|
ÖZET: Başvuru, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü tarafından müvekkiline tahakkuk ettirilen 2.564,10 TL borcun silinmesi talebine ilişkindir. Başvuran vekili, müvekkilinin iddia edilen su kullanımını gerçekleştirmediğini ve tahakkuk işlemi için hangi mahkemenin yetkili olduğuna dair bilgi verilmediğini öne sürmektedir. İdare, borcun sulama hizmetleri kapsamında yasal olarak tahakkuk ettirildiğini ve gerekli işlemlerin usulüne uygun yapıldığını belirtmiştir.
İlgili mevzuata göre, sulama ücretleri, köy muhtarı ve vatandaşların katılımıyla belirlenen mesaha cetvellerine dayanarak tespit edilmektedir. Ancak, başvuruya konu olan borcun tespitinde köy muhtarının imzasının yeterli olmadığı, bu işlemin köy ihtiyar heyeti tarafından gerçekleştirilmesi gerektiği ifade edilmiştir. İdare, başvuranın itirazlarını dikkate almadığı ve gerekli bilgilendirmeleri yapmadığı için hukuka aykırı bir durum oluşmuştur. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü’ne, müvekkilin su kullanım iddialarını araştırarak gerekli tespit işlemlerinin yeniden yapılmasını tavsiye etmiştir. Bu karar, başvuran vekiline ve ilgili idareye tebliğ edilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/14709-S.21.23559
BAŞVURU NO : 2021/8900
KARAR TARİHİ : 12/10/2021
TAVSİYE KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
DEVLET SU İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Tahakkuk edilen borcun silinmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 29/04/2021
I. BAVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
(1) Başvuran vekili, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü tarafından beton hidratlarından su kullandığı iddiasıyla müvekkiline 2.564,10 TL borç tahakkuk ettirildiğini, müvekkilinin iddia edilen şekilde su kullanımı olmadığını, ayrıca söz konusu tahakkuk işlemine karşı hangi mahkemenin görevli olduğu hakkında bilgi verilmediğini iddia ederek tahakkuk edilen söz konusu borcun silinmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
(2) Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından başvuru konusuna ilişkin 18/09/2020 tarih ve sayılı yazısı ve eklerinde özetle; (2.1) Başvuruya konu olan 2.564,10 TL işletme ve bakım ücreti, 2019 yılında işletme öncesi devreye alma çalışmaları kapsamında DSİ adına işletme ve bakım çalışmalarını yürüten Proje Müşavirlik A.Ş.
tarafından Ağrı Ovası Yazıcı Sulaması tesisi içerisinde kalan Bölükbaşı Köyü sınırlarındaki ve nolu parsellerde ekili olan yonca ürününün sulanması sonucunda oluştuğu ve parsellerin sahibi adına tahakkuk ettirildiği, (2.2) Tahakkuk ettirilen işletme ve bakım ücretleri Tarım ve Orman Bakanlığının 11.10.2019 tarih ve sayılı Olur’u ile 10.08.2019 tarih ve 30858 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Cumhurbaşkanlığı Kararı ekindeki “2019 Yılı Sulama ve Tahliye Tesisleri İşletme ve Bakım Ücret Tarifelerine İlişkin Karar” da belirtilen esaslar doğrultusunda 1. Grup Ücret tarifelerine göre belirlendiği,
(2.3) 6200 sayılı Kanunun 31. Maddesinin ilgili fıkraları gereğince; Vatandaşlar ve Köy Muhtarının katılımıyla sulanan parsellerin tespiti yapılarak Mesaha Cetvelleri oluşturulduğu ve bu Mesaha Cetvelleri
Köy Muhtarı tarafından imzalanarak mühürlendiği, oluşturulan Mesaha Cetvelleri, su kullanıcılarının bilgilendirilmesi, varsa itirazların değerlendirilmesi amacıyla 24.09.2019 tarihinde tutanakla askıya çıkarıldığı ve 24.10.2019 tarihinde askı süresi içerisinde herhangi bir itirazın olmadığı belirtilerek tutanakla askıdan indirildiği, Köy Muhtarının imza ve mührünün de olduğu mesaha cetvelleri 26.12.2019 tarihinde
Bölge Müdürlüğü tarafından tasdik edilerek kesinlik kazandığı, (2.4) Kesinleşen Mesaha Cetvellerine göre hazırlanan ve Bölge Müdürlüğünce de tasdik edilen Tahakkuk
Cetvelleri, 6200 sayılı Kanunun 31. maddesinin (f) fıkrasındaki “Tahakkuk cetvellerinin birer örneği köylerde ihtiyar heyetlerine, kasaba ve şehirlerde belediyelere tebliğ olunur. Diğer örnekleri de yukardaki tebliğ ile beraber mütat olan ilan yerlerine asılır. Bu tebliğ alakadar arazi sahiplerine de yapılmış addolunur” hükmü gereğince 18.08.2020 tarihinde Bölükbaşı Köyü’nde tutanakla askıya çıkarıldığı, (2.5) 6200 sayılı Kanunun 32. maddesindeki “Tahakkuk eden borçlar, Bayındırlık Vekâletince tespit olunan taksit ve müddetler içerisinde ödenir. Müddeti içerisinde ödemeyenlerden bu meblağ Umum
Müdürlük teşkilatı tarafından % 10 fazlasıyla ve Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkındaki
Kanun hükümlerine tevfikan tahsil olunur.” hükmüne istinaden, son ödeme tarihi 31.12.2020 olan işletme bakım ücretinin zamanında ödenmemesi nedeniyle, ilgiliye Kurumları tarafından borcunu ödemesine yönelik bilgi verildiği, (2.6) 2019 yılında işletme öncesi devreye alma çalışmaları kapsamında DSİ adına yapılan işletme ve bakım hizmetleri sonucu adına tahakkuk ettirilen işletme ve bakım ücretlerine karşı başka su kullanıcıları tarafından, Erzurum 1. İdare Mahkemesindeki / , / , / , / esas nolu davaları ile Erzurum 2. İdare Mahkemesindeki / , / esas nolu davalar açılmış olup, bu davalar DSİ 8. Bölge Müdürlüğü Hukuk Şube Müdürlüğü tarafından takip edildiği, (2.7) Başvuruya konu olan iş ve işlemler usulüne uygun olarak yapıldığı ve tahakkuk ettirilen borçlar yasal olarak kesinleştiği için söz konusu borcun silinmesi mümkün olmadığı, ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
(3) 2709 Sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi, herkesin bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahip olduğunu güvence altına almıştır.
(4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Kurumun görevi başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında, Kamu Denetçiliği Kurumunun, şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevli olduğu hüküm altına alınmıştır.
(5) 6200 sayılı Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünce Yürütülen Hizmetler Hakkında Kanunun; (5.1) 29 uncu maddesinde; “Hesap olunacak ücret tarifeleri Cumhurbaşkanınca tasdik ve en geç o yılın
Nisan ayı içinde Umum Müdürlükçe ilan olunur. Cumhurbaşkanı teklif edilen tarifelerde bir indirme yapabilir.”
(5.2) 31 inci maddesinde; “Sulama ve kurutma ücretleri kadastro planlarından alınacak yüz ölçülerine ve ücret tarifeleri esaslarına göre tanzim olunacak tahakkuk cetvellerine istinaden tahakkuk ettirilir.
a) Sulama şebekesi içinde bulunan ve sulanan arazi her sene ve sulamayı mütaakıp münasip bir zamanda Umum Müdürlük memurları tarafından mahallinde tesbit edilerek kadastro planlarına geçirilir.
Sulanan araziyi tesbit edecek olan memurların her köyde bulunacakları gün bir hafta önce köyün ihtiyar heyetine yazı ile bildirilir. İhtiyar heyetine yapılan bu tebligat, arazi sahiplerine yapılmış sayılır. İhtiyar heyeti bu tebligatı köylüye ilan etmekle mükelleftir.
b) Sulanan sahanın tesbiti işleri alakalı arazi sahipleri ve köy ihtiyar heyeti huzuriyle ve arazi sahipleri arazileri başında bulunmadıkları takdirde ihtiyar heyetiyle birlikte yapılır. Tesbit işi bitince her köy için müfredatlı bir mesaha cetveli tanzim olunur; cetvellerin alt tarafı tesbit memurları ve ihtiyar heyeti tarafından imza edilir ve mühürlenir. Bu cetveller bölge müdürlüğünce tasdikten sonra kesinleşir.
c) İhtiyar heyeti mesaha cetvellerini imzalamaktan çekindikleri takdirde mesaha memurları cetvele meşruhat vererek bir örneğini yazı ile ihtiyar heyetine tebliğ eder ve diğer bir örneğini de köyün münasip mahalline asarlar.
d) Belediye hududu içerisinde olan arazinin tesbiti, belediyeler tarafından seçilecek şahıslar huzurunda ve arazi sahiplerine yapılacak tebliğler belediyelerin mütat ilan yerlerine asılmak suretiyle yapılır.
e) (c) ve (d) fıkralarındaki tebligat tarihinden itibaren bir ay zarfında alakalılar bölge müdürlüğüne itirazda bulunabilirler. Bölge müdürü yapılan itirazları tetkik ve icap ederse mahallen tahkik ettikten sonra kararını verir. Bölge müdürü tarafından verilen bu karar katidir.
f) Kesinleşen mesaha cetvellerine ve o yılın ücret tarifelerine göre bölge müdürlüğünce tahakkuk cetvelleri hazırlanır. Bu cetvellerde her mükellefe ait olmak üzere; kısmi veya alıştırma sulamalarında sulama ücretleri; tam sulamalarda ise; amortisman taksiti ve işletme ücreti gösterilir.
Bu cetvellerin altına, tahakkuk ettirilmiş olan ücretleri vermiyenler hakkında Amme Alacaklarının Tahsil
Usulü hakkındaki Kanuna göre yapılacak takibata mebde ve esas olmak ve borcun tasdik tarihinden itibaren bir ay sonra muacceliyet kesbedeceğini göstermek üzere “İşbu ücretler…/…/…/ tarihinde muacceliyet kesbedecektir.” diye yazılarak bölge müdürlüğünce tasdik olunur. Tahakkuk cetvellerinin birer örneği köylerde ihtiyar heyetlerine, kasaba ve şehirlerde belediyelere tebliğ olunur. Diğer örnekleri de yukardaki tebliğ ile beraber mütat olan ilan yerlerine asılır. Bu tebliğ alakadar arazi sahiplerine de yapılmış addolunur.” (6) 442 sayılı Köy Kanunun 20 nci maddesinde; “Her köyde bir köy derneği, bir köy muhtarı, bir de ihtiyar meclisi bulunur. Köyde 24 üncü maddeye göre köy muhtarını ve ihtiyar meclisi azalarını seçmeğe hakkı olan kadın ve erkek köylülerin toplanmasına köy derneği derler. Köy muhtarı ve ihtiyar meclisi azaları doğrudan doğruya köy derneği tarafından ve köylü kadın ve erkekler arasından seçilir. Köy muhtarı ihtiyar meclisinin başıdır.”
Düzenlemeleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
(7) Yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan Tavsiye Karar Önerisi Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Açısından Değerlendirme (8) Şikâyet başvurusu, (1) numaralı paragrafta yer verildiği üzere, başvuran vekili tarafından, Devlet Su
İşleri Genel Müdürlüğü tarafından beton hidratlarından su kullandığı iddiasıyla müvekkiline 2.564,10 TL borç tahakkuk ettirildiğini, müvekkilinin iddia edilen şekilde su kullanımı olmadığını, ayrıca söz konusu tahakkuk işlemine karşı hangi mahkemenin görevli olduğu hakkında bilgi verilmediğini iddia ederek tahakkuk edilen söz konusu borcun silinmesini talep etmektedir.
(9) Başvuruya konu olan 2.564,10 TL işletme ve bakım ücreti, 2019 yılında işletme öncesi devreye alma çalışmaları kapsamında Ağrı ili Bölükbaşı Köyü sınırlarındaki ve nolu parsellerde ekili olan yonca ürününün sulanması sonucunda oluştuğu ve parsellerin sahibi adına tahakkuk ettirildiği, Tahakkuk ettirilen işletme ve bakım ücretleri 10.08.2019 tarih ve 30858 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Cumhurbaşkanlığı Kararı ekindeki “2019 Yılı Sulama ve Tahliye Tesisleri İşletme ve Bakım
Ücret Tarifelerine İlişkin Karar” da belirtilen esaslar doğrultusunda 1. Grup Ücret tarifelerine göre belirlendiği, vatandaşlar ve Köy Muhtarının katılımıyla sulanan parsellerin tespiti yapılarak mesaha cetvelleri oluşturulduğu ve bu mesaha cetvelleri Köy Muhtarı tarafından imzalandığı, oluşturulan mesaha cetvelleri, su kullanıcılarının bilgilendirilmesi, varsa itirazların değerlendirilmesi amacıyla tutanakla askıya çıkarıldığı ve askı süresi içerisinde herhangi bir itirazın olmadığı belirtilerek tutanakla askıdan indirildiği, Köy Muhtarının imza ve mührünün olduğu mesaha cetvelleri 26.12.2019 tarihinde DSİ 8. Bölge Müdürlüğü tarafından tasdik edilerek kesinlik kazandığı, sonrasında gerekli tebligat işlemleri yapılarak kesinleşen bu borcun ödenmesinin talep edildiği görülmektedir.
(10) İdari işlemlerin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat olmak üzere beş unsurdan oluştuğu kabul edilmekte ve idari işlemin unsurlarından herhangi birindeki sakatlık idari işlemin hukuka aykırılığı sonucunu doğurmaktadır. İdari işlemin yetki unsurunu, yetkinin konusu, yetkiyi kullanan kişi, yetkinin kullanıldığı yer ve zaman temel alınarak sınıflandırılır. Kişi yönünden yetki, idareler arasında konu itibariyle dağıtılan yetkinin doğru idari birim içinde kimin tarafından kullanılacağını anlatır. Yetki, kişi kategorisiyle değerlendirildiğinde idarenin iradesini açıklamaya yetkili olan birim, makam veya makamdaki görevli araştırılmaktadır.(Onur Karahanoğulları, İdarenin Hukukla Kavranması: Yasallık ve İdari İşlemler, 3. Bası, Ankara-2015)
(11) İdarenin organlardan oluştuğu durumlarda ki, tüzel kişiliği olan idareler böyledir, organlar arası yetki dağılımı kişi itibariyle yetki dağılımıdır. Belediyenin organları arasında yetki dağılımı örnek verilebilir.
Örneğin belediyenin kamulaştırma yetkisi vardır. Kamulaştırma kararını belediye adına alacak organ belediye encümeni olarak ayrıca belirlenmiştir. Bu durumda, belediye meclisi belediyenin genel karar organı olduğu gerekçesiyle kamulaştırma kararı alırsa, aldığı karar yetki öğesinde sakatlık olacaktır. Karar belediyenin kararıdır, ancak belediyede kişi yönünden yetkisiz bir birimden çıktığı için hukuka aykırıdır.
(Onur Karahanoğulları, İdarenin Hukukla Kavranması: Yasallık ve İdari İşlemler, 3. Bası, Ankara-2015)
(12) Somut olayda, kesinleşen ve ödenmesi talep edilen 2.564,10 TL işletme ve bakım ücretinin tespit ve tahakkuk aşamaları incelendiğinde; 5 numaralı paragrafta yer verilen Kanunun 31 inci maddesinin (b)
fıkrasında sulanan sahanın tespiti yapılırken köy ihtiyar heyetinin hazır olarak bulunması ve hazırlanan mesaha cetvelinin ilgili memurlar ve ihtiyar heyeti tarafından imzalanması hükmünün yer aldığı ancak
şikayet konusu işletme ve bakım ücretinin tespitinin yapılırken oluşturulan mesaha cetvelinin köy muhtarı tarafından imzalandığı anlaşılmaktadır. Ayrıca anılan Kanun maddesinin (a) fıkrasında sulanan araziyi tesbit edecek olan memurların bulunacakları günü bir hafta önce köyün ihtiyar heyetine yazı ile bildirmeleri gerektiğini düzenlediği, muhatap İdare tarafından Kurumumuza şikayet konusu ile ilgili gönderilen belgeler arasında böyle bir bildirim yapıldığını gösterir belgelere de rastlanmamıştır.
(13) Başvurunun içeriği, idareden gelen bilgi ve belgeler ile tüm dosya içeriği birlikte incelenerek
Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; şikayete konu 2.564,10 TL işletme ve bakım ücretinin tespitinin köy ihtiyar heyetince yapılması gerekirken bu konuda karar vermeye yetkili olmayan köy muhtarınca yapıldığı anlaşıldığından şikayet konusu işletme ve bakım ücreti tespit işleminde yetki yönünden yukarıda yer verilen kanun kuralına uyarlık görülememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme (14) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde, tam ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde
“kanunlara uygunluk” ve “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkelerine uygun davranmadığı diğer taraftan “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
(15) 6328 sayılı Kanunun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse dava açma süresinden (varsa) arta kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Erzurum İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULUNE; Başvuran vekilinin, müvekkili ’ın beton hidratlarından su kullanımı olmadığı iddiasının araştırılması suretiyle 6200 sayılı Kanunun 31 inci maddesinde öngörülen usulün tatbik edilerek gerekli tespit işleminin yeniden yapılması hususunda DEVLET SU İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE
TAVSİYEDE BULUNULMASINA
Kararın BAŞVURAN VEKİLİNE ve DEVLET SU İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine,
6328 sayılı Kanun’un 20’inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünce bu
karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi