|
ÖZET: Başvuran, 23 Ağustos 2021 tarihinde Bornova TÜVTÜRK Araç Muayene İstasyonu’nda aracının muayenesinde sinyal ve geri vites lambalarının hatalı olduğu gerekçesiyle muayeneden geçemediğini, bu parçaları orijinal halleriyle değiştirmesine rağmen 10 Eylül 2021 tarihinde Tire TÜVTÜRK Araç Muayene İstasyonu’nda yapılan muayenede de aynı sorunların devam ettiğini iddia etmiştir. Başvuru, bu durumun sonucunda vize harcının yanması ve mağduriyetinin giderilmesi talebiyle yapılmıştır.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, başvuranın iddialarını değerlendirerek, araç muayenelerinin ilgili mevzuat çerçevesinde yapıldığını belirtmiştir. Yılda 13 milyona yakın aracın muayenesinin gerçekleştirildiği, muayene işlemlerinin gözle ve cihazlarla yapıldığı ve araçların teknik şartlara uygunluğunun denetlendiği ifade edilmiştir. Başvuranın aracındaki hatalı lambalar, ağır kusur olarak değerlendirilmiş ve muayene tekrarının ücretsiz yapılacağı belirtilmesine rağmen, aracın muayenesinin onaylanmaması nedeniyle ücret talep edilmiştir. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddine karar vermiştir. İlgili mevzuat ve yapılan incelemeler doğrultusunda, idarenin işlemlerinde hukuka aykırılık bulunmadığı tespit edilmiştir. Başvuranın, bu karara karşı yargı yoluna başvurma hakkı saklıdır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/4576-S.22.6957
BAŞVURU NO : 2021/16760
KARAR TARİHİ : 05/04/2022
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, periyodik araç muayene ücretinin tarafına iade edilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 02/10/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Şikâyetçi tarafından yapılan başvuru dilekçesinde kayıtlı hususlarda özetle, 23/08/2021 tarihinde plakalı aracını Bornova TÜVTÜRK Araç Muayene İstasyonunda muayene ettirdiği, sinyal ve geri vites lambalarının hatalı olduğu belirtilerek aracın muayeneden geçirilmediği, hatalı olarak belirtilen parçaları orijinalleri ile değiştirdiği, aracını 10/09/2021 tarihinde Tire TÜVTÜRK Araç Muayene
İstasyonunda tekrar muayene ettirdiği, aracın muayene tekrarında da geçemediği için vize harcının yandığı, iki kez girdiği muayenede tamir ettirdiği eski hafif kusurların bile tam anlamıyla kontrol yapılmadan yazıldığı iddia ve ifade edilerek ilgili kurumların denetlenmesi, muayene işlemlerinin bilirkişi tarafından incelenmesi ve mağduriyetinin giderilmesi hususunda gereğinin yapılması talep edilmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzca, verilecek karara esas olmak üzere başvuru belgesinde yer alan iddiaların doğruluğunun tespiti ve eğer mümkünse ilgili idare ile başvurucu arasında muhtemel bir dostane çözümün tesisi amacı ile
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma
gerçekleştirilmiştir. 6328 sayılı Kanun’un “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 18’inci maddesi hükmü uyarınca Kurumumuzca dostane çözüme ilişkin mevzuat hükümleri hatırlatılarak 10/11/2021 tarih ve sayılı bilgi ve belge talepli yazımız ile Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığından bilgi ve belge talep edilmiştir Ayrıca 14/03/2022 tarihinde ek belge istenmiştir. Başvuruya konu iddialar hakkında
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürlüğü Araç Muayene ve
Denetim Dairesi Başkanlığı tarafından gönderilen 24/11/2021 tarih ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1. Araç muayene istasyonlarında, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, Karayolları Trafik Yönetmeliği, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca yürürlüğe konulan Tip Onay Yönetmelikleri, Araçların İmal Tadil ve
Montajı Hakkında Yönetmelik ile Araç Muayene İstasyonlarının Açılması, İşletilmesi ve Araç Muayenesi
Hakkında Yönetmelik ile bu yönetmelikte yapılan düzenlemeler dikkate alınarak hazırlanan “Araç
Muayenesi Sonucu Belirlenen Eksikliklere İlişkin Kusur Grupları Yönergesi” eki “Kusurlar Tablosu” çerçevesinde araç muayene hizmeti verildiği,
2.2. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca yürürlüğe konulan Tip Onay Yönetmeliklerinden biri olan
Aydınlatma ve Işıklı Sinyal Cihazlarının Motorlu Araçlara ve Römorklarına Yerleştirilmesi İle İlgili Tip
Onayı Yönetmeliği (76/756/AT)’nin Teknik şartlar başlıklı EK II 5.15 maddesinde, lambaların yaydığı ışık renklerinin belirlendiği ve aracın model yaşına veya trafiğe çıkış tarihine bakılmaksızın 76/756/AT ve ECER48 direktifinde belirtilen genel kurallara ve renk tanımlamalarına uygun olmasının zorunlu olduğu,
2.3. Bahse konu Tip onay Yönetmeliğinde yer alan zorunluluk nedeniyle, yaydığı ışık renkleri uygun olmayan araçların Kusurlar tablosu çerçevesinde “5.13.14 Geri vites lambası: rengi hatalı” ve “5.14.21
Sinyal lambaları: rengi hatalı” kusurları ile ağır kusurlu olarak değerlendirildiği,
2.4. Bununla birlikte, araç muayene istasyonlarında TS EN ISO/IEC 17020 “Çeşitli Tipteki Muayene
Kuruluşlarının Çalıştırılmaları İçin Genel Kriterler” (A tipi muayene kuruluşu) standardı ile 15/08/2007 tarihinde imzalanmış bulunan araç muayene istasyonlarının yapımı, bakımı ve işletilmesi hizmetlerine ilişkin imtiyaz sözleşmesi kapsamında araç parçaları sökülmeden gözle ve cihaz vasıtası ile kontrol edilerek araç muayene hizmeti verilmekte olduğu, araçların üretimi ile ilgili ülkemizdeki yetki otorite olan Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca yayımlanan mevzuat hükümlerine göre araçların ve yedek parçalarının üretiminin ve kullanılmasının zorunlu olduğu,
2.5. Ayrıca, Bakanlıkları uhdesinde mer’i mevzuat çerçevesinde araç hizmeti vermekte olan araç muayene istasyonlarında, yılda 10 milyonu periyodik, 3 milyonu muayene tekrarı olmak üzere toplamda 13 milyona yakın aracın muayenesinin gerçekleştirildiği, Bakanlıklarınca trafik güvenliğine katkı sağlanması amacıyla, araç muayene istasyonlarında araç muayene mevzuatının uygulanmasında yeknesaklığın sağlanması hususunda, araç muayene istasyonlarında her bir konuya ilişkin teknik açıklama ve görsel içeren direktiflerin yayımlandığı ve istasyonlarda çalışan personelin periyodik olarak eğitimlere tabi tutulduğu,
2.6. Bu itibarla, şikâyete konu olan plakalı aracın 23/08/2021 tarihindeki periyodik muayene sırasındaki sağ arka lamba görselinin Ek-1, sol arka lamba görselinin Ek-2, periyodik araç muayene raporunun Ek-3, 10/09/2021 tarihli muayene tekrarı araç muayene raporunun Ek-4 ve eksikliklerin giderilerek araç muayenesinin onaylandığı 11/10/2021 tarihli periyodik araç muayene raporunun Ek-5’te gönderildiği,
2.7. Sonuç olarak; Bakanlıkları sorumluluğunda faaliyet gösteren araç muayene istasyonlarında bahse konu aracın 23/08/2021 tarihli periyodik araç muayenesi ile 10/09/2021 tarihli muayene tekrarı muayenesinin mevzuat hükümleri çerçevesinde yapıldığının değerlendirildiği,
açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın
3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesi; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına
bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. …”
3.2. “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5’inci maddesinde; “Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükmüne yer verilmiştir.
5. Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun Uygulanmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmelik’in “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde; “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır.” düzenlemesine yer verilmiştir.
6. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun
6.1. “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı, karayollarında, can ve mal güvenliği yönünden trafik düzenini sağlamak ve trafik güvenliğini ilgilendiren tüm konularda alınacak önlemleri belirlemektir”
6.2. “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde; “Bu Kanun, trafikle ilgili kuralları, şartları, hak ve yükümlülükleri, bunların uygulanmasını ve denetlenmesini, ilgili kuruluşları ve bunların görev, yetki ve sorumluluk, çalışma usulleri ile diğer hükümleri kapsar.”
6.3. “Araçların muayenesi” başlıklı 34’üncü maddesinde; “Trafiğe çıkarılacak motorlu araçların teknik şartlara uyup uymadığı ekonomik yapıları da dikkate alınmak suretiyle belirli zamanlarda muayene edilerek tespit edilir.”
6.4. “Muayeneye yetkili kuruluşlar” başlıklı 35’inci maddesinin ikinci fıkrasında; “Muayene istasyonlarınca; otobüs, kamyon, çekici ve tanker için 100 milyon lira, otomobil, minibüs, kamyonet, özel amaçlı taşıt, arazi taşıtı, römork ve yarı römork için 75 milyon lira, traktör (römorklu-römorksuz)
motosiklet, motorlu bisiklet için 40 milyon lira muayene ücreti (katma değer vergisi hariç) alınır. Bu maddede sayılanların dışındaki araçların hangi gruba gireceği Ulaştırma Bakanlığınca belirlenir. Bu ücretler ile bu maddede yer alan para cezaları, her takvim yılı başından geçerli olmak üzere, her yıl sonunda o yıl için Vergi Usul Kanunu hükümleri uyarınca tespit ve ilân olunan yeniden değerleme oranında artırılarak belirlenir. Bu suretle hesaplanan ücret tutarlarında 1.000.000 liranın altındaki tutarlar dikkate alınmaz. Muayene süresi geçirilen her ay için muayene ücreti, yetki verilen gerçek veya tüzelkişi ya da alt işleticiler tarafından, % 5 fazlası ile tahsil edilir. Ay kesirleri tam ay olarak hesap edilir.”; altıncı fıkrasında; “Muayene istasyonlarında bulunacak makine, araç, gereç ile personelin nitelikleri, işletme, çalışma ve denetleme usulleri ve işletme belgesi ile diğer şartlar ve esaslar Ulaştırma Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikte gösterilir.”
7. 06/01/2021 tarihli ve 31356 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Araç Muayene İstasyonlarının
Açılması, İşletilmesi ve Araç Muayenesi Hakkında Yönetmelik’in
7.1. “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde; “r) Muayene tekrarı: İlk muayenede muayenesi onaylanmayan araçların belirtilen sürede yapılan muayenesini, s) Periyodik muayene: Bu Yönetmelikte belirtilen süreler sonunda yapılan muayeneyi, ifade eder.”
7.2.“İşletme şartları” başlıklı 6’ncı maddesinin yirmi dördüncü fıkrasında; “Yapılan araç muayenesi sonucunda “emniyetsiz” veya “ağır kusur” sınıfına giren kusurları tespit edilen ve muayeneden geçemeyen araçların bir aylık süre içinde yapılacak muayene tekrarından muayene ücreti alınmaz. Muayene tekrarı, muayenenin yapıldığı aynı gün veya muayenenin yapıldığı tarihten itibaren bir aylık süre içerisinde bir defaya mahsus olmak üzere muayenenin yapıldığı araç muayene istasyonunda veya başka bir araç muayene istasyonunda yapılır.”
7.3. “Araç muayene esasları” başlıklı 8’inci maddesinin ikinci fıkrasında; “(2) Muayene sonuçları
aşağıda yer alan dört grupta değerlendirilir:
a) Kusursuz: Muayene edilen araçta herhangi bir kusurun bulunmaması halidir. Bu durumda düzenlenen araç muayene raporu istasyon amiri veya yardımcısı tarafından onaylanır ve aracı muayeneye getiren kişiye verilir.
b) Hafif kusur: Aracın yapılan muayenesi sonucunda yeniden muayenesine gerek duyulmayan bir kusur/kusurların bulunması halinde, söz konusu kusur/kusurlar araç muayene raporuna işlenir.
Düzenlenen araç muayene raporu, istasyon amiri veya yardımcısı tarafından onaylanır ve söz konusu kusur/kusurların giderilmesi için aracı muayeneye getiren kişiye verilir.
c) Ağır kusur: Aracın muayenesi sonucunda tamirine ihtiyaç duyulacak derecede kusur/kusurlar tespit olunması halinde, söz konusu kusur/kusurlar araç muayene raporuna, muayene tekrarı için bir aylık süre tanındığı belirtilerek ağır kusur olarak işlenir ve aracın muayenesi onaylanmaz. Bu kusur/kusurların giderilerek aracın muayene tekrarına gelmesi amacıyla söz konusu raporun onaylı çıktısı aracı getirene verilir ve verilen rapordaki kusur/kusurların giderilip giderilmediği muayene tekrarı esnasında kontrol edilir. Ağır kusur/kusurların giderilmediğinin anlaşılması halinde muayene raporu onaylanmaz.” üçüncü fıkrasında; “Kusur gruplarının yer aldığı kusurlar tablosunu Bakanlık tespit eder ve resmî internet sitesinde yayımlar.”
8. 26/10/2016 tarihli ve 29869 sayılı Araçların İmal, Tadil ve Montajı Hakkında Yönetmelik’in
8.1. “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu Yönetmeliğin amacı, 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı
Karayolları Trafik Kanunu hükümleri uyarınca araçların yapım ve kullanım bakımından karayolu yapısına ve trafik güvenliğine uyma zorunluluğunu yerine getirmek üzere; karayolunda seyredecek araçlara bu
Yönetmeliğe göre uygunluk onayı verilmesine ilişkin usul ve esaslar ile ülkemiz için tip onayı yönetmeliklerindeki hükümlere ilave olarak uygulanacak hükümleri düzenlemektir.”
9. Bakanlık Makamının 18/12/2007 tarihli ve 260-39397 sayılı Olur’u ile yürürlüğe giren Araç
Muayenesi Sonucu Belirlenen Eksikliklere İlişkin Kusur Grupları Yönergesi’nin
9.1. “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu Yönergenin amacı; karayolunda seyreden motorlu ve motorsuz araçların Bakanlığımızca geçici işletme yetki belgesi veya işletme yetki belgesi ile yetkilendirilen araç muayene istasyonlarında yapılan periyodik muayeneleri sonucu, araçlarda belirlenen eksikliklerin/kusurların hangilerinin emniyetsiz, ağır kusur veya hafif kusur grubuna girdiğinin belirlenmesidir.”
9.2. “Kusur grupları” başlıklı 5’inci maddesinde; “Karayolunda seyreden motorlu ve motorsuz araçların, araç muayene istasyonlarında yapılan periyodik muayeneleri sonucu tespit edilen eksiklikleri/kusurları; emniyetsiz, ağır kusur veya hafif kusur olarak üç grupta sınıflandırılır.”
9.3. “Kusur gruplarının belirlenmesi” başlıklı 6’ncı maddesinde; “(1) Karayolunda seyreden motorlu ve motorsuz araçlarda, araç muayene istasyonlarında yapılan periyodik muayene sonucu tespit edilebilecek eksikliklerin/kusurların belirlenmesinde ve bunların hangilerinin emniyetsiz, ağır kusur veya hafif kusur grubuna girdiğinin belirlenmesinde Genel Müdürlük yetkilidir.
(2) Kusur gruplarının belirlenmesinde, can ve mal güvenliği başta olmak üzere, ülkemizde trafik tesciline kayıtlı araçların yaşları, teknik özellikleri ve sayıları dikkate alınır.
(3) Kusur gruplarının belirlenmesinde, gerek görüldüğünde Karayolları Genel Müdürlüğü, Sanayi ve
Teknoloji Bakanlığı Sanayi Genel Müdürlüğü, İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğü, işleticiler ve konuyla ilgili sivil toplum örgütlerinin görüşleri de alınabilir.
(4) Kusur grupları, eksikliklerin/kusurların belirtildiği ve bu eksikliklerin/kusurların hangi kusur grubuna girdiğini gösterir bir kusurlar tablosu halinde düzenlenir.
(5) Kusurlar tablosu, kusur gruplarına ilişkin olarak elde edilen istatistikler, ilgili mevzuatta yapılabilecek değişiklikler ve karayolu trafik güvenliğinin sağlanmasına ilişkin hususlar göz önüne alınarak, gerek duyulması halinde değiştirilebilir.”
9.4. “Kusurların muayene raporuna yazılması” başlıklı 7’nci maddesinde; “Araçların periyodik muayenesi sonunda tespit edilen tüm eksiklikler/kusurlar ve bu eksikliklerin/kusurların hangi kusur grubuna girdiği işleticiler/alt işleticiler tarafından düzenlenen araç muayene raporuna yazılır.” hüküm altına alınmıştır.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
11. Bir numaralı paragrafta açıklandığı üzere başvuran tarafından özetle, araç muayenesi için gittiği
Bornova TÜVTÜRK Araç Muayene İstasyonunda aracının sinyal ve geri vites lambalarının hatalı olduğu belirtilerek muayeneden geçirilmediği, hatalı olarak belirtilen parçaları orijinalleri ile değiştirdiği, ancak aracın muayene tekrarından da geçemediği için vize harcının yandığı iddia ve ifade edilerek mağduriyetinin giderilmesi hususunda gereğinin yapılması talep edilmektedir.
12. T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından gönderilen yazı ve eklerin incelenmesinden özetle,
12.1. Yılda 13 milyona yakın aracın muayenesinin gerçekleştiği, Aydınlatma ve Işıklı Sinyal Cihazlarının
Motorlu Araçlara ve Römorklarına Yerleştirilmesi İle İlgili Tip Onayı Yönetmeliği (76/756/AT)’nin
Teknik şartlar başlıklı EK II 5.15 maddesinde, lambaların yaydığı ışık renklerinin belirlendiği ve aracın model yaşına veya trafiğe çıkış tarihine bakılmaksızın 76/756/AT ve ECE-R48 direktifinde belirtilen genel kurallara ve renk tanımlamalarına uygun olmasının zorunlu olduğu, yaydığı ışık renkleri uygun olmayan araçların Kusurlar tablosu çerçevesinde “5.14.21 Sinyal lambaları: rengi hatalı” kusuru ve “5.13.14 Geri vites lambası: rengi hatalı” kusuru ile ağır kusurlu olarak değerlendirildiği,
12.2. İmtiyaz sözleşmesi kapsamında araç parçaları sökülmeden gözle ve cihaz vasıtası ile kontrol edilerek araç muayene hizmeti verilmekte olduğu, Bakanlıklarınca trafik güvenliğine katkı sağlanması amacıyla, araç muayene istasyonlarında araç muayene mevzuatının uygulanmasında yeknesaklığın sağlanması hususunda, araç muayene istasyonlarında her bir konuya ilişkin teknik açıklama ve görsel içeren direktiflerin yayımlandığı ve istasyonlarda çalışan personelin periyodik olarak eğitimlere tabi tutulduğu, açıklamalarına yer verilmiştir.
13. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun “Araçların muayenesi” başlıklı 34’üncü maddesinde; “Trafiğe çıkarılacak motorlu araçların teknik şartlara uyup uymadığı ekonomik yapıları da dikkate alınmak suretiyle belirli zamanlarda muayene edilerek tespit edilir.” hükmüne yer verilmiştir. 29869 sayılı
Araçların İmal, Tadil ve Montajı Hakkında Yönetmelik’in “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu
Yönetmeliğin amacı, 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu hükümleri uyarınca araçların yapım ve kullanım bakımından karayolu yapısına ve trafik güvenliğine uyma zorunluluğunu yerine getirmek üzere; karayolunda seyredecek araçlara bu Yönetmeliğe göre uygunluk onayı verilmesine ilişkin usul ve esaslar ile ülkemiz için tip onayı yönetmeliklerindeki hükümlere ilave olarak uygulanacak hükümleri düzenlemektir.” hükmüne yer verilerek araç muayenelerinin amacının karayolu trafik güvenliğini sağlamak olduğu belirtilmiştir.
14. Araç Muayene İstasyonlarının Açılması, İşletilmesi ve Araç Muayenesi Hakkında Yönetmelik revize edilerek 06/01/2021 tarihli ve 31356 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdiği, Yönetmeliğin
“İşletme şartları” başlıklı 6’ncı maddesinin yirmi dördüncü fıkrasında “Yapılan araç muayenesi sonucunda “emniyetsiz” veya “ağır kusur” sınıfına giren kusurları tespit edilen ve muayeneden geçemeyen araçların bir aylık süre içinde yapılacak muayene tekrarından muayene ücreti alınmaz. Muayene tekrarı, muayenenin yapıldığı aynı gün veya muayenenin yapıldığı tarihten itibaren bir aylık süre içerisinde bir defaya mahsus olmak üzere muayenenin yapıldığı araç muayene istasyonunda veya başka bir araç muayene istasyonunda yapılır.” hükmüne yer verilmiştir.
15. Bu noktada, ilgili araç muayene raporları incelendiğinde;
15.1. Aracın ilk genel muayenesinin 23/08/2021 tarihli olduğu ve 5.14.21 kodlu “Sinyal lambaları:
rengi hatalı” ve 5.13.14 kodlu “Geri vites lambası: rengi hatalı” açıklamalarıyla ağır kusurlu bulunduğu,
15.2. Bu sebeple bir aylık yasal süre içerisinde yapılan ücretsiz muayene tekrarının 10/09/2021 tarihli olduğu, aracın söz konusu ağır kusurlarının devam etmesi sebebiyle muayenesinin onaylanmadığı,
15.3. Yinelenen ağır kusur sebebiyle 11/10/2021 tarihinde üçüncü kez yapılan muayenenin araç muayene raporunda “Genel Muayene” olarak belirtildiği değerlendirildiğinde,
15.4. Mezkûr Yönetmelik’te belirtilen muayene tekrarının bir defaya mahsus olarak ücretsiz yapılacağı hükmüne şirket tarafından uygun davranıldığı ve aracın ücretsiz olarak yapılan muayene tekrarında da ağır kusurlu olması sebebiyle ikinci kez genel muayenesi yapıldığı için başvurucudan ücret alındığı anlaşılmıştır.
16. Araç Muayenesi Sonucu Belirlenen Eksikliklere İlişkin Kusur Grupları Yönergesi’nin 5’inci maddesinde; “Karayolunda seyreden motorlu ve motorsuz araçların, araç muayene istasyonlarında yapılan periyodik muayeneleri sonucu tespit edilen eksiklikleri/kusurları; emniyetsiz, ağır kusur veya
hafif kusur olarak üç grupta sınıflandırılır.” hükmüne yer verilerek kusurların üç grupta sınıflandırılacağı ifade edilmiştir. Yönerge’nin 6’ncı maddesinin birinci fıkrasında; “Karayolunda seyreden motorlu ve motorsuz araçlarda, araç muayene istasyonlarında yapılan periyodik muayene sonucu tespit edilebilecek eksikliklerin/kusurların belirlenmesinde ve bunların hangilerinin emniyetsiz, ağır kusur veya hafif kusur grubuna girdiğinin belirlenmesinde Genel Müdürlük yetkilidir.” hükmüne yer verilmiştir.
17. Kurumumuz tarafından 14/03/2022 tarihinde ek belge istenmesi üzerine Ulaştırma Hizmetleri
Düzenleme Genel Müdürlüğü tarafından 15/03/2022 tarihinde gönderilen Kusurlar Tablosu’nun başvuruya konu somut olayla ilgili olan 5.13 kodlu ve “Geri vites lambası” başlıklı kusur açıklamaları bölümü incelendiğinde; ilgili araç hakkında verilen “Geri vites lambası: rengi hatalı” kusurunun 5.13.14 ile gösterildiği ve kusur grubunun “Ağır Kusur” olduğu, diğer taraftan “Sinyal lambaları: rengi hatalı” kusurunun 5.14.21 kodu ile gösterildiği ve kusur grubunun “Ağır Kusur” olduğu tespit edilmiştir.
18. Başvuranın iddiaları, idarelerin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümlerinin incelenmesi ve
Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde;
18.1. İdare tarafından, araç parçaları sökülmeden gözle ve cihaz vasıtası ile kontrol edilerek araç muayene hizmetinin verildiği, yılda 13 milyon muayene gerçekleştiği, araç muayene istasyonlarında her bir konuya ilişkin teknik açıklama ve görsel içeren direktiflerin yayımlandığı ve istasyonlarda çalışan personelin periyodik olarak eğitimlere tabi tutulduğunun ifade edildiği, başvurucuya ilişkin muayene raporlarının sunulduğu, kusur belirlemesinde “Kusur Tablosunun” esas alındığı, başvuran açısından belirlenen kusurun, “yayılan ışık renklerinin olduğu” Kusurlar Tablosu’nda 5.13.14 kodu ile “Geri vites lambası: rengi hatalı” kusurunun ve 5.14.21 kodu ile “Sinyal lambaları: rengi hatalı” kusurunun Ağır Kusur olarak tanımlandığı, dolayısıyla somut olaya konu olan aracın ilk periyodik muayenesinde ağır kusur olarak tespit edilen ve başvurana verilen muayene raporunda kayıt altına alınan geri vites lambasının ve sinyal lambalarının renginin hatalı olması kusurlarının, başvuran tarafından muayene tekrarına gidilmeden önce giderilmesi gerektiği, diğer yandan Araç Muayene İstasyonlarının Açılması, İşletilmesi ve Araç Muayenesi Hakkında Yönetmelik’in 6’ncı maddesinin yirmi dördüncü fıkrasında yer alan
“Muayene tekrarının, bir defaya mahsus olmak üzere ücretsiz olarak yapılacağı” hükmü gereğince uyuşmazlığa konu aracın 10/09/2021 tarihli muayene tekrarının ücretsiz olarak yapıldığı,
18.2. Ancak söz konusu aracın muayene tekrarının onaylanmaması sebebiyle 11/10/2021 tarihinde üçüncü kez araç muayenesinin yapıldığı ve mer’i mevzuat hükümleri uyarınca muayene ücretinin alındığı değerlendirildiğinden, uyuşmazlık konusu hakkında ilgili idare tarafından tesis edilen idari işlemde hukuka aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
19. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarih ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. İdarece, Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarelerin başvuranla ilgili işlemlerinde, “Makul sürede karar verme” ilkesine uygun davrandığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte yine bu ilkelere göre yapılan değerlendirmede, başvurana idarece verilen cevabi yazıda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceği bilgisinin verilmediği görülmüş olup ilgili İdarenin “Karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edilmiştir. İdarenin bundan sonra bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
20. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret
Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı yetkili Mahkemelerde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosyanın kapsamına göre, BAŞVURUNUN
REDDİNE,
Kararın BAŞVURANA ve ULAŞTIRMA VE ALTYAPI BAKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi