|
ÖZET: Başvuru, 2017 yılında alınan Volkswagen Transporter model aracın geçiş ücretlerinin yanlış sınıflandırılması nedeniyle fazla ücret talep edilmesi üzerine yapılmıştır. Başvuran, aracının 15 Temmuz Şehitler Köprüsü’nden geçişinde yasaklı araç olarak ceza almış, yapılan incelemelerde aracın 1. sınıf araç olarak kaydedilmesi gerektiği anlaşılmıştır. Ancak, OGS cihazı 2. sınıf olarak tanımlanmış ve bu nedenle fazla ücret tahsil edilmiştir. Başvuran, bu durumun düzeltilerek fazla ödenen ücretin iadesini talep etmiştir.
Karayolları Genel Müdürlüğü, OGS cihazlarının sınıflandırılmasında bankaların sorumluluğu olduğunu belirtmiş, kullanıcıların geçişlerde sınıf uyumsuzluğu hakkında bilgilendirilmesi gerektiğini ifade etmiştir. Ancak, başvuranın geçişleri sırasında açık bir uyarı yapılmadığı ve bu nedenle fazla ücret ödendiği tespit edilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun kabul edilerek fazla ücretin iade edilmesi gerektiğine karar vermiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, Karayolları Genel Müdürlüğü’ne, hatalı sınıf tanımlaması yapan bankaların kullanıcıları açık bir şekilde bilgilendirmesi gerektiği konusunda tavsiyede bulunmuştur. Bu durum, benzer sorunlarla karşılaşan diğer kullanıcıların da mağduriyet yaşamaması için önemlidir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/4438-S.22.6748
BAŞVURU NO : 2021/16703
KARAR TARİHİ : 01/04/2022
TAVSİYE KARARI
Adres:
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ : ,TCKN:
Adres:
KARAYOLLARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Fazla alınan geçiş ücretlerinin iadesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 01/10/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza vekil aracılığıyla yapılan başvuruda, başvuran vekili tarafından özetle; müvekkilleri tarafından ihtiyaçlarında kullanmak üzere 2017 yılında plakalı Volkswagen
Transporter model sıfır bir araç alındığı, 23.08.2017 tarihinde tescilli plakalı araçları için
25.08.2017 tarihinde bir Otomatik Geçiş Sistemi (OGS) cihazı ( / OGS numaralı)
alındığı, araç sahibi ’e 07.08.2021 tarihinde UKOME tarafından uygulanan bir idari para cezası geldiği, cezanın konusunun 15 Temmuz Şehitler Köprüsünden aracın yasaklı olmasının gösterildiği, bunun üzerine cezanın incelenmesi için Karayolları 1. Bölge Müdürlüğüne yapılan başvuru üzerine, esasında aracın 15 Temmuz Şehitler köprüsünden geçişte yasaklı araçlardan olmadığı OGS sistemine 1.sınıf araç yerine 2.sınıf olarak kaydedildiğinin anlaşıldığı ve 17.08.2021 tarihinde FSM Ana Kontrol merkezinde yapılan incelemelerde de gerçekten aracın aks aralığının 3.20 m altı olan bir araç olduğunun tespit edildiği, bu bağlamda UKOME tarafından idari para cezasının da silindiği, bu arada adına kayıtlı OGS cihazının da iptal edildiği ve bu sefer aynı araç için 1.sınıf OGS cihazı verildiği, aracın trafiğe çıkış tarihi 25.08.2017’den sınıf düzeltme tarihi olan 17.08.2021 tarihine kadar Türkiye’deki karayollarından yapılan geçişlerde 2.sınıf ücret tarifesi de uygulandığının anlaşıldığı, Türkiye’deki karayollarından yapılan geçişlerde fazla ücret alındığı tespit edildiğinden Karayolları Genel
Müdürlüğü’ne 17.08.2021 tarihinde KEP üzerinden idari başvuru yapıldığı ve fazla alınan ücretin hesaplanarak iadesi talep edildiği ancak idare tarafından süresi içinde bir dönüş yapılmadığı iddia ve ifade edilerek 1. ve 2.sınıf ücret tarifesinin aracın tescil tarihi döneminden itibaren hesaplanmak suretiyle fazla alınan ücretin tespit edilmesi ve ücretin idareden tahsil edilmesi talep edilmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
2. Kurumumuzca, verilecek karara esas olmak üzere başvuru belgesinde yer alan iddiaların doğruluğunun tespiti ve eğer mümkünse ilgili idare ile başvurucu arasında muhtemel bir dostane çözümün tesisi amacı ile 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma gerçekleştirilmiştir. Kurumumuzun 03.11.2021 tarih sayılı Karayolları Genel
Müdürlüğüne gönderilen bilgi ve belge talep yazısına Karayolları Genel Müdürlüğü 1. Bölge Müdürlüğü tarafından gönderilen sayılı cevabi yazı gönderilmiş, bunun üzerine dosya tekemmülü için 14.01.2022 tarih ve sayılı yazımız ile yeni bir bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. Karayolları Genel Müdürlüğü 1. Bölge Müdürlüğünün 24.01.2022 tarih ve sayılı cevabi yazısında özetle;
2.1. İlgi sayılı başvuru üzerine sistemde yapılan incelemeler neticesinde Plakalı araca ait numaralı OGS aboneliğinin 25.08.2017 tarihinde başladığının görüldüğü,
2.2. 14 Mayıs 2012 tarih ve 28292 sayılı resmi gazetede yayımlanan ‘’Karayolları Genel Müdürlüğünün
Sorumluluğu Altında Bulunan Otoyollarda Geçiş Ücretinin Belirlenmesi ve Uygulanmasına İlişkin
Yönetmelik’te belirtilen araç sınıfı türlerine göre ilgili aracın 1. Sınıf araç olduğu ancak abonelik sırasında
Banka tarafından 2. sınıf etiket tanımlamasının yapıldığı,
2.3. Araç sınıfı ile etiket sınıfının farklı olduğu bu gibi durumlarda kullanıcılar geçiş esnasında gişe sahalarında yer alan ücret yan göstergelerinde görsel olarak uyarılarak sınıf uyumsuzluğu mesajı gösterildiği,
2.4. Bu sebeple kullanıcıların en kısa sürede ilgili Banka ile irtibata geçerek hatalı sınıftaki etiketlerini değiştirmeleri beklendiği,
2.5. Ayrıca kullanıcıların Kurum iletişim kanallarına başvurmaları halinde de daha detaylı bilgilendirmeler yapıldığı,
2.6. Bahse konu OGS kullanıcısının yukarıda geçen süre zarfında hatalı etiket kullanımına devam ettiği, banka tarafından OGS etiketine ilişkin herhangi bir değişikliğe gidilmediği anlaşıldığı,
2.7. Kurum ile OGS satışına yetki verilen bankalar arasında imzalanan protokol gereği OGS etiketlerinin temini, satışı, iptali vb. işlemlerin Bankaların sorumluluğunda olduğu, OGS etiketlerinin kullanımından doğan anlaşmazlıklarda protokolün ilgili maddesi uyarınca sorumluluğun yine bankaya ait olduğu,
2.8. Plakalı araca ait Nolu OGS aboneliğinin 25.08.2017 tarihinde 17.08.2021 tarihine kadarki süredeki ücretlendirme tarifesi ilgili bankadan tanımlandığı gibi (2) sınıf üzerinden yapılmış olduğu, yapılan geçişler ve geçişlere ilişkin ücretlendirme tarifesi eklerde mevcut olduğu, yukarıda bahsedilen sebeplerden dolayı OGS etiketinin hatalı sınıfta tanımlanması sebebiyle tahsil edilen ücretlerinin iadesinin mümkün olmadığı,
hususları bildirilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 Sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesi;
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
“Vatandaşlar ve karşılıklılık esası gözetilmek kaydıyla Türkiye’de ikamet eden yabancılar kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesi;
“Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
4.1. Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun Uygulanmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğinin “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır.”
5. 25.06.2010 tarihli ve 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Hizmetleri Hakkında
Kanununun;
5.1. “Tanımlar” başlıklı 2’nci maddesi’nde;
“Bu Kanunun uygulanmasında; […] k) Otoyol: Yü ksek standartlara sahip, trafik seyrinde asgari hız sınırlaması uygulanan, seyahat hızı yü ksek ve ü zerinde eriş me kontrolü nü n uygulandığ ı karayolunu, […], ifade eder.”
5.2. “Görev ve sorumluluk alanındaki yol ağları” başlıklı 13’üncü maddesi;
“(1) Genel Müdürlüğün görev ve sorumluluk alanında bulunan karayolları; otoyollar, Devlet yolları ve il yolları olmak üzere üç sınıfa ayrılır.
(2) Otoyol, Devlet yolu ve il yolu niteliğindeki karayolu ağları; kamu yararı, milli savunma ihtiyaçları ve bu ağların gelişmesine tesir eden ekonomik etkenler göz önünde tutulmak suretiyle Genel Müdürlük tarafından ilgili kuruluşların görüşü alınarak tespit edilir ve Bakan onayı ile uygulanır. Düzeltmeler, değiştirmeler, eklemeler ve çıkarmalar da aynı usulle yapılır.
(3) Genel Müdürlüğün görev alanından çıkarılan karayollarına ait tüm hak ve sorumluluklar, gerekli yazılı bildirim yapıldıktan sonra başkaca işleme gerek kalmaksızın ilgili idarelerine devredilmiş sayılır.
(4) Başka bir kurumun sorumluluğunda iken Genel Müdürlüğün görev alanına dahil edilen karayolları ile Genel Müdürlüğün görev alanından çıkarılan karayolları kenarında münhasıran devralınan veya devredilen karayolu kesimi ile ilgili yapı ve tesislerin devir ve temlikine ilişkin hususlar, taraflar arasında imzalanacak protokol ile belirlenir.”
5.3. “Geçiş ücretlerinin belirlenmesi” başlıklı 14’üncü maddesi;
“(1) Otoyollar ile erişme kontrolünün uygulandığı karayollarının geçişi ücretli olacak kesimleri Genel
Müdürün teklifi üzerine Bakan tarafından belirlenir. Bu karayollarının geçiş ücretleri ile bu ücretlerin yeniden belirlenmesi; ücretlendirilen karayolunun mesafesi, trafik yoğunluğu, aracın cinsi, sosyal ve
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
ekonomik faktörler dikkate alınarak çıkarılacak yönetmelikte belirtilen esas ve usullere göre Genel
Müdürün teklifi üzerine Bakan onayı ile yürürlüğe girer.
(2) Geçişi ücretli olan otoyollar ile erişme kontrolünün uygulandığı karayollarından, işletme hakkı verilen veya devredilenler hariç, ücretsiz olması uygun görülen kesimleri ile ücretsiz geçiş yapmasına izin verilecekler genel hükümlere göre belirlenir.
(3) 24/11/1994 tarihli ve 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun, 3465 sayılı Kanun ve 3996 sayılı Kanun hükümlerine göre işletme hakkı verilen veya devredilen karayollarında geçiş ücretinin belirlenmesine ilişkin esas ve usuller ile ücretsiz geçiş yapmasına izin verilecek olanlar sözleşmelerde düzenlenir.”
6. 14.05.2012 tarih ve 28292 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Karayolları
Genel Müdürlüğünün Sorumluluğu Altında Bulunan Otoyollar ile Erişme Kontrolünün Uygulandığı
Karayollarında Geçiş Ücretlerinin Belirlenmesi ve Uygulanmasına İlişkin Yönetmeliğin;
6.1. “Amaç ve kapsam” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu Yönetmeliğin amacı, Karayolları Genel
Müdürlüğünün sorumluluğu altında bulunan otoyollar ile erişme kontrolünün uygulandığı karayollarının geçişi ücretli olacak kesimlerinin geçiş ücretlerinin belirlenmesine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.
[..]”
6.2. “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinde; “Bu Yönetmelikte geçen, […] d) Geçiş ücreti: Ücretli karayolunu kullanmanın karşılığı olarak kullanıcı tarafından ödenmesi gereken ücreti, e) Geçiş ücreti toplama sistemleri: Otoyollar ile erişme kontrolünün uygulandığı geçişi ücretli olan karayollarında ücret toplama amacıyla kurulan sistemleri, […] ifade eder.”
6.3. “Geçiş ücretlerinin belirlenmesi” başlıklı 4’üncü maddesinde; “(1) Otoyollar ile erişme kontrolünün uygulandığı karayollarının geçişi ücretli olacak kesimleri Genel Müdürün teklifi üzerine, Bakan tarafından belirlenir. Bu karayollarının geçiş ücretleri ile bu ücretlerin yeniden belirlenmesi; ücretlendirilen karayolunun mesafesi, trafik yoğunluğu, aracın cinsi, sosyal ve ekonomik faktörler dikkate alınarak hesaplanır ve Genel Müdürün teklifi üzerine Bakan onayı ile yürürlüğe girer.
(2) Belirlenen ücret tarifesi ve uygulama tarihi İdarenin internet sitesinde ilan edilir.
(3) Ücretlerin belirlenmesinde, otoyol veya erişme kontrolünün uygulandığı karayollarında güzergâhın tamamı olabileceği gibi; çevre yolu, bağlantı yolu, köprü, tünel ve viyadükler ayrı ayrı ücretlendirilebilir.
(4) Geçiş ücretleri uygulamasında işletmecilik gereği kullanımı teşvik etmek amacıyla Bakan Onayı ile indirim yapılabilir. […].”
6.4. “Araç sınıfları” başlıklı 5’inci maddesinde; “(1) Ücretli karayolunu, tünelleri ve köprüleri
kullanacak araçlar geçiş ücreti toplamaya esas olarak aşağıdaki altı sınıfa ayrılır:
a) 1 inci sınıf araç: Aksları arasındaki mesafe 3,2 m’den kısa olan iki akslı araç.
b) 2 nci sınıf araç: Aksları arasındaki mesafe 3,2 m’den uzun veya eşit olan iki akslı araç.
c) 3 üncü sınıf araç: Üç akslı araç.
ç) 4 üncü sınıf araç: Dört ve beş akslı araç.
d) 5 inci sınıf araç: Altı ve daha fazla akslı araç.
e) 6 ncı sınıf araç: L3, L4, L5, L7 sınıfı motosiklet.
(2) Sınıfların tespitinde çeken ve çekilen araçların yere değen aksları esas alınır. Geçiş ücreti uygulaması yapılırken bu araçların dolu veya boş olması dikkate alınmaz.”
/
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
6.5. “Geçiş ücretlerinin hesaplanması” başlıklı 6’ncı maddesinin birinci fıkrasında; “Geçiş ücretleri, araç sınıfları, kullanılan yol mesafesi, yolun trafik yoğunlukları ve yol üzerindeki büyük sanat yapıları katsayılarının da yer aldığı Ek-1’deki tabloda belirtilen formül esas alınarak hesaplanır. Her yıl başında yıllık ÜFE değerleri ile fiyat artışı yapılır.”
hükmünü amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SN. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından dosya kapsamında yapılan değerlendirme neticesinde, başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8. Başvuran vekili tarafından özetle; Volkswagen Transporter model plakalı araç için
25.08.2017 tarihinde bankadan 2. sınıf araçlara özgü bir OGS cihazı alındığı, 07.08.2021 tarihinde aracın
15 Temmuz Şehitler Köprüsünden yasaklı olması nedeniyle ceza düzenlendiği, bunun üzerine cezanın
incelenmesi için yapılan başvuru üzerine, esasında aracın 15 Temmuz Şehitler Köprüsünden geçişte yasaklı araçlardan olmadığı OGS sistemine 1.sınıf araç yerine 2.sınıf olarak kaydedildiğinin anlaşıldığı, bu bağlamda idari para cezasının da silindiği, bu arada OGS cihazının da iptal edildiği ve bu sefer aynı araç için 1.sınıf OGS cihazı verildiği, aracın trafiğe çıkış tarihi 25.08.2017’den sınıf düzeltme tarihi olan
17.08.2021 tarihine kadar yapılan geçişlerde fazla bir ücret alındığı tespit edildiğinden 1. ve 2.sınıf ücret
tarifesinin aracın tescil tarihi döneminden itibaren hesaplanmak suretiyle fazla alınan ücretin tespit edilmesi ve ücretin idareden tahsil edilmesi talep edilmektedir.
9. Karayolları Genel Müdürlüğü 1. Bölge Müdürlüğü tarafından özetle; “Karayolları Genel
Müdürlüğünün Sorumluluğu Altında Bulunan Otoyollarda Geçiş Ücretinin Belirlenmesi ve Uygulanmasına
İlişkin Yönetmelik”te belirtilen araç sınıfı türlerine göre ilgili aracın 1. Sınıf araç olduğu ancak abonelik sırasında Banka tarafından 2. Sınıf etiket tanımlamasının yapıldığı, araç sınıfı ile etiket sınıfının farklı olduğu bu gibi durumlarda kullanıcılar geçiş esnasında gişe sahalarında yer alan ücret yan göstergelerinde görsel olarak uyarılarak sınıf uyumsuzluğu mesajı gösterildiği, bu sebeple kullanıcıların en kısa sürede ilgili
Banka ile irtibata geçerek hatalı sınıftaki etiketlerini değiştirmeleri beklendiği, Kurum ile OGS satışına yetki verilen bankalar arasında imzalanan protokol gereği OGS etiketlerinin temini, satışı, iptali vb.
işlemlerin Bankaların sorumluluğunda olduğu, OGS etiketlerinin kullanımından doğan anlaşmazlıklarda protokolün ilgili maddesi uyarınca sorumluluğun yine bankaya ait olduğu, bahsedilen sebeplerden dolayı
OGS etiketinin hatalı sınıfta tanımlanması sebebiyle tahsil edilen ücretlerinin iadesinin mümkün olmadığı bildirilmiştir.
10. Bilindiği üzere Otomatik Geçiş Sistemi, ücretli köprü ve otoyollarda uygulanan kolay ödeme ve geçiş sistemidir. Genellikle aracın ön camına yapıştırılan OGS cihazı köprü ve otoyol gişelerindeki okuyucu tarafından algılanmakta ve geçiş ücreti OGS bakiyesinden veya OGS cihazına tanımlı kredi kartı ya da banka hesabından düşmektedir. Köprü ve otoyol girişlerindeki gişelerde, OGS kullanıcılarına ayrılan gişeler mevcuttur ve OGS ile geçiş yapmak isteyen sürücülerin bu gişelerden geçiş yapması gerekmektedir.
11. OGS cihazları bankalar tarafından belirlenen bedel karşılığında satılmaktadır. Cihazların garanti süreleri yine bankalar tarafından belirlenmektedir. Ziraat Bankası, Garanti BBVA, İş Bankası, Vakıfbank
/
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
ve Denizbank Karayolları Genel Müdürlüğü ile yapılan protokol çerçevesinde OGS cihazı temin etmektedir. OGS elektronik etiketi sistemin en önemli unsurudur. Otomatik geçiş şeritlerini kullanmak isteyen sürücüler araçlarının ön camı iç yüzeyinde fonksiyonel durumda olan ve geçiş için yeterli krediye sahip Elektronik Etiket bulundurmak zorundadır. Kendi üzerindeki pil ile çalışan elektronik etiket şeritten geçerken anten ile iletişime geçerek veri alışverişinde bulunmaktadır. Giriş gişesinden geçilirken giriş bilgisini hafızasına yazıp, çıkış gişesinden geçilirken bu giriş bilgisini okuyarak ücretlendirme yapılmaktadır. Etiketlerde ayrıca bir sesli uyarıcı da bulunmaktadır. Genellikle, bir bip sesi başarılı bir geçişi ifade ederken, çoklu bip sesleri uyarı, cihazın bip sinyalini vermemesi ise cihazın arızalı ya da hatalı bir kullanım olabileceği anlamına gelmektedir.
12. Köprü ve otoyollarda araçlar 5 sınıf üzerinden ücretlendirilmektedir. OGS sürücülerinin, araçlarının sınıflarına uygun OGS elektronik etiketi kullanmaları gerekmektedir. Elektronik etiket ile yapılan geçişlerde elektronik etikete tanımlanmış sınıf ile aracın sınıfı arasında meydana gelen uygunsuzluk durumunda geçiş sırasında göstergede “S.Farklı” şeklinde uyarı verildiği, bu durumda geçişlere devam edilmemesi gerektiği ve en kısa sürede OGS Ana Kontrol Merkezi Danışma birimine başvurulması ya da
444 11 17 numaralı çağrı merkezinin aranması gerektiği hususu Karayolları Genel Müdürlüğü sitesinde
duyurulmaktadır. ( https://www.kgm.gov.tr/Sayfalar/KGM/SiteTr/Otoyollar/OGS.aspx) Benzer şekilde hangi durumlarda normal bir geçiş sağlandığı ya da geçişinizde herhangi bir sıkıntı yaşanıyor ise sürecin nasıl işlediğine ilişkin açıklamalar ilgili sitede ayrıntılı bir şekilde açıklanmaktadır.
13. Başvuran açısından, geçiş bilgilerinin başvuru konusunu ilgilendiren sütunu aşağıdaki şekildedir:
OST/CS/KS OST: Otomatik sınıf tanımlama
CS: Cihaz/Kart Sınıfı 1/2/2
KS: Kontrolör Sınıfı 1/2/2
1/2/2 1/2/2
…
14. Karayolları Genel Müdürlüğünün Sorumluluğu Altında Bulunan Otoyollar ile Erişme Kontrolünün
Uygulandığı Karayollarında Geçiş Ücretlerinin Belirlenmesi ve Uygulanmasına İlişkin Yönetmeliğine göre;
– 1 inci sınıf araç: Aksları arasındaki mesafe 3,2 m’den kısa olan iki akslı araç.
– 2 nci sınıf araç: Aksları arasındaki mesafe 3,2 m’den uzun veya eşit olan iki akslı araçtır.
Başvuran açısından 07.08.2021 tarihinde UKOME tarafından uygulanan bir idari para cezası geldiğinde, yapılan itiraz üzerine 17.08.2021 tarihinde FSM Ana Kontrol merkezinde yapılan incelemelerde, aracın aks aralığının 3.20 m altı olan bir araç olduğu tespit edilmiştir.
Bu bilgilere göre, otomatik sınıf tanımlama sistemi aracı 1. Sınıf olarak tanımlamaktadır. Ancak bankada alınan Kart ise 2. Sınıftır. Bu durum, ücretin tahsili noktasında bir uyumsuzluğa işaret etmektedir.
15. Başvuru konusu ile ilgili değerlendirmede; ilk olarak hatalı bir şekilde 1. sınıf araç için 2. sınıf OGS kartı düzenleyen Banka’nın kusurundan söz edilebilecektir.
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
16. Kurumumuzca yapılan incelemede anlaşıldığı üzere idare, araç sınıfı ile OGS cihazının tanımlı olduğu sınıf arasındaki farkı her geçişte tespit etme imkanına sahiptir. Zira geçişlerde otomatik sınıf tanımlama uygulaması mevcuttur. Bu nedenle her geçişte araç 1. Sınıf olarak görülmektedir.
17. İdare cevabi yazıda; “Araç sınıfı ile etiket sınıfının farklı olduğu bu gibi durumlarda kullanıcıların geçişi esnasında gişe sahalarında yer alan ücret yan göstergelerinde görsel olarak uyarılarak sınıf uyumsuzluğu mesajı gösterildiği, bu sebeple kullanıcıların en kısa sürede ilgili Banka ile irtibata geçerek hatalı sınıftaki etiketlerini değiştirmeleri beklendiği, ayrıca kullanıcıların Kurum iletişim kanallarına başvurmaları halinde de daha detaylı bilgilendirmeler yapıldığını” ifade etmektedir. Ancak 2021 yılında ceza vesilesiyle ölçüm yapılıp hata fark edilene kadar, yan göstergelerde durumun açıkça anlaşılabileceği şekilde bir uyarı yer alsaydı ya da mesaj gönderilseydi, başvuranın daha fazla ödeme yapmamak için etiketini değiştireceği açıktır. 2021 yılında ceza gelip tespit yapılana kadar, başvuranın bu hatadan haberi olmamıştır. Anlaşıldığı kadarıyla Fatih Sultan Mehmet köprüsünde araç sınıfları itibariyle ücret farkları çok düşük olması, sınıf farklılığının tespit edilmesinde etken olmuştur.
18. Kurumuza sunulan cevabi yazı, geçiş esnasında ücret yan göstergelerinde sınıf uyumsuzluğuna ilişkin mesaj çıktığı yönündedir. Buna karşın idare bu uyarının yapıldığını somut olarak ortaya koyamamıştır. Başvuru konusunun hataya yer vermeyecek şekilde tam olarak tespit edilebilmesi için
Kurumumuzca, görüşmeler yapılmıştır. Geçiş ekranlarında verilen uyarılarda hatalar görülebilmesi ve durumun kullanıcılarda tedirginlik yaratarak yazışma süreçlerinde uzamalara sebep olması nedeniyle bazı bölgelerde geçiş ekranlarının kaldırıldığı anlaşılmıştır. Eğer uyarı yapılmışsa da, OGS sahibi tarafından bu durum açık bir şekilde anlaşılamamıştır.
19. Başvuru konusu modeldeki araçlarının aks uzunluğu 3,20’nin altında ya da üstünde olabilmektedir.
Başvuranın, Garanti Bankası üzerinden 25.08.2017 tarihinde 2. sınıf araçlara özgü OGS etiketi alması nedeniyle hatalı bir cihaz tanımlaması yapıldığı anlaşılmaktadır. Başvuranın o tarihte aracının aks uzunluğunun 3.20’nin altında olduğunu bilmediği, 1. sınıf etiket alması gerektiğini bilseydi o zaman itiraz edeceğinde şüphe yoktur. Nitekim Kurumumuza sunulan belgeler arasında bulunan OGS geçiş kayıtları; akıllı sınıf tanımlama ile cihaz – kart sınıfı arasında uygunsuzluğun olduğu, ücrete ilişkin kontrol yapıldığında ise 2. sınıf araçlara özgü geçiş ücretinin alındığı göstermektedir. 01.01.2018 tarihinden
13.08.2021 tarihine kadar geçen süreçte, hata fark edilip 2. sınıf OGS iptal edilene kadar, OGS etiketi ile
geçilen ve ücretlendirme yapılan her geçişte ücretlendirme yüksek olan 2. sınıflara özgü tarifeden ödeme alınmıştır. Bu kadar uzun süre her geçişte açık ve anlaşılır bir uyarı göstergede yer alsaydı başvuranın fazla ücret ödediğine ilişkin bir uyarıyı göz ardı ederek, geçişe devam etmesi hayatın olağan akışında mümkün görünmemektedir.
20. Buradan anlaşılacağı üzere, ilk başta hatalı sınıf OGS kartı düzenlenmesi Banka’nın kusuru olsa da, bu uyumsuzluk geçişlerde otomatik olarak tespit edildiği için, idarenin başvuranı açık bir şekilde bilgilendirmemesi nedeniyle başvuranın ödemiş olduğu fark tutarlarından sorumlu olduğu, araç sahiplerinin eksik ödeme yapması durumunda idari para cezası uygulanırken, fazla ödenen tutarların iade edilmemesinin idare lehine sebepsiz zenginleşmeye yol açacağı, bu sebeple fazla tahsil edilen tutarların iade edilmesi, bu iade edilen tutarlar nedeniyle hatalı sınıf tanımlaması yapan ilgili bankaya rücu edilebileceği, ayrıca yine bankanın hatalı sınıfta OGS etiketi verdiği olası başka etiket sahipleri için daha anlaşılır uyarılar yapılması için çalışma yapılması ve araç sahiplerinin açık ve anlaşılır bir şekilde bilgilendirilmesi gerektiği değerlendirilmiştir. Benzer durumda olan 2. sınıf aracı olup 1. sınıf OGS etiketi olduğundan daha düşük ücret ödeyen de varsa, bu kişilerin daha sonra bankanın yanlış sınıflandırması nedeniyle ücret farkında muhatap olmamaları için, otomatik sistemde olan uyarılar ile ilgili, etiket sahiplerine açık ve anlaşılır bir şekilde bilgilendirilmeli ve olası hukuki uyuşmazlıklar baştan engellenmelidir.
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
21. Bu noktada Kurumumuza yapılan başvuru ve ekleri, İdare ile yapılan yazışmalar ve sunulan belgeler ve ayrıca konunun aydınlatılması için yine İdare ile yapılan görüşmeler neticesinde;
21.1. Karayolları Genel Müdürlüğü ile bankalar arasında yapılan protokoller çerçevesinde OGS cihazlarının satışının bankalar yoluyla yapıldığı, kişilerin araçlarına ilişkin belgeler ile cihaz satışı için bankaya başvurduğu ve dolayısıyla sınıf tanımlamasının bankalarca yapıldığı, bu nedenle araç sınıfı ile cihaz sınıfı arasında oluşan farklılıklarda öncelikle bankanın sorumluluğu olduğu,
21.2. Köprü ve otoyollardan yapılan geçişlerde araç sınıflarının otomatik olarak tanımlandığı, bu nedenle araç sınıfı ile cihaz sınıfı arasında uyumsuzluk görüldüğünde bunun kullanıcılara bildirilmesi gerektiği,
21.3. Araç sınıfı ile cihaz sınıfı arasında fark bulunduğunda geçiş ekranlarında uyarı verildiği ve cihazın da buna uygun olarak hatalı geçiş uyarısı verdiği düşünülse de cihazın alım tarihinden itibaren yaklaşık 3 yıllık süreçteki geçişlerde bu uyarılar verilmiş olsa idi, başvuranların bunu bir şekilde fark etmeleri gerektiği aksinin hayatın olağan akışına uygun olmadığı, 21.4. OGS cihaz satışları bankalar tarafından gerçekleştirilse de İdarenin sorumluluğunda olan bir işlemin yine İdarece yetkilendirilmiş özel hukuk tüzel kişilerince yürütülmesinde sorumluluğun her iki tarafça da paylaşılması gerektiği,
21.5. Köprü ve otoyol geçişlerinde yapılan ücretlendirme ve ödemelerin Karayolları Genel Müdürlüğüne aktarıldığı, dolayısıyla bu ücretlendirmelerde bankaların bir yükümlülüğü bulunmadığı, ancak kusur oranında rücu hükümlerinin yargı önünde uyuşmazlık konusu yapılabileceğinin açık olduğu,
21.6. İdarece cihaz sınıfı ile araç sınıfı arasındaki uyumsuzluğun her geçişte tespit edilmesine rağmen uzun süre ücretlendirmede daha yüksek sınıftan ödeme almasına rağmen konu hakkında başvuranları bilgilendirmemesinde de idarenin kusurunun varlığının kabul edilebileceği,
Hususları birlikte değerlendirildiğinde İdarece 2. sınıf araçlara özgü cihazın kullanıldığı 25.08.2017-
17.08.2021 tarihleri aralığındaki köprü ve otoyol geçişlerine ilişkin yapılan fazla ücretlendirmeden
kaynaklanan ödeme farklarının başvurana ödenmemesi işleminin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu, bu kapsamda fazla alınan ücretlerin hesaplanarak başvurana ödenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
22. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde ‘kanunlara uygunluk’, ‘makul sürede karar verme’, ‘hesap verilebilirlik’, ‘şeffaflık’, ‘kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi’ ilkelerine uygun davrandığı; ancak idarelerin, şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, idarenin bahse konu ilkeye de uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
23. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu
Kararın idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup ilgili idarenin ve bankanın eylem ve işlemlerine karşı varsa dava açma süresinden arta kalan sürede gerekli başvuru koşullarının taşınması kaydıyla İstanbul İlçe Tüketici Hakem Heyetlerine başvuru yolu veya İstanbul
Tüketici Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre başvurunun
KABULÜNE,
Hatalı düzenleme nedeniyle 2. sınıf araçlara özgü OGS cihazının kullanıldığı 25.08.2017- 17.08.2021 tarihleri aralığındaki köprü ve otoyol geçişlerine ilişkin yapılan fazla ücretlendirmeden kaynaklanan ödeme farklarının başvurana ödenmesi,
Karayolları Genel Müdürlüğü ile anlaşmalı bankalar tarafından olması gereken sınıf dışında hatalı kart/etiket düzenlenmesi nedeniyle, geçişlerde daha fazla ödeme yaptığı otomatik olarak tespit edilen araç sahiplerinin, açık ve anlaşılır bir şekilde bilgilendirilmesi suretiyle kart/etiket uyumsuzluğunun araç sahiplerince makul süre içerisinde düzeltilebilmesini teminen çalışma yapılması hususunda
KARAYOLLARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın Başvuran Vekili ve Karayolları Genel Müdürlüğüne tebliğine,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca Karayolları Genel Müdürlüğünce bu karar
üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr