|
ÖZET: Başvuran, İzmir Güzelbahçe 2 Balıkçı Barınağı’nda 6.60 metre uzunluğundaki özel teknesinin kiralanmasıyla ilgili olarak, Tarım ve Orman Bakanlığı’na itirazda bulunmuştur. İddiasına göre, barınaktaki bağlama yeri için yapılan kira artışları, Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik ve Balıkçı Barınakları Yönetmeliği’ne aykırı olarak Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE) kullanılarak hesaplanmış ve bu durum işletmecinin haksız kazanç elde etmesine yol açmıştır. Başvuran, kira artış oranının belirlenmesi ve fazla ödenen tutarların iadesini talep etmiştir.
Tarım ve Orman Bakanlığı, başvuranın iddialarını değerlendirerek, balıkçı barınaklarının kiralama süreçlerinin ilgili yönetmelik çerçevesinde yürütüldüğünü belirtmiştir. Her barınak için belirlenen ücret tarifelerinin, bağlama kapasitesi ve barınaktan yararlanan gemilerin özellikleri gibi kriterlere göre hesaplandığı ifade edilmiştir. Ayrıca, başvuranın kiralama sözleşmesinin geçerliliği ve barınak yönetmeliği hükümlerine uygunluğu da vurgulanmıştır. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın taleplerinin hukuka uygun olmadığını belirterek başvurunun reddine karar vermiştir. İlgili idarenin süreçleri ve uygulamaları, iyi yönetim ilkelerine uygun olarak yürütülmüştür. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/3802-S.22.5730
BAŞVURU NO : 2021/16502
KARAR TARİHİ : 18/03/2022
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Balıkçı Barınaklarının ücret tarifelerine ilişkin talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 28/09/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle, İzmir Güzelbahçe 2 Balıkçı Barınağı’nda 6.60 metre özel teknesinin bağlı olduğunu ve Barınak İşletmecisinin kiracısı olduğunu, barınağın hazine taşınmazı olduğunu, işletmecinin barınağı, Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik esaslarına göre, pazarlık usulü ve ihaleyle İzmir İl
Tarım Müdürlüğü’nden kiraladığını, kendisinin barınağı değil, barınaktaki bağlama yerini işletmeciden ihaleye girmeden, pazarlık yapmadan, isteğe bağlı sözleşme yaparak kiraladığını, sözleşmede Borçlar
Kanununun Kiraya İlişkin Hükümlerinin geçerli olduğunu, buna göre artışın TÜFE’ye göre yapılması gerekirken Bakanlığın bağlama yeri kirasının, Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik ve
Balıkçı Barınakları Yönetmeliği gereği ÜFE kullanılarak hesaplanması gerektiğini belirttiğini, kiralama ve kira artış işlemlerinin Tarım ve Orman Bakanlığına bağlı İzmir İl Tarım Müdürlüğünce yapıldığını, , 01/01/2019 tarihinden itibaren kiraların belirlenmesinde TÜFE oranı kullanımının yasalaştığını, Barınak
Yönetmeliğinde değişiklik yapılmadığı için ÜFE oranı kullanımı düzenlemesi yer aldığını, 2019 ve 2020 yılı kiralarını belirlerken Yeniden Değerlendirme Oranını kullanarak, kirayı olması gerekenden daha yüksek hesaplayıp işletmecinin haksız kazanç elde etmesine ve barınaktan faydalananların fazla para ödemesine sebep olduğunu iddia ederek, söz konusu tekne bağlama kirasının artışında hangi oranının kullanılması gerektiğinin belirlenmesi suretiyle işletmecinin haksız kazanç elde etmesinin önlenmesini ve fazladan alınan paraların iadesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 06/01/2022 tarihli ve sayılı Bilgi Belge Talep yazısına istinaden Tarım ve
Orman Bakanlığı Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdürlüğü tarafından Kurumumuza gönderilen 11/01/2022 tarihinde kayıt edilen ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle; 2.1. Balıkçı Barınakları Yönetmeliğinin 8 inci Maddesinin 5 inci fıkrasında yer alan “Kiralanan
barınak ve üst yapılar hiç bir şekilde üçüncü şahıslara devredilemez, kiraya verilemez ve bunların kiralanmasında ve işletilmesinde ortak alınamaz. Bakanlıktan izin alınmadan şartnamesinde belirtilen amaçlar dışında kullanılmaz, tadil veya tevzi inşaatı yapılamaz.” hükmü çerçevesinde, barınağın kiralamaya dahil edilen hiçbir bölümünün işletmeci tarafından ayrıca kiralanamadığı, bu işlemi yapan işletmecinin kira sözleşmesinin aynı Yönetmeliğin 21 nci maddesi kapsamında feshedildiği, 2.2. Barınaktan faydalananların tamamının işletmeci ve Bakanlıkça belirlenen kurallara uymak ve barınak için belirlenen ücretleri ödemek zorunda olduğu, her balıkçı barınağının kiralama işleminden sonra barınağı kiralayan işletmeci ile birlikte, bağlama kapasitesi, yıllık kira bedeli, barınaktan faydalanan balıkçı gemisi ve özel gemi sayısı, barınağın konumu ve benzeri kriterler göz önünde bulundurularak bağlama ücret tarifesi belirlendiği, bu kapsamda her barınak için farklı barınma ve ürün boşaltma ücreti hesaplandığı, belirlenen ücret tarifesi İl Müdürlüğü tarafından kontrol edildiği, Valilik Makamınca onaylandığı, 2.3. Ayrıca, Deniz ve İçsular Düzenleme Genel Müdürlüğü tarafından belirlenen en son güncellemesi ile
20.03.2019 tarihinde yapılan “Gemi Sicili İçin Gemi Cinsleri Tanımları” isimli belgeden ülkemizde
faaliyet gösteren gemilerin yaptıkları faaliyetlere göre kategorilere ayrıldığını, Balıkçı Gemileri kategorisinde yer almayan ilgili teknenin “38 Özel Tekneler” bölümünde 3804 Amatör Balıkçı Teknesi olarak yer aldığı, 2.4. Balıkçı barınaklarının tarım sektöründen sağlanan ödenekle, Genel Müdürlükleri tarafından balıkçı gemilerine hizmet vermek amacıyla yapılan kıyı yapıları olduğu, bu yapıların yapılmasında ve işletilmesindeki öncelikli amacın balıkçılık faaliyetleri olduğu, Balıkçı Barınaklarına ilişkin iş ve işlemlerin Balıkçı Barınakları Yönetmeliği çerçevesinde yapıldığı,
2.5. Balıkçı barınaklarının ticari olarak faaliyet gösteren ve balıkçı gemisi sınıfına giren gemiler için inşa edildiği, bu nedenle de bu kıyı yapılarından faydalanan balıkçı gemileri ile diğer gemiler arasında alınacak ücret, bağlanacak yer ve diğer konularda bir fark gözetilmesinin doğal olduğu, diğer taraftan, balıkçı barınaklarından balıkçı gemilerinin haricindeki gemilerin bağlanması, ilave olarak bu kıyı yapılarının rıhtım ve iskelelerinin beton satıhlarında yıpranmalara neden olduğu, yürürlükteki Balıkçı
Barınakları Yönetmeliğinin yayımlandığı 13.12.1996 tarihinden bu yana Bakanlık tarafından balıkçı barınaklarının balıkçı gemileri haricinde başka gemilerinin bağlanması esnasında oluşabilecek, yıpranmaların giderilmesinde işletmecilere katkı sağlanması amacıyla farklı tarifeler uygulandığı,
2.6. Amatör balıkçı gemisi, yatlar ve benzeri küçük ölçekli tekne sahipleri için Ulaştırma ve Altyapı
Bakanlığı tarafından küçük tekne yanaşma yeri ve barınma yerleri inşa edilmekte olduğu, balıkçı gemileri haricinde diğer gemilerin öncelikli olarak, iştigal ettiği sektöre uygun kıyı yapılarından faydalanması hususunun esas olduğu, balıkçı barınaklarının küçük tekne barınma yerleri ve yat limanlarının ucuz alternatifleri olarak görülmemesi gerektiği,
2.7. 7191 sayılı Kanun ile 1380 sayılı Su Ürünleri Kanununun 17 nci maddesinde yapılan değişiklikle, balıkçı barınaklarının kiralama yetkisinin 1/1/2020 tarihinden itibaren Bakanlık uhdesine geçtiği, Genel
Müdürlük tarafından Balıkçı Barınakları Yönetmeliğinin 7191 sayılı Kanuna uyumlu hale getirilmesi çalışması devam etmekte olduğu, Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın, “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu
Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” , 4. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir. (2) Ancak; a) (Mülga: 2/7/2018 – KHK/703/110 md.) b) Yasama yetkisinin kullanılmasına ilişkin işlemler, c) Yargı yetkisinin kullanılmasına ilişkin kararlar, ç) Türk Silahlı
Kuvvetlerinin sırf askerî nitelikteki faaliyetleri, Kurumun görev alanı dışındadır.”, 5. 22/3/1971 tarihli ve 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunun Muaflıklar başlıklı 17 nci maddesinin 3 üncü fıkrasında; “…Balıkçı barınaklarından yararlanma hakkı öncelikli olarak ticari balıkçılara ve su ürünleri yetiştiricilerine aittir…”, 6. 13.12.1996 tarih ve 22846 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Balıkçı
Barınakları Yönetmeliğinin, 6.1. “Amaç ve Kapsam” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Yönetmelik, balıkçı barınaklarının yer seçimi ve tespiti ile özellikleri, inşaatı tamamlanan balıkçı barınaklarının kiralama, işletme esas ve usulleri, işletmecilerin uygulaması gereken işlem ve tedbirleri, barınaktan yararlanan gemilerin ödemeleri gereken ücret miktarı ve ücretin tahsil şekli, barınağın bakım ve onarımı ile üst yapının gerçekleştirilmesi hususlarında uygulanacak esasları belirlemek amacıyla düzenlenmiştir.”, 6.2. “Kiralama Esas ve Usulleri” başlıklı 8 inci Maddesinin 5 inci fıkrasında; “Kiralanan barınak ve üst yapılar hiç bir şekilde üçüncü şahıslara devredilemez, kiraya verilemez ve bunların kiralanmasında ve işletilmesinde ortak alınamaz. Bakanlıktan izin alınmadan şartnamesinde belirtilen amaçlar dışında kullanılmaz, tadil veya tevzi inşaatı yapılamaz.”, 6.3. “İşletme Esasları” başlıklı 9 uncu maddesinin (d) bendinde; “Bakanlıkça tasdik edilen barınma ücret tarifesine uygun olarak tahakkuk ettirilen bedelleri tahsil eder.”, (h) bendinde; “Barınağın müsait olması halinde, balıkçı gemilerinden başka Ulaştırma Bakanlığınca belirlenen teknik işletme kriterleri dikkate alınmak kaydıyla kum motorları, nakliye gemileri, yatlar gibi gemilerin ücret karşılığı barınaktan geçici olarak yararlanmasına izin verir. Bu izin süresi balıkçı gemilerinin, barınaktan yararlanmasına izin verir yararlanmalarını engelleyecek süre ve koşullarda olamaz.”, 6.4. “Barınaktan Yararlananların Yükümlülükleri” başlıklı 10 uncu maddesinin (a) bendinde; “Barınağa giren gemiler ve kişiler, barınakta bulunan hizmet ünitelerinin sahip ve görevlileri, bu
Yönetmelik hükümlerine ve bu hükümleri uygulamakla görevli yetkililerin kararlarına aynen uymayı kabul etmek zorundadırlar.”, (c) bendinde “Barınaktan yararlanan bütün balıkçı gemilerinde su ürünleri ruhsat teskerelerinin ve gemi ruhsat numarasının yazıldığı plaka veya işaretlemenin bulunması gerekir.
Su ürünleri ruhsat tezkeresi ve plakası olmayan balıkçı gemilerinin barınaktan yararlanmasına ancak, diğer gemilere uygulanan 9 uncu maddenin (h) bendinde ve 11 inci maddede belirtilen şartlar çerçevesinde izin verilir.”, 6.5. “Ücret” başlıklı 11 nci maddesinde; “Barınma ve ürün boşaltma ücreti; balıkçı barınağının kiralanmasını müteakip, il müdürlüğü ve barınak işletmecisi tarafından barınağın sınıfı, barınaktan
yararlanan gemilerin büyüklüğü, motor gücü, av araç gereç kapasitesi ve avlanma tipi gibi özellikler dikkate alınarak Ek-2’de belirtilen esaslar çerçevesinde belirlenir. Ürün boşaltma ücreti; barınaktan barınma amaçlı yararlanmayan ve barınma ücreti tahsil edilmeyen balıkçı gemilerinden karaya ürün çıkartılması durumunda alınır. Barınak barınma ve ürün boşaltma ücreti, valilik tarafından onaylandıktan sonra kiralama tarihinden geçerli olmak üzere bir yıl süreyle uygulanır. Daha sonraki yıllara ait barınma ve ürün boşaltma ücretlerinin tespitinde, Üretici Fiyatı Endeksi artış oranı esas alınır.
Ücret tarifesi barınak idare binasında görülecek bir yerde ilan edilir. Ücret tespitinde işletmeci ile il müdürlüğü arasında anlaşmazlık söz konusu olursa durum valiliğe bildirilir. Valiliğin verdiği karar kesindir.”, 6.6. “Barınağın Kira Sözleşmesinin ve Geçici veya Kesin Devir Protokolünün İptali” başlıklı 21 inci maddesinde (Değişik birinci fıkra:RG-28/10/2008-27038); “Kiralanan balıkçı barınaklarının kira şartnamesine, Ulaştırma Bakanlığı tarafından belirlenen teknik işletme kriterlerine ve bu Yönetmelik hükümlerine aykırı olarak işletilmesinin ve idaresinin tespiti halinde kiracıya Bakanlık tarafından yazılı uyarıda bulunularak tespit edilen aksaklıkların en geç bir ay içerisinde giderilmesi istenir. Yapılan kontrolde aksaklıkların düzeltilmediği belirlenir ise, kira sözleşmesi tek taraflı olarak Bakanlığın teklifi üzerine Maliye Bakanlığınca fesih edilir.”, hükümleri düzenlenmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
7. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuran özetle, İzmir Güzelbahçe 2 Balıkçı Barınağı’nın 2019 ve 2020 yılı kiralarını belirlerken ÜFE
Oranını kullanılarak, kirayı olması gerekenden daha yüksek hesaplayıp işletmecinin haksız kazanç elde etmesine ve barınaktan faydalananların fazla para ödemesine sebep olduğu iddiası ile ilgili oranın belirlenmesi suretiyle fazladan alınan paraların iadesini talep etmektedir.
9. İlgili idare tarafından, Her balıkçı barınağının kiralama işleminden sonra barınağı kiralayan işletmeci ile birlikte, bağlama kapasitesi, yıllık kira bedeli, barınaktan faydalanan balıkçı gemisi ve özel gemi sayısı, barınağın konumu ve benzeri kriterler göz önünde bulundurularak bağlama ücret tarifesi belirlendiği, bu kapsamda her barınak için farklı barınma ve ürün boşaltma ücreti hesaplandığı, Balıkçı
Barınakları Yönetmeliğinin 8 inci Maddesinin 5 inci fıkrasında yer alan “Kiralanan barınak ve üst yapılar hiç bir şekilde üçüncü şahıslara devredilemez, kiraya verilemez ve bunların kiralanmasında ve işletilmesinde ortak alınamaz. Bakanlıktan izin alınmadan şartnamesinde belirtilen amaçlar dışında kullanılmaz, tadil veya tevzi inşaatı yapılamaz.” hükmü çerçevesinde, barınağın kiralamaya dahil edilen hiçbir bölümünün işletmeci tarafından ayrıca kiralanamadığı, bu işlemi yapan işletmecinin kira sözleşmesinin aynı Yönetmeliğin 21 nci maddesi kapsamında feshedildiği, açıklamalarına yer verilmiştir.
10. Bahsedilen teknenin, “Gemi Sicili İçin Gemi Cinsleri Tanımları” isimli belgenin “Özel Tekneler” bölümünde yer alan Amatör Balıkçı Teknesi, “Ticari nitelik taşımayıp sportif amaçlı olta balıkçılığı
için kullanılan, taşıyacağı yolcu sayısı 12 kişiyi geçmeyen, boy ve makine gücü sınırı olmayan kendinden motorlu veya motorsuz özel kullanım amaçlı teknelerdir.” şeklinde tanımlandığı, görülmektedir.
11. Kanunda balıkçı barınaklarından yararlanma hakkı öncelikli olarak ticari balıkçılara ve su ürünleri yetiştiricilerine verilmiştir. Yönetmelikte ise barınağın müsait olması halinde, balıkçı gemilerinden başka kum motorları, nakliye gemileri, yatlar gibi gemilerin ücret karşılığı barınaktan geçici olarak yararlanmasına müsaade edilmiş ancak barınağa giren gemiler ve kişilerin Yönetmelik hükümlerine ve bu hükümleri uygulamakla görevli yetkililerin kararlarına aynen uymayı kabul etmek zorunda oldukları hükme bağlanmıştır. Bu nedenle, özel teknesini bağlamak için barınaktan faydalanan başvuran kullandığı barınağın kararlarına uymakla yükümlüdür. Ayrıca, balıkçı barınaklarının yat limanlarının ucuz alternatifleri olarak görülmemesi gerektiği, balıkçı gemileri haricinde diğer gemilerin öncelikli olarak, iştigal ettiği sektöre uygun kıyı yapılarından faydalanması hususunun esas olduğu da anlaşılmaktadır.
12. Bu nedenle, Başvuranın Barınak İşletmecisi ile isteğe bağlı sözleşme yaparak kiraladığı, sözleşmede
Borçlar Kanununun Kiraya İlişkin Hükümlerinin geçerli olduğu, buna göre artışın TÜFE’ye göre yapılması gerektiği iddiasının yerinde olmadığı, Balıkçı Barınakları Yönetmeliğinin 8 inci
Maddesinin 5 inci fıkrasında yer alan “Kiralanan barınak ve üst yapılar hiç bir şekilde üçüncü şahıslara devredilemez, kiraya verilemez ve bunların kiralanmasında ve işletilmesinde ortak alınamaz. Bakanlıktan izin alınmadan şartnamesinde belirtilen amaçlar dışında kullanılmaz, tadil veya tevzi inşaatı yapılamaz.” hükmü çerçevesinde, barınağın kiralamaya dahil edilen hiçbir bölümünün işletmeci tarafından ayrıca kiralanamadığı, bu işlemi yapan işletmecinin kira sözleşmesinin aynı
Yönetmeliğin 21 nci maddesi kapsamında feshedildiği, her balıkçı barınağının kiralama işleminden sonra barınağı kiralayan işletmeci ile birlikte, bağlama kapasitesi, yıllık kira bedeli, barınaktan faydalanan balıkçı gemisi ve özel gemi sayısı, barınağın konumu ve benzeri kriterler göz önünde bulundurularak bağlama ücret tarifesi belirlendiği, Barınak İşletmecisinin ilgili ücret tarifesi doğrultusunda başvurandan ücret talep ettiği, ayrıca bir sözleşme tesis edilmesinin mevzuat hükümlerine aykırı olduğu, başvuranın da belirlenen ücret tarifesine göre Balıkçı Barınağı’nın Tekne Bağlama yerinden yararlandığı değerlendirilmektedir.
13. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın ÜFE Oranının kullanılarak, kirayı olması gerekenden daha yüksek hesaplayıp işletmecinin haksız kazanç elde etmesine ve barınaktan faydalananların fazla para ödemesine sebep olduğu iddiası ile ilgili oranın belirlenmesi suretiyle fazladan alınan paraların iadesi talebinin, ilgili idarece reddedilmesinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 14. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin Kurumumuzun bilgi ve belge talebine ilişkin cevabi yazılarının süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği değerlendirildiğinden idarenin iyi yönetim ilkelerinden “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ve “makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davrandığı, öte yandan “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine riayet etmediği tespit edilmiş olup, İdarenin bundan böyle bu ilkeye de uygun hareket etmesi beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
15. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacak olup, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden arta kalan sürede Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın Başvurana ve Tarım ve Orman Bakanlığı’na tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi