|
ÖZET: Başvuru, Antalya’nın Aksu ilçesindeki bir pamuk fabrikasından yayılan kötü kokulara ilişkin alınan önlemlerin yetersizliği üzerine yapılmıştır. Başvuran, fabrikanın çevresinde yaşayanların rahatsız olduğunu, daha önce yapılan denetimlerin ardından hâlâ çözüm bulunmadığını belirtmiştir. İlgili idareler, fabrikada koku emisyon ölçümleri yapıldığını ve bu ölçümlerin yönetmelik sınır değerleri içinde kaldığını ifade etmiştir. Dolayısıyla, başvurunun reddine karar verilmiştir.
Antalya Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü, fabrikada 2017 ve 2018 yıllarında birçok denetim gerçekleştirmiştir. Yapılan ölçümlerde, koku emisyonlarının yönetmelik tarafından belirlenen sınır değerlerin altında olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, başvuranın talebi üzerine yapılan denetimlerde de gürültü seviyelerinin uygun olduğu belirlenmiştir. Bu çerçevede, idarenin mevzuata uygun hareket ettiği ve gerekli denetimleri gerçekleştirdiği sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, başvurunun reddedilmesi, ilgili mevzuat ve denetim sonuçları doğrultusunda hukuka uygun bulunmuştur. İdare, başvuranın şikâyetlerine karşı gerekli önlemleri almış ve şikâyetlerin değerlendirilmesi sürecinde iyi yönetim ilkelerine de uymaya çalışmıştır. Ancak, gelecekte benzer sorunların önlenmesi adına denetimlerin devam etmesi gerektiği vurgulanmıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/909-S.1365
BAŞVURU NO : 2018/14129
KARAR TARİHİ : 15/04/2019
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ANTALYA ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK İL MÜDÜRLÜĞÜ
AKSU BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın fabrikadan yayılan kokuya ilişkin önlem alınması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 08/11/2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza başvuruda bulunan , Antalya İli Aksu İlçesi Macun Mahallesi
Bulut Sokakta faal olarak çalışmakta olan pamuk fabrikasından etrafa pis koku yayıldığını, aynı konuya ilişkin 18/10/2017 tarihinde yapmış olduğu başvuru neticesinde koku ölçümü yapılması için fabrikaya dört ay mühlet verildiğini, aradan uzun zaman geçmiş olmasına rağmen halen problemin çözülmediğini, bu bölgenin imarlı iskan alanı olması dolayısıyla yerleşime açık bir yer olduğunu ve sürekli yeni yapılar yapıldığını belirterek fabrikadan yayılan kötü kokulara önlem alınmasını ve fabrikanın imarlı iskan alanından kaldırılarak mağduriyetlerinin giderilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Antalya Çevre ve Şehircilik İl
Müdürlüğü’nden 11/12/2018 tarihli ve sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup ilgili idarenin 31/12/2018 tarihli ve sayılı cevabi yazısında özetle;
2.1) Şikayete konu işletme hakkında İl Müdürlüğü tarafından 2017 yılında 5 adet denetim, 2018 yılında
ise 4 adet denetim yapıldığı,
2.2) Başvuranın 18/10/2017 tarihli başvurusu üzerine söz konusu tesise 25/10/2017 tarihinde denetim
yapıldığı, denetim sonucunda Bakanlık tarafından yeterlilik almış laboratuvarlara koku emisyon ölçümü yaptırılması için tesise 4 ay süre verildiği, koku emisyon ölçümünün TÜBİTAK Marmara
Araştırma Merkezi tarafından yapıldığı, toz toplama ünitesinde değerlerin Koku Oluşturan
Emisyonların Kontrolü Hakkında Yönetmeliğin Madde 9.1.a belirtilen sınır değerleri altında olduğu,
pirina çıkış ünitesinde ise Koku Oluşturan Emisyonların Kontrolü Hakkında Yönetmeliğin Madde 9.1.b’de belirtilen sınır değerler arasında kaldığı,
2.3) Bunun üzerine tesise koku kontrol tedbiri alınması ve sonucuna ilişkin ölçüm yaptırılarak rapor
hazırlanması için 6 ay süre verildiği, Kooperatif tarafından Prina çıkışında meydana gelen kokunun standart değerlere indirilmesi için gerekli ek tedbirlerin alınacağı, ancak tesisin zeytin hasat sezonu ile paralel olacak şekilde mevsimsel olarak yılın son üç ayında (Ekim, Kasım, Aralık) faaliyet gösterdiği, bu nedenle alınan tedbirlerin etkinliğinin altı aylık süre içerisinde test edilmesinin mümkün görünmediğinden alınan ek tedbirlerden sonraki koku analizinin tesisin faal olduğu dönemde yaptırılarak sonuçlarının gönderileceğinin bildirildiği,
2.4) Tesisin faal olduğu dönemde yaptırılan TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi’nin 03/12/2018
tarihli ölçüm raporunda; Pirina havuzu ölçüm sonucunun Koku Oluşturan Emisyonların Kontrolü
Hakkında Yönetmelik Madde 9.1.a bendinde belirtilen sınır değerlerin altında olduğu,
2.5) Sonuç olarak; söz konusu tesiste TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi tarafından hazırlanan
29/11/2017 ve 03/12/2018 tarihli Koku Emisyon Ölçüm Raporlarının ölçüm sonuçlarının Koku
Oluşturan Emisyonların Kontrolü Hakkında Yönetmeliğin Madde 9.l.a belirtilen sınır değerleri altında olduğundan Yönetmelik kapsamında yapılacak bir işlem bulunmadığı, yine ilgili tesiste gürültü şikayetleri kapsamında 25/10/2017 tarihinde yapılan denetimde, Çevresel Gürültü ölçümü yapıldığı, ölçüm sonuçlarının Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliğinde belirtilen sınır değerleri sağladığının tespit edildiği, ayrıca Bakanlıkça yeterlilik almış olan Mühendislik
Çevre Ölçüm ve Danışmanlık Hizm. Tic. A.Ş. tarafından hazırlanan Çevresel Gürültü Seviyesi
Değerlendirme Raporunda da Yönetmelikte belirlenen sınır değerleri sağladığının görüldüğü ifade edilmiştir.
3) Antalya Aksu Belediye Başkanlığı’nın 19/12/2018 tarih ve sayılı cevabi yazısı ve
eklerinde; Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü tarafından, adı geçen tesise Çevresel Etki
Değerlendirmesi Yönetmeliğinin 17. Maddesi gereğince Sayılı Antalya Pamuk ve
Narenciye Tarım Satış Kooperatifi tarafından kurulan zeytinyağı üretim tesisi için çevresel etki değerlendirmesinin gerekli olmadığına dair 07/12/2006 tarihli ÇED Gerekli Değildir Belgesi verildiği, yine tesisin 23/01/2020 tarihine kadar geçerli Çevre İzin Belgesinin bulunduğu, Genel İskan
Belgesinde ise tesisin bulunduğu parselin kullanım amacının ‘sanayi’ olarak belirtildiği,
3.1) Bu kapsamda Sayılı Antalya Pamuk ve Narenciye Tarım Satış Kooperatifinin
gayrisıhhi müessese olarak Antalya Aksu Belediye Başkanlığınca düzenlenen 13/06/2007 tarih ve sıra nolu İşyeri Açma ve Çalıştırma Ruhsatı kapsamında zeytinyağı üretimi faaliyeti gösterdiği, anlaşılmıştır.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4) 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın; “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı”
başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkrasında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
5) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci
maddesine göre; “(1) Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve
işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir. ”
6) 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun; “Tanımlar” başlıklı 2 nci maddesinde; “Koku: İnsanda koku
alma duygusunu harekete geçiren ve kokunun algılanmasına neden olan uçucu maddelerin yarattığı etkiyi,…ifade eder.”, Ek 9 uncu maddesinde; “Kokuya sebep olan emisyonların, yönetmelikle belirlenen sınır değerlerin üzerinde çevreye verilmesi yasaktır. Kokuya sebep olanlar, koku emisyonlarının önlenmesine ilişkin tedbirleri almakla yükümlüdür. Buna ilişkin idarî ve teknik usûl ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.”
7) 19/07/2013 tarihli ve 28712 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Koku Oluşturan Emisyonların
Kontrolü Hakkında Yönetmeliğin;
7.1) “Koku oluşturan işletme/tesisleri kuran ve işletenlerin yükümlülükleri” başlıklı 6 ncı
maddesinde “(1) Koku emisyonuna sebep olan faaliyetleri yürütenlerin; bu faaliyetlerin kurulmaları
ve işletilmeleri sırasında:
a) İşletmenin kamuya ve çevreye olan zararlı etkilerinin mevcut en iyi üretim veya arıtım teknikleri uygulanarak azaltmak suretiyle koku oluşumunu önlemesi, b) Bu Yönetmelik gereği koku önleme tedbirlerini alması, c) Şikâyet olması halinde, bu Yönetmelik gereği koku önleme tedbir/ek tedbirlerini alması, ç) Bu Yönetmelikte belirtilen koku emisyonu sınır değerlerinin aşılmamasını sağlaması, d) Yetkili merciler tarafından istenilmesi halinde; koku emisyonlarını bu Yönetmelikte belirtilen usul ve esaslara uygun olarak ölçtürmesi, zorunludur.”
7.2) “Emisyon sınır değerleri” başlıklı 9 uncu maddesinde; “(1) Şikâyete konu olan işletmenin
faaliyet gösterdiği zamanlarda koku emisyonuna neden olan kaynak/kaynaklarından ulusal/uluslararası standartlara göre alınan ve işletme/tesisin koku emisyonunu temsil eden en az üç kokulu gaz örneğinin olfaktometrik olarak ölçülmüş koku konsantrasyonlarının geometrik ortalaması; a) 1000 KB/m3 veya daha az ise, işletme/tesiste kaynakta koku giderimi konusunda herhangi bir işlem yapılmaz.
b) 1000-10.000 KB/m3 aralığında ise, yetkili merci tarafından, işletmede koku kontrol/ek koku kontrol tedbiri alınması, alınan tedbirlerin etkinliğinin belirlenmesi için kaynak/kaynaklarda ölçüm yapılarak bu çalışmalarla ilgili raporun yetkili mercie sunulması için süre verilir.
c) 10.000 KB/m3 ten büyük ise, yetkili merci tarafından 16 ncı madde kapsamında idari yaptırım uygulanır ve işletmede koku kontrol/ek koku kontrol tedbiri alınması, alınan tedbirlerin etkinliğinin belirlenmesi için kaynak/kaynaklarda ölçüm yapılarak bu çalışmalarla ilgili raporun yetkili mercie sunulması için süre verilir.
(2) Koku şikâyetine neden olan işletme/tesislerin sorumluları, koku emisyonunu gidermek üzere önlem aldıktan sonra koku kaynağındaki emisyonu yeniden ölçtürür…”
7.3) “Şikâyetlerin değerlendirilmesine ilişkin esaslar” başlıklı 10 uncu maddesinde; “(1) Şikâyete
neden olan koku emisyonları aşağıdaki esaslara göre değerlendirilir.
a) Şikâyet yetkili mercie dilekçe ile başvurulması halinde değerlendirmeye alınır.
b) Yetkili merci tarafından, şikâyet mahallinde denetim yapılır…
d) Şikâyetin, bu Yönetmelik kapsamında tanımlanan koku probleminden kaynaklandığının tespit edilmesi halinde; …4) 7 nci madde kapsamında koku kontrol tedbirleri almakla yükümlü olmayan işletmeler/tesislerin; şikâyet söz konusu ise; şikâyete neden olan kaynak/kaynaklarda koku emisyonu ölçtürmesi ve koku emisyon raporunu yetkili mercie sunması talep edilir.
5) Koku emisyon raporu yetkili merci tarafından 9 uncu maddede belirtilen hususlar dikkate alınarak
değerlendirilir ve değerlendirme sonuçları işletme/tesise bildirilir.
6) Yetkili merci tarafından tedbir alınmasının istenilmesi halinde alınan tedbirlerin etkinliği
ölçümlerle belirlenir.
7) Yetkili merci tarafından yapılan her değerlendirme sonucunda; EK-4’te yer alan Şikâyet
Değerlendirme Formu hazırlanır. Şikâyet Değerlendirme Formu dikkate alınarak şikâyet konusu devam ettirilir veya sonlandırılır.
8) Koku emisyonu ölçümleri, koku kontrol ve ek koku kontrol tedbirlerin alınması gerektiği hallerde
süreler yetkili merci tarafından belirlenir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı
birlikte değerlendirildiğinde; tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden
9) Başvuran, 1 no’lu paragrafta açıklandığı üzere fabrikadan etrafa yayıldığını iddia ettiği kötü koku
dolayısıyla önlem alınmasını ve fabrikanın imarlı iskan alanından kaldırılmasını talep etmektedir.
10) 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun Ek 9 uncu maddesinde kokuya sebep olan emisyonların,
yönetmelikle belirlenen sınır değerlerin üzerinde çevreye verilmesinin yasak olduğu, kokuya sebep olanların, koku emisyonlarının önlenmesine ilişkin tedbirleri almakla yükümlü bulunduğu ifade edilmiştir. Söz konusu tedbirlerin alınmasına ilişkin idarî ve teknik usul ve esaslar ise Koku Oluşturan
Emisyonların Kontrolü Hakkında Yönetmelik ile düzenlenmiştir.
11) Koku Oluşturan Emisyonların Kontrolü Hakkında Yönetmelik hükümleri kapsamında koku
emisyonuna sebep olan faaliyetleri yürütenlerin, Yönetmelikte belirtilen koku emisyonu sınır değerlerini aşmaması, koku ile ilgili şikâyet olması halinde, koku önleme tedbirlerini alması, ayrıca yetkili merciler tarafından istenilmesi halinde de koku emisyonlarını ölçtürmesinin zorunlu olduğu düzenlenmiştir. Yönetmelik kapsamında işletmenin faaliyet gösterdiği zamanlarda alınan örneklerin 3 koku konsantrasyonlarının geometrik ortalamasının 1000 KB/m veya daha az olması gerektiği, 3 bununla birlikte 1000-10.000 KB/m aralığında olması halinde ise işletmede koku kontrol/ek koku kontrol tedbiri alınarak yeniden ölçüm yapılması ve raporun yetkili mercie sunulması için süre verileceği ifade edilmiştir.
12) Başvuru konusu kapsamında ilgili idarelerden edinilen bilgi ve belgeler ışığında; şikayete konu
Sayılı Antalya Pamuk ve Narenciye Tarım Satış Kooperatifinin gayrisıhhi müessese
olarak Antalya Aksu Belediye Başkanlığınca düzenlenen 13/06/2007 tarih ve sıra nolu İşyeri Açma ve Çalıştırma Ruhsatı kapsamında zeytinyağı üretimi faaliyeti gösterdiği, söz konusu tesis için
Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) gerekli olmadığı ve tesisin Çevre İzin Belgesine sahip olduğu tespit edilmiştir.
13) Söz konusu tesis hakkında Antalya Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü tarafından 2017 yılında 5
kez, 2018 yılında ise 4 kez denetim yapıldığı, bunlara ek olarak başvuranın 18/10/2017 tarihli başvurusu üzerine tesise 25/10/2017 tarihinde hem gürültü hem de koku denetimi yapıldığı, söz konusu denetimde;
13.1) Çevresel gürültü ölçümü yapıldığı, ölçüm sonuçlarının Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi
ve Yönetimi Yönetmeliğinde belirtilen sınır değerleri sağladığının tespit edildiği, ayrıca Bakanlıkça yeterlilik almış olan Mühendislik Çevre Ölçüm ve Danışmanlık Hizm. Tic. A.Ş. tarafından hazırlanan Çevresel Gürültü Seviyesi Değerlendirme Raporunda da Yönetmelikte belirlenen sınır değerleri sağladığının görüldüğü,
13.2) Koku denetimine ilişkin olarak ise Bakanlık tarafından yeterlilik almış laboratuvarlara koku
emisyon ölçümü yaptırılması için tesise 4 ay süre verildiği, süresi içerisinde TÜBİTAK Marmara
Araştırma Merkezi tarafından koku emisyon ölçümünün yapıldığı, hazırlanan raporda toz toplama ünitesinde değerlerin Koku Oluşturan Emisyonların Kontrolü Hakkında Yönetmeliğin 9 uncu 3 maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen sınır değerleri altında (166 KB/m ) olduğu, zeytinyağı tesisindeki prina çıkışı koku emisyon ölçümü sonucunun ise Yönetmeliğinin 9 uncu 3 maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen sınır değerler arasında (2389 KB/m ) kaldığı,
13.3) Bu durumda yönetmelik gereğince koku kontrol tedbiri alınması, alınan tedbirlerin etkinliğinin
belirlenmesi için kaynaklarda ölçüm yapılarak bu çalışmalarla ilgili raporun yetkili mercie sunulması için süre verileceği hükmü doğrultusunda İl Müdürlüğünün 18/01/2018 tarih ve sayılı yazısı ile ek tedbirler alınması, alınan tedbirlerinin etkinliğinin yeniden test edilmesi ve sonucunun bildirilmesi için tesise 6 ay süre verildiği,
13.4) Kooperatif tarafından zeytinyağı tesisinin zeytin hasat sezonu ile paralel olacak şekilde
mevsimsel olarak faaliyet gösterdiği, her yıl yaklaşık olarak yılın son üç ayında (Ekim, Kasım, Aralık)
faaliyete geçildiği, geri kalan aylarda ise kapalı konumda bulunduğu, bu nedenlerle alınan ek tedbirlerin etkinliğinin ölçümü için koku analizinin tesisin faal olduğu dönemde yaptırılarak sonuçlarının gönderileceğinin bildirildiği ve tesisin faal olduğu dönemde firma tarafından TÜBİTAK
Marmara Araştırma Merkezi’ne analiz yaptırıldığı, Pirina çıkış ünitesinden örneklem alınarak yapılan analiz sonucuna göre hazırlanan 03/12/2018 tarihli ölçüm raporunda; Pirina havuzu ölçüm sonucunun 3 (645 KB/m ) Koku Oluşturan Emisyonların Kontrolü Hakkında Yönetmeliğin 9 uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen sınır değerlerin altında bulunduğunun tespit edildiği anlaşılmıştır.
14) Yukarıda yapılan açıklamalar, anılan mevzuat hükümleri ve tüm dosya kapsamı birlikte
değerlendirildiğinde; başvuruya konu tesisin işyeri açma ve çalışma ruhsatında ve ilgili diğer işlemlerinde mevzuata herhangi bir aykırılık bulunmadığı, idarenin ise tesiste rutin denetimlerinin yanı sıra başvuranın talebi üzerine de hem gürültü hem de koku denetimi yaptığı, denetim kapsamında alınan tedbirler neticesinde koku emisyon ölçümü sonuçlarının Yönetmelikte belirtilen değerlerin altında bulunması dolayısıyla herhangi bir işlem yapılmasına gerek olmadığı, idarenin mevzuat hükümleri doğrultusunda görev ve sorumluluklarını yerine getirdiği, tesisin ise mevzuat hükümlerine uygun şekilde faaliyet gösterdiği değerlendirildiğinden hukuka ve hakkaniyete herhangi bir aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
15) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde kanunlara uygunluk, makul sürede karar verme, hesap verilebilirlik, şeffaflık, kararların gerekçeli olması ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine uygun davrandığı, ancak idari işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceği bildirilmediğinden “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı anlaşılmış olup idarenin bundan böyle bu ilkelere de uyması beklenmektedir.
16) Bununla birlikte her ne kadar idarenin rutin denetimlerinin yanı sıra başvuru üzerine de mevzuata
uygun şekilde denetim yaptığı görülse de bundan sonraki süreçte de rahatsız edici koku ve gürültü oluşmamasını teminen denetimlerin aksatılmadan yapılması ve gerekli tedbirlerin alınması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ
tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Antalya İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın BAŞVURANA, ANTALYA ÇEVRE ve ŞEHİRCİLİK İL MÜDÜRLÜĞÜNE, AKSU
BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi