|
ÖZET: Başvuru, 05/03/2007 tarihinde Boğaziçi Köprüsü’nden geçiş yapan bir vatandaşın, geçiş ücretini ödemediği gerekçesiyle 44 TL cezalı ücret ödemeye zorlanmasıyla ilgilidir. Başvuran, geçiş sırasında gişelerin kapalı olduğunu ve geçiş ücretini aynı gün PTT aracılığıyla yatırdığını belirtmiştir. Ancak, Kocaeli Defterdarlığı tarafından kendisine gönderilen yazıda, 4,40 TL’nin on katı olarak 44 TL ödemesi gerektiği bildirilmiştir. Başvuran, bu cezalı tutarın faiziyle birlikte geri ödenmesini talep etmiştir.
Karayolları Genel Müdürlüğü, başvurana verdiği yanıtta, 4,40 TL’nin yasal süresi içinde hazineye aktarıldığını ve cezalı işlemin kaldırıldığını açıklamıştır. Ayrıca, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun zamanaşımı hükümleri gereği, başvuranın talep ettiği iadenin mümkün olmadığını belirtmiştir. Şikayetçinin, 6183 sayılı Amme Alacakları Tahsili Usulü Hakkında Kanun çerçevesinde itiraz hakkını kullanmadığı ve zamanaşımının dolduğu göz önünde bulundurularak, talebinin reddedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiş ve bu karar, hem başvurana hem de Karayolları Genel Müdürlüğü’ne tebliğ edilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, ilgili idarenin başvuru süreçleri hakkında daha fazla bilgi vermesi gerektiğini de vurgulamıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/6520-S.21.10555
BAŞVURU NO : 2020/99136
KARAR TARİHİ : 26/04/2021
RET KARARI TCKN
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : KARAYOLLARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Şikayetçinin, cezalı geçiş ücreti olan paranın (44 TL’nin) faiziyle birlikte tarafına geri ödenmesine ve konunun incelenerek kendisine bilgi verilmesine ilişkin talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 26/10/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, 05/03/2007 tarihinde gece yarısı 15 Temmuz Şehitler Köprüsü (dönem itibariyle Boğaziçi
Köprüsü) gişeleri ve gişelerin yanındaki müdürlük binası kapalı olduğundan geçiş ücretini ödemeden plakalı aracıyla geçiş yaptığını, o tarihlerde para ile geçişin mümkün olduğunu, aynı gün geçiş ücreti olan 4,40 TL’yi Karayolları Bölge Müdürlüğünün nolu posta çeki hesabına PTT Suadiye şubesinden yatırdığını, ancak Kocaeli Defterdarlığı Acısu Vergi Müdürlüğü’nün 11/07/2010 tarihli yazısı ile kendisine 4,40 TL’nin on katı olan 44 TL’yi ödemediği takdirde 6183 Sayılı Amme Alacakları Tahsili
Usulü Hakkındaki Kanun hükümlerinin uygulanacağının bildirildiğini, bunun üzerine cezalı geçiş ücreti olan 44 TL’yi vergi dairesine ödediğini ifade ederek, PTT Suadiye şubesinden 05/03/2007 tarihinde yatırdığı paranın hangi hesaba havale olduğunun ortaya çıkarılmasını, cezalı geçiş ücreti olarak yatırdığı meblağın (44 TL) faizi ile birlikte tarafına geri ödenmesini ve konunun incelenerek tarafına bilgi verilmesini talep etmektedir.
II. İDARELERİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuz tarafından bilgi-belge isteme yazısına istinaden Karayolları Genel Müdürlüğü’nden alınan cevabi yazı ve eklerinin tetkikinden özetle;
“… Karayolları 17. Bölge Müdürlüğü’nün “ nolu posta çeki hesabına “4,40” TL Saymanlık
Müdürlüğü hesabına yatırıldığı, ancak 2007 yılında işlemlerin manuel olarak yapıldığından 04/03/2007 tarihli geçişin düşümü yapılamamış ve yasal süresi içerisinde “4,40” TL hazineye aktarılmıştır.
20/10/2010 tarihli vergi tahsil alındısı ile “44,00” TL yapılan ödeme ile cezalı işlem kaldırılarak sistemlerimizde gerekli düzeltmeler yapılmış olup eklerimizde mevcut olan 12/03/2019 tarih E.
sayılı yazımızdan anlaşılacağı üzere 10/01/1961 tarih ve 10703 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 213 sayılı Vergi Usul Kanunun 114 ve 126 maddesindeki (5) yıl zamanaşımına istinaden iadenin yapılamayacağı kararına varılmıştır…”, açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde;
“Vatandaşlar … kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, yetkili makamlara ve
Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.”,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinde;
“Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,
5. 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun “Geçiş ücretlerinin belirlenmesi” başlıklı 14 üncü maddesinde;
“Otoyollar ile erişme kontrolünün uygulandığı karayollarının geçişi ücretli olacak kesimleri Genel
Müdürün teklifi üzerine Bakan tarafından belirlenir. Bu karayollarının geçiş ücretleri ile bu ücretlerin yeniden belirlenmesi; ücretlendirilen karayolunun mesafesi, trafik yoğunluğu, aracın cinsi, sosyal ve ekonomik faktörler dikkate alınarak çıkarılacak yönetmelikte belirtilen esas ve usullere göre Genel
Müdürün teklifi üzerine Bakan onayı ile yürürlüğe girer…”,
6. 14.05.2012 tarihli ve 28292 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Karayolları Genel Müdürlüğünün
Sorumluluğu Altında Bulunan Otoyollar İle Erişme Kontrolünün Uygulandığı Karayollarında Geçiş
Ücretlerinin Belirlenmesi ve Uygulanmasına İlişkin Yönetmeliğinin;
6.1. “Amaç ve kapsam” başlıklı 1 inci maddesinde;
“Bu Yönetmeliğin amacı, Karayolları Genel Müdürlüğünün sorumluluğu altında bulunan otoyollar ile erişme kontrolünün uygulandığı karayollarının geçişi ücretli olacak kesimlerinin geçiş ücretlerinin belirlenmesine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir…”,
6.2. “Dayanak” başlıklı 2 nci maddesinde;
“Bu Yönetmelik, 25/6/2010 tarihli ve 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri
Hakkında Kanunun 4, 14 ve 30 uncu maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır.”,
6.3. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde;
“Bu Yönetmelikte geçen…
d) Geçiş ücreti: Ücretli karayolunu kullanmanın karşılığı olarak kullanıcı tarafından ödenmesi gereken ücreti,
e) Geçiş ücreti toplama sistemleri: Otoyollar ile erişme kontrolünün uygulandığı geçişi ücretli olan karayollarında ücret toplama amacıyla kurulan sistemleri…
i) Kartlı Geçiş Sistemi: Temassız akıllı kartın gişe sahasında bulunan okuyucu/yazıcı birimle elektromanyetik dalga kullanarak haberleşmesi sonucu geçiş ücretinin karttan veya banka hesabından otomatik olarak düşülmesini sağlayan operatörsüz geçiş ücreti toplama sistemini…
l) Otomatik Geçiş Sistemi: Araç içerisinde bulunan araç içi ünitenin (elektronik etiketin) gişe sahasında bulunan antenler ile elektromanyetik dalga kullanarak haberleşmesi sonucu geçiş ücretinin banka hesabından otomatik olarak düşülmesini sağlayan operatörsüz geçiş ücreti toplama sistemini… ifade eder.”,
6.4. “Geçiş ücretlerinin belirlenmesi” başlıklı 4 üncü maddesinde;
“Otoyollar ile erişme kontrolünün uygulandığı karayollarının geçişi ücretli olacak kesimleri Genel
Müdürün teklifi üzerine, Bakan tarafından belirlenir. Bu karayollarının geçiş ücretleri ile bu ücretlerin yeniden belirlenmesi; ücretlendirilen karayolunun mesafesi, trafik yoğunluğu, aracın cinsi, sosyal ve ekonomik faktörler dikkate alınarak hesaplanır ve Genel Müdürün teklifi üzerine Bakan onayı ile yürürlüğe girer…”,
6.5. “Geçiş ücreti sistemlerinin kullanımı” başlıklı 10 uncu maddesinde;
“Geçiş ücreti toplama sistemleri İdare tarafından belirlenir… İdarece, dağıtımı ve kredi yüklemesi yapılan kartlardan, yapılan masrafların karşılığı olarak İdare tarafından belirlenen miktarda işlem bedeli alınır.”,
7. 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsili Usulü Hakkında Kanunun “Ödeme Emrine İtiraz” başlıklı 58’inci maddesinde;
“Kendisine ödeme emri tebliğ olunan şahıs, böyle bir borcu olmadığı veya kısmen ödediği veya zamanaşımına uğradığı hakkında tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde alacaklı tahsil dairesine ait itiraz işlerine bakan vergi itiraz komisyonu nezdinde itirazda bulunabilir. İtirazın şekli, incelenmesi ve itiraz incelemelerinin iadesi hususlarında Vergi Usul Kanunu hükümleri tatbik olunur…”,
8. 213 sayılı Vergi Usul Kanununun;
8.1. “Zamanaşımı Süreleri” başlıklı 114’üncü maddesinde;
“Vergi alacağının doğduğu takvim yılını takip eden yılın başından başlıyarak beş yıl içinde tarh ve mükellefe tebliğ edilmiyen vergiler zamanaşımına uğrar.”
8.2. “Düzeltmede Zamanaşımı” başlıklı 126’ncı maddesinde;
“114 üncü maddede yazılı zamanaşımı süresi dolduktan sonra meydana çıkarılan vergi hataları
düzeltilemez. Şu kadar ki, düzeltme zamanaşımı süresi:
a) Zamanaşımı süresinin son yılı içinde tarh ve tebliğ edilen vergilerde hatanın yapıldığı; b) (Değişik: 23/6/1982-2686/26 md.) İlan yolu ile tebliğ edilip vergi mahkemesinde dava konusu yapılmaksızın tahakkuk eden vergilerde mükellefe ödeme emrinin tebliğ edildiği; c) (Ek: 4/12/1985-3239/11 md.) İhbarname ve ödeme emri ilan yoluyla tebliğ edilen vergilerde 6183 sayılı
Kanuna göre hacizin yapıldığı;
Tarihten başlayarak bir yıldan aşağı olamaz.”
hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme sonucunda hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10. Başvuranın dilekçe ve ekleri incelendiğinde, başvuranın 05/03/2007 tarihinde gece yarısı Boğaziçi
Köprüsü gişeleri ve gişelerin yanındaki müdürlük binası kapalı olduğundan geçiş ücretini ödemeden plakalı aracıyla geçiş yaptığını, o tarihlerde para ile geçişin mümkün olduğunu, aynı gün geçiş ücreti olan 4,40 YTL’yi Karayolları Bölge Müdürlüğünün nolu posta çeki hesabına PTT Suadiye şubesinden yatırdığını, ilgili tahsilat belgesinin başvuru ekinde sunulduğunu, Kocaeli Defterdarlığı Acısu
Vergi Müdürlüğü tarafından kendisine gönderilen 11/07/2010 tarihli yazıda; 4,40 YTL’nin on katı olan 44
YTL’yi ödemediği takdirde 6183 Sayılı Amme Alacakları Tahsili Usulü Hakkındaki Kanun hükümlerinin uygulanacağının bildirildiğini, bunun üzerine cezalı geçiş ücreti olan 44 YTL’yi vergi dairesine ödediğini, Karayolları 17. Bölge Müdürlüğünün 22/02/2011 tarihli yazısında “ plakalı aracın cezalı geçiş ücreti olan borcu ödediğinden evrakın işlemden kaldırıldığını” Acısu Vergi Dairesine bildirdiğini iddia edip PTT Suadiye şubesinden 05/03/2007 tarihinde yatırdığı paranın hangi hesaba havale olduğunun ortaya çıkarılmasını, cezalı geçiş ücreti olan paranın (44 YTL) faizi ile birlikte tarafına geri ödenmesini ve konunun incelenerek tarafına bilgi verilmesini talep ettiği tespit edilmiştir.
11. Karayolları Genel Müdürlüğü’nün Kurumumuza verdiği cevap ve ekleri tetkik edildiğinde, Karayolları 17. Bölge Müdürlüğü’nün “ nolu posta çeki hesabına “4,40” TL Saymanlık Müdürlüğü hesabına yatırıldığı, 2007 yılında işlemlerin manuel olarak yapıldığından 04/03/2007 tarihli geçişin düşümü yapılamadığı, yasal süresi içerisinde “4,40” TL hazineye aktarıldığı, 20/10/2010 tarihli vergi tahsil alındısı ile “44,00” TL yapılan ödeme ile cezalı işlem kaldırılarak sistemlerinde gerekli düzeltmeler yapıldığı, 12/03/2019 tarih E. sayılı yazıdan da anlaşılacağı üzere 10/01/1961 tarih ve 10703 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanan 213 sayılı Vergi Usul Kanunun 114 ve 126 maddesindeki (5) yıl zamanaşımına istinaden iadenin yapılamayacağı anlaşılmıştır.
12. 6001 sayılı Kanun hükümlerine göre Otoyollar İle Erişme Kontrolünün Uygulandığı
Karayollarında Geçiş Ücretlerinin Belirlenmesi ve Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik 14/05/2012 tarihinde çıkarılmıştır. Bu yönetmeliğin amacı, Karayolları Genel Müdürlüğünün sorumluluğu altında bulunan otoyollar ile erişme kontrolünün uygulandığı karayollarının geçişi ücretli olacak kesimlerinin geçiş
ücretlerinin belirlenmesine ilişkin usul ve esasları düzenlemek olup dayanağı, 25/6/2010 tarihli ve 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun 4 üncü 14 üncü ve 30 uncu maddeleridir.
13. Bu yönetmeliğe göre, geçiş ücreti; ücretli karayolunu kullanmanın karşılığı olarak kullanıcı tarafından ödenmesi gereken ücreti, geçiş ücreti toplama sistemleri; otoyollar ile erişme kontrolünün uygulandığı geçişi ücretli olan karayollarında ücret toplama amacıyla kurulan sistemlerini, kartlı geçiş sistemi; temassız akıllı kartın gişe sahasında bulunan okuyucu/yazıcı birimle elektromanyetik dalga kullanarak haberleşmesi sonucu geçiş ücretinin karttan veya banka hesabından otomatik olarak düşülmesini sağlayan operatörsüz geçiş ücreti toplama sistemini, otomatik geçiş sistemi; araç içerisinde bulunan araç içi ünitenin (elektronik etiketin) gişe sahasında bulunan antenler ile elektromanyetik dalga kullanarak haberleşmesi sonucu geçiş ücretinin banka hesabından otomatik olarak düşülmesini sağlayan operatörsüz geçiş ücreti toplama sistemini ifade etmektedir.
14. Geçiş ücretlerinin belirlenmesi, ilgili yönetmelikte, otoyollar ile erişme kontrolünün uygulandığı karayollarının geçişi ücretli olacak kesimlerinin Genel Müdürün teklifi üzerine, Bakan tarafından belirleneceği, bu karayollarının geçiş ücretleri ile bu ücretlerin yeniden belirlenmesinin; ücretlendirilen karayolunun mesafesi, trafik yoğunluğu, aracın cinsi, sosyal ve ekonomik faktörler dikkate alınarak hesaplanacağı ve Genel Müdürün teklifi üzerine Bakan onayı ile yürürlüğe gireceği düzenlenmiştir.
15. Ayrıca Yönetmeliğin 10 uncu maddesinde geçiş ücreti sistemlerinin kullanımının, idare yani
Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından belirleneceği hüküm altına alınmıştır.
16. Yukarıda da değinildiği üzere Karayolları 17. Bölge Müdürlüğü’nün “ nolu posta çeki hesabına “4,40” TL Saymanlık Müdürlüğü hesabına yatırıldığı, 2007 yılında işlemlerin manuel olarak yapıldığından 04/03/2007 tarihli geçişin düşümü yapılamadığı, yasal süresi içerisinde “4,40”
TL hazineye aktarıldığı, 20/10/2010 tarihli vergi tahsil alındısı ile “44,00” TL yapılan ödeme ile cezalı işlem kaldırılarak sistemlerinde gerekli düzeltmeler yapıldığı tespit edilmiştir.
17. 6183 sayılı Kanun’un “Ödeme Emrine” İtiraz” başlıklı 58’inci maddesinde; kendisine ödeme emri tebliğ edilenlerin böyle bir borcu olmadığı, kısmen ödediği veya zamanaşımına uğradığı hakkında tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde alacaklı tahsil dairesine itirazda bulunabileceği, itirazla ilgili işlemlerin
213 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre gerçekleştirileceği, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 114
ve 126’ncı maddelerine göre 114’üncü maddede yazılı olan 5 yıllık zamanaşımı süresi dolduktan sonra ortaya çıkan vergi hatalarının düzeltilemeyeceği hüküm altına alınmıştır.
18. Bu düzenlemeler doğrultusunda yapılan değerlendirme neticesinde, şikayetçinin 05/03/2007 tarihinde geçiş ücretini ödemiş olmasına rağmen, 11/07/2010 tarihinde geçiş ihlali yaptığı gerekçesiyle ödeme emri gönderildiği, bu tutarın ödenmiş olduğu belirtilerek 15 gün içerisinde itiraz edilmesi mümkün iken şikayetçinin itiraz yoluna gitmediği, 20/10/2010 tarihi itibariyle geçiş ücreti ve buna bağlı olarak tesis edilen idari para cezasını ödediği, yukarıda yer verilen 5 yıllık zamanaşımı süresi dolduktan sonra ortaya çıkan vergi hatalarının düzeltilemeyeceği düzenlemesi doğrultusunda aradan yaklaşık 10 yıl geçtikten sonra ödenen tutarın zamanaşımı süresinin dolmuş olması nedeniyle iade edilmesine yasal olarak imkan bulunmadığı anlaşıldığından ödenen tutarın faizi ile birlikte iade edilmesi talebinin reddedilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
19. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarih ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Başvuranın, dilekçesine idare tarafından verilen cevapta, hangi sürede hangi mercilere başvurabileceği bilgisinin verilmediği görülmüş olup, ilgili idarenin “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edilmiştir. Adı geçen idarenin bundan sonra bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
20. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu kararın başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemlerine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Kocaeli Vergi Mahkemesi’nde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın ŞİKAYETÇİYE ve KARAYOLLARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğ edilmesine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi