|
ÖZET: Başvuranın, 23 Kasım 2022 tarihinde ödediği harç bedelinin kabul edilerek IMEI kaydının yapılması talebi, Kamu Denetçiliği Kurumu tarafından incelenmiştir. Başvuru, 15 Temmuz 2023 tarihinde yapılmış olup, başvuranın tüm kayıt işlemlerini eksiksiz tamamladığını, harç ödemesinin yapıldığını ve IMEI numarasının doğru girildiğini belirtmiştir. Ancak, 18 Ocak 2022 tarihinde, cihazın IMEI numarasının kayıt altında olmadığına dair bir uyarı mesajı almıştır. Başvuran, bu durumun sistemsel bir hata olduğunu ve benzer sorunların birçok kişiyi etkilediğini ifade etmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını ve ilgili idarenin açıklamalarını değerlendirerek, IMEI kayıt işleminin tamamlanmadığını tespit etmiştir. İdare, harç ödemesinin yapılmasının kayıt işlemi için yeterli olmadığını, e-Devlet üzerinden kayıt işleminin onaylanması gerektiğini belirtmiştir. Ayrıca, başvuranın kayıt işlemini tamamlamadan sistemden çıkması nedeniyle kaydın gerçekleşmediği vurgulanmıştır. Başvuranın, harç bedelinin iadesi talebi de reddedilmiştir. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiştir. İlgili mevzuat çerçevesinde, IMEI kayıt işlemlerinin zamanında tamamlanması gerektiği ve harç ödemesinin yalnızca bir aşama olduğu belirtilmiştir. Başvuranın, kayıt işlemlerini eksiksiz tamamlamadan sistemden çıkması nedeniyle yaşadığı mağduriyetin, idarenin sorumluluğunda olmadığı ifade edilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/14880-S.23.23521
BAŞVURU NO : 2023/10071
KARAR TARİHİ : 21/11/2023
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BİLGİ TEKNOLOJİLERİ VE İLETİŞİM KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın 23.11.2022 tarihinde ödediği harç ödemesinin kabul edilerek fark alınmaksızın IMEI kaydının yapılması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 15/07/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Şikâyetçi tarafından Kurumumuza yapılan başvuru dilekçesinde kayıtlı olan hususlarda özetle;
23 Kasım 2022 tarihinde başvuru sürecindeki tüm aşamaları adım adım takip ederek kayıt işleminin
tamamlandığı, cihaza ait IMEI 1 ve IMEI 2 numaralarının doğru şekilde girildiği, aynı sayfada verilen bağlantı üzerinden “Emniyet yurda giriş çıkış belge dökümünü” alarak kayıt hakkının olduğu en eski tarih olan 11.12.2021 tarihinin seçildiği, aynı sayfa üzerinden yönlendirilen İnternet Vergi dairesi e-ödeme sistemi üzerinden o tarihte geçerli olan 2732,40 TL’ lik harç ödemesinin yapıldığı ve işlemin tamamlanmasının beklendiği, işlemler yapılırken herhangi bir hata veya uyarı alınmadığı ve cihazın problemsiz bir şekilde kullanmaya devam edildiği ancak 18.01.2022 tarihinde yasal uyarı başlığı ile
“cihazın IMEI numarası kayıt altında olmadığından 120 gün içinde kapatılacaktır” yönündeki SMS uyarısının alındığı,
1.1) Kurumumuza sorunun çözümü için başvuruda bulunulduğu ve Kurumumuzca Gönderme kararı
verildiği, ancak BTK tarafından talebin 28.04.2023 tarih sayılı yazı ile olumsuz cevaplandığı, Kurumun cevabında özetle başvuru esnasında ekranda yazan “işlem sonunda size verilecek olan kayıt başvuru numarasını görmeden sistemden çıkmayınız” ibaresi ile sorumluluğunun vatandaşta olduğu hususunun yeterli olarak kabul edildiği, /
1.2) Yurda giriş tarihi, harç tutarı, ödeme tarihi ve IMEI nosu belli olan telefonların kayıt işleminin
sistemden kaynaklı tamamlanmamasının İdarenin sorumluluğunda olduğu, söz konusu sorundan pek çok kişinin etkilendiği, sorunun bireysel değil kitlesel olduğu,
1.3) Ayrıca harç ödemesi yapılmasına rağmen kayıt işleminin tamamlanmadığı durumda uyarı mesajının
gönderilmesi gerektiği ancak harç ödemesinden sonra IMEI kayıt işlemine yönelik yasal uyarıların 60 gün sonra gönderildiği, harç ödeme esnasında ya da birkaç gün içinde bu uyarı mesajlarının gönderilmediği ve birçok kişinin mağdur olduğu, özel alışveriş uygulamalarında dahi “sepetinizde ürün var ” benzeri uyarıların bulunduğu,
1.4) Koordinasyon ve otomasyon eksikliğinin bulunduğu iddia ve ifade edilerek IMEI
numaralı telefonun kayıt işleminin yeniden değerlendirilmesi ile benzer sorunların çözümü ve mağduriyetlerin giderilmesi için ödeme tarihinde geçerli harç ödemesini gerçekleştiren ve son 365 günde yurda giriş yapmış vb. kişilerin kayıt hakkının olduğunun teyit edilmesi halinde kayıt işlemlerinin tamamlanması için gerekli hukuki ve teknik düzenlemelerin yapılması talep edilmektedir.
1.5) Başvuranın 25.01.2023 tarihli “2022 yılında yatırmış olduğu yurt dışı telefon harç bedeli ile IMEI
kaydının oluşturulması” talebi hakkında da Kurumumuzca Gönderme Kararı verilmiş olup Bilgi
Teknolojileri ve İletişim Kurumu’nun sayılı cevabi yazısında; “… Mezkur başvuru ve MCKS’de yer alan veriler incelendiğinde; başvurucunun cihaz kayıt işlemini tamamlaması sebebiyle herhangi bir kayda ulaşılamadığı, sistemde kayıtlı olmayan cihazlar üzerinde re’sen işlem tesis edilemediği” hususlarına yer verilmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kamu Denetçiliği Kurumumuzca verilecek karara esas olmak üzere başvuru belgesinde yer alan talebin
karşılanabilmesi ve eğer mümkünse ilgili idare ile başvurucu arasında muhtemel bir dostane çözümün tesisi amacı ile 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma gerçekleştirilmiştir. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 18’inci maddesi hükmü uyarınca Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanlığından bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. Adı geçen İdarenin sayılı cevabi yazısı ve eklerinde
Kurumumuzun sorularına cevaben özetle;
2.1) Yurt dışından yolcu beraberinde getirilen elektronik kimlik bilgisini haiz cihazların kayıt altına
alınmasına ilişkin başvuruların 01.11.2012 tarihinden itibaren altyapısı TÜRKSAT A.Ş. tarafından sunulan e-Devlet kapısı üzerinden internet ortamında yapılmaya başladığı, böylece kişilerin mobil işletmecilerin
Abone Kayıt Merkezlerine giderek, bayilere herhangi bir ücret ödeme ve başvuru yapma zorunluluğu olmadan sürecin daha hızlı bir şekilde işlemesine olanak sağladığı,
2.2) e-Devlet üzerinden sunulan “IMEI Kayıt” hizmeti kullanılarak elektronik kimlik bilgisini haiz
cihazların kayıt altına alınması öncesinde telefon kullanım izin harcının ödenmesine ilişkin kontrolün
Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yapıldığı, cep telefonu kullanım izin harcının miktarı ve tahsilinin usulü gibi Kurumlarının sorumluluğunda bulunmayan hususlarda elektronik kimlik bilgisini haiz cihazlara ilişkin ikincil düzenlemelerde ayrıca belirlenmiş bir hüküm bulunmadığı,
2.3) Yönetmeliğin 14’üncü maddesinin dördüncü fıkrasına istinaden IMEI kaydının gerçekleştirilmesi için
yurda giriş tarihinden itibaren 365 günlük sürenin kesin süre olduğu, bu sürenin 120 günlük kullanım süresini değiştirmediği ancak doğabilecek mağduriyetlerin önlenebilmesi amacıyla kayıt süresinin 365 güne uzatılmasıyla beraber bu süre içerisinde kayıt imkanı sağlandığı ve mevzuat ile belirlenen süre içerisinde kayıt altına alma işlemini tamamlamayanlar için ayrıca bir işlem tesis edilebilmesi hususunda
Kurumlarının bir tasarruf ve takdir yetkisinin ilgili mevzuat uyarınca bulunmadığı,
2.4) e-Devlet üzerinden yapılan iş ve işlemlerden kullanıcının kendisinin sorumlu olduğu, yine kayıt
işlemine ilişkin olarak kullanıcıların sorun yaşamaması için ilgili e-Devlet ekranlarında “… işlem sonunda size verilecek olan kayıt başvuru numarasını görmeden sistemden çıkmayınız!” ibaresinin kalın bir yazı metni ile kullanıcılara işlem esnasında gösterilerek gerekli uyarıların yapıldığını, başvuru tamamlanmadan ilgili başvuruya ilişkin bilgilerin Kuruma iletilmesinin söz konusu olmadığı, bu nedenlerle e-Devlet üzerinden tamamlanmamış bir başvurunun Kurum tarafından değerlendirilerek kayıt işleminin tamamlanmasının mümkün olmadığı,
2.5) Bu durumda, başvuru sahibinin kayıt için gerekli olan kullanım izin harcını yatırmış olsa da sadece
harç bedelinin yatırılmasının IMEI kayıt işleminin yapılması anlamına gelmediği, harç ödemesi yapıldıktan sonra e-Devlet kayıt sayfasına dönülerek kayıt işleminin onaylanması ve sekiz rakamdan oluşan başvuru takip numarasının alınması gerektiği, sistem üzerinde kayıt işlemlerinin tamamlanmaması nedeniyle cihazın yasal süreler aşıldıktan sonra ilgili mevzuat gereği haberleşme hizmetine kapatılması gerektiği,
2.6) Kurumları tarafından inceleme yapılması için öncelikli olarak başvurunun tamamlanması ve beyan
edilen bilgilerin ilgili merciler tarafından elektronik ortamda doğrulanmasını müteakip Kurumlarına iletilmesinin gerektiği, başvuru sahibi tarafından başvuru tamamlanmadığından Kurumlarının herhangi bir inceleme yapmasının da mümkün olmadığını, bu husus göz önünde bulundurulduğunda başvuru sahibi tarafından yasal süresi içerisinde üzerine düşen sorumluluk tam anlamıyla yerine getirilmediğinden mevzuat gereği cihazın elektronik haberleşme hizmetine kapatıldığı, başvuru sahibi tarafından gerekli dikkat ve özen gösterilmeden uyarılar dikkate alınmaksızın söz konusu kayıt işleminin tamamlanamadığını,
2.7) Bu çerçevede başvuru sahibi her ne kadar harcı yatırmış olduğunu belirtmiş olsa da Kurum nezdinde
cihazın kayıt altına alınmasının mevzuata aykırılık teşkil edeceği,
2.8) Başvuru sahibinin yatırmış olduğu harcın iade edilmesi ve ardından yeniden başvuru işlemini son
aşamaya kadar eksiksiz olarak tamamlamasıyla birlikte 365 gün olarak belirlenmiş olan yasal sürenin de aşılmamış olması koşuluyla başvurunun değerlendirilmesini müteakiben cihazın kayıt altına alınarak elektronik haberleşme hizmetinden faydalanmasının mümkün olduğunun değerlendirildiğini,
2.9) IMEI kayıt hizmetinin e-Devlet üzerinden gerçekleştirilmesi sürecinde Emniyet Genel Müdürlüğü
(EGM), İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü (NVİ), Hazine ve Maliye
Bakanlığı gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) ile Kurumları arasında yapılan protokoller çerçevesinde entegrasyonların yapıldığını, e-Devlet üzerinden sunulan “IMEI Kaydet” hizmeti kullanılarak yolcu beraberinde getirilen cihazın kayıt altına alınmasında gerekli bazı kontrollerin adı geçen kurumlar tarafından gerçekleştirildikten sonra Kurumlarınca Yönetmelik ve Tebliğ kapsamındaki kontrolün gerçekleştirildiği ve kontrollerden geçen IMEI’lerin kayıt altına alındığını, bu kapsamda kişinin kimlik
bilgilerinin NVİ tarafından giriş-çıkış kontrollerinin ve pasaport ile ilgili hususların EGM tarafından cihaza ilişkin kulanım harcı ödenip ödenmediğinin kontrolünün GİB tarafından 3 yılda 1 adet cihaz hakkı getirme ile ilgili Ticaret Bakanlığı düzenlemesinin kontrolünün ise Kurumlarının teknik alt yapısı üzerinden gerçekleştirilerek bu kontrollerde herhangi bir olumsuzluk olmaması halinden kayıt işlemine sistemler üzerinden doğrudan onay verildiği, bu kapsamda kişinin kimlik bilgilerinin NVİ tarafından giriş-çıkış kontrollerinin ve pasaport ile ilgili hususların EGM tarafından cihaza ilişkin kulanım harcı ödenip ödenmediğinin kontrolünün GİB tarafından 3 yılda 1 adet cihaz hakkı getirme ile ilgili Ticaret Bakanlığı düzenlemesinin kontrolünün ise Kurumlarının teknik alt yapısı üzerinden gerçekleştirilerek bu kontrollerde herhangi bir olumsuzluk olmaması halinden kayıt işlemine sistemler üzerinden doğrudan onay verildiği,
2.10) Çeşitli teknik kontrollerin çevrimiçi olarak herhangi bir personel dahli olmadan yapıldığı,
Kurumlarınca re’sen IMEI kayıt işleminin gerçekleştirilmesinin mümkün olmayıp “kaydın tamamlandığı gün yürürlükte olan ‘güncel’ harç üzerinden kayıt işlemi gerçekleştirilmeyen” ve mevzuat gereği işlemi yapacak kişinin tüm bilgi ve belgeler ile işlemden bütünüyle sorumlu olması nedeniyle başvuruya konu talep hakkında Kurumlarınca yapılan veya yapılması planlanan bir işlem bulunmadığı,
2.11) Başvuranın IMEI numaralı cihazına ait kayıt başvurusunun e-Devlet kapısı IMEI
Kaydet hizmeti üzerinden tamamlanamadığı, buna istinaden kayıt işlemlerinin yapılmadığını görüldüğü,
2.12) E-Devlet Kapısı IMEI kaydet hizmeti içerisinde birinci aşamada bulunan bilgilendirme ekranında
listelenen hususlara dikkat edilerek bilgilendirme yazısını okudum şartı işaretlenerek sürece devam edileceği, ikinci aşama olan Başvuru Formu ekranındaki bilgilerin doğru ve eksiksiz olarak doldurulacağı, harç bedelinin vergi dairelerine, Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından belirlenen bankalara ya da sisteme entegre ödeme kuruluşlarına başvuru sahibinin T.C. Kimlik numarası ve kayıt edilecek cihaza ait IMEI numarası belirtilerek ödemesinin yapılacağı, sadece harç bedeli ödenmesinin kayıt işlemi için yeterli olmadığı, kayıt işleminin gerçekleştirilmesi için bu hizmetteki bütün adımların tamamlanmasının aranmakta olduğu, sistem tarafından sonuç adımında oluşturulacak başvuru numarasını ekranda görmeden hizmetten çıkışın yapılmaması gerektiği,
2.13) Bilgilendirmelere ilişkin ilk aşama olan bilgilendirme aşamasında sürece dair tüm detayların verildiği
ve vatandaştan ilgili bilgilendirme yazısını okuduğuna dair “Yukarıdaki bilgilendirme yazısını okudum.” onayı alındıktan sonra kayıt sürecine başlandığı,
2.14) Yolcu beraberinde yurt dışından getirilen elektronik kimlik bilgisini haiz cihazların kayıt altına
alınması işlemlerinde ödenmesi istenen harç tutarına ilişkin hükümlerin Hazine ve Maliye Bakanlığı (GİB)
tarafından düzenlendiği ve yürütüldüğü,
2.15) Yolcu beraberinde yurt dışından getirilen elektronik kimlik bilgisini haiz cihazların kullanım izin
harcının ödendiği ancak kayıt işleminin tamamlanmadığı durumda ilgililere uyarı ya da bilgilendirme mesajı gönderilmesi şeklinde bir süreç bulunmamakla birlikte gerekli bilgilendirmenin hizmetin başlangıcında verildiğini,
2.16) Harç yatırıldığı halde IMEI kaydının tamamlanmadığı durumlarda tüketiciye mesaj gönderme imkanı
sağlayacak bir sistem bulunmadığı, kayıt işlemi birbiri ile bütün adımlardan oluştuğu, başvuru, başvuru
bekleme ya da ara adımlar içermediği için hizmetin başlangıcında yer alan bilgilendirme yazısı ile gerekli bilgilendirmelere yer verildiği,
2.17) Gelir İdaresi Başkanlığı ile Kurumları arasında başvuru konusu Kasım 2022 tarihinde harç
ödemelerinin sisteme işlenmesinde Kurumlarına intikal eden herhangi bir gecikme veya aksama olmadığını,
2.18) Kurumlarınca konu hakkında 01.03.2017 tarihli ve sayılı yazı ile görüş istenmesi üzerine
Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından 2012 tarihli İç Genelgeleri’ne yapılan atfı içeren ve kaydın tamamlandığı tarihin vergiyi (harcı) doğuran olay olarak kabul edildiğinin açıkça bildirildiği 09/05/2017 tarihli ve sayılı yazılarının alındığı, harcın yükseltilmesi durumları üzerine yükseltilen harç miktarının yürürlük tarihi ve hatta gece 00.00 itibariyle eski harç miktarı üzerinden kayıt işleminin yapılamayacağı, eksik alınan harcın ikmalinin eksikliğin giderilememesi halinde ilgili kaydın iptal edilmesinin uygun görüldüğünün vurgulandığı 09/11/2018 tarihli ve sayılı GİB yazısının doğrudan
Kurumlarına intikal ettirildiği, ayrıca 13/01/2023 tarihli ve sayılı yazıları ile aynı konuda tekrar görüş taleplerine karşılık 2018 tarihli yazılarına atıf ile ilave görüşlerinin olmadığı şeklinde 25/01/2023 tarihli ve sayılı yazıları ile Kurumlarına dönüş yapıldığı,
2.19) Hazine ve Maliye Bakanlığının sorumluluk ve yetki alanında bulunan telefon kullanım izin harcının
belirlendiği zaman dilimlerinde; özellikle yeniden değerlenme oranı duyurulmasını takip eden yıl geçişlerinde sistemsel yoğunlukların artması ile harç ödemesi gerçekleştirildikten sonra başvuruyu tam ve eksiksiz olarak tamamlamadan e-Devlet IMEI kayıt hizmetinden çıkış yapan başvurucuların bulunması hususları göz önünde tutularak somut olaya benzer durumların tamamen ortadan kaldırılabilmesine yönelik
2023 yılı içerisinde 24.05.2023 ve 31.05.2023 tarihlerinde Emniyet Genel Müdürlüğü, Hazine ve Maliye
Bakanlığı Türksat A.Ş.’nin de katılım sağladığı ve IMEI Kaydet hizmetinin ön adımlarında kontrollerin gerçekleştirilmesinde servis sunan kurumlarla toplantılar gerçekleştirildiği, 2023-2024 yılına geçişte benzer olayların en aza indirgenebilmesine yönelik kurumların kendi yetki alanları ile sınırlı olarak neler yapabileceği belirlenerek Türksat A.Ş. aracılığı ile adımlar atılmaya başlandığı açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 18.10.1982 tarihli Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine
başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” ,
3.1) “Vergi ödevi” başlıklı 73’üncü maddesinde; “…Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülükler
kanunla konulur, değiştirilir veya kaldırılır.
Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin muaflık, istisnalar ve indirimleriyle oranlarına ilişkin hükümlerinde kanunun belirttiği yukarı ve aşağı sınırlar içinde değişiklik yapmak yetkisi Cumhurbaşkanına verilebilir”,
4) 14.06.2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi”
başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5) Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmelik’in “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde; “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır”,
6) 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun “Kanunun Şümulü” başlıklı 1’inci maddesinin birinci
fıkrasında, “Bu kanun hükümleri ikinci maddede yazılı olanlar dışında, genel bütçeye giren vergi, resim ve harçlar ile il özel idarelerine ve belediyelere ait vergi, resim ve harçlar hakkında uygulanır”,
6.1) “Vergi Kanunlarının uygulanması ve ispat” başlıklı 3’üncü maddesinin (A) bendinin birinci
fıkrasında, “Vergi kanunlarının uygulanması: Bu Kanunda kullanılan ‘Vergi Kanunu’ tabiri işbu Kanun ile bu Kanun hükümlerine tabi vergi, resim ve harç kanunlarını ifade eder”,
6.2) “Vergiyi doğuran olay” başlıklı 19’uncu maddesinin birinci fıkrasında ise, “Vergi alacağı, vergi
kanunlarının vergiyi bağladıkları olayın vukuu veya hukuki durumun tekemmülü ile doğar”,
7) 02.07.1964 tarihli ve 492 sayılı Harçlar Kanununun “Mevzuu” başlıklı 108’inci maddesinde;
“ İmtiyazname, ruhsatname ve diplomalardan bu kanuna bağlı (8) sayılı tarifede yazılı olanları harca tabidir.”
7.1) “Mükellef” başlıklı 109’uncu maddesinde; “İmtiyazname, ruhsatname ve diploma harçlarını
kendilerine bu belgeler verilen kişiler ödemekle mükelleftirler.”
7.2) “Harç alma ölçüleri” başlıklı 110’uncu maddesinde; “İmtiyazname, ruhsatname ve diploma
harçları, (8) sayılı tarifede yazılı belgelerden, belgenin nevi ve mahiyetine göre maktu esas üzerinden alınır.”
7.3) “İşlemin yapılamayacağı” başlıklı 127’nci maddesinde; “Bu kanunda aksine hüküm bulunmadıkça,
harçların tamamı peşin olarak ödenmeden harca mevzu olan işlem yapılmaz.”
7.4) “Memurların sorumluluğu” başlıklı 128’ inci maddesinde; “Gerekli harçları tamamen almadan
işlem yapan memurlar harcın ödenmesinden mükellefler ile müteselsilen sorumludurlar.”
7.5) (8) sayılı tarifenin VIII – Yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcı: (Ek : 4.12.1985-
3239/96-c md; Mülga : 28.5.1986 – 3293/7 md; Yeniden düzenleme: 31.5.2012-6322/20 md.) “1.Ticari mahiyette olmaksızın, yolcuların kendi kullanımları için yurt dışından getirdikleri alıcısı bulunan verici portatif telsiz telefon cihazları kullanım izni (Söz konusu harç, elektronik kimlik bilgisinin kayıt altına alınması işleminden önce ödenir. Elektronik kimlik bilgisinin kayıt altına alınması için yapılan başvuru sırasında harcın ödendiğine ilişkin belge aranır ve harç ödenmeden kayıt işlemi yapılmaz. Harç ödenmeden kayıt işlemi yapılan ve kullanıma açılan cihazlar, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından kullanıma kapatılır. Ödenmeyen harç %50 fazlasıyla ilk kayıt tarihinden itibaren 6183 sayılı
Kanuna göre hesaplanan gecikme zammı ile birlikte tahsil edilir. Bu tahsilat yapılmadan cihaz kullanıma açılamaz.)”
8) 24.11.2022 tarihli ve 32023 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan 542 sıra nolu Vergi Usul Kanunu
Genel Tebliğinde; “Bu hüküm uyarınca yeniden değerleme oranı 2022 yılı için % 122,93 (yüz yirmi iki virgül doksan üç) olarak tespit edilmiştir.”
9) 05.11.2008 tarihli ve 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanununun “Elektronik kimlik bilgisini
haiz cihazlar” başlıklı 55’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum tarafından izin verilmedikçe, abone kimlik ve iletişim bilgilerini taşıyan özel bilgiler veya cihazın teşhisine yarayan elektronik kimlik bilgileri yeniden oluşturulamaz, değiştirilemez, kopyalanarak çoğaltılamaz veya herhangi bir amaçla dağıtılamaz.”
9.1) “Teknik uyumluluk” başlıklı 57’nci maddesinin birinci fıkrasında; “İşletmeciler, elektronik kimlik
bilgisi değiştirildiği tespit edilen, uluslararası dolaşım hizmetlerine yönelik düzenlemeler ve Kurum düzenlemelerine uymayan elektronik kimlik bilgisini haiz cihazlara, kayıp, kaçak veya çalıntı cihazlara, elektronik haberleşme hizmeti veremezler. Ancak, Kurumun MCKS’sinde kayıtlı iken elektronik kimlik bilgisi kopyalanmış gerçek cihazlar ve mobil haberleşme hizmeti sunan işletmeciler tarafından finansman borcu bulunduğu bildirilen cihazlar borcun devam ettiği süre boyunca sadece eşleştirme yapılan abone numaraları ile kullanılmak üzere kullanıma açılır. İşletmeciler finansman borcu ödenen cihazları, eşleştirme yapılan numara kısıtının kaldırılmasını teminen MCKS’ye bildirir.”
10) 12.07.2014 tarihli ve 29058 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Elektronik Kimlik Bilgisini Haiz
Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair Yönetmeliğin “Beyaz liste” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Beyaz liste; a) Mevzuata uygun bir şekilde; yolcu beraberinde getirilerek, ithal edilerek veya yurt içinde imal edilerek
Kuruma bildirilen ve kayıt işlemi tamamlanan, b) 5/4/1983 tarihli ve 2813 sayılı Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunun Kuruluşuna İlişkin Kanunun mülga Geçici 6 ncı maddesi kapsamında kayıt altına alınmış olan elektronik kimlik bilgisi değiştirilmemiş ve kopyalanmamış, cihazlara ait IMEI numaralarından oluşur.”
11) “Siyah liste” başlıklı 6’ncı maddesinin birinci fıkrasında; “Siyah liste; kaçak, kayıp, çalıntı,
elektronik kimlik bilgisi değiştirilmiş ya da başka cihazlara kopyalanmış, bertaraf veya ihraç edildiği
Kuruma bildirilmiş, uluslararası daimi veri dolaşım hizmeti aldığı veya Kurum kayıtlarında yer almadığı halde ülkemiz sınırları içerisinde kullanımda olduğu tespit edilmiş ve son sinyal almasından itibaren kesintisiz bir yıl süreyle elektronik haberleşme şebekelerinden hizmet almamak suretiyle beyaz listeden çıkarılmış cihazlara ait IMEI numaralarından oluşur.”
12) “Yolcu beraberinde getirilen cihazlara ait IMEI numaralarının kayıt altına alınması” başlıklı
14’üncü maddesinin birinci fıkrasında; “Yolcu beraberinde getirilen cihazın sahibi cihazının kayıt altına alınması için Elektronik Kimlik Bilgisini Haiz Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair Tebliğde belirtilen bilgi ve belgeleri tamamlayarak e-Devlet kapısı üzerinden başvurusunu yapar.”, dördüncü fıkrasında; “Yolcu beraberinde getirilen cihazların kayıt altına alınması başvuruları yolcunun yurda giriş tarihinden
itibaren üç yüz altmış beş gün içerisinde yapılır. Ancak bu süre, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (h)
bendi hükmü gereği; Kurum kayıtlarında olmadığı halde haberleşme hizmeti sunulan cihazların yüz yirmi günlük kullanım süresini değiştirmez.”, beşinci fıkrasında; “e-Devlet kapısı üzerinden yapılan başvurularda, bilgi ve belgelerin eksiksiz ve doğru olmasından başvuru sahibi sorumludur.” yedinci fıkrasında; “Cihaza ait IMEI numarası veya numaraları, gerekli kontrollerden geçmesi halinde üç takvim yılı süreyle eşleştirilmiş beyaz listeye alınır.”
13) 12.07.2014 tarihli ve 29058 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Elektronik Kimlik Bilgisini Haiz
Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair Tebliğin “Başvuru” başlıklı 4’üncü maddesinin birinci fıkrasında; “Elektronik kimlik bilgisini haiz cihazlara ait IMEI numaralarının kayıt altına alınmasına ilişkin başvurular yurt dışından yolcu beraberinde getirilen cihazların sahipleri tarafından e-Devlet kapısı üzerinden yapılır.”, sekizinci fıkrasında; “Cihaza ait IMEI numarası veya numaraları, gerekli kontrollerden geçmesi halinde beyaz listeye alınır.”
14) 16.06.2012 tarihli ve 28325 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 67 Seri No.lu Tebliğde; “Söz konusu
cihazlara ilişkin elektronik kimlik bilgisinin kaydedilebilmesi için harcın ödenmiş olması gerekmektedir.
Bu nedenle, kayıt yapılmadan önce, harcın ödendiğine ilişkin vergi dairesi alındısının aslı aranır, alındıda yazan IMEI numarası ile kaydedilmesi istenen IMEI numarası karşılaştırıldıktan sonra kayıt işlemi yapılır.
Kayıt işlemine esas alınan alındının bir örneği başvuru dosyasında muhafaza edilir.”
15) 19.10.2012 tarihli ve 2012/2 sayılı Harçlar Kanunu İç Genelgesinde; “Yolcu beraberinde getirilen
telefon kullanım izin harcında vergiyi doğuran olay, yolcuların kendi kullanımları için yurt dışından getirdikleri alıcısı bulanan verici portatif telsiz telefonlarının IMEI numarasının kayıt altına alınmasıdır.
Ancak kayıt işlemine ilişkin harç, kayıttan önce ödendiğinden kayıt işleminin yapılamaması durumunda ödenen harcın iadesi mümkün bulunmaktadır.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
16) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte
değerlendirilerek hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
17) Başvuran 1 numaralı paragrafta ayrıntılı olarak açıklandığı üzere özetle, IMEI
no.lu telefonun harcının 23 Kasım 2022’de ödendiğini ve tüm aşamaların tamamlanarak kaydın yapıldığını buna karşın 18 Ocak 2022 tarihinde mesajla kendisine kaydın tamamlanmadığının bildirildiğini ifade ederek IMEI numaralı telefonun kayıt işleminin yeniden değerlendirilmesini ve benzer sorunların çözümü ve mağduriyetlerin giderilmesi için ödeme tarihinde geçerli harcın yatırılmış olduğu ve son 365 günde yurda giriş yapmış vb. kişinin kayıt hakkının olduğunun teyit edilmesi halinde kayıt işlemlerinin tamamlanması için gerekli hukuki ve teknik düzenlemelerin yapılmasını talep etmektedir.
18) Başvuran tarafından tüm aşamalar adım adım takip edilerek kayıt işleminin tamamlandığı iddia
edildiğinden Kurumumuzca kaydın tamamlanıp tamamlanmadığı araştırılmış olup, İdarece
başvuranın IMEI numaralı cihazına ait kayıt başvurusunun e-Devlet kapısı IMEI Kaydet hizmeti üzerinden tamamlanamadığı, buna istinaden kayıt işlemlerinin yapılmadığının ifade edildiği görülmüştür.
19) Bu çerçevede IMEI kayıt işleminin tamamlanmasının sonuçlandırılamadığı görüldüğünden
Kurumumuzca özellikle başvuranın iddiaları ile birlikte kayıt esnasında harç yatırıldıktan sonra IMEI kaydının tamamlanmasına ilişkin yeterli bilgi verilip verilmediği ve harç yatırma tarihinde IMEI kaydının tamamlanmasını engelleyecek sistemsel bir yoğunluk olup olmadığı hususları incelenmiştir.
20) Başvuranın sistemde sorun olduğu, sistemdeki sorunun vatandaşa yüklenemeyeceği iddiasına
ilişkin olarak, harcın yatırıldığı 23 Kasım 2022 tarihinde, kişinin harcı yatırdıktan sonra IMEI kaydının tamamlamasını engelleyen sistemsel bir aksaklık olup olmadığı hususu ile ilgili olarak
İdarece, Gelir İdaresi Başkanlığı ile Kurumları arasında başvuru konusu Kasım 2022 tarihinde harç ödemelerinin sisteme işlenmesinde Kurumlarına intikal eden herhangi bir gecikme veya aksama olmadığı bilgisi verilmiştir. Bu noktada sorunun harç yatırılma aşamasına gelinip, Gelir İdaresi Başkanlığı sayfasından harç yatırıldıktan sonra, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunun ana sayfasına geri gelip IMEI kaydını tamamlanmaması dolayısıyla numaranın alınmamasından kaynaklandığı tespit edilmiştir.
21) Harç yatırıldıktan sonra, kişi tarafından IMEI kaydı tamamlanmadığında, BTK tarafından resen
tamamlama işleminin gerçekleşip gerçekleşmeyeceği hususu ile ilgili olarak İdarece, kayıt süresinin
365 güne uzatılmasıyla beraber bu süre içerisinde kayıt imkânı sağlandığı ve mevzuat ile belirlenen süre
içerisinde kayıt altına alma işlemini tamamlamayanlar için ayrıca bir işlem tesis edilebilmesi hususunda
Kurumlarının bir tasarruf ve takdir yetkisinin ilgili mevzuat uyarınca bulunmadığı, Kurum nezdinde cihazın kayıt altına alınmasının mevzuata aykırılık teşkil edeceği, çeşitli teknik kontrollerin çevrimiçi olarak herhangi bir personel dahli olmadan yapıldığı, Kurumlarınca re’sen IMEI kayıt işleminin gerçekleştirilmesinin mümkün olmadığı ifade edilmiştir.
22) Harcın yatırıldığı tarihte, harç yatırıldıktan sonra, ana sayfaya geri gelinip kaydın
tamamlanması gerektiği konusunda gerekli bilgilendirme yapılıp yapılmadığı ile ilgili olarak da
İdarece, e-Devlet üzerinden yapılan iş ve işlemlerden kullanıcının kendisinin sorumlu olduğu, zira kayıt işlemine ilişkin olarak kullanıcıların sorun yaşamaması için ilgili e-Devlet ekranlarında “… işlem sonunda size verilecek olan kayıt başvuru numarasını görmeden sistemden çıkmayınız!” ibaresinin kalın bir yazı metni ile kullanıcılara işlem esnasında gösterilerek gerekli uyarıların yapıldığı, e-Devlet Kapısı IMEI kaydet hizmeti içerisinde birinci aşamada bulunan bilgilendirme ekranında listelenen hususlara dikkat edilerek “bilgilendirme yazısını okudum” şartı işaretlenerek sürece devam edileceği, ikinci aşama olan
Başvuru Formu ekranındaki bilgilerin doğru ve eksiksiz olarak doldurulacağı, harç bedelinin vergi dairelerine, Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından belirlenen bankalara ya da sisteme entegre ödeme kuruluşlarına başvuru sahibinin T.C. Kimlik numarası ve kayıt edilecek cihaza ait IMEI numarası belirtilerek ödemesinin yapılacağı, sadece harç bedeli ödenmesinin kayıt işlemi için yeterli olmadığı, kayıt işleminin gerçekleştirilmesi için bu hizmetteki bütün adımların tamamlanmasının aranmakta olduğu, sistem tarafından sonuç adımında oluşturulacak başvuru numarasını ekranda görmeden hizmetten çıkışın yapılmaması gerektiği, bilgilendirmelere ilişkin ilk aşama olan bilgilendirme aşamasında sürece dair tüm detayların verildiği ve vatandaştan ilgili bilgilendirme yazısını okuduğuna dair “Yukarıdaki
bilgilendirme yazısını okudum.” onayı alındıktan sonra kayıt sürecine başlandığı ifade edilmiştir. Bu durumda, harç bedelinin yatırılmasının IMEI kayıt işleminin yapılması anlamına gelmediği, harç ödemesi yapıldıktan sonra e-Devlet kayıt sayfasına dönülerek kayıt işleminin onaylanması ve sekiz rakamdan oluşan başvuru takip numarasının alınması gerektiğinin işlem esnasında kayıt işlemi gerçekleştirenlere bildirildiği anlaşılmıştır.
23) Harç ödemesi yapılmasına rağmen IMEI kaydının tamamlanmadığı durumda başvurana
bilgilendirme yapılıp yapmadığı hususuna yönelik olarak ise İdarece, IMEI kayıt hizmetinin e-Devlet üzerinden gerçekleştirilmesi sürecinde Emniyet Genel Müdürlüğü (EGM), İçişleri Bakanlığı Nüfus ve
Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü (NVİ), Hazine ve Maliye Bakanlığı gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) ile
Kurumları arasında yapılan protokoller çerçevesinde entegrasyonların yapıldığı, bu kapsamda kişinin kimlik bilgilerinin kontrolünün Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü tarafından, giriş-çıkış kontrollerinin ve pasaport ile ilgili hususların Emniyet Genel Müdürlüğü tarafından, cihaza ilişkin kulanım harcı ödenip ödenmediğinin kontrolünün Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından, 3 yılda 1 adet cihaz hakkı getirme ile ilgili Ticaret Bakanlığı düzenlemesinin kontrolünün ise Bilgi Teknolojileri ve İletişim
Kurumu başkanlığı tarafından teknik alt yapı üzerinden gerçekleştirildiği, bu kontrollerde herhangi bir olumsuzluk olmaması halinde kayıt işlemine sistemler üzerinden doğrudan onay verildiği açıklanmıştır.
24) Kurumumuzca ilgiliye ne zaman mesaj gönderildiği de incelenmiş olup başvuran tarafından IMEI
kayıt harçlarının artırıldığı 07.07.2023 tarihi öncesi 18.01.2023 tarihinde “IMEI kaydının tamamlanmadığı ve süresi içinde kayıt tamamlanmazsa telefonun kapatılacağı” yönünde mesaj geldiği hususlarının ifade edildiği anlaşılmıştır.
25) IMEI kayıt işlemi tamamlanmadan önce ödenen harcın, harç tutarı değiştikten sonra kabul edilip
edilemeyeceğine ilişkin olarak mali yükümlülüklere ilişkin temel usulü düzenleyen 213 sayılı Vergi Usul
Kanunu’nun 19’uncu maddesinde vergi alacağının, vergi kanunlarının vergiyi bağladıkları olayın vukuu veya hukuki durumun tekemmülüyle doğacağı hükme bağlanmıştır. 213 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesi üzerinden harçlara da uygulanabilen bu madde, harç alacağının doğabilmesi için harcın gündeme gelmesine sebep olan hizmet veya işlemin gerçekleşmesi gerekliliğini ortaya koymaktadır.
Dolayısıyla IMEI kayıt harcının, işlemin yapıldığı zaman diliminde veya o işlem öncesinde peşin ödenmesi gerekmektedir.
26) Bu çerçevede öncelikle mevzuat uyarınca elektronik kimlik bilgisi değiştirildiği tespit edilen,
uluslararası dolaşım hizmetlerine yönelik düzenlemeler ile Kurum düzenlemelerine uymayan elektronik kimlik bilgisini haiz cihazlara, kayıp, kaçak veya çalıntı cihazlara elektronik haberleşme hizmeti verilemediği ve elektronik haberleşme hizmetinden faydalanabilmesi için elektronik kimlik bilgisini haiz cihazların kayıt altına alınması gerektiği belirtilmelidir.
27) Elektronik kimlik bilgisini haiz cihazların kaydı ise 5809 sayılı Kanun, Elektronik Kimlik Bilgisini
Haiz Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair Yönetmelik ve aynı ismi taşıyan Tebliğ kapsamında yürütülmektedir. Elektronik Kimlik Bilgisini Haiz Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair Tebliğin 1’inci maddesinde de; ithal veya imal edilen ya da yurt dışından yolcu beraberinde getirilen elektronik kimlik bilgisini haiz cihazların elektronik haberleşme hizmetinden faydalanabilmesi için elektronik kimlik bilgilerinin kayıt altına alınması, kayıp, kaçak veya çalıntı cihazlara elektronik haberleşme
hizmeti verilmesinin engellenmesine ilişkin usul ve esasların belirlenmesinin tebliğin amacı olduğu ifade edilmiştir. Bu çerçevede; yolcu beraberinde getirilen cihazın sahibi, cihazının kayıt altına alınması için
Elektronik Kimlik Bilgisini Haiz Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair Tebliğde belirtilen bilgi ve belgeleri tamamlayarak e-Devlet kapısı üzerinden başvurusunu yapması gerekmektedir. Diğer taraftan cihazın mevzuatta belirtilen süreler içinde kayıt altına alınmaması halinde ise elektronik haberleşme bağlantısı kesilmektedir.
28) Nitekim Kurumumuza daha önce yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcını
ödemesine rağmen kayıt sürecini tamamlamaması nedeniyle telefonunun kullanıma kapatılması sonucu mağduriyet oluştuğu iddiası ile yapılan başvuruda da; Yönetmelik hükümleri kapsamında yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcı ödenmesine rağmen e-devlet sisteminden kayıt işleminin tamamlamadığı için telefon izninin kapatılmasında hukuka aykırılık bulunmadığından başvurunun reddi, diğer taraftan hakkaniyet gereği güncel telefon kullanım izin harcı ödemesi yapılan ancak kayıt işlemi tamamlanmadığı için kapatılan cihazlara yönelik mağduriyet giderici tedbirler alınması yönünde de Bilgi
Teknolojileri ve İletişim Kurumu’na tavsiyede bulunulmasına karar verilmiştir. (Kamu Denetçiliği
Kurumu, 2020/64022 Başvuru No.lu Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Kararı, 18.11.2020) İlgili idarece de; KDK kararında tavsiye edilen ve kullanım izin harcı yatırıldığı halde e-Devlet üzerinden başvurunun tamamlanmaması sonucu oluşan mağduriyetleri giderici önlem olarak 20.02.2021 tarihli ve 31401 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Elektronik Kimlik Bilgisini Haiz Cihazların Kayıt Altına
Alınmasına Dair Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik kapsamında Yönetmeliğin 14’üncü maddesinin dördüncü fıkrasının yeniden düzenlendiği belirtilmiştir. Nitekim Yönetmeliğin 14’üncü maddesinde; yolcu beraberinde getirilen cihazların kayıt altına alınması başvurularının yolcunun yurda giriş tarihinden itibaren üç yüz altmış beş gün içerisinde yapılacağı ancak bu sürenin, haberleşme hizmeti sunulan cihazların yüz yirmi günlük kullanım süresini değiştirmeyeceği hüküm altına alınmıştır.
Bu çerçevede yolcu beraberinde getirilen cihazın, kayıt edilmeden ilk kullanım tarihinden itibaren azami
120 gün kullanılması mümkün olsa dahi elektronik haberleşme hizmetinin devam etmesini sağlamak
amacıyla kayıt işleminin yurda giriş tarihinden itibaren 365 gün içerisinde gerçekleştirilmesi gerekmektedir.
29) Somut olayda incelemesi yapılan uyuşmazlık konusu ise özetle; 23.11.2022 tarihinde başvuranın
IMEI numaralı cihazı için harç yatırdığı halde e-Devlet sistemi üzerinden kayıt işlemini onaylamaması sebebiyle harç yatırdığı tarihteki harç tutarı üzerinden kayıt işleminin yapılması ve İdarenin harç yatırıldıktan sonra diğer bilgileri teyit edip resen kayıt işlemi gerçekleştirmesi talebi hakkındadır.
30) Yukarıda da ifade edildiği üzere yurt dışından yolcu beraberinde getirilen elektronik kimlik bilgisini
haiz cihazların (cep telefonları, dizüstü bilgisayarlar vs.) Türkiye’de kullanılabilmesi için, Türkiye’ye giriş tarihi itibariyle 365 gün içinde kayıt işlemlerinin yapılması zorunlu olup, aksi halde cihaz iletişime kapatılmaktadır. Bu duruma göre; cihaz sahibinin e-devlet kapısı üzerinden sisteme giriş yaparak, Bilgi
Teknolojileri ve İletişim Kurumu başlığı altında yer alan hizmetlerden öncelikle cihaz kayıt hakkını sorgulaması, cihaz kayıt hakkı mevcut ise IMEI kaydet alanındaki gerekli bilgileri doldurmak ve belirlenen harç ücretini yatırmak suretiyle kayıt işleminin gerçekleştirilmesi gerekmektedir. (Kamu Denetçiliği
Kurumu, 2019/11455 Başvuru No.lu Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Kararı, 09.12.2019)
31) Yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcı ise 492 sayılı Harçlar Kanununa istinaden
alınmaktadır. 492 sayılı Kanuna bağlı (8) sayılı tarifenin “Yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcı” başlıklı bölümünde, ticari mahiyette olmaksızın, yolcuların kendi kullanımları için yurt dışından getirdikleri alıcısı bulunan verici portatif telsiz telefon cihazları kullanım izninin harca tabi olduğu ifade edilmiştir. Ayrıca adı geçen Kanunda imtiyazname, ruhsatname ve diplomalardan bu kanuna bağlı (8) sayılı tarifede yazılı olanların harca tabi olduğu; imtiyazname, ruhsatname ve diploma harçlarını kendilerine bu belgeler verilen kişilerin ödemekle mükellef olduğu; anılan harçların, (8) sayılı tarifede yazılı belgelerden, belgenin nevi ve mahiyetine göre maktu esas üzerinden alınacağı ve anılan kanunda aksine hüküm bulunmadıkça, harçların tamamının peşin olarak ödenmeden harca mevzu olan işlem yapılmayacağı düzenlenmiştir. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 19’uncu maddesinde, vergi alacağının, vergi kanunlarının vergiyi bağladıkları olayın vukuu veya hukuki durumun tekemmülüyle doğacağı hükme bağlandığı için, yasa gereği ödeme daha önce yapılmış dahi olsa IMEI kaydının tamamlandığı tarihte ödenmesi öngörülen meblağlar geçerlidir.
32) Daha önceki aşamaların tamamlanması ve Gelir İdaresi Başkanlığı sitesi üzerinden harç
bedelinin yatırılması kayıt işleminin yapılması ya da kayıt işleminin tamamlanması anlamına gelmemektedir. Harç ödemesi yapıldıktan sonra, e-devlet üzerinden Bilgi Teknolojileri ve İletişim
Kurumu’nun kayıt sayfasına dönülerek kayıt işleminin onaylanması ve başvuru takip numarasının alınması gerekmektedir. İlgili idare tarafından da başvuru esnasında ekranda bulunan bilgilendirme metninde herhangi bir eksik işlem yapılmasını önleyebilmek için bold (kalın) puntolarla uyarı yapıldığı, işlem sonunda verilecek olan kayıt başvuru numarasını görmeden sistemden çıkılmaması gerektiği hususunda başvurucuların bilgilendirildiği ifade edilmiştir. Nitekim aşağıdaki görüntüde de yer aldığı üzere kişinin
“bilgilendirme yazısını okudum” ifadesini onaylayarak devam edebildiği bilgilendirme kısmının son maddesinde de harç bedelinin ödenmesinin kayıt işlemi için yeterli olmadığı, başvuru numarasının ekranda görmeden hizmetten çıkış yapılmaması gerektiği bilgisi bulunmaktadır.
(https://www.turkiye.gov.tr/btk-imei-kaydet)
/
33) Ayrıca Kurumun resmi internet sitesinde de yurt dışından getirilen cihazların kayıt işlemlerine ilişkin
tüketicileri bilgilendirmeye yönelik açıklamaların yer aldığı, harç tutarının yatırıldıktan sonra kayıt işleminin tamamlanmadığının özel olarak belirtildiği tespit edilmiştir.
(https://tuketici.btk.gov.tr/merkezi-cihaz-kayit-sistemi)
34) Dosya kapsamında yapılan incelemede başvuranın, “IMEI no.su belli olan, harcı yatan ve sisteme giriş
tarihi belli olan vatandaşın telefonunu otomatik olarak kaydının yapılmaması kabul edilemeyeceği ve vatandaşı mağdur eden bir durum olduğunu” ifade ettiği anlaşılmıştır. Kayıt harcının yatırıldığı Kasım 2022 tarihinde IMEI kaydının tamamlanmasını engelleyecek herhangi bir sistemsel sorun olmadığı tespit edilmiştir. Bu noktada başvuru konusu sorun, IMEI kayıt harcının arttığı 07.07.2023 tarihinde
olduğu gibi harç yatırıldıktan sonra aşırı başvurudan kaynaklanan sistem yoğunluğu nedeniyle kaydın tamamlanmamasından değil, 23.11.2022 tarihinde harç yatırıldıktan sonra sehven ana sayfaya dönülüp IMEI kaydının tamamlanmamış olmasından kaynaklandığı anlaşılmaktadır. Harç yatırıldıktan sonra İdarenin resen kaydı tamamlama yetkisi mevcut değildir. Sistemden kaynaklanan bir yoğunluk olmaksızın kişinin harç yatırdıktan sonra işlemin tamamlanmadığını bilerek/bilmeyerek IMEI kaydını tamamlamamasına ilişkin olarak Kurumumuza daha önce vermiş olduğu kararlar bulunmaktadır. 2019 yılında yapılan bir başvuruya ilişkin yapılan incelemede başvuranın yurt dışında iken 618.60 TL olan yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcını ödediği, ancak aynı gün Resmi
Gazetede yayımlanan ancak ertesi gün yürürlüğe giren Cumhurbaşkanı Kararı gereği telefon kullanım izin harcında artırıma gidildiği ve başvuranın yürürlük tarihi sonrasında yurda giriş yaptığı, tüm bu nedenlerle de yurda giriş yaptığı tarihten önce yürürlüğe giren harç tarifesine tabi olduğu ve cihaz kaydının yapılabilmesi için güncel harç tutarının ödenmesinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
(Kamu Denetçiliği Kurumu, 2019/18570 Başvuru No.lu Ret Kararı, 15.04.2020)
35) Yukarıda yer verilen karardan farklı olarak somut olayda başvuranın harcı ödediği tarihte yurt içinde
olduğu ve kayıt işlemi yapma iradesinin bulunduğu ancak IMEI kayıt işlemlerini tamamlamaması nedeniyle kaydı gerçekleştirdiği süreçteki harç miktarını ödemek istemesi nedeniyle Kurumumuza başvurduğu anlaşılmıştır. Buna karşın 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 19’uncu maddesinde, vergi alacağının, vergi kanunlarının vergiyi bağladıkları olayın vukuu veya hukuki durumun tekemmülüyle doğacağı hususunun hükme bağlandığı, benzer şekilde Harçlar Kanununda da yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcının, elektronik kimlik bilgisinin kayıt altına alınması işleminden önce ödeneceği düzenlenmiştir. Ayrıca 2012/2 Harçlar Kanunu İç Genelgesinde yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcında vergiyi doğuran olayın, yolcuların kendi kullanımları için yurt dışından getirdikleri alıcısı bulanan verici portatif telsiz telefonlarının IMEI numarasının kayıt altına alınması olduğu ifade edilmiştir. Bu çerçevede harcı doğuran olay cihazın kayıt altına alınması (IMEI kayıt işleminin tamamlanması) olduğundan kayıt tarihindeki harç bedelinin esas alınması gerektiği anlaşılmaktadır.
Diğer bir ifadeyle daha önce yatırılan ve güncel olmayan bir harcın yeni kayıt işleminde yeterli kabul edilmesi, vergiye ilişkin mevzuat hükümleri gereği kanunen mümkün olmamaktadır.
36) Sonuç olarak başvuranın iddiaları, idarenin konuya ilişkin açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm
dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; IMEI kayıt işleminde bu kapsamda kişinin kimlik bilgilerinin kontrolünün Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü tarafından, giriş-çıkış kontrollerinin ve pasaport ile ilgili hususların Emniyet Genel Müdürlüğü tarafından, cihaza ilişkin kulanım harcı ödenip ödenmediğinin kontrolünün Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından, 3 yılda 1 adet cihaz hakkı getirme ile ilgili Ticaret Bakanlığı düzenlemesinin kontrolünün ise Bilgi Teknolojileri ve İletişim
Kurumu Başkanlığı tarafından teknik alt yapı üzerinden gerçekleştirildiği,
36.1) Başvuru konusu sorunun sistem kaynaklı bir hataya ilişkin olmadığı, IMEI kaydının
tamamlanmamasının koyu olarak bilgilendirme yapılmasına ve ancak “Bilgilendirme Metnini okudum” onayından sonra devam edilen bilgilendirme metninde ayrıca belirtilmesine rağmen harç yatırıldıktan sonra sehven ana sayfaya dönülüp IMEI kaydının tamamlanmamış olmasından kaynaklandığı, harcın yatırıldığı
23.11.2022 tarihinde, IMEI kayıt harcının arttığı 07.07.2023 tarihinde olduğu gibi aşırı derece başvuru
yapılmasından kaynaklanan bir sistem yoğunluğunun mevcut olmadığı, Gelir İdaresi Başkanlığına harç ödemesinin yapılmasının IMEI kaydının tamamlanması için yeterli olmadığı, harç yatırıldıktan sonra Bilgi
Teknolojileri ve İletişim Kurumu’nun ana sayfasına dönülerek onay butonunun basılması ve IMEI kayıt numarası alınması gerektiği, bu çerçevede yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcına esas olayın IMEI numarasının kayıt alına alınması olduğu, İdarenin resen IMEI kaydını tamamlama yetkisinin bulunmadığı, kayıt işleminin yurda giriş tarihinden itibaren 365 gün içerisinde gerçekleştirilmesi gerektiği ve bu hakkı son gün dahi kullanabileceğinden İdarenin süre dolmadan telefonun kullanıma kapanmaması için mesaj ile bu durumu hatırlattığı, harcın elektronik kimlik bilgisinin kayıt altına alınması işleminden önce ödenmesi gerektiği tespit edildiğinden daha önce yatırılan harcın daha sonra işlem tamamlanma anındaki harç artışındaki fark alınmaksızın yeterli kabul edilmesinin vergi mevzuatı gereği mümkün olmadığı anlaşılmış olup idarenin işleminde mevzuat düzenlemelerine aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
37) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde makul sürede karar verme’ ilkesine uygun davrandığı tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
38) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ
tarihinden itibaren durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup (varsa) dava açma süresinden arta kalan sürede Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN
REDDİNE,
Kararın Başvurana ve Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanlığı’na tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi