|
ÖZET: Başvuru, Aydın ili, Nazilli ilçesi, Bereketli Mahallesi’nde yaşayan bir kişinin, demiryolu alt geçidinin suyla dolması nedeniyle ulaşım zorluğu yaşaması ve bu durumun çözülmesi talebiyle Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları Taşımacılık Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü’ne yaptığı başvurunun reddedilmesi üzerine yapılmıştır. Başvuran, 2019 yılında satın aldığı bahçeye ulaşım sağlamak için mevcut yolların kullanılmasını istemiş, ancak idare tarafından bu talep, güvenlik gerekçesiyle olumsuz yanıtlanmıştır. İlgili idare, alt geçidin hidrolik amaçlı yapıldığını ve yaya veya araç geçişine uygun olmadığını belirtmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruyu inceleyerek, ilgili mevzuat çerçevesinde yapılan değerlendirmelerde, mevcut hemzemin geçitlerin kullanımının daha uygun olduğunu tespit etmiştir. Demiryolu Hemzemin Geçitlerinde Alınacak Tedbirler ve Uygulama Esasları’na göre, iki hemzemin geçidi arasındaki mesafe şartları nedeniyle yeni bir geçidin açılmasının mümkün olmadığı sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiş ve bu karar, başvurana ve ilgili idareye tebliğ edilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, idarenin karar verme süreçlerinin daha şeffaf olması gerektiğini vurgulamıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/2788-S.22.4223
BAŞVURU NO : 2021/14695
KARAR TARİHİ : 01/03/2022
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : TÜRKİYE CUMHURİYETİ DEVLET DEMİRYOLLARI
TAŞIMACILIK ANONİM ŞİRKETİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
Şikâyetçinin, mahallelerinde bulunan menfez üzerinden geçiş hakkı
BAŞVURUNUN KONUSU :
sağlanması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 01/09/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza başvuruda bulunan ( ) tarafından özetle, 2019 yılında Aydın
ili, Nazilli ilçesi, Bereketli Mahallesi Demiryolu üstü mevkiinde no.lu bahçeyi satın aldığı, bu bahçeye ve demiryolu üzerinde arazileri olan mahalle sakinlerinin arazilerine demiryolu alt geçidi kullanarak ulaşım sağlandığı, kışın bu alt geçit su ile dolduğu için ulaşım zorluğu çekildiği, CİMER vasıtasıyla 25/04/2019 tarihinde İdareye başvuru yapıldığı, hemzemin geçidin kullanılmasının can ve mal güvenliği açısından daha iyi olacağı şeklinde cevap verildiği, 18/09/2020 tarihinde ise aynı talep ile İçişleri
Bakanlığı Açık Kapı Birimine başvuru yapıldığı, ulaşıma açılması istenilen yerin kullanımın yasak ve tehlikeli olduğunun bildirildiği, 2011 yılına kadar demir yolu üstü kullanılarak geçiş sağlanabildiği, TCDD tarafından yolun geçişe kapatıldığı, ancak köylüler tarafından yasak olmasına rağmen yeni yol daha uzak olduğu için eski yolun kullanılmasına devam edildiği, kışın yağışların başlaması ile geçiş yolunun su ile dolduğu, arazilerine ulaşmak için km’lerce yol yapmak zorunda olduğu iddia ederek söz konusu soruna çözüm bulunarak eskisi gibi mevcut yollardan birinden demiryolu üstünden ulaşım verilip bariyer koyması ve köylülerin mağduriyetlerinin giderilmesini talep ettiği 09/03/2021 tarihli başvurusuna Gönderme Kararı verildiği,
Bereketli Mahallesinin yaşlı sakinleri tarafından da demiryolu üzerinin kullanıldığı, taleplerinin yeni yol tesis edilmesi olmadığı ifade ve iddia edilerek mevcut yollardan biri üzerinden geçiş sağlanması ve su tahliyesi için yapıldığı bildirilen alt geçidin geçişe uygun olarak düzenlenmesi sağlanarak Bereketli
Mahallesi sakinlerinin mağduriyetinin giderilmesi talep edilmektedir.
II. İDARELERİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kamu Denetçiliği Kurumumuzca verilecek karara esas olmak üzere başvuru belgesinde yer alan talebin
karşılanabilmesi ve eğer mümkünse ilgili idare ile başvurucu arasında muhtemel bir dostane çözümün tesisi amacı ile 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma gerçekleştirilmiştir. 6328 sayılı Kanunun “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 18’inci maddesi hükmü uyarınca 08/10/2021 tarihli ve sayılı yazımız ile Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları
Taşımacılık Anonim Şirketi Genel Müdürlüğünden bilgi ve belge talep edilmiş olup, ilgili İdarenin 09/11/2021 tarihli ve sayılı cevabi yazısında özetle;
2.1) 03/07/2013 tarihli ve 28696 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan “Demiryolu Hemzemin Geçitlerinde
Alınacak Tedbirler ve Uygulama Esasları Hakkındaki Yönetmeliğin” Ulusal Demiryolu Altyapısı Ağı üzerinde tesis edilen tüm hemzemin geçitleri kapsadığı, mezkûr yönetmeliğin, “Demiryolu hemzemin geçidi açılmayacak yerler” kenar başlıklı 8’inci maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendinde; “İki demiryolu hemzemin geçidi arasındaki en az mesafe yerleşim yeri dışında 5000 metre, yerleşim yerlerinde 1000 metreden az olamaz. Bu mesafelerde ikinci bir demiryolu hemzemin geçit açılamaz.” hükmünün düzenlenmiş olduğu,
2.2) Şikâyetçinin dilekçesinde belirttiği altgeçit, hidrolik amaçlı olarak inşa edilmiş 3X3 metre ebadında
menfez olduğu, yağış sonucu oluşacak suların demiryoluna zarar vermeden akış rejiminin sağlanması için inşa edildiği, yaya ve araba geçişi için kullanılmasının teknik olarak yasak olduğu,
2.3) Şikâyetçi tarafından talep edilen bariyerli hemzemin geçidinin yapımının; “Demiryolu Hemzemin
Geçitlerinde Alınacak Tedbirler ve Uygulama Esasları Hakkında Yönetmelik” in 8’ inci maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendi uyarınca uygun bulunmadığı, söz konusu bölgeden yapılacak geçişlerde, bölgede mevcut bulunan hemzemin geçitlerin kullanımının uygun olacağının değerlendirildiği açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın; “Dilekçe, Bilgi Edinme ve Kamu Denetçisine Başvurma
Hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı’na bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
4) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi”
başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
4.1) Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun Uygulanmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliği’nin “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır.”,
5) 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun “Tanımlar” başlıklı 3’üncü
maddesinde; “Bu Kanunda kullanılan terimlerin tanımları aşağıda gösterilmiştir…
Karayolu yapısı: Karayolunun kendisi ile karayolunun üstünde, yanında, al tında veya yukarısındaki; ada, ayırıcı, otokorkuluk, istinat duvarı, köprü, tünel, menfez ve benzeri yapılardır.
…Demiryolu geçidi (Hemzemin geçit) : Karayolu ile demiryolunun aynı seviyede kesiştiği bariyerli veya bariyersiz geçitlerdir .”,
6) 03/07/2013 tarihli ve 28696 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Demiryolu Hemzemin Geçitlerinde
Alınacak Tedbirler ve Uygulama Esasları Hakkında Yönetmeliği’nin “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu Yönetmeliğin amacı; demiryolu hemzemin geçitlerinin ve bunlara ait koruma sistemlerinin yapımına, bakımına, işletilmesine ve işaretlemesine ilişkin standartları, usul ve esasları, ilgililerin yetki ve sorumluluklarını belirleyerek demiryolu hemzemin geçitlerinde demiryolu ve karayolu trafiğinin düzenini ve güvenliğini sağlamaktır.”,
6.1) “Demiryolu Hemzemin Geçitleri İle Yaklaşım Yollarının Yapımı, Bakımı ve İşletilmesi” başlıklı
5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Demiryolu hemzemin geçitlerinde, raydan itibaren her iki yönde
5 metre mesafeden sonraki, demiryolu hemzemin geçidini kesen karayoluna ait yaklaşım yollarının yapım,
bakım, onarım ve işletilmeleri ile gerekli güvenlik tedbirlerinin alınmasından karayolunun bağlı olduğu kurum veya kuruluş sorumludur.”,
6.2) “Demiryolu Hemzemin Geçit Açılamayacak Yerler” başlıklı 8’inci maddesinde; “Hemzemin geçit
açılamayacak yerler aşağıda belirtilmiştir:
a) Yeni yollarda kesinlikle hemzemin geçit yapılmaz.
b) Tren hızlarının 160 km/saat’i aştığı yerlerde hemzemin geçit tesis edilmez.
c) Arazi ve demiryolu şartlarına göre;
1) Karayolu aracından demiryoluna beş metre mesafede, demiryolunun her iki yönünün görüş
uzaklığının 500 metrenin altında olduğu,
2) Demiryolu aracından her iki yönden hemzemin geçidin görüş uzaklığının 750 metrenin altında
olduğu,
3) Demiryolu kurp yarıçapı 500 metrenin altındaki,
4) Kurp geçiş eğrileri üzerindeki,
5) Geçide bağlı taşıt yolu uzunluğunun güvenlik çizgisinden en az 30 metrelik kısmında; taşıt yolu
ve demiryolu kesişme açısı 70 dereceden küçük, 110 dereceden büyük olan demiryolu hatları üzerinde hemzemin geçit açılmasına izin verilmez.
ç) İki demiryolu hemzemin geçidi arasındaki en az mesafe yerleşim yeri dışında 5000 metre, yerleşim yerlerinde 1000 metreden az olamaz. Bu mesafelerde ikinci bir demiryolu hemzemin geçit açılamaz. ”
7) 15/05/1997 tarihli ve 22990 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Karayolları Kenarında Yapılacak
ve Açılacak Tesisler Hakkındaki Yönetmeliği’nin “Geçiş Yolları Eğimi ile Drenaj Sistemi” başlıklı 12’nci maddesi birinci fıkrasında; “ (Değişik birinci fıkra: RG-6/1/1998-23222) Geçiş yollarının karayolu hendeğinin eksenine kadar yoldan tesise doğru % 2 iniş eğimli olması ve yol hendeğine isabet edecek kısımlarına hendek taban kotuna uymak şartıyla, gelebilecek suyu tahliye edecek kapasitede en az 1×1 m ebadında menfez yapılması zorunludur. Teknik açıdan 1×1 m ebadında menfez yapılmasının uygun olmadığı yerlerde ise idarece uygun görülecek bir sanat yapısının yapılması, geçiş yolları genişliğince ızgara konulması ve kanalın kesintisiz çalışabilmesi için tesis sahibince sürekli bakımının yapılması zorunludur.”, ikinci fıkrasında; “Tesis alanına düşecek yağış suları dışındaki diğer sıvılar kanala veya karayolu hendeğine verilemez. Pissu şebekesine ait proje ayrıca istenir. Tesis cephesi önünde, banket dış kenarı ile karayolu sınır çizgisi arasında kalan alan, geçiş yolları kotuna uygun olmalıdır. Bu alan içinde,
bordür taşı, klavuz ışık ve direklerinden başka yükseltilmiş herhangi bir eleman bulunamaz. Bordür taşlarının yüksekliği en çok, 0,20 metre olmalı ve dış yüzeyleri araç tekerleklerinin çarpmaları halinde tehlike yaratmayacak şekilde yatık veya yuvarlatılmış bulunmalıdır.” düzenlemeleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8) Kamu Denetçisi tarafından; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve
tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek; söz konusu dosya hakkında hazırlanan Ret Karar Önerisi
Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9) Şikâyetçi tarafından iş bu Kararın “I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ” başlıklı bölümünde
ifade edildiği üzere özetle, arazilerine gitmek için km’lerce yol gitmemek adına Bereketli Mahallesine mevcut yollardan biri üzerinden geçiş sağlanması ve su tahliyesi için yapıldığı bildirilen alt geçidin geçişe uygun olarak düzenlenmesi talep edilmektedir.
10) Karayolları Trafik Kanunu’nda; karayolunun yapısı karayolunun kendisi ile karayolunun üstünde,
yanında, altında veya yukarısındaki; ada, ayırıcı, otokorkuluk, istinat duvarı, köprü, tünel, menfez ve benzeri yapılar olarak; demiryolu geçidi (hemzemin geçit) karayolu ile demiryolunun aynı seviyede kesiştiği bariyerli veya bariyersiz geçit olarak tanımlanmıştır. Menfez kavramı ise karayollarının veya demiryollarının altına, yağışla birlikte akışa geçen suyun yola zarar vermeden drenajının sağlanması, yol altından kablo, boru vb. malzemeleri geçirilmesi gibi amaçlarla inşa edilen yapılardır.
10.1) Demiryolu Hemzemin Geçitlerinde Alınacak Tedbirler ve Uygulama Esasları Hakkında Yönetmelik
ile demiryolu hemzemin geçitlerinin ve bunlara ait koruma sistemlerinin yapımına, bakımına, işletilmesine ve işaretlemesine ilişkin standartları, usul ve esasları, ilgililerin yetki ve sorumluluklarını belirleyerek demiryolu hemzemin geçitlerinde demiryolu ve karayolu trafiğinin düzenini ve güvenliğini sağlanması amaçlanmaktadır.
11) Başvuru konusu somut olayda; şikâyetçi tarafından özetle, 2019 yılında Aydın ili, Nazilli ilçesi,
Bereketli Mahallesi Demiryolu üstü mevkiinde no.lu bahçeyi satın aldığı, bu bahçeye ve demiryolu üzerinde arazileri olan mahalle sakinlerinin arazilerine demiryolu alt geçidi kullanarak ulaşım sağlandığı, kışın bu alt geçit su ile dolduğu için ulaşım zorluğu çekildiği, CİMER vasıtasıyla 25/04/2019 tarihinde
İdareye başvuru yapıldığı, hemzemin geçidin kullanılmasının can ve mal güvenliği açısından daha iyi olacağı şeklinde cevap verildiği, 18/09/2020 tarihinde ise aynı talep ile İçişleri Bakanlığı Açık Kapı
Birimine başvuru yapıldığı, ulaşıma açılması istenilen yerin kullanımın yasak ve tehlikeli olduğunun bildirildiği, 2011 yılına kadar demir yolu üstü kullanılarak geçiş sağlanabildiği, TCDD tarafından yolun geçişe kapatıldığı, ancak köylüler tarafından yasak olmasına rağmen yeni yol daha uzak olduğu için eski yolun kullanılmasına devam edildiği, kışın yağışların başlaması ile geçiş yolunun su ile dolduğu, arazilerine ulaşmak için km’lerce yol yapmak zorunda olduğu iddia ederek söz konusu soruna çözüm bulunarak eskisi gibi mevcut yollardan birinden demiryolu üstünden ulaşım verilip bariyer koyması ve köylülerin mağduriyetlerinin giderilmesini talep ettiği 09/03/2021 tarihli başvurusuna Gönderme Kararı verildiği, ikinci kez yapılan başvuru kapsamında İdareden bilgi ve belge talep edildiği, İdarenin cevabi yazısında özetle; şikâyete konu altgeçitin, hidrolik amaçlı olarak inşa edilmiş 3X3 metre ebadında menfez olduğu, yağış sonucu oluşacak suların demiryoluna zarar vermeden akış rejiminin sağlanması için inşa
edildiği, yaya ve araba geçişi için kullanılmasının teknik olarak yasak olduğu, şikâyetçi tarafından talep edilen bariyerli hemzemin geçidinin yapımının; “Demiryolu Hemzemin Geçitlerinde Alınacak Tedbirler ve
Uygulama Esasları Hakkında Yönetmelik” in 8’inci maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendi uyarınca uygun bulunmadığı, söz konusu bölgeden yapılacak geçişlerde, bölgede mevcut bulunan hemzemin geçitlerin kullanımının uygun olacağının değerlendirildiği, ayrıca söz konusu bölgede proje çalışmaları tamamlanan ve Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğü’ne devri yapılan Aydın-Denizli 2. hat projesi bulunduğu bildirilmiş olup proje ayrıntısına ulaşılamamıştır.
12) 03/07/2013 tarihli ve 28696 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Demiryolu Hemzemin Geçitlerinde
Alınacak Tedbirler ve Uygulama Esasları Hakkında Yönetmeliği’nin “Demiryolu Hemzemin Geçit
Açılamayacak Yerler” başlıklı 8’inci maddesinin birinci fıkrasının ( ç ) bendinde; “Hemzemin geçit açılamayacak yerler aşağıda belirtilmiştir: İki demiryolu hemzemin geçidi arasındaki en az mesafe yerleşim yeri dışında 5000 metre, yerleşim yerlerinde 1000 metreden az olamaz. Bu mesafelerde ikinci bir demiryolu hemzemin geçit açılamaz. ” hükümleri yer almaktadır. Bu noktada somut olayın söz konusu yönetmelikte belirtilen mesafelere göre değerlendirildiği, şikâyete konu mevkide aşağıda eki olan fotoğrafta da belirtilen iki adet hemzemin geçitten birincisinin km.(181+360)’de, ikincisinin ise km.(183+590)’de bulunmakta olduğu, şikâyetçinin dilekçesinde geçiş yapılmasını talep ettiği alanın km. (182+720)’ de bulunan hidrolik amaçlı olarak inşa edilmiş 3X3 metre ebadında menfez olduğu, geçiş yapılması talep edilen menfezin km.(183+590)’de bulunan alana mesafesinin 870 metre, km.(181+360)’de bulunan alana mesafesinin ise 1360 metre olduğundan mezkûr madde hükümleri kapsamında hemzemin geçit yapılamadığı değerlendirilmiştir.
13) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili
açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; yapılan inceleme ve araştırmada, Demiryolu Hemzemin Geçitlerinde Alınacak Tedbirler ve Uygulama Esasları Hakkında
Yönetmeliği’nin 8’inci maddesinin birinci fıkrasının ( ç ) bendinde, iki demiryolu hemzemin geçidi arasındaki en az mesafe yerleşim yeri dışında 5000 metre, yerleşim yerlerinde 1000 metreden az olamaz. Bu mesafelerde ikinci bir demiryolu hemzemin geçit açılamaz hükümleri uyarınca şikâyete konu alana geçit yapılmasınınım uygun bulunmadığı, ayrıca geçiş talep edilen menfezin tehlikeli ve yaya ve araba geçişi için kullanılmasının teknik olarak yasak olduğu belirtilen alana geçit yapılmaması işlemi hususunda hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğuna ilişkin bir tespit yapılamamıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
14) İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “İyi
Yönetim İlkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvuruya ilişkin bilgi ve belgelerin Kurumumuza süresinde gönderildiği, İdarenin “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ve “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uygun davrandığı, ancak “karara karşı başvuru yolları ve sürelerinin gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edildiğinden İdarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
15) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci
fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili idarenin işlem ve eylemlerine karşı Aydın İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre; BAŞVURUNUN
REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA ve TÜRKİYE CUMHURİYETİ DEVLET DEMİRYOLLARI
TAŞIMACILIK ANONİM ŞİRKETİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi