|
ÖZET: Başvuru, İstanbul Valiliği ve Türkiye Seyahat Acentaları Birliği (TÜRSAB) tarafından verilen idari para cezasının iptali talebine ilişkindir. Şikayetçi, 30/07/2019 tarihinde İstanbul Havalimanı’nda yapılan denetim sırasında, kendisine ait aracın TÜRSAB plakasının sahte olduğu gerekçesiyle ceza kesildiğini belirtmiştir. Şikayetçi, bu durumun haksızlık olduğunu savunarak, cezanın iptal edilmesini istemiştir. İlgili idareler, turizm sektörünün büyümesi ve seyahat acentalarının yasal çerçevede faaliyet göstermesi gerektiğini vurgulamış, belgesiz faaliyetlerin önlenmesi için denetimlerin artırılması gerektiğini ifade etmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruyu değerlendirerek, idari para cezasının hukuka uygun olduğunu tespit etmiştir. İlgili mevzuat uyarınca, seyahat acentalarının faaliyet göstermesi için gerekli belgelerin alınması zorunludur. Ayrıca, TÜRSAB’tan alınan yazıda sahte plaka kullanımının sıkça karşılaşılan bir durum olduğu belirtilmiştir. Bu bağlamda, başvurunun kısmen kabulü ve kısmen reddi yönünde karar verilmiştir. İlgili kurumların, bu tür olumsuzlukların giderilmesi için ortak bir çalışma yapması gerektiği önerilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın talebi kısmen kabul edilmemiş, ancak sektördeki sorunların çözümü için gerekli koordinasyonun sağlanması gerektiği vurgulanmıştır. Karar, ilgili taraflara tebliğ edilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/6228-S.20.9868
BAŞVURU NO : 2019/21211
KARAR TARİHİ : 17/04/2020
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : İSTANBUL VALİLİĞİ
KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI
TÜRKİYE SEYAHAT ACENTALARI BİRLİĞİ
(TÜRSAB)
BAŞVURUNUN KONUSU : İdari para cezasının iptali ve bir haksızlık var ise cezanın
“ seyahat acentası sahibinden tahsil edilmesi talepleri hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 03/12/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Şikayetçi 07/10/2019 tarihli dilekçesinde özetle, “Aracının ‘A Class Transporttaşımacılık firmasından kiralık olduğunu, eşi araç ile birlikte çalıştığını, taşımacılık firmasının Seyahat Acentası” ile ticari sözleşme yaptığını, çalışmaları devam ederken 30/07/2019 tarihinde İstanbul Havalimanı çıkışında
TÜRSAB personeli tarafından yapılan evrak kontrollerinde kendilerine vermiş olduğu TÜRSAB tabelasının (PI1TR) QR kod sistemine okutulduğunda, sistemdeki plakanın teknik ve şekil olarak kurum ile eşleşmediğini ve sahte olduğu öğrendiğini, TÜRSAB personeline mağduriyetini anlatmaya çalıştığını, dilekçe ekinde sunduğu şekilde tüm evraklarının eksiksiz olduğunu ve tabelanın sahte olduğunu o esnada öğrendiğini ve asıl mağdurun kendisi olduğunu belirttiği halde cezanın kendisine kesildiğini, bu cezanın keyfi olduğunu ifade ve iddia ederek, söz konusu cezanın silinmesini, bir haksızlık var ise söz konusu cezanın “ seyahat acentası sahibinden tahsil edilmesi talepleriyle
Kurumumuza yaptığı başvuru hakkında İstanbul Valiliğine ve Türkiye Seyahat
Acentaları Birliğine (TÜRSAB) 04/11/2019 tarih ve sayılı Gönderme
Kararı verilmiştir.
1.1. Kurumumuzun Gönderme Kararı sonrasında şikâyetçi Kurumumuza yeniden başvuruda bulunarak “İstanbul Valiliği tarafından verilen 18/11/2019 tarihli cevabına istinaden başvurusunun esastan incelenmesini” talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Uyuşmazlık konusu hakkında Kurumumuzun bilgi-belge isteme yazılarına istinaden; 3. Kültür ve Turizm Bakanlığından alınan 27/01/2020 tarih ve E. sayılı cevabi yazıda özetle;
3.1. Turizm sektörünün, ülkemizde son yıllarda hızla büyüyen ve gelişen, oluşturduğu istihdam ve cari açığı azaltıcı etkileri başta olmak üzere, ülke ekonomisine çok önemli katkılar sağlayan ve önümüzdeki dönemde de bu büyüme ve gelişme potansiyeline bağlı olarak ekonomiye sağlayacağı katkının artarak devam etmesi ön görülen çok önemli bir sektör konumunda olduğu,
3.2. Bu bağlamda, turizm sektörünün ülkemiz açısından bu önemi, sektörün temel yapı taşlarından biri olan seyahat acentalığı faaliyetlerini de önemli hale getirdiği gibi, aynı zamanda bu faaliyetlerin mesleki anlamda da cazip hale gelmesine vesile olduğundan, son dönemde seyahat acentası işletme belgesi almak için Kültür ve Turizm Bakanlığı’na iletilen taleplerde önemli artışlar yaşandığını,
3.3. Seyahat acentalığı mesleğine olan bu olumlu ilginin bir takım sorunları da beraberinde getirdiği ve işletme belgesi sahibi olmadan seyahat acentacılığı faaliyeti gösteren kişi ve kuruluşların sayısında hızlı bir artış olduğu,
3.4. Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından, bir taraftan işletme belgesi almış seyahat acentalarının faaliyetlerinin mevzuata uygunluğu denetlenirken, bir taraftan da haksız rekabete neden olan ve kayıt dışı ekonomi oluşturan belgesiz seyahat acentalığı faaliyetlerinin önlenmesi için gerekli denetimlerin yapılması ve diğer önlemlerin alınmasının gerektiği,
3.5. Ayrıca, yurt dışındaki tur operatörünün ve/veya seyahat acentasının ulaşım ve konaklamayı içeren tur ve/veya paket turuna ilişkin ülkemizdeki ulaşım hizmetlerinin (hava alanı, gar, otogar, liman gidiş-geliş) Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından işletme belgeli seyahat acentaları tarafından yapılmasının zorunlu olduğu, açıklamalarına yer verilmiştir.
4. Kurumumuzun 04/11/2019 tarih ve sayılı ‘Gönderme Kararı’na istinaden İstanbul Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünden alınan 18/11/2019 tarih ve E. sayılı yazıda özetle, “…30.07.2019 tarihinde İstanbul Havalimanında plakalı adına kayıtlı aracınıza Müdürlüğümüz ve TÜRSAB denetim
personelince yapılan denetimde, 1618 sayılı Kanunun 30 uncu maddesi “Madde 30 – (Değişik:
28/12/2006-5571/9 md.) (1) Bakanlıktan belge almaksızın bu Kanun uyarınca seyahat acentalarının yapabileceği faaliyetlerde bulunanlar hakkında, 29 uncu maddede belirtilen idarî soruşturmadan ayrı olarak, mülki amir tarafından iki bin Türk Lirasından beş bin Türk Lirasına kadar idarî para cezasına hükmolunur.” gereğince denetim tutanağı düzenlendiği tespit edilmiştir.
4.1. Valiliğimizce adınıza düzenlenen 26.08.2019 tarih ve sayılı idari yaptırım karar tutanağına itirazınızı, tutanakta belirtilen “Yasal Uyarılar” başlığının 2. maddesinde belirtildiği üzere Sulh Ceza Hakimliklerine yapmanız gerekmektedir.” açıklamalarına yer verilmiştir.
5. Türkiye Seyahat Acentaları Birliğinden alınan 15/01/2020 tarih ve / sayılı cevabi yazıda; “Birliğimize ait olan TÜRSAB araç plakasının sahte olarak düzenlenip kullanılması uygulamada defalarca karşılaşılan bir durum olup her bir tespitte ayrı bir suç duyurusunda bulunulmaktadır. Diğer yandan söz konusu plakanın sahte olarak kullanılması ve kiralanması hususunun genel itibarla müştereken gerçekleştirildiği algısı hakim olup anılan algı olağan ticari hayat akışına da uygundur. Bu çerçevede tüm şahıslar hakkında başlatılmış olunan suç duyurularından herhangi bir şekilde feragat etmemiz söz konusu değildir. Diğer yandan ile Birliğimiz arasında herhangi bir yazışma gerçekleşmemiştir. Ayrıca başvuru konusu talep hala soruşturma aşamasında olup kovuşturmaya yansıyan herhangi bir süreç yoktur.” açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
6. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .”
7. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
8. 1618 sayılı Seyahat Acentaları ve Seyahat Acentaları Birliği Kanununun;
8.1. “Seyahat acentaları” üst başlığı altında yer alan 1 inci maddesinde; “ … b) Birlik: Seyahat Acentaları Birliğini, c) İşletme belgesi: Bakanlıkça verilen seyahat acentası belgesini, d) Tur: Türkiye’nin tarihi, doğal, kültürel, turistik değerlerinden en az birini tanıtma ve ulaştırmayı birlikte kapsayan, bu hizmetlerin dahil olduğu tek bir fiyatla satılan veya satış taahhüdü yapılan ve hizmeti yirmidört saatten kısa bir süreyi kapsayan ticarî faaliyeti, e) Seyahat acentası: Kâr amacı ile turistlere turizm ile ilgili bilgiler vermeye, paket turları ve turları oluşturmaya, turizm amaçlı konaklama, ulaştırma, gezi, spor ve eğlence hizmetlerini görmeye yetkili olan, oluşturduğu ürünü kendi veya diğer seyahat acentaları vasıtası ile pazarlayabilen ticarî kuruluşu, ifade eder,”,
8.2. “İşletme belgeleri” başlıklı 4 üncü maddesinde, “Türkiye’de seyahat acentalığı faaliyeti göstermek için Bakanlıktan işletme belgesi almak zorunludur. İşletme belgesi almak isteyenlerin başvurularına ilişkin usûl ve esaslar yönetmelikle belirlenir. İşletme belgeleri bir işletmeye mahsus olmak üzere tüzel kişilere verilir. İşletme belgeleri devredilemez. Yurt dışında ve/veya yurt içinde yolcu taşımacılığı yapan otobüs işletmelerinin hizmetleri nakliyecilik hizmeti niteliğinde olup, bu Kanun hükümlerine tâbi değildir. Seyahat acentaları, işletme belgesi almak sureti ile seyahat acentalığı faaliyeti yapabilirler. 6762 sayılı
Türk Ticaret Kanunu hükümleri saklıdır.”
8.3. “Denetim” başlıklı 24 üncü maddesinde; “Bakanlık, müfettişleri, uzman denetçileri, bölge müdürleri veya Bakanlıkça yetkili kılınacak diğer kişiler vasıtasiyle seyahat acentaları ve Seyahat Acentaları Birliğini her zaman denetleme yetkisini haizdir. Seyahat Acentaları ve
Seyahat Acentaları Birliği personeli denetim sırasında her türlü bilgiyi vermek ve belgeleri göstermekle yükümlüdürler.”
8.4. “Ceza” başlıklı 30 uncu maddesinde; “Bakanlıktan belge almaksızın bu Kanun uyarınca seyahat acentalarının yapabileceği faaliyetlerde bulunanlar hakkında, 29 uncu maddede belirtilen idarî soruşturmadan ayrı olarak, mülki amir tarafından ikibin Türk Lirasından beşbin
Türk Lirasına kadar idarî para cezasına hükmolunur. Bakanlıktan belge almaksızın rehberlik faaliyetinde bulunanlar hakkında, mülki amir tarafından beşyüz Türk Lirasından ikibin Türk
Lirasına kadar idarî para cezasına hükmolunur. Seyahat acentaları ve anlaşmalı rehberlerin müşterilerine verdikleri hizmetler sırasında, müşteri ile yapılan sözleşmede açıkça taahhüt edilen ve verilen hizmetle doğrudan ilgili olanlar hariç olmak üzere ve müşterinin bilgisi dışında, müşterilerin yaptıkları alışveriş veya müşterilerin sözleşmede belirtilenler dışında belli bir işletmeye gönderilmeleri karşılığında herhangi bir menfaat temin etmeleri halinde, seyahat acentalarının ve rehberlerin belgeleri Bakanlıkça iptal edilir ve bunlar beş yıl süreyle seyahat acentacılığı veya rehberlik yapamaz.
9. Seyahat Acentaları Yönetmeliğinin;
9.1. “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinde; “… ğ) Seyahat acentası: Kâr amacı ile turistlere, turizmle ilgili bilgiler vermeye, paket turları ve turları oluşturmaya, turizm amaçlı konaklama, ulaştırma, gezi, spor ve eğlence sağlayan hizmetleri görmeye yetkili olan, oluşturduğu ürünü kendi veya diğer seyahat acentaları vasıtasıyla pazarlayabilen ticarî kuruluşu, …
i) Transfer: Turistin, düzenlenen paket tur veya turun başlangıç noktasına kadar, herhangi bir safhasında veya sonunda, sınır giriş ve çıkış kapıları, marinalar, şehirlerarası veya uluslararası ulaşım hizmetlerinin sunulduğu otogar, gar, liman, havalimanı gibi yerlerden konaklama yapacağı tesise veya tesisten bu ulaşım hizmetlerinin sunulduğu yerlere veya programın başladığı yerleşim yerinden konaklama tesisine veya programın bitiminde, tesisten yerleşim yerine bir araçla bir tarifeye bağlı kalmaksızın seyahat acentası tarafından verilen ulaşım hizmetini, j) Tur: Türkiye’nin tarihî, doğal, kültürel, turistik değerlerinden en az birini tanıtma ve ulaştırmayı birlikte kapsayan, bu hizmetlerin dâhil olduğu tek bir fiyatla satılan veya satış taahhüdü yapılan ve hizmeti yirmidört saatten kısa bir süreyi kapsayan veya konaklama içermeyen ticarî faaliyeti,”,
9.2. “Seyahat acentalarının hizmetleri” başlıklı 5 inci maddesinde; “ Seyahat acentalarının
hizmetleri şunlardır:
a) Seyahat acentalığı faaliyetleri, Kanuna göre kurulmuş seyahat acentalarınca yerine getirilir. Tüketiciye yönelik olarak bir bedel karşılığında seyahat acentalığına münhasır faaliyet olarak tanımlanan hizmetlerin seyahat acentası olmayan kişi ve kuruluşlar
tarafından yapılması yasaktır. Seyahat acentalarına münhasır hizmetler şunlardır:
1) Münferit veya gruplar için bir programa bağlı ya da programsız gecelemeli veya gecelemesiz
yurt içi/yurt dışı tur veya paket turları tanıtır, oluşturur, pazarlar veya satar,
2) Kara, deniz ve hava ulaştırma araçlarının ve bu araçlara sahip işletmelerin rezervasyonunu
yapar, biletlerini satar,
3) Seyahat acentalarının ürettiği hizmetlerin tamamını ya da bir kısmını ürün sahibi seyahat
acentası tarafından yetki verilmek suretiyle satar,
4) Transfer yapar,
5) Kâr amacıyla konaklama, ulaşım, gezi, yeme-içme, eğlence sağlayan, sportif faaliyetler,
kongre-konferans, dinî, sağlık, eğitim, kültürel, bilimsel ve meslekî inceleme, teşvik veya destek amaçlı seyahat ve bunun içinde yer alan hizmetleri organize etmeyi, sağlamayı, pazarlamayı, gerçekleştirmeyi içeren paket tur veya turları düzenler, satar,
6) Kâr amacıyla ikram, teşvik veya destek amaçlı olarak bedelsiz sunulmak üzere bedelini bizzat
ödeyen kişi ya da kuruluşun yapacakları hizmetleri oluşturur, pazarlar veya satar.”
9.3. “Transfer araçlarında bulundurulacak belgeler” başlıklı 41 inci maddesinde; “(1)
Seyahat acentasının transfer faaliyetinde aşağıdaki belgelerin transfer elemanında bulunması zorunludur. a) Seyahat acentası işletme belgesinin TÜRSAB tarafından onaylanmış sureti,”,
9.4. “İstenilen bilgi ve belgelerin ibrazı” başlıklı 39 uncu maddesinde; “ Bu Yönetmelikte sayılan hususlara ilişkin bilgi ve belgelerin, istendiğinde denetimi yapanlara gösterilmesi zorunludur.”
9.5. “Paket tur ve turlarda bulundurulması gereken belgeler” başlıklı 40 ıncı maddesinde; “ (1) Paket tur ve turlarda seyahat acentası yetkilisinin aşağıdaki belgeleri bulundurması zorunludur.
a) Seyahat acentası işletme belgesinin TÜRSAB tarafından onaylanmış sureti, b) Paket tur veya tura katılan müşterilerin listesi, c) TÜRSAB araç plakası, ç) Araç, seyahat acentası tarafından kiralanmış ise sözleşme sureti, d) Başlangıç noktasının da belirtildiği paket tur veya tur programı, e) Paket tur zorunlu sigorta poliçe sertifikası sureti.
9.6. “Transfer araçlarında bulundurulacak belgeler” başlıklı 41 inci maddesinde, “ (1)
Seyahat acentasının transfer faaliyetinde aşağıdaki belgelerin transfer elemanında bulunması zorunludur.
a) Seyahat acentası işletme belgesinin TÜRSAB tarafından onaylanmış sureti, b) Transferi yapılan yolcu listesi, c) TÜRSAB araç plakası, ç) Transfer elemanı kimlik kartı, d) Araç, seyahat acentası tarafından kiralanmış ise sözleşme sureti.
9.7. “Faaliyet denetimleri” başlıklı 55 inci maddesinde; “Seyahat acentasının işyeri niteliklerinin korunup korunmadığı faaliyetlerinin ilgili mevzuat ile meslek ilkelerine uygun olup olmadığı Bakanlık ve TÜRSAB yetkililerince denetlenebilir.”,
10. Seyahat Acentaları Birliği Yönetmeliği “Birliğin görevleri” başlıklı 5 nci maddesinde, “(1) Birliğin görev ve yetkileri şunlardır: a) Mesleğin gelişimi ve ilkelerinin belirlenip uygulanması ile üyelerin dayanışmasını sağlamak,… c) Mesleğin gelişimini olumsuz etkileyecek durum ve olaylara karşı önlem almak, … ç) Üyeleri arasında ve seyahat acentalığı mesleğini etkileyecek turizm sektörü faaliyetlerinde haksız rekabetin oluşmasını önlemek, haksız rekabet eylemlerine karşı gerekli önlemleri almak, bu konuda idari ve yargı yollarına başvurmak, d) Belgesiz faaliyetleri önlemek amacıyla gerekli tespitleri yapmak, tespit ettiği belgesiz faaliyetler hakkında suç duyurusunda bulunmak ve ilgililere karşı diğer hukuki yollara başvurmak,… f) Seyahat acentalarının faaliyetlerini ve niteliklerini koruyup korumadıklarını denetlemek ve buna ilişkin gerekli önlemleri almak, … h) Bilişim alanlarında gerçekleştirilen belgeli ve belgesiz seyahat acentası faaliyetlerini denetlemek, …k) Mesleki faaliyetlere ilişkin konularda bakanlıklara, valiliklere ve belediyelere öneri ve dileklerde bulunmak, l) Turizm sektörü içerisinde yer alan meslek örgütleri, kurum ve kuruluşlarla birlikte ülke turizminin gelişimi için işbirliği yapmak, ortak platformlar oluşturmak,… o) Talep halinde diğer turizm işletmelerinin nitelikleri ve faaliyetleri ile ilgili standart oluşturma ve denetleme çalışmalarına katılmak, …. r) Seyahat acentalığı faaliyetinde kullanılan araçların, hangi seyahat acentasına ait olduğunu gösterir araç tanıtım belgesini düzenlemek, s) Üyelerini, kamu kurumları, meslek örgütleri ve diğer kuruluşlar nezdinde temsil etmek, gerektiğinde dava açmak.”
11. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığının Seyahat Acentalığı Faaliyetlerine ilişkin 04/03/2015 tarih ve 43057 sayılı Genelgesinde; “Valilikler (İl Kültür ve Turizm
Müdürlükleri), Bakanlık talimatına gerek olmaksızın 1618 sayılı Seyahat Acentaları ve Seyahat
Acentaları Birliği Kanunun 24 üncü ve Seyahat Acentaları Yönetmeliğinin 55 inci maddeleri kapsamında her zaman denetim yetkilerini kullanabilecektir.
11.1. Tutanaklardaki aykırı fiillere Valilikler (İl Kültür ve Turizm Müdürlükleri) tarafından cezai işlem uygulanması gerekiyor ise, cezai işlemler fiilin tespitini yapan ve tutanağı düzenleyen Valiliklerce (İl Kültür ve Turizm Müdürlükleri) yerine getirecektir.
11.2. Denetimlerde aksama yaşanmaması ve belgesiz faaliyetlerle etkin mücadele için, denetime katılacak personel yeterli sayıda olmak üzere en yüksek mülki amirin onayı ile yıllık olarak görevlendirecektir.
11.3. İhtiyaç duyulması halinde, etkin ve güvenli bir denetim için kolluk kuvvetlerinden ve vergi dairelerinden destek alınacaktır.” hüküm ve açıklamalarına yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
12. Kamu Denetçisi tarafından, şikayetçinin iddiaları, idarelerin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin
“Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
13. Uyuşmazlık konusu, 1618 sayılı Kanunun 30 uncu maddesi gereğince düzenlenen idari para cezasının iptali ve bir haksızlık var ise cezanın “ seyahat acentası sahibinden tahsil edilmesi talepleri hakkındadır.
14. İlgili idare tarafından, turizm sektörünün ülkemizde son yıllarda hızla büyüyen ve gelişen, oluşturduğu istihdam ve cari açığı azaltıcı etkileri başta olmak üzere, ülke ekonomisine çok önemli katkılar sağlayan ve önümüzdeki dönemde de bu büyüme ve gelişme potansiyeline bağlı olarak ekonomiye sağlayacağı katkının artarak devam etmesi ön görülen çok önemli bir sektör konumunda olduğunu, turizm sektörünün ülkemiz açısından bu önemi, sektörün temel yapı taşlarından biri olan seyahat acentalığı faaliyetlerini de önemli hale getirdiği gibi, aynı zamanda bu faaliyetlerin mesleki anlamda da cazip hale gelmesine vesile olduğunu, son dönemde seyahat acentası işletme belgesi almak için Kültür ve Turizm Bakanlığı’na iletilen taleplerde önemli artışlar yaşandığını, seyahat acentalığı mesleğine olan bu olumlu ilginin bir takım sorunları da beraberinde getirdiğini ve işletme belgesi sahibi olmadan seyahat acentacılığı faaliyeti gösteren kişi ve kuruluşların sayısında hızlı bir artış olduğu açıklamalarına yer verilmiştir.
15. Bununla birlikte, dünya turizmindeki pazar payının artırılması, planlanmış hedeflere ulaşılması ve turizm gelirlerindeki artışın kalıcı olabilmesi için ülkemiz turizmine zarar verecek eylemlerden kaçınılması, ortaya çıkabilecek olumsuzlukların önlenmesi için gerekli tedbirlerin alınması ile yaşanan olumsuzluklar karşısında sorumlulukların layıkıyla yerine getirilmesinde herkese büyük görevler düştüğü, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından, bir taraftan işletme belgesi almış seyahat acentalarının faaliyetlerinin mevzuata uygunluğu denetlenirken, bir taraftan da haksız rekabete neden olan ve kayıt dışı ekonomi oluşturan belgesiz seyahat acentalığı faaliyetlerinin önlenmesi için gerekli denetimlerin yapılarak diğer önlemlerin alınmasının gerektiği, seyahat acentalığı faaliyeti gösterebilmek için Kültür ve Turizm
Bakanlığı’ndan seyahat acentası işletme belgesinin alınmasının zorunlu olduğu, seyahat acentalarına münhasır hizmetlerden herhangi birisinin seyahat acentası olmayan kişi ve kuruluşlar tarafından yapılması veya satış taahhüdünde bulunulmasının ise yasaklandığı, bu yasağa uymayanlar hakkında yine aynı Kanunun 29 ve 30 uncu maddeleri kapsamında mülki amirliklerce cezai işlemlerin uygulandığı ifade edilmiştir.
16. 1618 sayılı Seyahat Acentaları ve Seyahat Acentaları Birliği Kanununun 4 üncü maddesinde; Türkiye’de seyahat acentalığı faaliyeti göstermek için Bakanlıktan işletme belgesi almanın zorunlu olduğu belirtilmiştir, aynı Kanunun 24 üncü maddesinde; “Bakanlık, müfettişleri, uzman denetçileri, bölge müdürleri veya Bakanlıkça yetkili kılınacak diğer kişiler vasıtasıyla seyahat acentaları ve Seyahat Acentaları Birliğini her zaman denetleme yetkisine haizdir.”, 30 uncu maddesinin birinci fıkrasında ise; “Bakanlıktan belge almaksızın bu Kanun uyarınca seyahat acentalarının yapabileceği faaliyetlerde bulunanlar hakkında, 29 uncu maddede belirtilen idarî soruşturmadan ayrı olarak, mülki amir tarafından iki bin Türk
Lirasından beş bin Türk Lirasına kadar idarî para cezasına hükmolunur.” hükümleri ile birlikte, Seyahat Acentaları Yönetmeliği’nin 5 inci maddesinde “Seyahat acentalığı faaliyetleri, kanuna göre kurulmuş seyahat acentalarınca yerine getirilir. Tüketiciye yönelik olarak bir bedel karşılığında seyahat acentalığına münhasır faaliyet olarak tanımlanan hizmetlerin seyahat acentası olmayan kişi ve kuruluşlar tarafından yapılması yasaktır.” düzenlemesinin olduğu, ayrıca Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın 2015/02 No’lu “(1)Valilikler (İl Kültür ve Turizm
Müdürlükleri) Bakanlık talimatına gerek kalmaksızın 1618 sayılı Seyahat Acentaları ve
Seyahat Acentaları Birliği Kanunun 24 üncü ve Seyahat Acentaları Yönetmeliğinin 55 inci maddesi kapsamında her zaman denetim yetkilerini kullanabileceklerdir.” şeklinde Genelgenin olduğu anlaşılmaktadır.
17. Dolayısıyla, 1618 sayılı Kanunun 1 inci maddesi ile Seyahat Acentaları Yönetmeliğinin 4 üncü maddesinde tanımlanan tur, paket tur ve transfer kapsamına giren veya münhasır hizmet olarak belirlenen faaliyetlerden herhangi birisinin Kültür ve Turizm Bakanlığı’ndan belge almaksızın yürütülmesinin mümkün olmadığı, bunun yanı sıra Valiliklerin (İl Kültür ve
Turizm Müdürlükleri) Bakanlık talimatına gerek kalmaksızın Kanun ve Yönetmelik hükümleri kapsamında ve Genelge doğrultusunda her zaman denetim yetkilerini kullanabileceğini ve mevzuata aykırı fiillerin tespiti halinde ise idari para cezası uygulayabileceği açık bir şekilde düzenlenmiştir.
18. Bu nedenle, 1618 sayılı Seyahat Acentaları ve Seyahat Acentaları Birliği Kanununun 1, 4,
24 ve 30 uncu maddeleri; Seyahat Acentaları Yönetmeliği’nin 5, 41 ve 55 inci maddeleri ve
2015/02 No’lu Genelgedeki düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde; idarenin uygulamış olduğu idari para cezasının hukuka aykırılığı tespit edilememiştir.
19. Bununla birlikte TÜRSAB’tan alınan cevabi yazıda yer verilen, “…Ayrıca başvuru konusu talep hala soruşturma aşamasında olup kovuşturmaya yansıyan herhangi bir süreç yoktur” açıklaması dikkate alındığında, bu aşamada mezkur iddialar ve buna bağlı talep hakkında tamamlanmış ve kesinleşmiş bir idari işlem bulunmadığı hususu tespit edilmiştir.
20. Diğer taraftan, Kurumumuz tarafından, incelenmekte olunan somut uyuşmazlık konusuyla benzer yönleri bulunan bir başka şikayet başvurusu hakkında verilen 20/03/2020 tarih ve 2020/4412-S.20.7005 sayılı Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Kararı’nda; “Bu nedenlerle, valilik denetim ekiplerince yapılan denetim faaliyetlerinin, araç sahibine ve şoföre uygulanan idari para cezalarının hukuka aykırılığı tespit edilememiş olmakla birlikte, öngörülebilirlik ve belirlilik ilkeleri çerçevesinde mevzuat tanımlamaları ile görev ve yetki dağılımlarının netleştirilmesi ve gerekli koordinasyonun sağlanması amacıyla Kültür ve
Turizm Bakanlığı ile Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının bu hususta ortak çalışma yapması gerektiği” hususlarının tespit edildiği ve “Valilik ekiplerinin denetim faaliyetlerinin durdurulması ve uygulanan idari para cezalarının iptal edilmesi ve araç sahibine idari para cezası uygulanmamasına yönelik taleplerin REDDİNE,
20.1. Öngörülebilirlik ve belirlilik ilkeleri çerçevesinde mevzuat tanımlamaların, görev ve yetki dağılımlarının netleştirilmesi ile gerekli koordinasyonun sağlanması amacıyla ilgili
Bakanlıkların bu hususta ortak toplantı yapması, yapılan toplantıya ilgili meslek birlikleri de dahil tüm paydaşların katılımının sağlanması ve toplantıda alınan kararların Kuruma iletilmesi hususunda KÜLTÜR ve TURİZM BAKANLIĞI ile ULAŞTIRMA ve ALTYAPI
BAKANLIĞI’NA TAVSİYEDE BULUNULMASINA ” karar verilmiştir.
21. Yukarıdan bu yana tüm açıklananlar, şikâyetçinin iddiaları, idarelerin konu ile ilgili açıklamaları, mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, şikayetçinin idari para cezasının iptali ve bir haksızlık var ise cezanın “ seyahat acentası sahibinden tahsil edilmesi talepleri hakkında ilgili idareler tarafından tesis edilen işlemlerde hukuka aykırılık tespit edilememiş olunmakla birlikte, uyuşmazlık konusu hakkında
TÜRSAB’tan alınan cevabi yazıda yer verilen, “Birliğimize ait olan TÜRSAB araç plakasının sahte olarak düzenlenip kullanılması uygulamada defalarca karşılaşılan bir durum olup her bir tespitte ayrı bir suç duyurusunda bulunulmaktadır.” açıklamasında yer verilen olumsuzluğun giderilmesine yönelik olarak gerekli koordinasyonun sağlanması ve alınacak tedbirlerin belirlenmesi amacıyla Kültür ve Turizm Bakanlığı ve TÜRSAB tarafından bu hususta ortak çalışma yapması gerektiği tespit edilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
22. İyi yönetim ilkelerine, 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmelik’in “İyi Yönetim İlkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvuruya ilişkin bilgi ve belgelerin Kurumumuza gönderildiği; İdarenin “kararların gerekçeli olması”, “kanunlara uygunluk”, “makul sürede karar verme” , “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ve
“karara karşı başvuru yolları ve sürelerinin gösterilmesi” ilkelerine uygun davrandığı tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
23. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu
“Ret Kararının başvurana tebliği tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, İstanbul Sulh Ceza
Hâkimliğine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamında göre BAŞVURUNUN KISMEN KABULÜ ve KISMEN REDDİNE;
Başvuranın, idari para cezasının iptali ve bir haksızlık var ise cezanın “ seyahat acentası sahibinden tahsil edilmesine ilişkin taleplerinin REDDİNE,
Uyuşmazlık konusu hakkında TÜRSAB’tan alınan cevabi yazıda yer verilen, “Birliğimize ait olan TÜRSAB araç plakasının sahte olarak düzenlenip kullanılması uygulamada defalarca karşılaşılan bir durum olup her bir tespitte ayrı bir suç duyurusunda bulunulmaktadır.” açıklamasında yer verilen olumsuz durumun giderilmesine yönelik olarak gerekli koordinasyonun sağlanması ve alınacak tedbirlerin belirlenmesi amacıyla ilgili kurum ve kuruluşların bu hususta ortak toplantı yapması, yapılan toplantıya TÜRSAB ve ilgili meslek kuruluşları da dahil tüm paydaşların katılımının sağlanması ve toplantıda alınan kararların Kuruma iletilmesi hususunda KÜLTÜR ve TURİZM BAKANLIĞI’NA
TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, ilgili idarelerce bu karar
üzerine tesis edilecek işlemlerin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın BAŞVURANA, KÜLTÜR ve TURİZM BAKANLIĞI’NA, İSTANBUL
VALİLİĞİ’NE ve TÜRKİYE SEYAHAT ACENTALARI BİRLİĞİ’NE tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi