kullanıldığı ve sayaç bedelinin ödendiği; kullanılan bu sayacın farklı bir tesisata veya kuruma bağlanması mümkün olmadığından demontesinin yapılamayacağı;
Başvuranın 29/12/2022 tarihli ve sayılı dilekçesine cevaben belediye meclis kararının gönderildiği;
Belediye alacaklarının tahsilinin hızlandırılması, ödemelerini düzenli yapmayan ve taraflarına borçları bulunan abonelerin su sayaçlarının sökülüp akıllı su sayaçlarının takıldığı; Ölçü ve Ayar Kanunu’na göre,
10 yılı aşmış mekanik sayaçların değiştirilmesi gerektiği ve bu hususta ultrasonik su sayaçlarında böyle
bir uygulamanın gerekmediği; bu sebeple, il merkezinde 60.000 abonenin de bu sisteme geçişinin sağlanacağı; yeni iskana başvuran binalara da ultrasonik su sayacı olmadan iskan verilmediği;
Kartlı su sayaçlarının değiştirilmesiyle ilgili taraflarına birkaç müracaatın yapıldığı; bunlara belediye meclis kararı doğrultusunda işlem yapıldığı bilgisinin verildiği;
Su abonesi olmayan, kaçak kullanım yapılan, tahakkuk ve tahsilatın azaldığı, öğrencilerin yoğun olduğu özellikle 100. Yıl Mahallesi, Üniversite Mahallesi ve Kılavuzlar Mahallesi’nin pilot bölge seçildiği; buralarda yaklaşık 4.500 su sayacının takıldığı; belediye meclisi kararına göre kademeli olarak uygulamanın sürdürüleceği;
Abonelerin talebi doğrultusunda ön ödemeli ultrasonik su sayacından mekanik sayaca geçiş işlemi yapılmadığından sayaç bedeli iadesinin yapılmadığı ve bunun uygulanmasının mümkün olmadığı;
Başvuru konusu hakkında taraflarının yargı organları nezdinde dava sürecinin bulunmadığı
açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde, “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun;
4.1. “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında, “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,
4.2. “İnceleme ve araştırma” başlıklı 20’nci maddesinin birinci fıkrasında, “Kurum, inceleme ve araştırmasını başvuru tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır”,
5. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un “Satıştan kaçınma” başlıklı 6’ncı maddesinin üçüncü fıkrasında, “Ticari veya mesleki amaçlarla hareket edenler; aksine bir teamül, ticari örf veya adet ya da haklı bir sebep yoksa; bir mal veya hizmetin satışını o mal veya hizmetin, kendisi tarafından belirlenen miktar, sayı, ebat gibi koşullara ya da başka bir mal veya hizmetin satın alınması şartına bağlayamaz”
düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
6. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
7. Başvuran, işbu kararın 1 numaralı paragrafında, “I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ” başlıklı bölümünde yer verildiği şekilde özetle, rızası dışında takılan ön ödemeli akıllı saatin eski saatiyle değiştirilerek rızası alınmadan sayaç değişikliği gerçekleştirildiği için alınan 826 TL’nin iadesini talep etmektedir.
8. Başvuruya ilişkin olarak Karabük Belediye Başkanlığından bilgi-belge talebinde bulunulmuş olup
Başkanlığın 13.06.2023 tarihli ve sayılı yazısı Kurumumuza ulaşmıştır. Buna göre, Belediye alacaklarının tahsilinin hızlandırılması, ödemelerini düzenli yapmayan ve taraflarına borçları bulunan abonelerin su sayaçlarının sökülüp akıllı su sayaçlarının takıldığı; Ölçü ve Ayar Kanunu’na göre, 10 yılı aşmış mekanik sayaçların değiştirilmesi gerektiği ve ultrasonik su sayaçlarında böyle bir uygulamanın gerekmediği; bu sebeple, il merkezinde 60.000 abonenin de bu sisteme geçişinin sağlanacağı; yeni iskana başvuran binalara da ultrasonik su sayacı olmadan iskan verilmediği; su abonesi olmayan, kaçak kullanım yapılan, tahakkuk ve tahsilatın azaldığı, öğrencilerin yoğun olduğu özellikle 100. Yıl Mahallesi, Üniversite
Mahallesi ve Kılavuzlar Mahallesi’nin pilot bölge seçildiği; buralarda yaklaşık 4.500 su sayacının takıldığı; 06/10/2021 tarihli ve no lu Belediye Meclisi Kararı’na göre kademeli olarak uygulamanın sürdürüleceği anlaşılmıştır. Söz konusu Belediye Meclisi kararı incelendiğinde, “resmi daireler, sanayi, ticarethane, sağlık tesisi binaları ve yeni iskanı alınacak meskenlerden başlamak üzere kademeli olarak kartlı akıllı su sayaç uygulamasına geçilmesi” yönünde karar verildiği görülmüş olup aboneler bakımından herhangi bir tercih imkanı getirilmeden kartlı sayaç kullanımının zorunlu tutulduğu tespit edilmiştir.
9. Başvuruya konu mekanik sayaç yerine kartlı sayaç kullanma zorunluluğu getirilmesi ve buna yönelik uygulamanın hayata geçirilmesi hakkında, başta Manisa olmak üzere Eskişehir, Ordu, Zonguldak, Giresun gibi farklı illerdeki idarelere muhatap olarak Kurumumuza 2017 yılından itibaren çok sayıda başvuru yapılmış olup bunlar hakkında tavsiye kararları ve dostane çözüm kararları verilmiştir. Bu hususta ilk karar konumundaki 2017/6360 numaralı başvuru hakkında verilen 31/10/2017 tarihli Tavsiye Kararında, “…İdarelerin, sayaç seçimi (kartlı, ön ödemeli veya mekanik vb.) hususunda aboneye tercih etme hakkı tanıması gerekmekte olup, bu hususun göz ardı edilmesi ve abonelerin kartlı sayaç kullanmaya zorlanması, Türk Borçlar Kanununa, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkındaki Kanunun 6 ncı maddesinin 3
üncü fıkrasına ve bu Kanunun lafzına, ruhuna, düzenleme amaçlarına ve temel tüketici hakları ile hukukun genel ilkelerine aykırılık teşkil etmektedir.
Bahsi geçen idarenin 18/05/2015 tarihinde yapılan Olağan Genel Kurulunda, mevcut abonelerin ve yeni kayıt abonelerin akıllı su sayacı uygulamasına geçirilmesine ilişkin karar alınmış ise de; yukarıda da değinildiği üzere, mevcut mevzuat hükümleri uyarınca 10 yıllık damga süresini dolduran abonelerin sayaçlarını değiştirme zorunluluğu bulunmamaktadır Bu nedenle, idarenin bu abonelere karşı ‘bu sayacın kullanımının zorunlu olduğu’ yaklaşımı yerine, söz konusu sayacın kullanımının faydalarını ve avantajlarını ortaya koymasının, elektronik kartlı su sayacı kullanıcılarının artmasında daha olumlu sonuçlar ortaya çıkaracağı sonucuna varılmıştır” değerlendirmelerine yer verilerek kartlı sayaç kullanımı konusunda idarenin mecburiyet getiremeyeceği ve tercih imkanının abonede olduğu belirtilmiştir. Nitekim
Kurumumuzun tavsiye kararlarında zikredilen Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 02/07/2015 tarihli ve 2014/16784 E., 2015/12327 K. sayılı kararında da “Tarifeler Yönetmeliği’nin 12. maddesinde yeni abonelikler için mekanik veya kartlı sayaç kullanımı hususunda idareye taktir hakkı tanınmış ise de; idarenin bu taktir hakkı kullanırken objektif iyi niyet kurallarına uygun davranması zorunludur.
Ayrıca; 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkındaki Kanunun 5/3. maddesinde (6502 sayılı kanunun 6/3) ‘Aksine bir teamül, ticarî örf veya âdet yoksa, satıcı bir mal veya hizmetin satışını o mal veya hizmetin kendisi tarafından belirlenen miktar, sayı veya ebat gibi koşullara ya da başka bir mal veya hizmetin satın alınmasına bağlı kılamaz. Diğer mal satışı ve hizmet sağlama sözleşmelerinde de bu hüküm uygulanır’ hükmü amirdir.
Bu bağlamda davalı idarenin tek taraflı olarak çıkardığı yönetmeliği gerekçe göstererek, iltihakî nitelikteki sözleşmeyle, kartlı (ön ödemeli) sayacı zorunlu tutması, Türk Borçlar Kanuna, 4077 ve 6502 sayılı
Tüketicinin Korunması Hakkındaki yasaların, lafzına, ruhuna, düzenleme amaçlarına ve temel tüketici hakları ile hukukun genel ilkelerine açıkça aykırılık teşkil etmektedir.
Dairemiz uygulaması da sayaç seçiminin (kartlı, ön ödemeli veya mekanik, faturalı, okumalı) aboneye bırakılması gerektiği yönündedir.
O hâlde mahkemece; mekanik sayaç veya kartlı sayaç seçimi hususunun davacının muhtariyetinde bulunduğu göz ardı edilerek, davacının mekanik sayaç takılması yönündeki talebin reddine karar verilmesi doğru görülmemiş, hükmün bu sebeple davacı lehine bozulmasına karar verilmiştir” denilerek aynı yönde tespit ve değerlendirmelere yer verilmiştir. Bu bakımdan, mekanik sayacın değiştirilerek kartlı sayaç kullanımının zorunlu kılınması ve aboneye tercih imkanı sunulmamasının Kurumumuz yerleşik içtihadında hukuka aykırı olduğu belirtilerek abonelerin talebi doğrultusunda ilgili idare tarafından mekanik sayaca dönüş işlemlerinin yapılması gerekmektedir.
10. Diğer yandan, Karabük Belediye Meclisinin kabulü ve ilanından sonra yürürlüğe giren ve halen yürürlükte olan “Karabük Belediyesi Mali Hizmetler Müdürlüğü Su ve Kanalizasyon Tarifeler Yönetmeliği” ile 5393 sayılı Belediye Kanunu’yla su satışı ve kullanılmış suların uzaklaştırılması ile çevreyi kirletmeyecek önlemlerin alınması ve aldırılması ile ilgili tarifelerin hangi kriterlere göre tespit edileceği ve bu şekilde tespit edilen bedellerin hangi usul ve esaslara göre tahsil edileceği hususları belirlenmiştir (https://www.karabuk.bel.tr/icerik.asp?i_id=75). Belediye meclisleri, belediyeler açısından en üst karar alıcı organı olmakla ve takdir yetkisi bulunmakla birlikte, alacağı kararların üst normlarla ve özellikle kendi belirlediği üst normlarla da çelişmemesi önem arz etmektedir. Dosya kapsamında, Yönetmelik’le sayaç sökümü ve montaj durumları belirlenmiş; bunlar arasında arızalanma olması vb. kriterler sayılmıştır. Ayrıca
mezkur Yönetmelik’te “Sayaç : Abonenin kullandığı su miktarını ölçmeye yarayan cihazdır” şeklinde tanımlanmış; ancak sayaç türlerinin neler olacağı belirlenmemiştir.
11. Ancak 8 numaralı paragrafta bahse konu edilen Yargıtay kararındaki, “…Tarifeler Yönetmeliği’nin 12.
maddesinde yeni abonelikler için mekanik veya kartlı sayaç kullanımı hususunda idareye taktir hakkı tanınmış ise de; idarenin bu taktir hakkı kullanırken objektif iyi niyet kurallarına uygun davranması zorunlu kabul edilerek, Türk Borçlar Kanuna, 4077 ve 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkındaki yasaların, lafzına, ruhuna, düzenleme amaçlarına ve temel tüketici hakları ile hukukun genel ilkelerine açıkça aykırılık teşkil ettiği hükmüne varılmıştır…” hükmü karşısında, meclis kararında bahsedilen ve
Yönetmelik’te dahi takdir yetkisi belirtilmeyen kartlı sayaç kullanımı hususu, üst hukuk normlarına ve sözleşme hukukuna açıkça aykırılık teşkil etmektedir.
12. Ayrıca başvuruda, sayaç bedeli olarak başvuran tarafından ödenen 826 TL’nin iadesi de talep edilmektedir. Başvuruya ilişkin idarenin ilettiği yazıda ise, abonelerin talebi doğrultusunda ön ödemeli ultrasonik su sayacından mekanik sayaca geçiş işlemi yapılmadığından sayaç bedeli iadesinin mümkün olmadığı hususu belirtilmektedir. Ancak yukarıda işaret edildiği üzere, ilgili idarenin kartlı sayaç kullanımı konusundaki tutumunun hukuka aykırılığı açık olup bu kapsamda söz konusu bedelin iadesi gerektiği değerlendirilmiştir.
13. Yukarıda yapılan tüm açıklamalar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, yargı kararı ve Kurum içtihadı birlikte değerlendirildiğinde; kartlı sayaç kullanımı zorunlu tutulan ve mekanik sayaç kullanımı konusunda aboneye tercih imkanı tanınmayan uygulamaya ilişkin olarak başvuranın eski su sayacının geri takılması ve sayaç bedelinin iadesi talebi hakkında tavsiyede bulunulması gerektiği kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
14. İyi yönetim ilkelerine, 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Bu kapsamda yapılan incelemede, idarenin
Kurumumuza ilettiği cevabi yazıda, “Bahse konu olan kişinin 29/12/2022 tarihli ve kayıtlı numaralı dilekçesinde cevaben Belediye Meclis kararı gönderilmiştir” ifadesine yer verildiğinden, başvuranın 29/12/2022 tarihli dilekçesine verilen cevabın sadece belli bir belgeden ibaret olduğu ve bu yönüyle konuya ilişkin ayrıntılı bilgiyi ihtiva etmediği anlaşılmış olup ilgili idarenin “kararların gerekçeli olması” ilkesine uymadığı tespit edilmiştir. İdare tarafından bahse konu ilkeye riayet edilmesi beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
15. 14.06.2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca, tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre, ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden (varsa) arta kalan sürede görevli-yetkili yargı merciinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda açıklanan gerekçeler ve dosyanın kapsamına göre BAŞVURUNUN
KABULÜNE,
Başvuranın mekanik sayaç kullanmasının sağlanması için gerekli olan iş ve işlemlerin yapılması ile alınan sayaç bedelinin iadesi yönünde KARABÜK BELEDİYE BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, ilgili idare tarafından bu karar üzerine
tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın BAŞVURAN ile KARABÜK BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi