|
ÖZET: Başvuru, Kalecik ilçesindeki mülkiyet sahiplerinin, Kalecik-Çankırı Demiryolu’nun 21. km’sinde güvenlik gerekçesiyle kapatılan hemzemin geçidin yeniden açılması talebini içermektedir. Başvuranlar, mevcut geçidin kapatılmasının ardından ulaşımda ciddi zorluklar yaşadıklarını ve alternatif yolların yetersiz olduğunu belirtmişlerdir. Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü, başvuruları olumsuz değerlendirerek güvenlik tedbirleri gereği hemzemin geçidin açılamayacağını ifade etmiştir. Kalecik Belediyesi de, sorunun çözümünün TCDD’ye ait olduğunu vurgulayarak talepleri reddetmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruları değerlendirerek, mevcut durumun hukuka uygun olduğunu ancak vatandaşların taşınmazlarına ulaşım hakkının da göz önünde bulundurulması gerektiğini belirtmiştir. İki alternatif çözüm önerisi sunulmuş; birincisi, mevcut kadastro yollarının kullanılmasını sağlamak, ikincisi ise ilgili parsel sahiplerinden muvafakat alarak yeni bir geçit açılmasıdır. Kurum, Kalecik Belediyesi’ne, bu konuda gerekli girişimlerin yapılması yönünde tavsiyelerde bulunmuştur. Sonuç olarak, mevcut hemzemin geçidin güvenlik gerekçesiyle kapatılması işlemi hukuka uygun bulunmuş, ancak vatandaşların ulaşım haklarının korunması için alternatif yolların değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Kalecik Belediyesi’ne, bu konuda gerekli adımları atması önerilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/10274-S.15798
BAŞVURU NO : 2019/8295
KARAR TARİHİ : 16/10/2019
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : TÜRKİYE CUMHURİYETİ DEVLET DEMİRYOLLARI
İŞLETMESİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
KALECİK BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Yaşadıkları bölgede uygun bir yere demiryolu hemzemin geçidi açılması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 19/04/2019
I. ŞİKÂYETÇİNİN İDDİA VE TALEPLERİ
1) …, …, …, …, …, … ve … tarafından iletilen ve aynı konu ve talepleri içermesi nedeniyle
…’ın dosyasında birleştirilen başvuruda başvuranlar;
1.1) Ankara ili, Kalecik İlçesi, Ahi Kemal Şenyurt Mahallesi, Ebre Mevkii, Emenağaç Küme
Evleri’nde bulunan mülkiyet sahiplerinin taşınmazlarının konum olarak Kalecik-Çankırı
Demiryolunun 21’ inci km’sinde ve demiryolu menfezinin hemen yanında bulunduğunu, gerek bu civarda ikamet eden gerekse bahçe, meyvelik, tarla ve sair ekim alanları bulunan kişilerin yaya olarak veya araç ile bu demiryolu geçidini kullandıklarını, mevcut kullandıkları geçidin gerek Demiryolları İşletmesine gerek çevre sakinlerine herhangi bir zarar vermemesi için TCDD Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü’ne 18/11/2016 tarihli dilekçe ile müracaat ederek, bu geçidin ıslah edilmesini ve geçişlerinin daha emniyetli bir hale getirilmesini talep ettiklerini, TCDD Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğünün 12/01/2017 tarihli cevabi yazısında özetle; “…Söz konusu 21. km’de kayıtlarımızda hemzemin geçit olmadığı, yerinde yapılan incelemelerde ise kaçak olarak kullanıldığı tespit edilmiş ve
‘Demiryolu Hemzemin Geçitlerinde Alınacak Tedbirler ve Uygulama Esasları Hakkında
Yönetmelikle Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik” in 8. maddesi uyarınca belirtilen kilometre ’de hemzemin geçit açılması mümkün değildir. Söz konusu hemzemin geçidin kullanılması vatandaşın can ve mal güvenliğini tehlikeye düşüreceği için, hemzemin geçidin kapatılması ve gerekli güvenlik tedbirlerinin alınması hususunda kolluk kuvvetlerine bilgi verilmiştir…” şeklinde olumsuz cevap verildiğini,
1.2) TCDD Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü’ne yaptıkları müracaatın
olumsuz cevaplanması üzerine bu defa Kalecik Belediye Başkanlığı’na 18/05/2017 tarihli dilekçe ile bu bölgede bulunan ev, bahçe gibi gayrimenkullerine ulaşımlarının sağlanması hususunda müracaatta bulunduklarını, Kalecik Belediye Başkanlığının 30/05/2017 tarih ve …
sayılı yazıları ile konu ile ilgili tüm yetki ve sorumluluğun T.C. Demiryolları işletmesi Genel
Müdürlüğü Demiryolu Bakım Dairesi Başkanlığının tasarrufunda olduğu gerekçesiyle reddedildiğini, yaklaşık 40-50 yıldır hem yaya hem de motorlu taşıtlar için kullandıkları mevcut geçidin TCDD Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü, Demiryolu Bakım
Dairesi Başkanlığı’na bağlı Irmak İstasyonu Bakım Merkezi tarafından kazık çakmak suretiyle kapatıldığını, daha sonra 08 Temmuz 2018 tarihinde Tekirdağ-Çorlu’da meydana gelen hızlı tren kazasının akabinde demiryolu kenarındaki düzlüğün kepçeyle ortadan kaldırıldığını, demiryolunun her iki tarafının da demiryolundan yaklaşık 1 veya 1,5 metre aşağıya çekilmek suretiyle yaya olarak geçilmesinin dahi imkânsız hale getirildiğini, yine menfezden itibaren güney yönde Kalecik Tren İstasyonuna doğru Demiryolu Paralelinden yaklaşık 500 metre servis yolu açılıp düzeltildiğini ve geri kalan kısmı için şifahi olarak
“Kalecik Belediyesine müracaat edin köprünün altından bu tarafa doğru gelen servis yoluna kadar onlar açsın” şeklinde kendilerine şifahi bilgi verildiğini, bu bilgi neticesinde Kalecik
Belediye Başkanlığı’na müracaat ettiklerini, Belediyenin görevli harita mühendisleri, yolun
3.80 cm genişliğinde açılabileceğinin mümkün olduğunu; ancak şu anda diğer işlerin
yoğunluğu nedeniyle yapılamayacağını ve en kısa zamanda bu işin yapılacağını belirtmelerine rağmen, sonunda Demiryolları idaresinin yolun kenarında bulunan bahçeleri istimlak etmemesi gerekçe gösterilerek yolun açılmasının mümkün olmadığını belirterek vaatlerinden sarfı nazar ettiklerini, bu nedenle 18/12/2018 tarihinde mağduriyetlerinin giderilmesi amacıyla CİMER aracılığı ile Kalecik Belediye Başkanlığı’na tekrar müracaat ettiklerin ve
Belediye tarafından “… bu işlemlerin TCDD Genel Müdürlüğü tarafından yapılmasının uygun olacağı görüşüne varılarak, bahse konu alanda bahçenize ulaşım sağlayabilecek herhangi bir kadastro yolunun olması durumunda belediyemize dilekçe ile başvurulması halinde işlem başlatılacaktır” gerekçesi ile taleplerinin reddedildiğini,
1.3) 16/01/2019 tarihinde TCDD Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğüne CİMER
vasıtasıyla yaptıkları başvuru ile “…halen 21 inci kilometreden Kalecik İstasyonuna doğru paralel açılmış yaklaşık 500 metre servis yolu ile Kalecik Çayı üzerindeki Köprünün altından
-U- yaparak 21 inci kilometreye doğru gelen servis yolunun arasındaki kısmın iyileştirilerek birleştirilmesi suretiyle ulaşıma açılmasını” talep ettiklerini, TCDD İşletmesi Genel
Müdürlüğü, 2. Bölge Müdürlüğü Demiryolu Bakım Servis Müdürlüğünün 11/02/2019 tarih ve … sayılı yazıları ile “…konu ile ilgili olarak yapılan incelemeler neticesinde; istimlak sahamız içerisinde kalan demiryolu hattına paralel yapılacak olan servis yolları tren seyrüsefer trafiğini tehlikeye atacağından uygun görülmemektedir” gerekçesiyle başvurunun reddedildiğini,
1.4) Kalecik-Çankırı Demiryolunun 21 inci kilometresinde bulunan ve daha evvel yayaların
ve motorlu araçların geçtiği ifade edilen şu anda ise çamur ve molozlarla tamamen kapanmak üzere olan ve 3 metre eninde ve yaklaşık 3 metre yüksekliğinde olan menfezin içerisinin temizlenmek suretiyle genişletilerek ulaşımlarının sağlanması hususunda TCDD Devlet
Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü 2. Bölge Müdürlüğü Demiryolu Bakım Servis
Müdürlüğü’ne yapmış oldukları müracaatlarına 01/02/2019 tarih ve … sayılı yazı ile “…
Bölge Müdürlüğümüz teknik personelince yerinde yapılan incelemeler neticesinde genişletilmesi talep edilen menfezin hidrolik menfez olduğu bu nedenle bu menfezden araç ve yaya geçişinin uygun olmadığı görülmüştür” gerekçesi ile reddedildiğini ve bölge sakinleri tarafından temizlettirilmesine de izin verilmediğini,
1.5) Mahalle olarak kayıtlarda mevcut, numaratajı verilmiş elektrik aboneliği yapılmış, hatta
deprem sigortaları dahi yapılmış konut, bahçe, tarla, meyvelik, sebzelik gibi gayrimenkullerine ulaşımlarının engellenmesinin doğru olmadığını iddia ederek, mevcut kullandıkları hemzemin geçidin açılmasını veya belirtilen bölgede uygun bir yere demiryolu hemzemin geçidi açılmasını talep etmektedirler.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Şikâyet başvurularının çözüme kavuşturulması amacıyla konunun yasal olarak muhatabı
olan TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü ve Kalecik Belediye Başkanlığı’ndan bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur.
2.1) Kurumumuz tarafından bilgi-belge isteme yazısına istinaden TCDD İşletmesi Genel
Müdürlüğü’nden alınan 23/05/2019 tarih ve … sayılı cevabi yazısının tetkikinden;
2.1.1) Bölge Müdürlüğü mıntıkası Irmak-Zonguldak hattı Km:21+000 da bulunan
hemzemin geçitin 03.07.2013 tarih ve 28696 sayılı Resmi Gazete ‘de yayınlanan ve
08.09.2016 tarih 29825, 04.07.2018 tarih ve 30468 sayılı Resmi Gazeteler ile ilave yapılan
“Demiryolu Hemzemin Geçitlerinde Alınacak Tedbirler ve Uygulama Esasları Hakkında
Yönetmelik” hükümlerine uymaması ve resmi olmayıp kaçak olarak açılarak kullanılan hemzemin geçit olmasından dolayı seyrüsefer güvenliği ve vatandaşın can emniyeti açısından kapatıldığı, yaklaşık 450 mt geride Km: 19+450’de hemzemin geçit bulunduğu, yaklaşım yolu iyileştirmelerinin ilgili yönetmelik gereği karayolunun bağlı bulunduğu kurum olan Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından yapılması gerektiği, söz konusu menfezlerin temizlendiği,
2.1.2) “Demiryolu Hemzemin Geçitlerinde Alınacak Tedbirler ve Uygulama Esasları
Hakkında Yönetmelik” in 8. Maddesinin (ç) bendin de “İki demiryolu hemzemin geçidi arasındaki en az mesafe yerleşim yeri dışında 5000 m, yerleşim yerinde 1000 m den az olamaz. Bu mesafelerde ikinci bir demiryolu hemzemin geçidi açılamaz” ibaresi dikkate alınarak Km:21+000′ da hemzemin geçit açılamayacağı, 450 mt geride bulunan hemzemin geçit den ilgili karayolu kuruluşu tarafından yan yol açılması ile sorunun çözüme kavuşacağı, herhangi bir yargı kararı bulunmadığı,
2.2) Kurumumuz tarafından bilgi-belge isteme yazısına istinaden Kalecik Belediye
Başkanlığı’ndan alınan 30/05/2019 tarih ve … sayılı cevabi yazısı ve eklerinin tetkikinden;
2.2.1) Ankara İli Kalecik İlçesi Şenyurt Mahallesi Emenağaç mevkiinde bahçe ve evleri
bulunan vatandaşlar tarafından yazı ekinde yer alan krokide gösterilen hâlihazırda açık olan hemzemin geçidin devamında bulunan 284 ada 14 parsel, 284 ada 15 parsel, 280 ada 1 parsel, 280 ada 3 parsel ve 280 ada 4 parsel ile Demiryollarına ait olan 359 ada 1 parsel numaralı taşınmazların demiryolu tarafında kalan kısmından yol açımı için 18.05.2017 tarihinde Kalecik Belediye Başkanlığı’na başvuru yapıldığı, dilekçeye 30.05.2017 tarihinde söz konusu alanda yapılacak tüm iş ve işlemlerden T.C.D.D İşletmesi Genel Müdürlüğü’nün sorumlu olduğu şeklinde cevap verildiği,
2.2.2) Bunun üzerine şikâyetçiler tarafından TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü’nden
hemzemin geçit açılması veya yan yol açılması için talepte bulunulduğu; ancak can ve mal güvenliği ile tren seyrüsefer trafiğini tehlikeye atacağından uygun görülmediği,
2.2.3) Kalecik Belediyesi yetkilileri tarafından şikâyetçilerin sorununun çözümü için iki
öneri sunulduğu, bunlardan birincisi TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü’nün 359 ada, 1 parsel numaralı taşınmazdan izin vermesi veya 284 ada 14 parsel, 284 ada 15 parsel, 280 ada 1 parsel, 280 ada 3 parsel ve 280 ada 4 parsel numaralı taşınmazların demiryolu tarafında kalan vatandaşların parsellerinden muvafakat alınması akabinde yolun açılmasının mümkün olabileceği,
2.2.4) İkinci alternatif olarak Kalecik İlçesi Şenyurt Mahallesi 282 ada 10 parsel ile 283 ada
3 parsel arasında kalan kadastro yolu ile 333 ada 9 parsel ile 277 ada 6 parsel arasında kalan
kadastro yolunun birbirinin devamı niteliğinde olduğu, aralarının sadece demiryolu ile kesildiği, en yakın köprüye (hemzemin geçit) yaklaşık 500 mt. mesafede bulunduğu, bu parsellerin hemzemin geçit ile birleştirilmesinde kadastral açıdan bir sorun olmadığı; ancak bahse konu hemzemin geçidin TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğünün yetki ve sorumluluğunda olduğu ve ilgili Kurum tarafından açılması gerektiği, burada ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda hemzemin geçit açılması halinde, başvuru sahiplerinin bu yoldan evlerine geçişlerinin kolay olacağı açıklamaları yapılmıştır.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının;
3.1) “Mülkiyet hakkı” başlıklı 35 inci maddesinde;
“ Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.”,
3.2) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü
maddesinde;
“Vatandaşlar… kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Kendileriyle ilgili başvurmaların sonucu gecikmeksizin, dilekçe sahiplerine yazılı olarak bildirilir.
Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”,
4) 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun;
4.1) “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde;
“ …
Alt geçit: Karayolunun diğer bir karayolu veya demiryolunu alttan geçmesini sağlayan yapıdır.
Üst geçit: Karayolunun, diğer bir karayolu veya demiryolunu üstten geçmesini sağlayan yapıdır.
Demiryolu geçidi (Hemzemin geçit) : Karayolu ile demiryolunun aynı seviyede kesiştiği bariyerli veya bariyersiz geçitlerdir,…”,
4.2) “Karayolu trafik güvenliği” başlıklı 13 üncü maddesinde;
“ (Değişik birinci fıkra: 25/6/2010-6001/34 md.) Karayolunun yapımı, bakımı, işletilmesi ile görevli ve sorumlu bütün kuruluşlar, karayolu yapısını, trafik güvenliğini sağlayacak durumda bulundurmakla yükümlüdür.
Çeşitli kişi, kurum ve kuruluşlar, karayolu yapısında yapacakları ve esasları yönetmelikte belirtilen çalışmalarda; a) Yolun yapım ve bakımı ile görevli kuruluştan izin almak, b) Çalışmaları, gerekli önlemleri alarak, aldırarak ve devamlılığını sağlayarak, trafik akımını ve güvenliğini bozmayacak tarzda yapmak, c) Zorunlu nedenlerle meydana gelen arıza, engel ve benzerlerini en kısa zamanda ortadan kaldırarak karayolunu kullananlara ve araçlara zarar vermeyecek duruma getirmek, d) Şehiriçi karayolu kenarında çeşitli tesislerin yapımı süresince; kaldırımlarda, tünel, tünel aydınlatılması ve benzerlerini yaparak güvenli geçiş sağlamak ve yaya yollarını trafiğe açık bulundurmak, Zorundadırlar.
Bu çalışmalar sırasında meydana getirilen tehlikeli durum ve engeller bütün sorumluluk, bunları yaratan kişilere ait olmak üzere zabıtaca kaldırılır, yapılan masraflar sorumlulara ödetilir.
(Dördüncü fıkra mülga: 18/1/1985 – KHK 245/16 md.)
(Değişik: 21/5/1997-4262/4 md.) Bu madde hükümlerine uymayanlar fiil başka bir suç oluştursa bile ayrıca 7 200 000 lira para cezası ile cezalandırırlar.”,
4.3) “Demiryolu geçitleri” başlıklı 76 ncı maddesinde;
“ Demiryolu geçitlerinde:
a) Sürücülerin demiryolu geçitlerini, geçidin durumuna uygun olmayan hızla geçmeleri, ışıklı veya sesli işaretin vereceği “DUR” talimatına uymamaları, taşıt yolu üzerine indirilmiş veya indirilmekte olan tam veya yarım bariyerler varken geçide girmeleri yasaktır.
b) Işıklı işaret ve bariyerle donatılmamış demiryolu geçitlerini geçmeden önce, sürücülerin durmaları, herhangi bir demiryolu aracının yaklaşmadığına emin olduktan sonra geçmeleri zorunludur.
(Değişik: 21/5/1997-4262/4 md.) Bu madde hükümlerine uymayan sürücüler 3 600 000 lira para cezası ile cezalandırılırlar.”,
5) 6461 sayılı Türkiye Demiryolu Ulaştırmasının Serbestleştirilmesi
Hakkında Kanununun “Demiryolu ve karayolu kesişmeleri” başlıklı 9 uncu maddesinde; “ (1) Demiryolunun karayolu, köy yolu ve benzeri yol ile gerçekleşen kesişmelerinde demiryolu ana yol sayılır ve demiryolu araçlarının geçiş üstünlüğü vardır.
(2) Bu kesişmelerde, yapılan yeni yolun bağlı olduğu kurum veya kuruluş alt veya üst geçit yapmak ve diğer emniyet tedbirlerini almakla yükümlüdür.
(3) Demiryolu trafik düzeninin gerektirdiği hâllerde hemzemin geçitler ile görüşe engel teşkil eden tesisler ilgili mevzuat çerçevesinde kaldırılır veya kaldırtılır.”,
6) 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun;
6.1) “a. Zorunlu geçit hakları” başlıklı 747 nci maddesinde;
“ Taşınmazından genel yola çıkmak için yeterli geçidi bulunmayan malik, tam bir bedel karşılığında bir geçit hakkı tanınmasını komşularından isteyebilir.
Bu hak, ilk önce kendisinden bu geçidin istenmesi önceki mülkiyet ve yol durumuna göre en uygun düşen komşuya karşı ve daha sonra bundan en az zarar görecek olana karşı kullanılır.
Zorunlu geçit iki tarafın menfaati gözetilerek belirlenir. ”,
6.2) “b. Diğer geçit hakları” başlıklı 748 inci maddesinde;
“ Taşınmaz malikinin taşınmazını işletme veya iyileştirme ya da taşınmazı üzerinde yapı yapma amacıyla komşu taşınmaza geçici olarak girme hakkı ile tarla yolu, hayvan sulama yolu, kış geçidi, tomruk kaydırma yolu ve oluğu ve bunlara benzer diğer geçitler özel kanun hükümlerine tâbidir.
Özel kanun hükmü yoksa yerel âdet uygulanır.
Doğrudan doğruya kanundan kaynaklanan geçit hakları, tapu kütüğüne tescil edilmeksizin doğar. Ancak, bunlardan sürekli nitelikte olanlar beyanlar sütununda gösterilir.”
7) 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesinin “Demiryolu Düzenleme Genel Müdürlüğü” başlıklı 478 inci maddesinde;
“(1) Demiryolu Düzenleme Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri şunlardır:
a) Demiryolu ulaştırması faaliyetlerinin ticari, ekonomik, sosyal ihtiyaçlara ve teknik gelişmelere bağlı olarak ekonomik, seri, elverişli, güvenli, kaliteli, çevreye olumsuz etkilerini önleyecek ve giderecek ve kamu yararını gözetecek tarzda serbest, adil ve sürdürülebilir bir rekabet ortamında yapılmasını ve bu faaliyetlerin diğer ulaştırma türleriyle birlikte ve birbirlerini tamamlayıcı olarak hizmet vermesini sağlamak, b) Demiryolu altyapı işletmecisi ve demiryolu tren işletmecileri ile demiryolu taşımacılığı alanında organizatör, acente, komisyoncu, gar veya istasyon işletmecisi ve benzeri faaliyette bulunanların hizmet esasları, mali yeterlik ve mesleki saygınlık şartlarını belirlemek, bunları yetkilendirmek ve denetlemek, c) Demiryolu ulaştırması alanında hizmet üretenler ile hizmetten yararlananların hak, yükümlülük ve sorumluluklarını belirlemek, …
f) Demiryolu altyapısı ve çeken ve çekilen araçların kullanımı için asgari emniyet sınır ve şartlarını belirlemek ve bunları denetlemek, …
h) Demiryolu taşımacılık faaliyetlerinde kullanılan yük ve yolcu garları veya istasyonları ile benzeri yapıların asgari niteliklerini belirlemek ve bunları denetlemek,…”,
8) Demiryolu Hemzemin Geçitlerinde Alınacak Tedbirler ve Uygulama
Esasları Hakkında Yönetmelik’in;
8.1) “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinde;
“…
ğ) Demiryolu hemzemin geçidi: Karayolu ile demiryolunun aynı seviyede kesiştiği bariyerli veya bariyersiz geçitleri, …”,
8.2) “Demiryolu hemzemin geçitleri ile yaklaşım yollarının yapımı, bakımı ve
işletilmesi” başlıklı 5 inci maddesinde;
“ (Değişik:RG-8/9/2016-29825) (1) Demiryolu hemzemin geçitlerinde, raydan itibaren her iki yönde 5 metre mesafeden sonraki, demiryolu hemzemin geçidini kesen karayoluna ait yaklaşım yollarının yapım, bakım, onarım ve işletilmeleri ile gerekli güvenlik tedbirlerinin alınmasından karayolunun bağlı olduğu kurum veya kuruluş sorumludur.
(2) Demiryolu hemzemin geçitlerinde, raydan itibaren her iki yönde 5 metre mesafe içinde kalan bölümün ve demiryolu hattı üzerindeki ray devreleri, bariyerler, makiniste yönelik işaretler, kaplamalar ve benzeri bileşenlerin yapım, bakım, onarım, işletilmeleri ile gerekli güvenlik tedbirlerinin alınmasından demiryolu altyapı işletmecisi sorumludur.”,
8.3) “Demiryolu hemzemin geçit açılamayacak yerler” başlıklı 8 inci maddesinde;
“ 1) Hemzemin geçit açılamayacak yerler aşağıda belirtilmiştir:
a) Yeni yollarda kesinlikle hemzemin geçit yapılmaz.
b) Tren hızlarının 160 km/saat’i aştığı yerlerde hemzemin geçit tesis edilmez.
c) Arazi ve demiryolu şartlarına göre;
1) Karayolu aracından demiryoluna beş metre mesafede, demiryolunun her iki yönünün
görüş uzaklığının 500 metrenin altında olduğu,
2) Demiryolu aracından her iki yönden hemzemin geçidin görüş uzaklığının 750 metrenin
altında olduğu,
3) Demiryolu kurp yarıçapı 500 metrenin altındaki,
4) Kurp geçiş eğrileri üzerindeki,
5) Geçide bağlı taşıt yolu uzunluğunun güvenlik çizgisinden en az 30 metrelik kısmında; taşıt
yolu ve demiryolu kesişme açısı 70 dereceden küçük, 110 dereceden büyük olan demiryolu hatları üzerinde hemzemin geçit açılmasına izin verilmez.
ç) İki demiryolu hemzemin geçidi arasındaki en az mesafe yerleşim yeri dışında 5000 metre, yerleşim yerlerinde 1000 metreden az olamaz. Bu mesafelerde ikinci bir demiryolu hemzemin geçit açılamaz.”,
8.4) “Tren hızı ve trafik yoğunluğuna göre tesis edilecek demiryolu hemzemin
geçit koruma sistemleri” başlıklı 9 uncu maddesinde; “(1) Tren hızı ve trafik yoğunluğuna göre tesis edilecek hemzemin geçit koruma sistemleri aşağıda belirtilmiştir.
a) (Değişik:RG-8/9/2016-29825) Tren hızlarının en fazla 120 km/saat, seyir momentinin 3.000’e kadar olduğu konvansiyonel hatlarda Ek – 1’ deki trafik işaretlerine sahip demiryolu hemzemin geçitler serbest olarak açılabilir.
b) (Değişik:RG-8/9/2016-29825) Tren hızlarının en fazla 160 km/saat, seyir momentinin 30.000’e kadar olduğu konvansiyonel hatlardaki geçitlerde Ek – 2’deki proje örneğine göre flaşör, çan ve bariyerden oluşan otomatik veya bekçili bariyer sistemi kurulur.
(2) Seyir momenti 30.000 katsayısını geçen hatlarda hemzemin geçit açılamaz, alt veya üst geçit yapılır.
(3) (Ek:RG-8/9/2016-29825) Seyir momenti 30.000’in altında olmakla birlikte; il veya ilçe merkezlerinde 8 inci maddenin birinci fıkrasının (c) bendinde tanımlanan arazi ve demiryolu şartlarına göre hemzemin geçit açılamayacak yerlerde bulunan mevcut hemzemin geçitlerde, valiliklerce alınacak karar ile alt veya üstgeçit yapılır.”, hükümlerine amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
9) Kamu Denetçisi tarafından, şikâyetçilerin mevcut kullandıkları hemzemin geçidin TCDD
İşletmesi Genel Müdürlüğü tarafından güvenlik gerekçesi ile kapatılması işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı, ancak bununla birlikte hukuk devletinin bir gereği olarak vatandaşların taşınmazlarına ulaşımının da anayasal bir hak olup, sorunun çözümü için TCDD İşletmesi
Genel Müdürlüğü tarafından Kalecik İlçesi Şenyurt Mahallesi 282 ada 10 parsel ile 283 ada 3 parsel arasında kalan kadastro yolu ile 333 ada 9 parsel ile 277 ada 6 parsel arasında kalan kadastro yolunun arasından geçen demiryolu üzerine ilgili mevzuat hükümleri gereğince hemzemin geçit açılması veya kapatılan hemzemin geçitten yaklaşık 500 metre uzakta bulunan ve halen kullanılan hemzemin geçidin devamında, demiryolunun hemen yanında bulunan ve devamında kadastro yoluna bağlanan 284 ada 14 parsel, 284 ada 15 parsel, 280 ada 1 parsel,
280 ada 3 parsel ve 280 ada 4 parsel numaralı taşınmazların demiryolu tarafında kalan
vatandaşların parsellerinden 4721 sayılı Kanunun 747 nci maddesi gereğince geçit hakkı yoluna başvurulması yönünde Kalecik Belediye Başkanlığı tarafından şikâyetçiler ve ilgili parsel sahiplerinin anlaşmasının sağlanması konusunda girişimde bulunulması gerektiği yönünde hazırlanan Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME ve GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10) …, …, …, …, …, … ve … tarafından iletilen ve aynı konu ve talepleri içermesi nedeniyle
…’ın dosyasında birleştirilen başvuruda özet olarak; Ankara ili, Kalecik İlçesi, Ahi Kemal
Şenyurt Mahallesi, Ebre Mevkii, Emenağaç Küme Evleri’nde bulunan mülkiyet sahiplerinin taşınmazlarının konum olarak Kalecik-Çankırı Demiryolunun 21’ inci km’sinde ve demiryolu menfezinin hemen yanında bulunduğu, mevcut kullandıkları hemzemin geçidin TCDD
İşletmesi Genel Müdürlüğü tarafından güvenlik gerekçesi ile kapatıldığı, yakında yaklaşık 500 metre geride bulunan alt geçit vasıtasıyla karşıya geçtiklerini; ancak buradan taşınmazlarına ulaşımlarını sağlayacak yan yol bulunmadığı, TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü ile Kalecik
Belediyesi nezdinde başvurularından bir sonuç alamadıkları iddia edilerek mevcut kullandıkları hemzemin geçidin açılması veya belirtilen bölgede uygun bir yere demiryolu hemzemin geçidi açılması talep edilmektedir.
11) İlgili İdarelerin Kurumumuza verdiği cevap ve ekleri tetkik edildiğinde özet olarak,
TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü tarafından Demiryolu Hemzemin Geçitlerinde Alınacak
Tedbirler ve Uygulama Esasları Hakkında Yönetmelik” in 8. Maddesinin (ç) bendin de “İki demiryolu hemzemin geçidi arasındaki en az mesafe yerleşim yeri dışında 5000 m, yerleşim yerinde 1000 m den az olamaz. Bu mesafelerde ikinci bir demiryolu hemzemin geçidi açılamaz” ibaresi dikkate alınarak Km:21+000′ da hemzemin geçit açılamayacağı, 450 mt geride bulunan hemzemin geçit den ilgili karayolu kuruluşu tarafından yan yol açılması ile sorunun çözüme kavuşacağı, Kalecik Belediyesi yetkilileri tarafından TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğünün
359 ada, 1 parsel numaralı taşınmazdan izin vermesi veya 284 ada 14 parsel, 284 ada 15 parsel,
280 ada 1 parsel, 280 ada 3 parsel ve 280 ada 4 parsel numaralı taşınmazların demiryolu
tarafında kalan vatandaşların parsellerinden muvafakat alınması ya da Kalecik İlçesi Şenyurt
Mahallesi 282 ada 10 parsel ile 283 ada 3 parsel arasında kalan kadastro yolu ile 333 ada 9 parsel ile 277 ada 6 parsel arasında kalan kadastro yolunun hemzemin geçit açılması şeklinde şikâyetçilerin sorununun çözümü için iki öneri sunulduğu tespit edilmiştir.
12) Bilindiği üzere, mülkiyet hakkı Anayasanın 35 inci maddesinde tanımlanmış ve güvenceye
alınmıştır. Ulusal ve uluslararası hukukun ilgi alanı olan mülkiyet hakkı, imar hukuku, vergi hukuku, idare hukuku, borçlar hukuku vb. bütün hukuk disiplinlerini ilgilendirmektedir. Bu anlamda 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun eşya hukuku kitabında ele alınan mülkiyet hakkı ile ilgili Kanunun 683 üncü maddesine göre “Bir şeye malik olan kimse hukuk düzeninin sınırları içinde, o şey üzerinde dilediği gibi kullanma, yararlanma ve tasarrufta bulunma yetkisine sahiptir…” demek suretiyle mülkiyet hakkının unsurları belirtilmektedir. Yani mülkiyet hakkı eşya üzerinde geniş bir hak sağlamaktadır. Ancak mülkiyet hakkı sadece tanınan geniş yetkilerden ibaret değildir bu hak aynı zamanda yükümlülükleri de içerir. Madde metninden anlaşıldığı üzere malik, hukuk düzeni sınırları içerisinde kalmak şartıyla, sahip olduğu eşyayı kullanabilir, eşyadan faydalanabilir ve eşya üzerinde muhtelif tasarruflarda bulunabilir. Somut olayda Ankara ili, Kalecik İlçesi, Ahi Kemal Şenyurt Mahallesi, Ebre
Mevkii, Emenağaç Küme Evleri’nde bulunan mülkiyet sahipleri bu civarda ikamet eden veya bahçe, meyvelik, tarla ve sair ekim alanları bulunan kişilerden oluşmaktadır. İmar açısından şehir merkezinin gelişim alanında bulunmayan bölgenin bir tarafında Kızılırmak diğer tarafında ise TCDD’ ye ait demiryolu hattı bulunmakta olup, şikâyetçiler taşınmazlarına yaya olarak veya araç ile demiryolunu geçerek ulaşabilmektedir.
13) Şikâyetçilerin öncelikle başvuru konusu ettikleri Kalecik-Çankırı Demiryolunun 21’ inci
km’sinde bulunan ve TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü tarafından güvenlik gerekçesi ile kapatılan hemzemin geçit ile ilgili idarelerin beyanlarından hemzemin geçidin “Demiryolu
Hemzemin Geçitlerinde Alınacak Tedbirler ve Uygulama Esasları Hakkında Yönetmelik” in 8.
Maddesi gereğince güvenlik zafiyeti oluşturduğu için gerekli bir işlem olduğu kabul edilebilir.
Ancak o bölgede taşınmazı olanların mülkiyetlerine ulaşımlarının sağlanması da anayasal bir hak olarak ortaya çıkmaktadır. TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğünün Kurumumuza yazdığı cevabi yazıda güvenlik gerekçesi ile hemzemin geçidin açılmayacağını ve “… 450 mt geride bulunan hemzemin geçitten ilgili karayolu kuruluşu tarafından yan yol açılması ile sorunun çözüme kavuşacağı…” şeklinde kanaat belirtmiş; ancak şikâyetçinin sorunun çözümü için yan yolun genişletilmesi başvurusuna TCDD 2. Bölge Müdürlüğünün 01/02/2019 tarih ve E.43476 sayılı cevabi yazısı ile olumsuz cevap verilmekle, bölgede yaşayan kişilere sağlıklı bir çözüm yolu sunulmamıştır.
14) Şikâyet ile ilgili Kalecik Belediyesi’nin cevabında, TCDD Genel Müdürlüğü’nün çözüm
yolu olarak gösterdiği yan yol ile ilgili girişimlerin yine TCDD İdaresi tarafından uygun bulunmadığı için gerçekleştirilemediği belirtilerek iki alternatifli çözüm yolu sunulmuştur.
15) Birinci alternatif; Kalecik İlçesi Şenyurt Mahallesi 282 ada 10 parsel ile 283 ada 3 parsel
arasında kalan kadastro yolu ile 333 ada 9 parsel ile 277 ada 6 parsel arasında kalan kadastro yolunun birbirinin devamı niteliğinde, aralarında sadece demiryolu ile kesilen, en yakın köprüye (hemzemin geçit) yaklaşık 500 mt. mesafede bulunan parsellerin hemzemin geçit ile birleştirilmesidir. Bilindiği üzere, söz konusu bölgede imar planlaması bulunmamaktadır, kadastro yolları mevcuttur. Kadastro ile belirlenen yollar, topografik ve teknik açıdan uygun ön çalışma ile belirlenmektedir. Bu anlamda kadastro yolu olarak belirlenen bu alanda bahse konu hemzemin geçide izin verilmesi “Demiryolu Hemzemin Geçitlerinde Alınacak Tedbirler ve Uygulama Esasları Hakkında Yönetmelik” gereğince TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğünün yetki ve sorumluluğunda bulunmaktadır. Yukarıda geniş şekilde izah edildiği üzere mülkiyet hakkının bir gereği olarak malikin mülkiyeti üzerinde bulunan taşınmaza ulaşmak en doğal hakkıdır. Bu anlamda TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü tarafından belirtilen kadastro çalışmaları neticesinde yol olarak devam eden taşınmazların bulunduğu sahada ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda hemzemin geçit açılması için gerekli teknik çalışmaların yapılması gerektiği değerlendirilmektedir.
16) Diğer alternatif, kapatılan hemzemin geçitten yaklaşık 500 metre uzakta bulunan ve halen
kullanılan hemzemin geçidin devamında, demiryolunun hemen yanından bulunan ve devamında kadastro yoluna bağlanan 284 ada 14 parsel, 284 ada 15 parsel, 280 ada 1 parsel,
280 ada 3 parsel ve 280 ada 4 parsel numaralı taşınmazların demiryolu tarafında kalan
vatandaşların parsellerinden muvafakat alınmasıdır. Bilindiği üzere 4721 sayılı Kanunun 747 nci maddesine göre taşınmazından genel yola çıkmak için yeterli geçidi bulunmayan malik, tam bir bedel karşılığında bir geçit hakkı tanınmasını komşularından isteyebilme hakkına sahiptir, kanunda bu zorunlu geçit hakkı olarak tanımlanmıştır. Kanuna göre bu hak, ilk önce kendisinden bu geçidin istenmesi önceki mülkiyet ve yol durumuna göre en uygun düşen komşuya karşı ve daha sonra bundan en az zarar görecek olana karşı kullanılır. Zorunlu geçit iki tarafın menfaati gözetilerek belirlenir. Somut olayda, şikâyetçilerin taşınmazlarına ulaşımında kadastro yolu olarak belirlenen ilk alternatifte halen hemzemin geçit bulunmamaktadır. Bu konuda TCDD Genel Müdürlüğü tarafından gerekli çalışmalar neticesinde olumlu sonuç alınamaması halinde bölgede yaşayan kişilerin mağduriyetine sebebiyet verilmemesi adına Kalecik Belediyesi yetkililerinin aracılığı ile parsel sahipleri ile irtibata geçilerek vatandaşların taşınmazlarına ulaşımını sağlayabilecekleri kadar yol için muvafakat alınması gerektiği düşünülmektedir. Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 11/01/2005 tarih ve E. 2004/8348, K. 2005/58 sayılı ilamında; “… Geçit hakları kurulurken tarafların yarar ve zarar dengesi, fedakârlığın denkleştirilmesi ilkesine göre belirlenmeli, genel yola çıkmak için davacının ihtiyacını karşılayacak birden fazla seçenek varsa, mutlaka ona en yararlı ve en az masraflı olacak yerden değil, geçit vermekte yükümlü olanlardan da en az zarar görecek olanın veya olanların da durumu dikkate alınarak ulaşılacak sonuca göre bu ihtiyacı karşılanmalıdır…” şeklinde geçit hakkı için idare açısından vatandaşın güvenliği ön planda tutulmakla birlikte taşınmazına ulaşmak isteyen kişilerin talepleri doğrultusunda en uygun alternatifin seçilmesi gerektiği değerlendirilmektedir. Aksi takdirde vatandaşa alternatif sunulmadan taleplerin geri çevrilmesi hukuk devleti ve iyi yönetim ilkeleri ile bağdaşmamaktadır.
17) Şikâyetçinin iddiaları, idarelerin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümleri ile tüm dosya
kapsamındaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; şikâyetçilerin mevcut kullandıkları hemzemin geçidin TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü tarafından güvenlik gerekçesi ile kapatılması işleminde hukuka aykırılık bulunmamaktadır. Ancak bununla birlikte hukuk devletinin bir gereği olarak vatandaşların taşınmazlarına ulaşımı da anayasal bir hak olup, sorunun çözümü için kapatılan hemzemin geçitten yaklaşık 500 metre uzakta bulunan ve halen kullanılan hemzemin geçidin devamında, demiryolunun hemen yanında bulunan ve devamında kadastro yoluna bağlanan 284 ada 14 parsel, 284 ada 15 parsel, 280 ada 1 parsel,
280 ada 3 parsel ve 280 ada 4 parsel numaralı taşınmazların demiryolu tarafında kalan
vatandaşların parsellerinden 4721 sayılı Kanunun 747 nci maddesi gereğince geçit hakkı yoluna başvurulması yönünde Kalecik Belediye Başkanlığı tarafından şikâyetçiler ve ilgili parsel sahiplerinin anlaşmasının sağlanması konusunda girişimde bulunulması gerektiği tespit edilmiştir. Ancak bunun yanında TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü tarafından Kalecik İlçesi
Şenyurt Mahallesi 282 ada 10 parsel ile 283 ada 3 parsel arasında kalan kadastro yolu ile 333 ada 9 parsel ile 277 ada 6 parsel arasında kalan kadastro yolunun arasından geçen demiryolu üzerine ilgili mevzuat hükümleri gereğince hemzemin geçit açılması hususunun da değerlendirmeye alınmasının faydalı olacağı mütalaa edilmektedir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
18) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Kalecik Belediyesi yetkililerinin bilgi ve belge taleplerimize yeterli cevap verdiği ve sorunun çözümüne dönük alternatif öneriler sunma konusunda çok önemli yardımlar sunduğu; ancak TCDD İşletmesi Genel
Müdürlüğü tarafından bilgi ve belge talep yazımız ile talep edilen hususlarda yeterli açıklayıcı cevap verilmediği, ayrıca İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde ‘hesap verilebilirlik’, ‘şeffaflık’, ‘kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi’, ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkelerine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
19) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin
birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden (varsa) arta kalan sürede Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle; TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü tarafından güvenlik gerekçesi ile kapatılan Kalecik İlçesi, Irmak-Zonguldak hattı Km: 21+000 da bulunan hemzemin geçidin kullanıma açılması talebinin
REDDİNE,
Kapatılan hemzemin geçitten yaklaşık 500 metre uzakta bulunan ve halen kullanılan hemzemin geçidin devamında, demiryolunun hemen yanından bulunan ve kadastro yoluna bağlantıyı sağlayan 284 ada 14 parsel, 284 ada 15 parsel, 280 ada 1 parsel, 280 ada 3 parsel ve 280 ada 4 parsel numaralı taşınmazların sahiplerine 4721 sayılı Kanunun 747 nci maddesi gereğince geçit hakkı yoluna başvurulması yönünde şikâyetçiler ve ilgili parsel sahiplerinin anlaşmasının sağlanması konusunda girişimde bulunması hususunda KALECİK BELEDİYE
BAŞKANLIĞI’NA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın, ŞİKÂYETÇİ ile KALECİK BELEDİYE BAŞKANLIĞI’NA ve TCDD
İŞLETMESİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE TEBLİĞ EDİLMESİNE,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Kalecik Belediye Başkanlığı
tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi