|
ÖZET: Başvuran, Kayseri İli’nde gerçekleştirilen arazi toplulaştırma işlemleri nedeniyle yaşadığı mağduriyetin giderilmesi talebiyle Kamu Denetçiliği Kurumu’na başvurmuştur. Başvurusunda, 889 ada 517 parseldeki kayısı ağaçlarının yol planlaması nedeniyle zarar gördüğünü, arazisinin haksız yere bölündüğünü ve diğer hissedarların taleplerinin kendisine zarar verdiğini belirtmiştir. Devlet Su İşleri 12. Bölge Müdürlüğü, toplulaştırma işlemlerinin yasal çerçevede yürütüldüğünü, arazilerin yeniden düzenlenmesi sırasında tüm hissedarların taleplerinin dikkate alındığını ifade etmiştir.
İdare, toplulaştırma projelerinin 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu çerçevesinde gerçekleştirildiğini ve başvuranın iddialarının gerçeği yansıtmadığını savunmuştur. Ayrıca, yapılan planlamaların kamu yararına uygun olarak yapıldığı, başvuranın arazisinin yeni parselasyon planına göre uygun şekilde değerlendirildiği belirtilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddine karar vermiştir, zira yapılan işlemlerde hukuka aykırılık tespit edilmemiştir. Sonuç olarak, başvuranın mağduriyet iddialarının geçersiz olduğu ve toplulaştırma sürecinin yasal gerekliliklere uygun olarak yürütüldüğü belirlenmiştir. Başvuru, Kamu Başdenetçisi tarafından onaylanarak sonuçlandırılmıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 18536-18536 |sayi|94019529-101.07.05.99-E.94019529-101.07.05.99-E.
BAŞVURU NO : 2018/6147 2018/ 6147
KARAR TARİHİ : 07/11/2018 |tarih|
RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : Devlet Su İşleri 12. Bölge Müdürlüğü
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın Kayseri İli İlçesi mahallesinde yapılan arazi toplulaştırma işlemleri sebebiyle uğradığı mağduriyetin giderilmesi talebi hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 08/05/2018 8.5.2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza yapılan başvuruda; başvuran Kayseri İli ilçesi mahallesinde
yapılmakta olan arazi toplulaştırması kapsamında mevkiinde 889 ada 517 nolu parselde bulunan hissedarı olduğu arazide 20 yıllık kayısı ağaçlarının bulunduğunu, toplulaştırma kapsamında yapılan yol planlamasında düz giden yolun ağaçlarına 400 metre kala hafif sola kaydırılarak ağaçlarının hedef alındığını, projeye göre DSİ 12. Bölge Müdürlüğü yetkililerince gerçekleştirilen toplantıda ana tali yollara müdahale edilmeyeceği söylenmesine rağmen yüklenici firma tarafından yolların fidanlıklardan geçirildiğini, bunlara ek olarak mevzuata göre sulu tarımda 20 dekarın altına bölünemez ibaresine rağmen 29 dekar arazisinin 10 dekarlık kısmının hissedarlardan biri olan
’ın talebi üzerine bölünerek arazilerinin 19 dekar kaldığını, bu 10 dekarlık kısmın ise diğer bir hissedar ’ın 60 dekar arazisinin yola cephesinin önüne getirilerek, 60 dekar araziye 2 metre genişliğinde dar bir yol verilerek ’ın mağdur edildiğini, ’ın yer teslim tutanağında ve iştirakçileri ifadesini ve müşterekleri şeklinde değiştirdiğini belirtmekte ve söz konusu mağduriyetlerinin giderilmesini talep etmektedir .
1 / 10II. İDARENİN ŞİKÂYETE İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla DSİ 12. Bölge Müdürlüğü’nden
01/ 06/ 2018 tarihli ve sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup İdareden alınan 09/ 08/ 2018 tarih ve sayılı ve 03/ 09/ 2018 tarih ve cevabi yazılar ve eklerinde özetle;
2.1) Arazi Toplulaştırma (AT) ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri (TİGH) projelerinin, 03.07.2005
tarihinde kabul edilen ve 19.07.2005 tarih ve 25880 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Toprak Koruma Ve Arazi Kullanımı Kanunu ile 5403 Sayılı Kanunda değişiklik yapan
31.01.2007 tarihinde kabul edilen ve 09.02.2007 tarih ve 26429 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak
yürürlüğe giren Toprak Koruma Ve Arazi Kullanımı Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında
Kanuna dayanarak yürütüldüğü, 5403 Sayılı Kanunun 17. maddesinden ( 2) anlaşılacağı üzere, kamu kuruluşlarının, hizmet konuları ile ilgili özel arazi toplulaştırması yetkisi bulunduğu, Develi 2.
Merhale Projesi Develi Sol Sahil Sulaması İnşaatı Yapım İşi kapsamında AT ve TİGH yapılması yönünde, Bakanlar Kurulunun 2011/ 2086 sayılı kararı doğrultusunda proje sahasında kalan arazilerde “Zorunlu AT ve TİGH” yapma yetkisinin DSİ 12. Bölge Müdürlüğü’ne verildiği,
2.2) DSİ 12. Bölge Müdürlüğü sorumluluğunda gerçekleştirilmekte olan Develi Sol Sahil Arazi
Toplulaştırma ve Tarla İçi Geliştirme Projesi uygulama sahasına giren bütün birimlerde kesin parselasyon planının onaylandığı, yer teslimlerinin yapıldığı ve Kadastro Müdürlüğünde kontrollerinin devam ettiği,
2.3) İtiraza konu taşınmazın Arazi Toplulaştırma çalışmaları öncesinde 889 ada 517 parsel
2 numarasıyla 29.789,09 m yüzölçümüne sahipken yapılan düzenleme sonrasında, 1242 ada 7 parsel
2 2
ve 1252 ada 7 parsel numarasını aldığı ve yüzölçümlerinin sırasıyla 10,294,10 m ve 19.232,60 m olarak verildiği,
2.4) Arazi Toplulaştırma çalışmalarında yapılan planlamalarda bütün birimlerde planlanan yolların
parselasyon planından önce blok planlarının onaylandığı, söz konusu birimde sulama boru hattı olduğu için sonrasında bir kaydırma işlemi yapılmadığı,
2.5) Söz konusu taşınmaza hissedar olan diğer maliklerin talepleri de dikkate alınarak yeni
parselasyonun hazırlandığı, parselin içerisinde diğer malikler ile ortak trafo olması dolayısıyla maliklerden gelen talepler üzerine trafonun tüm maliklere ortak yapıldığı ve ayrılan alanın başvuranın sadece kendi arazisinin olmadığı,
2.6) Dağıtım tablosunda ve müşterekleri yazıldığı iddiasının gerçeği
yansıtmadığı, ve iştirakçileri yazdığı,
2.7) Arazi toplulaştırma projelerinde yeni planlamalar gerçekleştirmekte olup, tüm parsellerin yola
ve sulama kanallarına cephesi olması için planlama yapıldığı, arazi toplulaştırması öncesinde uygulama alanı içerisindeki tüm parseller için toprak etütleri yapılarak eşdeğer puanlarda yerlere dağıtım yapıldığı, ‘ın toplulaştırma sonrası yeni parselleri için toplulaştırmaya aykırı bir işlem yapılmadığı, tüm parsellerin yola ve sulama kanallarına cephesi olması baz alınarak planlama yapıldığı, toplulaştırma işleminin ruhuna herhangi bir aykırılık söz konusu olmadığı, nitekim 1242 ada 7 parselin 4 metre genişliğinde yolunun bulunduğu ifade edilmiştir .
3) Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Devlet Su İşleri Genel
2 / 10Müdürlüğü’nden 09/ 10/ 2018 tarihli ve sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş
olup İdareden alınan 25/ 10/ 2018 tarih ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
3.1) Develi 2. Merhale Projesi Develi Ovası Sol Sahil Sulaması İnşaatı Yapım İşi kapsamında
Mahallesindeki 889 ada 517 parselden DSOCD- 19 Sulama hattı geçmekte olup söz konusu hatta ait bakım ve işletme yolu açılmasının zorunluluk arz ettiği, bunun sonucu olarak da adı geçen parselin iki kısma bölünmesinin zorunlu olduğu, söz konusu DSOCD Boru Hattının 6 km boyunca düz bir hatta sahip olması dolayısıyla arazi malikinin ağaçlarının hedef alındığı iddiasının gerçeği yansıtmadığı, 2
3.2) 819 ada 517 no.lu 29.789,09 m kadastro parselinin toplulaştırma projesi neticesinde 1242 ada 8
no.lu ( 10.294,12 m 2 ) ve 1252 ada 7 no.lu ( 19.232,60 m 2) parsellerin oluştuğu, eski 889 ada 517 no.lu parsel içerisinde bulunan trafo ve müştemilatı, sabit tesis niteliği taşımakta olup eski sahiplerine verilme zorunluluğundan hareketle 1242 ada 8 no.lu parselin planlamasının mecburi olarak bu şekilde yapıldığı, bu nedenle ‘ a ait 1242 ada 7 no.lu parselin iç tarafta kalması sonucu yol ile irtibatlandırılabilmesinin planda belirtildiği gibi olabildiği,
3.3) Köye ait hazırlanan toplulaştırma projesinde yeni parsellerin teslimi çalışmaları tamamlanmış
olup müştekilere ait olan yeni parsellerin, imza karşılığı tutanak ile teslim alındığı, ayrıca projenin askı ilan çalışmaları aşamalarında müşteki ya da müştekilere ait her hangi bir itiraz söz konusu olmadığı, bunun da projenin müştekilerce kabullenildiği anlamı taşıdığı, hazırlanan tescil esaslı dosyanın gereği için ilgili Kadastro Müdürlüğüne gönderildiği, bu nedenle işlemlerin yeniden değerlendirilmesinin, hem zaman ve hem de kaynak israfına neden olacağı, tarafımıza bildirilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
4) 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının;
4.1) “C. Tarım, hayvancılık ve bu üretim dallarında çalışanların korunması” başlıklı 45 inci
maddesinde, “Devlet, tarım arazileri ile çayır ve meraların amaç dışı kullanılmasını ve tahribini önlemek, tarımsal üretim planlaması ilkelerine uygun olarak bitkisel ve hayvansal üretimi artırmak maksadıyla, tarım ve hayvancılıkla uğraşanların işletme araç ve gereçlerinin ve diğer girdilerinin sağlanmasını kolaylaştırır . / Devlet, bitkisel ve hayvansal ürünlerin değerlendirilmesi ve gerçek değerlerinin üreticinin eline geçmesi için gereken tedbirleri alır .”,
4.2) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde ;
“… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler …”
5) Birleşmiş Milletler “İnsan Haklarının Geliştirilmesi ve Korunması İçin Kurulan Ulusal
Kuruluşların Statüsüne İlişkin İlkeler/Paris Prensipleri’nde; “…Ulusal kuruluşlar, yürürlükteki yasaları, mevzuatı ve yasa tasarıları ile yasa önerilerini incelerler ve metinlerin, insan haklarının temel ilkeleriyle uyumlu hale getirilmeleri için uygun gördükleri tavsiyeleri yaparlar; gerek gördükleri takdirde, yeni yasaların kabul edilmesini, yürürlükteki yasaların uyumlu hale getirilmesini ve idari önlemlerin alınmasını veya değiştirilmesini tavsiye ederler… …Ulusal düzeyde yürürlükte olan yasaların, mevzuatın ve uygulamaların, insan haklarına ilişkin uluslararası belgeler ve mekanizmalarla uyumlu hale getirilmesini ve hayata geçirilmesini teşvik ederler ve sağlarlar…”
3 / 10hükmü,
6) Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin Ek Protokol No. 1’in “Mülkiyetin korunması” başlıklı
1 inci maddesinde, “Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini
isteme hakkı vardır . Bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir .”,
7) 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununun;
7.1) “ Amaç” başlıklı 1 nci maddesinde, “ Bu Kanunun amacı; toprağın doğal veya yapay yollarla
kaybını ve niteliklerini yitirmesini engelleyerek korunmasını, geliştirilmesini ve çevre öncelikli sürdürülebilir kalkınma ilkesine uygun olarak, plânlı arazi kullanımını sağlayacak usûl ve esasları belirlemektir .”
7.2) “Tanımlar” başlıklı 3 nci maddesinde, “…d) Tarım arazisi : Toprak, topografya ve iklimsel
özellikleri tarımsal üretim için uygun olup, hâlihazırda tarımsal üretim yapılan veya yapılmaya uygun olan veya imar, ihya, ıslah edilerek tarımsal üretim yapılmaya uygun hale dönüştürülebilen arazileri, … ö) Arazi toplulaştırması : Arazilerin doğal ve yapay etkilerle bozulmasını ve parçalanmasını önlemek, parçalanmış arazilerde ise doğal özellikleri, kullanım bütünlüğü ve mülkiyet hakları gözetilerek birden fazla arazi parçasının birleştirilip ekonomik, ekolojik ve toplumsal yönden daha işlevsel yeni parsellerin oluşturulmasını ve bu parsellerin arazi özellikleri ve alanı değerlendirilerek kullanım şekillerinin belirlenmesini, köy ve arazi gelişim hizmetlerinin sağlanmasını, p) Toplulaştırma proje sahası : Toplulaştırma projesinin uygulanacağı sınırlar içinde kalan alanı,… t) (Ek : 31/ 1/ 2007- 5578/ 1 md.) Özel Arazi Toplulaştırması : Köy tüzel kişiliği, belediyeler, kooperatifler, birlikler gibi tüzel kişilikler veya kamu kuruluşlarının, hizmet konuları ile ilgili arazi teminini de kapsayacak şekilde yapacakları arazi toplulaştırmasını, ifade eder .”
7.3) “Arazi toplulaştırması ve dağıtımı” başlıklı 17 nci maddesinde, (Mülga madde : 19.04.2018
– 7139 S.K/Madde 41) “( 1) Arazinin rasyonel kullanımını sağlamak amacıyla parsel büyüklüklerinin optimum ölçülerde oluşması için, arazinin yarısından çoğuna malik bulunan ve sayıca maliklerin yarısından fazlasını oluşturanların muvafakati üzerine isteğe bağlı, Bakanlığın veya kurulların talebi üzerine kamu yararı gözetilerek isteğe bağlı olmaksızın, Bakanlar Kurulu kararı ile arazi toplulaştırma proje sahası belirlenir ve uygulanır .
( 2) Bakanlar Kurulunun bu kararı toplulaştırma ve diğer işlemler yönünden kamu yararı kararı sayılır . Bu karar sonucu isteğe bağlı olarak veya maliklerin muvafakati aranmaksızın proje bazında arazi toplulaştırması, köy gelişim ve tarla içi geliştirme hizmetleri ile kırsal alan düzenlemesi Bakanlık tarafından yapılır veya yaptırılır . Uygulamada isteğe bağlı toplulaştırmalara öncelik tanınır .
( 3) (Ek üçüncü fıkra : 31/ 1/ 2007- 5578/ 4 md.) Köy tüzel kişiliği, belediyeler, kooperatifler, birlikler gibi tüzel kişilikler veya kamu kuruluşlarının, hizmet konuları ile ilgili özel arazi toplulaştırması ve/veya tarla içi geliştirme hizmeti yapmak istemeleri durumunda, Bakanlığa gerekçeleri ile başvurarak toplulaştırma isteklerini bildirirler . Gerekçelerin yeterli görülmesi durumunda Bakanlığın teklifi ile Bakanlar Kurulu kararı alındıktan sonra başvuran tüzel kişilik veya
4 / 10kuruluş bu Kanuna göre toplulaştırma projesini hazırlar ve onay için Bakanlığa iletir . Özel arazi
toplulaştırması yapmak isteyen kuruluş, gerekli teknik personeli bünyesinde bulundurmak veya proje süresince tâbi oldukları mevzuat hükümlerine uygun olarak sözleşmeli personel çalıştırmak zorundadır . Özel arazi toplulaştırması yapan kurum veya kuruluşlar kamu yatırımları için ihtiyaç duyulan arazi miktarını toplulaştırma yoluyla karşılayabilir . Özel arazi toplulaştırması yapacak idarelerce ihtiyaç duyulacak yatırımlar için ortak kullanım alanı kesinti payı ile karşılanamayan araziler, varsa hazine arazilerinden, hazine arazilerinin yeterli olmadığı veya bulunmadığı yerlerde ise ilgili idarelerce belirlenecek usûl ve esaslar dahilinde fizikî tesislerin yapılacağı alana bağlı kalınmaksızın gerçek ve tüzel kişilerinden anlaşma yoluyla karşılanabilir . Bu araziler, fizikî tesislerin yapılacağı yere kaydırılır . Aynı alanda birden fazla kurum veya kuruluş tarafından toplulaştırma ve/veya tarla içi geliştirme hizmeti yapmak talebinde bulunulması halinde toplulaştırmayı ve/veya tarla içi geliştirme hizmetini yapacak kuruluşu Bakanlık belirlemeye yetkilidir .
…
( 7) Toplulaştırma sonucu oluşturulan parsellerin alanı ve arazi özellikleri birlikte değerlendirilir ve gerçek kişilere, kamu ve özel hukuk tüzel kişilere ait toplulaştırmaya konu arazilerden yol, kanal, tahliye kanalı gibi kamunun ortak kullanacağı yerler için en fazla yüzde onu kadar ortak tesislere katılım payı düşülür . Katılım payı için bedel ödenmez . Katılım payı dışında kesilen arazi öncelikle varsa eş değer tahsisli arazilerden karşılanır, yoksa kamulaştırılır .
( 8) Toplulaştırma sahası ilân edilen yerlerle ilgili Bakanlar Kurulu kararı Resmî Gazete’de yayımlandıktan sonra toplulaştırma işlemleri sonuçlanıncaya kadar bu alanlarda toplulaştırmaya konu arazilerin mülkiyet ve zilyetliğinin devir, temlik, ipotek ve satış vaadi işlemleri projeyi uygulayan birimin iznine bağlıdır .
( 9) Toplulaştırma çalışmaları ile ilgili usûl ve esaslar tüzükle düzenlenir .”
8) 24/ 07/ 2009 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan ( Bakanlar Kurulu’nun 04/ 06/ 2018 tarih ve
11861 sayılı kararı ile yürürlükten kaldırılan) Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve
Arazi Toplulaştırmasına İlişkin Tüzük’ün;
8.1) “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde, “ Bu Tüzüğün amacı; toprağın korunmasını esas alan bir
yaklaşımla tarım arazilerinin hangi zorunlu durumlarda amaç dışı kullanılacağına, tarımsal üretim gücü yüksek büyük ovaların belirlenerek korunmasına ve arazi toplulaştırması ve dağıtımı yapılmasına ilişkin usul ve esasları belirlemektir .”
8.2) “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinde, “… e) Arazi toplulaştırması : Arazilerin doğal ve
yapay etkilerle bozulmasını ve parçalanmasını önlemek, parçalanmış arazilerde ise doğal özellikleri, kullanım bütünlüğü ve mülkiyet hakları gözetilerek birden fazla arazi parçasının birleştirilip ekonomik, ekolojik ve toplumsal yönden daha işlevsel yeni parsellerin oluşturulmasını ve bu parsellerin arazi özellikleri ve alanı değerlendirilerek kullanım şekillerinin belirlenmesini ve arazi geliştirme hizmetlerinin sağlanmasını, …v) Sabit tesis : Kullanılabilir durumda olan ev, ahır, samanlık, ambar, kuyu gibi yapılar ile dikili tarım arazilerini,…ifade eder .”
5 / 108.3) “Arazi toplulaştırma alanlarının tespiti ve kesinleşmesi” başlıklı 16 ncı maddesinde, “( 1)
Tarım kesiminde yaşayabilir işletmeler kurmak ve tarım arazilerinin rasyonel kullanımını sağlamak amacıyla parsel büyüklüklerinin optimum ölçülerde oluşması, mevcut parsel deseninin parseller arası ulaşım, modern sulama ve tarımsal mekanizasyon tekniklerinin gereksinimlerine göre yeniden düzenlenmesi ve gerekli olması durumunda tarla içi geliştirme hizmetlerinin yapılması için; arazinin yarısından çoğuna malik bulunan ve sayıca maliklerin yarısından fazlasını oluşturanların muvafakatı üzerine isteğe bağlı, Bakanlığın veya kurulların talebi üzerine kamu yararı gözetilerek isteğe bağlı olmaksızın, arazi toplulaştırması yapılmak üzere Bakanlar Kurulu kararı ile proje sahası belirlenir . ( 2) Bakanlar Kurulunun bu kararı toplulaştırma ve diğer işlemler yönünden kamu yararı kararı sayılır . Bu kararın Resmi Gazete’de ilanından sonra, toplulaştırma alanı sınırları da belirtilmek suretiyle ilgili muhtarlık veya belediye ve mahallin en büyük mülki idare amirine bildirilir, karar mahallinde alışılmış araçlarla ilan edilir .”
8.4) “Özel arazi toplulaştırması” başlıklı 17 nci maddesinde, “( 1) İl özel idareleri, belediyeler ve
köyler ile tarımsal amaçlı faaliyette bulunan kooperatifler, birlikler gibi tüzel kişilikler veya diğer kamu kuruluşları proje idaresi olarak özel arazi toplulaştırması ve tarla içi geliştirme hizmetlerini yapmak istemeleri durumunda toplulaştırmanın gerekçesini ve isteğe bağlı olup olmadığını belirten raporla birlikte toplulaştırmayı uygulayacak proje birimini kurula veya Bakanlığa bildirirler . ( 2)
İsteğin uygun görülmesi durumunda, Bakanlığın teklifi ve Bakanlar Kurulu kararı ile proje alanı kesinleşir ve Resmi Gazete’de ilan edilir…( 8) Bakanlık tarafından yapılan toplulaştırma projelerinde uygulanan usul ve esaslar, özel toplulaştırma projelerinde de uygulanır .”
8.5) “Arazi derecelendirilmesinin ilanı” başlıklı 24 üncü maddesinde, “( 1) Arazi derecelendirme
komisyonu tarafından tespit edilen dönüşüm katsayılarını ve parsellerin birim değeri cinsinden karşılıklarını gösterir mülkiyet listesi ve arazi derecelendirme haritası, muhtarlık veya belediyece uygun görülecek yerlerde on beş gün süre ile asılarak ilan olunur ve yerel imkanlarla duyurulur .
Askıdan indirme tutanakla saptanır . ( 2) Arazi malikleri ve diğer ilgililer, arazi derecelendirme haritası ile liste ve tablosuna ilişkin itirazlarını, ilan süresinin bitiminden itibaren on beş gün içinde yazılı olarak arazi derecelendirme komisyonuna yapabilirler . Arazi derecelendirme komisyonu, yapılan itirazları en geç on beş gün içinde karara bağlayarak ilgililere yazılı olarak bildirir ve yeniden on beş gün süre ile askıya çıkararak ilan eder . Arazi malikleri ve diğer ilgililer ilan süresinin bitiminden itibaren on beş gün içinde, proje idaresine itiraz edebilirler . Proje idaresi bu itirazları otuz gün içinde karara bağlar . Proje idaresinin kararı kesin olup ilgililere yazılı olarak bildirilir . ( 3) Süresi içinde itiraz edilmeyen arazi derecelendirmeleri kesinleşir .”
8.6) “Ortak kullanım ve kamu tesisleri” başlıklı 25 inci maddesinde, “( 1) Ortak kullanım için
kesinti payı parsel planlamasından önce belirlenir . Arazi toplulaştırma proje alanlarında, gölet, baraj, yol, sulama ve tahliye kanalları, elektrik iletim tesisleri ve diğer tesislerin sadece toplulaştırma proje alanına hizmet eden ayrıntıları için gerekli olan arazi, öncelikle ortak katılım payından karşılanır… ( 2) Ortak kullanım alanı kesinti payı proje alanındaki tüm arazilerden en fazla yüzde on oranında kesilir .”
8.7) “Parsellerin yeniden düzenlenmesi” başlıklı 26 ncı maddesinde, “( 1) Proje idaresi
tarafından çevre ve doğanın korunması ve iyileştirilmesi dikkate alınarak proje alanının yeniden
6 / 10düzenlenmesi aşağıda belirtilen hususlara uygun olarak yapılır veya yaptırılır : a) Yeni blokların
oluşturulmasında, yerleşim birimleri arasındaki mevcut veya yeni düzenlenecek kadastral sınır, mevcut yol, kanal, tesis ve projeleri ile topoğrafik yapı dikkate alınır . b) Maliklerin istekleri de dikkate alınarak parsellerin arazi derecelendirmedeki hakedişlerden azami yüzde on ortak katılım payı düşüldükten sonra kalan miktarın toplamına eşit değerdeki alan, mümkünse tek parsel olarak tercih sırasına göre verilir… ç) Sabit tesisler ile çevre ve doğaya görünüm güzelliği veren arazi, yapı ve tesisler eski maliklerine verilecek şekilde parsel planlaması yapılır . Ancak mal sahibinin birden fazla bu özellikte sabit tesisi var ise malikin bunlardan birinin etrafındaki toplulaştırma isteği dikkate alınır .”
8.8) “Yeni parselasyon planlarının askıya çıkarılması ve onaylanması” başlıklı 27 nci
maddesinde, “( 1) Proje idaresince arazi derecelendirmeleri esas alınarak yapılan veya yaptırılan yeni parselasyon planı ve yeni mülkiyet listeleri mahallinde on beş gün süre ile askıya çıkarılarak ilan edilir . Arazi malikleri ve diğer ilgililer ilan süresinin bitiminden itibaren on beş gün içinde proje idaresine itiraz edebilirler, itirazlar en geç otuz gün içinde karara bağlanır . Yeni parselasyon planı ve yeni mülkiyet listeleri Bakanlığın onayı ile kesinleşir . ( 2) Kesinleşen parselasyon planına uygun olarak yeni parseller hak sahiplerine dağıtılır . Bu konuda doğabilecek anlaşmazlıklar yeni duruma göre sonuçlandırılır… ”
8.9) “Tescil” başlıklı 28 inci maddesinde, “( 1) Parselasyon planı, kesinleştikten sonra araziye
uygulanır . Uygulama sonucu meydana gelen yeni duruma ilişkin teknik dosya proje idaresince hazırlanarak kadastro müdürlüğüne gönderilir, gerekli kontroller yapıldıktan sonra tapuya tescil edilir…” hükümleri düzenlenmiştir .
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, bilirkişi raporu ve tüm
dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10) Şikayet başvurucusu 1 no’lu paragrafta açıklandığı üzere, Kayseri İli ilçesi
mahallesinde yapılan arazi toplulaştırma işlemleri sebebiyle uğradığı mağduriyetin giderilmesi talebi ile Kurumumuza başvurmuştur .
11) 5403 sayılı Toprak Koruma Ve Arazi Kullanımı Kanununun ( 28.04.2018 tarih ve 30405 Sayılı
Resmi Gazetede yayımlanan 7139 sayılı Kanunun 41 inci maddesi ile yürürlükten kaldırılan) 17 nci maddesi gereğince Bakanlar Kurulu kararı ile arazi toplulaştırma proje sahası belirleneceği, Bakanlar
Kurulunun bu kararının toplulaştırma ve diğer işlemler yönünden kamu yararı kararı sayılacağı,
7 / 10anılan hükmün ( 09.02.2007 tarih ve 26429 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren
5578 sayılı Kanun ile eklenen) üçüncü fıkrasında kamu kuruluşlarının, Bakanlar Kurulu kararı ile
hizmet konularıyla ilgili özel arazi toplulaştırması yetkisi bulunduğu hüküm altına alınmıştır . Bu doğrultuda DSİ 12. Bölge Müdürlüğü yatırım programında bulunan Develi 2. Merhale Projesi Develi
Sol Sahil Sulaması İnşaatı Yapım İşi kapsamında Arazi Toplulaştırma (AT) ve Tarla İçi Geliştirme
Hizmetleri (TİGH) yapılması yönünde Bakanlar Kurulu’nun 25/ 07/ 2011 tarih ve 2011/ 2086 sayılı kararı doğrultusunda ‘Zorunlu Arazi Toplulaştırma’ çalışmalarına başlanıldığı anlaşılmıştır .
12) Şikâyet başvurusuna ilişkin mevzuat hükümlerine ilişkin olarak; 5403 sayılı Toprak Koruma
Ve Arazi Kullanımı Kanununun “Arazi toplulaştırması ve dağıtımı” başlıklı mülga 17 nci maddesinde toplulaştırma çalışmaları ile ilgili usûl ve esasların tüzükle düzenleneceği belirtilmiş olup, bu doğrultuda arazi toplulaştırma alanlarının tespiti, arazi derecelendirme komisyonunun oluşumu, arazi derecelendirmelerinin nasıl yapılacağı, ilanı ve itiraz usulü, ortak kullanım alanı kesinti payı miktarı gibi hususlar mülga Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Arazi
Toplulaştırmasına İlişkin Tüzük ile belirlenmiştir .
13) 5403 sayılı Toprak Koruma Ve Arazi Kullanımı Kanunu ve Tarım Arazilerinin Korunması,
Kullanılması ve Arazi Toplulaştırmasına İlişkin Tüzük’ün ilgili hükümleri, somut olay çerçevesinde incelendiğinde;
13.1) Toplulaştırma işlemlerinde toprağın uygulama tarihindeki rayiç bedeli, verimliliği, özellikleri,
yerleşim yerlerine olan mesafesi, konumu gibi unsurlar esas alınarak değiştirilecek toprakla denkliğini sağlamak amacıyla yapılan “Toprağın Derecelendirilmesi” işlemleri kapsamında, Derecelendirme Komisyonu tarafından hazırlanan mülkiyet listesi ve arazi derecelendirme haritasının muhtarlık veya belediyece uygun görülecek yerlerde on beş gün süre ile asılarak ilan olunacağı ve yerel imkanlarla duyurulacağı, arazi malikleri ve diğer ilgililerin, arazi derecelendirme haritası ile liste ve tablosuna ilişkin itirazlarını, ilan süresinin bitiminden itibaren on beş gün içinde yazılı olarak arazi derecelendirme komisyonuna yapabilecekleri, bu müddet içinde itiraz etmeyenlerin derecelendirmeyi kabul etmiş sayılacağı, hususlarının düzenlendiği, somut olayda, söz konusu toprak derecelendirme işlemlerine karşı başvuran tarafından yapılan bir itiraza dair herhangi bir bilgi veya belge sunulamadığı, ayrıca mahallinde ilan edilerek kesinleşen derecelendirme haritasına göre başvurucunun hissedarı olduğu 889 ada 517 nolu parselde yer 2 alan 29.789,09 m alana sahip arazisinin parsel endeksinin 0.680000 olduğu, toplulaştırma neticesinde bu arazilerine karşılık olarak yeni oluşturulan 1242 ada 8 nolu ve 1252 ada 7 nolu
2 2
parsellerin yeni blok endekslerinin de 0.680000 olduğu ve 10.294,12 m ve 19.232,60 m olmak 2 üzere toplamda 29.526,72 m olarak, dikdörtgen şeklinde ve alanda toprak endeks değerleri uyumlu biçimde planlandığı,
13.2) Başvuranın 29 dekar alana sahip arazilerinin asgari tarımsal arazi büyüklüğünün altında olacak
şekilde parçalandığı iddialarına yönelik olarak; 5403 sayılı Kanunun 17 nci maddesinde ve
Tüzüğün 16 ncı maddesinde , arazilerin rasyonel kullanımını sağlamak ve parsel büyüklüklerinin optimum ölçülerde oluşması amacıyla arazi toplulaştırması işlemleri yapıldığı ifade edilmiştir . Yani arazi toplulaştırma işlemlerinde asgari tarım arazi büyüklüğünden ziyade arazinin optimum ölçülerde olması önem taşımaktadır . Yine Tüzüğün 26 ncı maddesinde, parsellerin yeniden düzenlenmesi hususunun düzenlendiği buna göre; yeni blokların oluşturulmasında, yerleşim birimleri arasındaki mevcut veya yeni düzenlenecek kadastral sınırının, mevcut yol, kanal, tesis ve projelerin, topoğrafik
8 / 10yapının, arazi derecelendirmedeki hak edişlerin, sabit tesislerin dikkate alınacağı , maliklerin
istekleri de dikkate alınarak parsellerin arazi derecelendirmedeki hak edişlerden azami yüzde on ortak katılım payı düşüldükten sonra kalan miktarın toplamına eşit değerdeki alanın, mümkünse tek parsel olarak tercih sırasına göre verileceği , sabit tesisler ile çevre ve doğaya görünüm güzelliği veren arazi, yapı ve tesislerin eski maliklerine verilecek şekilde parsel planlaması yapılacağı hususlarının düzenlendiği, ancak maliklerin taleplerinin yeni parselasyon planlamasında dikkat edilecek hususlardan biri olmakla birlikte, söz konusu kuralın emredici nitelikte olmadığı, somut duruma göre değerlendirilebilecek hususlardan biri olduğu anlaşılmaktadır . Somut olayda idarenin cevabi yazısı ve eklerinde ; 1242 ada 7 parselde yar alan ’a ait taşınmazın üçüncü parselasyon askısında genel yola cepheli ve sabit tesis olan trafo içerisinde yer alacak şekilde planlanmasından sonra söz konusu trafonun ortak olduğunun diğer maliklerce belirtilmesi ve tüm maliklere ortak yapılmasının talep edilmesi üzerine tüm maliklerin ortak olabileceği şekilde yeni parselasyonun hazırlandığı, başvuranın hissedarı olduğu 889 ada 517 nolu
2 2
parselde yer alan 29.789,09 m alana sahip arazinin 19.232,60 m alanının 1252 ada 7 nolu 2 parselde yerinde planlandığı, 10.294,12 m alanının ise 1242 ada 8 nolu parselde planlandığı, eski 889 ada 517 no.lu parsel içerisinde bulunan trafo ve müştemilatı, sabit tesis niteliği taşıdığı dolayısıyla eski sahiplerine verilme zorunluluğundan hareketle 1242 ada 8 no.lu parselin planlamasının mecburi olarak bu şekilde yapıldığı görülmüş olup, idarenin diğer hissedarların talebi doğrultusunda ve sabit tesisi koruma amacı ile işlemini gerçekleştirdiği,
13.3) Başvuranın toplulaştırma işlemi kapsamında planlanan yolların kaydırılarak kendisine
ait fidanlığın içerisinden geçirildiği iddialarına ilişkin olarak ; eski parsel köşelerinde bulunan münferit ağaçların proje imkanları doğrultusunda korunmaya çalışıldığı, ancak daha düzgün şekilli parseller elde edebilmek için her zaman bunun mümkün olmadığı, diğer yandan toplulaştırma çalışmalarında planlanan yolların parselasyon planından önce blok planları şeklinde yapıldığı ve yapılmış olan blok planlarının onaylanarak kesinleştiği, ayrıca 889 ada 517 parselden DSOCD- 19 sulama hattının geçtiği, söz konusu DSOCD boru hattının 6 km boyunca düz bir hatta sahip olduğu, bu nedenle sonrasında da bir kaydırma işlemi yapılmadığı tespit edilmiş olup, başvuranın iddiasının yerinde olmadığı,
13.4) Dolayısıyla bahsi geçen arazi toplulaştırma projesi aşamalarının 5403 Sayılı Kanun ve Tüzük
hükümlerine uygun olarak yürütüldüğü, somut olayda mevzuat hükümlerine aykırılık tespit edilemediği değerlendirilmiştir .
14) Başvuranın arazilerinin bölünen 10 dekarlık kısmının diğer bir hissedar ’ın
1242 ada 7 nolu parselde yer alan 60 dekar arazisinin yola cephesinin önüne getirilerek ve 60 dekar
araziye 2 metre genişliğinde dar bir yol verilerek ’ın mağdur edildiği iddialarına yönelik olarak, yapılan inceleme neticesinde 1242 ada 7 parselde yer alan taşınmazın başvuranın mülkiyetinde bulunmadığı, dolayısıyla menfaat ihlali şartını taşımadığı görüldüğünden dosya kapsamında incelenememiştir .
15) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve
yapılan açıklamalar doğrultusunda, şikâyete konu edilen işlemlerin hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır .
9 / 10B. İyi Yönetişim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
16) İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde kanunlara uygunluk, makul sürede karar verme, hesap verilebilirlik, şeffaflık, kararların gerekçeli olması ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine uygun davrandığı, ancak idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderilmediği , idari işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceği bildirilmediğinden “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı anlaşılmış olup idarenin bundan böyle bu ilkelere de uyması beklenmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana
tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Kayseri İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA ve DSİ 12 BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ’NE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi