|
ÖZET: Başvuran, Tokat Merkez, Gümenek Sulama Birliği hizmet alanında meyve fidanı yetiştirdiğini ve su israfını önlemek amacıyla damlama sulama sistemi kullandığını belirterek, su kullanım hizmet bedelinde %40 indirim talep etmiştir. Ancak, 2018 yılında yalnızca %15 erken ödeme indirimi uygulanmış ve başvuranın talebi, Gümenek Sulama Birliği’nin mali durumu gerekçe gösterilerek reddedilmiştir. Başvuran, bu kararın 2017/10783 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı’nın ilgili hükümlerine aykırı olduğunu iddia etmiştir.
Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü, başvuranın sulama yaptığı arazinin pompaj sulama sahasında yer aldığını ve dolayısıyla damlama sulama indiriminin uygulanamayacağını belirtmiştir. Ayrıca, diğer sulama birliklerinde de aynı kuralların geçerli olduğu ifade edilmiştir. İlgili mevzuata göre, çiftçilerin indirimden yararlanabilmesi için pompaj tesislerinden faydalanmaları gerektiği vurgulanmıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebinin yasal çerçeveye uygun olmadığını değerlendirerek, şikâyetin reddedilmesi gerektiği sonucuna varmıştır. İdarenin işlemlerinin dürüstlük, şeffaflık ve kanunilik ilkelerine uygun olduğu tespit edilmiştir. Başvuranın, idarenin kararına karşı dava açma hakkı bulunmaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/6041-S.9098
BAŞVURU NO : 2019/2594
KARAR TARİHİ : 23/07/2019
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : DEVLET SU İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
TOKAT SULAMASI YUKARI YEŞİLIRMAK
GÜMENEK SULAMA BİRLİĞİ BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Su kullanım hizmet bedelinde indirim yapılması istemine ilişkindir.
BAŞVURU TARİHİ : 07/02/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle, Tokat Merkez, Gümenek Sulama Birliği hizmet alanı içinde, Tokat Merkez… Köyü, … Mevkii … ada, … parsel ve … ada … parsel olmak üzere toplam … m2 yüzölçümlü arazisinde meyve fidanı yetiştirdiğini, su israfını önlemek amacıyla 3 yıldır
“damlama sulama sistemi” ile sulama yaptığını ve %40 indirim uygulandığını, 2018 yılında bu indirimin uygulanmayarak sadece erken ödeme yaptığı için %15 indirim uygulandığını,
22.11.2018 tarihinde DSİ’ye başvurarak tarafına damlama sulama indiriminin uygulanmasını,
%15 indirimle ödeme yaptığından aradaki % 25’lik indirim farkının iade edilmesini, iade edilemeyecek ise 2019 yılında tahakkuk edecek meblağdan mahsup edilmesini talep ettiğini; Gümenek Sulama Birliği Başkanlığı’nın, Birliğin mali yapısı ve bütçe gerekliliklerinden dolayı
2018 yılında yalnızca %15 erken ödeme indirimi uygulaması yaptığı belirtilerek talebinin
reddedildiğini, idarenin cevabi yazısının, 2018 yılı için tarımda su kullanım hizmet bedelinin tespit edildiği 2017/10783 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının “İndirimler” başlıklı 4.maddesinin 6. fıkrasında yer alan; “İkinci, üçüncü ve dördüncü fıkralarda bulunan indirimler uygulanırken birden fazla indirimin söz konusu olması durumunda, sadece en yüksek indirim oranı uygulanır”, hükmüne aykırı olduğunu; iddia ve ifade etmekle, 2018 yılında tahakkuk ettirilen su borcuna 2018 yılı için tarımda su kullanım hizmet bedelinin tespit edildiği 2017/10783 sayılı
Bakanlar Kurulu Kararının ilgili hükümleri uygulanmak suretiyle indirim uygulanması hususunda gereğini talep etmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Tarım ve Orman Bakanlığı, DSİ 7. Bölge Müdürlüğü, 72. Şube Müdürlüğü’nün 22/05/2019 tarihli ve … sayılı cevabi yazısında özetle, Tarım ve Orman Bakanlığı’nın 25.01.2019 tarihli
Olur’ları ile Tokat Sulamasında yer alan Gümenek Sulama Birliği, Dökmetepe Sulama Birliği ve Yeşilırmak Sulama Birliklerinin tek sulama birliği çatısı altında birleştirilerek Yeşilırmak
Sulama Birliği adı altında görev yaptığı; 3. Tarım ve Orman Bakanlığı, DSİ 7. Bölge Müdürlüğü, 72. Şube Müdürlüğü, Yeşilırmak
Sulama Birliği Başkanlığı’nın 14/05/2019 tarihli ve … sayılı yazısında özetle, 3.1. Başvuranın sulama yaptığı arazinin pompaj sulama sahaları içinde yer aldığı, başvuranın
Birliğin pompa sulama kanalından cazibeli olarak damlama sulama yaptığı, 3.2. 2017/10783 sayılı 2018 Yılında Sulama Birliklerince İşletilen Sulama Tesislerinde
Uygulanacak Su Kullanım Hizmet Bedeli Tarifelerine İlişkin Bakanlar Kurulu Kararı’nın
İndirimler başlıklı 4. maddesinin 3. bendinin (a) fıkrasında; “Çiftçilerin tenebbüt müddeti boyunca devamlı olarak kendi motopompları ile suladıkları bitkilere ( Yağmurlama ve
Damlama sulama sistemleri dâhil) su kullanım hizmet bedeli Birlik Meclisinin kararı ile en fazla % 50′ ye kadar indirimli uygulanır.” denildiğini, dolayısıyla motopomp kullanmadan damlama sulama indirimi yapılamayacağının açıkça belirtildiği; 3.3. Aynı kararın İndirimler başlıklı 4. maddesinin 5. bendinde, “Su kullanım hizmet bedellerinin tahsilatında erken ödemeyi teşvik etmek maksadıyla Birlik Meclisinin belirlediği kurallara göre yapılan ödemelere Birlik Meclisinin kararıyla yılı içinde tahakkuk döneminde
Türkiye İstatistik Kurumu tarafından iki aylık ortalamalara göre ilan edilen Tüfe oranına kadar indirim yapılabilir.” denildiğini, bu maddeye istinaden başvurana 2018 yılında %15 erken ödeme indirimi uygulandığı; 3.4. Bu bağlamda, Birlik Meclisince pompaj kanalından cazibeli damlama sulama yapan mükelleflere %40 indirim uygulanmasının Bakanlar Kurulu Kararı’na aykırı olacağı; 3.5. Dökmetepe ve Yeşilırmak Sulama Birlikleri’nde pompaj sulamasından damlama yapan çiftçilere herhangi bir indirim uygulanmadığı halde Gümenek Sulama Birliği’nde %40 indirim uygulanmasının yanlış olduğunu, ekonomisi iyi olan Yeşilırmak Sulama Birliğinde 2018 yılı
Pompaj Meyve fiyatı 180 TL/Da iken, bütçesi açık veren ve çöküşte olan Gümenek Sulama
Birliği’nde Pompaj meyve fiyatının 125 TL/Da olduğunu, Gümenek Sulama Birliği’nde dekar sulama ücreti düşük olduğu halde %40 gibi yüksek bir indirimin uygulanmasının Birliğin tamamen batması anlamına geleceği, Gümenek Sulama Birliği’nin kötü giden bu durumunu düzeltmek için Kanuna uygun olmayan bu indirim miktarının iptal edilmesi ile ilgili DSİ 7.
Bölge Müdürlüğü’ne 26.07.2018 tarih ve … /… sayılı yazılarıyla bilgi verildiği, 3.6. 2017/10783 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı’nda çiftçilerin kendi motopompları ile suladıkları ürünlerde damlama yapılırsa %50’ye kadar indirim uygulanabileceğinin düzenlendiğini ancak başvuranın arazisinin damlama sulamasını motopomp ile değil cazibe ile yaptığı, 3.7. 2018 yılı su kullanım hizmet bedelinin Birlik Meclisi tarafından belirlendiğini, fiyatın o yıl için yayımlanan Bakanlar Kurulu kararında belirtilen fiyattan düşük olmaması gerektiği, su kullanım bedelinin belirlenmesinde, uygulanacağı yılın tahmini bütçesi ve civar sulama birliklerindeki su kullanım hizmet bedellerinin göz önünde bulundurulduğu, 3.8. Pompaj sulama kanalından herhangi bir enerji kullanmadan sulama yapıldığından indirim uygulanmasının mümkün olmadığı; Açıklamalarına yer verilmiştir.
4. Tarım ve Orman Bakanlığı DSİ İşletme ve Bakım Dairesi Başkanlığı’nın 23/05/2019 tarihli ve 340527 sayılı cevabi yazısı ve ekinde yer alan belgelerde özetle, 4.1. Genel Müdürlüklerince inşa edilen veya DSİ tarafından devralınmış olan tesislerin mülkiyeti DSİ’de kalmak şartıyla, işletme, bakım ve yönetim sorumluluğunun 15.07.2018 tarih ve 30479 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 4 No.lu Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesinin Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri başlıklı 121.
Maddesinin (i) fıkrası hükmü gereğince, çeşitli kurum ve kuruluşlara devredilebildiği; faaliyetlerini 6172 Sayılı Sulama Birlikleri Kanunu’na göre sürdüren Sulama Birliklerinin de bu kurum ve kuruluşlardan biri olduğu, 4.2. Birliklerin temel maksadının, devraldıkları tesisleri planlamak ve proje kriterlerine uygun olarak işletmek, yönetmek ve gerekli bakım-onarım çalışmalarını zamanında yapmak olduğu, 4.3. Sulama Birliklerinin 6172 Sayılı Sulama Birlikleri Kanunu gereğince kar maksadı gütmeden belirledikleri ve devraldıkları işletme, bakım, onarım ve yönetim sorumluluğunu yerine getirebilmek için tesislerden faydalanan çiftçilerden tahsil ettikleri su kullanım hizmet bedeli dışında herhangi bir ilave gelirlerinin bulunmadığı, gelirlerin toplanmasına ve harcamaların yapılmasına, denk bütçe esasına göre hazırladıkları bütçe ile izin verildiği, İdare bütçesinden herhangi bir mali kaynak aktarılmadığı, 4.4. Bu sebeple, sulama birlikleri tarafından, personel, işletme ve bakım (enerji, bakım ve onarım, araç, ekipman bedeli vb.) gibi temel masraflarını karşılayarak hizmetlerinin sürdürebilirliğinin sağlanması bakımından, su kullanım hizmet bedeli tahsilatlarının düzenli olarak yapılmasının gerektiği, 4.5. 28 Nisan 2018 tarih ve 30405 sayılı Resmî Gazete’de yayınlanan 7139 Sayılı “Devlet Su
İşleri Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun İle Bazı Kanunlarda ve
Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde
Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” ile 6172 Sayılı Kanunda bazı düzenlemeler yapıldığı, 7139 Sayılı Kanun’un 52 nci maddesiyle 6172 Sayılı Kanun’a eklenen 2 nci geçici madde de, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla mevcut birliklerin tüzel kişiliğinin devam edeceği, birlik organlarının hiçbir işleme gerek kalmaksızın feshedilmiş sayılacağının belirtildiği, 4.6. 7139 Sayılı Kanun’un 47. maddesiyle yapılan değişiklikle yeniden düzenlenen 6172 Sayılı
Kanun’un “Başkanlığın Oluşumu ve başkanın görev ve yetkileri” başlıklı 9 uncu maddesinin (2) nci fıkrasındaki, “Başkan, DSİ’nin teklifi üzerine Bakan tarafından Kamu personeli arasından dört yıla kadar görevlendirilir. Süresi sona eren başkanının yeniden görevlendirilmesi mümkündür.” hükmünün gereği olarak belirlenen kamu görevlilerinin
Sulama Birliklerine Başkan olarak görevlendirildikleri, 4.7. Bu düzenlemeler kapsamında, 6172 Sayılı Kanunun “Başkanlığın oluşumu ve başkanın görev ve yetkileri” başlıklı — (Değişik: 19/4/2018-7139/47 md.) MADDE-9’un c) fıkrası, “Birliğin yıllık su kullanım hizmet bedelini asgari su kullanım hizmet bedeli tarifesinden az olmamak üzere belirlemek ve onay için DSİ Bölge Müdürüne sunmak.” şeklinde değiştirildiği; 4.8. Su kullanım hizmet bedelinin, Birlik Başkanlığınca, her yıl DSİ’ce hazırlanan ve Bakanlar
Kurulu kararı ile yürürlüğe konulan “Sulama ve kurutma tesisleri işletme ve bakım ücret tarifelerindeki dekar başına tespit edilen en düşük ücret tarifesinden aşağı olmamak üzere belirlenmesi”nin yasal bir zorunluluk olduğu, 4.9. 2017/10783 sayılı “2018 Yılında Sulama Birliklerince İşletilen Sulama Tesislerinde
Uygulanacak Su Kullanım Hizmet Bedeli Tarifeleri”ne İlişkin Bakanlar Kurulu Kararı’nın
“İndirimler” başlıklı 4. maddesinin 3. bendinin (a) fıkrasında da belirtildiği gibi, çiftçilerin tenebbüt müddeti boyunca devamlı olarak kendi motopompları ile suladıkları bitkilere (Yağmurlama ve Damlama sulama sistemleri dâhil) su kullanım hizmet bedeli Birlik
Başkanlığının kararı ile en fazla % 50’ye kadar indirim uygulanabileceği, 4.10. 7139 sayılı Kanun’un 51 inci maddesi ile 6172 sayılı Sulama Birlikleri Kanunu’na eklenen ek madde 1’in 8’inci fıkrasındaki “Yapılan denetimler sonucunda maksadına ulaşamayacağı tespit edilen sulama birlikleri, sulama tesislerinden beklenen faydanın ve sürdürülebilir İşletme yöneliminin sağlanabilmesi maksadıyla ve DSİ’nin gerekli görmesi halinde Bakan onayıyla bu birliklerden birinin tüzel kişiliği altında birleştirilebilir. Birleşmeye dâhil edilen sulama birliklerinden fesholunun birlik veya birliklerin tüzel kişiliği, Bakan onayı tarihi itibarıyla kendiliğinden sona erer. Birleşmenin onay tarihinden itibaren bir ay içerisinde, bünyesinde birleştirme işlemi yapılan birliğin ana statüsünde bu birlik tarafından gerekli değişiklikler yapılarak Bakanlığa sunulur. Birleştirme öncesi birliğe üye olan su kullanıcılarının birlik üyelikleri, birleşmeden sonra da devam eder. Birliklerde görev yapanların, birleştirme öncesine ait mali ve cezai sorumlulukları devam eder, Fesih işlemleri sonucu tüzel kişiliği sona eren birliklerin personeli, taşınır ve taşınmaz malvarlığı, hakları, borç ve alacakları bünyesinde birleştirme işlemi gerçekleştirilen birliğe geçer.” hükmü uyarınca, DSİ 7. Bölge
Müdürlüğü personelinden teşkil edilen komisyon marifetiyle gerçekleştirilen 19.11.2018 tarihli denetim raporları ve 29.11.2018 tarihli DSİ 7. Bölge Müdürlüğü’nün teklifi üzerine, Bakanlık
Makamının 25.01.2019 tarih ve …sayılı Olur’una İstinaden Dökmetepe Sulama Birliği, Gümenek Sulama Birliği ve Yeşilırmak Sulama Birliği “Yeşilırmak Sulama Birliği” altında birleştirildiği, aynı ana kanaldan sulama yapan Dökmetepe ve Yeşilırmak Sulama Birliklerinde pompaj sulamasından sulama yapan çiftçilere herhangi farklı bir indirim uygulanmadığı için, birleşme neticesinde uygulama bütünlüğü sağlanarak, Gümenek Sulama Birliği sulama sahasında da cazibeli olarak sulama yapan çiftçilere motopomp indirimi uygulanmadığı, 4.11. Birlik Başkanlığının, bahsi geçen sulama sezonunda yılı içinde tahakkuk döneminde
Türkiye İstatistik Kurumu tarafından iki aylık ortalamalara göre ilan edilen TÜFE oranına kadar indirim yapılabilir kararına istinaden başvurana 2018 yılında %15 erken ödeme indirimi uygulandığı, 4.12. 2018 yılı çalışma programı kapsamında yer alan Gümenek Sulama Birliği’nin Teftiş
Kurulunca yapılmış olan denetimlerine ilişkin raporun halihazırda makam onayına sunulduğu ve değerlendirme aşamasında olduğu, ancak 2017 yılında İç Denetim Birimince yapılmış olan denetime istinaden hazırlanmış olan 18.07.2017 tarih ve …-…-…-…/… sayılı raporun yazı ekinde yer aldığı, 2018 yılında uygulanacak su kullanım hizmet bedelinin belirlendiği
Gümenek Sulama Birliği Meclis Kararının da ekte sunulduğu, Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
5. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının 5.1. Tabii servetlerin ve kaynakların aranması ve işletilmesi başlıklı 168. maddesinde, “Tabii servetler ve kaynaklar Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır. Bunların aranması ve işletilmesi hakkı Devlete aittir. Devlet bu hakkını belli bir süre için, gerçek ve tüzelkişilere devredebilir. Hangi tabii servet ve kaynağın arama ve işletmesinin, Devletin gerçek ve tüzelkişilerle ortak olarak veya doğrudan gerçek ve tüzelkişiler eliyle yapılması, kanunun açık iznine bağlıdır. Bu durumda gerçek ve tüzelkişilerin uyması gereken şartlar ve Devletçe yapılacak gözetim, denetim usul ve esasları ve müeyyideler kanunda gösterilir.”; 5.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında, “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”; 6. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5. maddesinin birinci fıkrasında, “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”; 7. 15.07.2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 4 No.lu
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin “Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri” başlıklı 121. maddesinin birinci fıkrasının; 7.1. (b) bendinde, “Sulama tesislerini kurmak, sulama sahalarında mevcut parsellerin tamamını veya aksamını gösterir harita ve planları yapmak veya yaptırmak ve icabı halinde kadastrosunu yaptırmak.” 7.2. g) bendinde, “Bu maddede belirtilen tesislerin çalıştırma, bakım ve onarım dâhil işletmelerini yürütmek.” 7.3. ı) bendinde, “Tesislerin yapılması hususunda her türlü mali imkânları araştırmak ve icabı halinde ortaklıklar kurulmasını Bakanlığa teklif etmek ve Cumhurbaşkanı kararı ile uzun vadeli iç ve dış istikrazlar yapmak.” 7.4. i) bendinde, “Genel Müdürlüğün yaptığı veya devraldığı tesislerden işletmelerini bizzat deruhte etmediklerinin işletmelerini sağlamak üzere işletmeler kurmak ya doğrudan doğruya veyahut da işletmeler marifetiyle ortaklıklar teşkil etmek ve lüzumu halinde tesisleri hakiki ve hükmi şahıslara devretmek üzere Bakanlığa teklifte bulunmak.” 7.5. r) bendinde, “Su tahsislerini yapmak, yerüstü ve yeraltı sularını kalite yönünden izlemek, atıksular sebebiyle yerüstü ve yeraltı sularının kirlenmesinin tespiti hâlinde durumu ilgili bakanlığa bildirmek.”; 8. 6172 sayılı ve 8/3/2011 tarihli Sulama Birlikleri Kanununun 8.1. “Amaç ve kapsam” başlıklı 1. maddesinin birinci fıkrasında, “Bu Kanunun amacı; ülkenin su varlık ve kaynaklarının rasyonel kullanımı maksadıyla umumi sulardan faydalanmak üzere Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü tarafından inşa edilmiş veya halen inşa edilmekte olan ya da inşa edilmesi planlanan sulama tesislerini gayelerine uygun şekilde kullanmak, işletmek, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünün onayını almak suretiyle işlettirmek, bu tesislerin bakım, onarım ve yönetim sorumluluğunu yürütmek, tesisi geliştirmeye yönelik yeni projeler yapmak, yaptırmak veya tesisi yenilemekle görevli sulama birliklerinin kuruluşu, organlar ile görev ve yetkilerini düzenlemektir.”; 8.2. “Tanımlar” başlıklı 2. maddesinin birinci fıkrasının (j) bendinde, “(Değişik:19/4/2018-7139/46 md.) Su kullanım hizmet bedeli tarifesi: Su kullanıcılarına suyun ulaştırılması, birliğin tüzel kişilik kazanmasından önce görev alanı içinde açılmış olan yeraltı suyu kuyuları ile yapılanlar da dâhil olmak üzere sulamadan dönen fazla suyun uzaklaştırılması, birliğin sorumluluğundaki sulama tesisinin mütemmim cüzü olan servis yolları için birlikçe yapılan yönetim, bakım ve onarım, yatırım geri ödeme, finansman, personel, mal ve hizmet alım ve enerji kullanım giderleri gibi her türlü gideri karşılayacak şekilde, sulama birliklerince su kullanım hizmet bedellerinin belirlenmesinde asgari değer olarak alınan ve Bakan tarafından onaylanan tarifeyi,”; 8.3. “Birliğin görev alanı ve çalışma konuları” başlıklı 3. maddesinin dördüncü fıkrasının (a) bendinde,
“Birliğin çalışma konuları şunlardır:
a) Görev alanı içerisinde yer alan tesislerin işletme, bakım, onarım, yönetim ve yenileme hizmetlerini usul ve esaslarına uygun olarak yapmak.”;
8.4. “Başkanlığın oluşumu ve başkanın görev ve yetkileri” başlıklı 9. maddesinin (Değişik:
19/4/2018-7139/47 md.) üçüncü fıkrasının (c) bendinde, “Birliğin yıllık su kullanım hizmet bedelini asgari su kullanım hizmet bedeli tarifesinden az olmamak üzere belirlemek ve onay için DSİ Bölge Müdürüne sunmak.”; 9. 26/9/2017 tarihli ve 30192 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2017/10783 sayılı “2018
Yılında Sulama Birliklerince İşletilen Sulama Tesislerinde Uygulanacak Su Kullanım
Hizmet Bedeli Tarifeleri”ne İlişkin Bakanlar Kurulu Kararı’nın 9.1. Ücret tarifeleri başlıklı 2. maddesinin birinci fıkrasında, “Sulama birlikleri, sulama tesislerinden faydalananlardan alınacak su kullanım hizmet bedellerini denk bütçe esaslarına göre aşağıdaki tabloda belirtilen işletme ve bakım ücret tarifelerinden az olmamak üzere belirler.”; 9.2. “Uygulamaya ilişkin genel esaslar” başlıklı 3. maddesinde, “…Sulama sayısı ve sulama süresi yöntemlerine göre tarife uygulanan sulamalarda su kullanım hizmet bedeli, birlik meclisinin kararı ve Devlet Su İşleri (DSİ) Bölge Müdürlüğünün onayı ile tarifedeki eşik ücretlerin altında kalmayacak şekilde bu yöntemler üzerinden belirlenerek uygulanabilir.”; 9.3. “İndirimler” başlıklı 4. maddesinin üçüncü fıkrasının (a) bendinde, “Çiftçilerin, tenebbüt müddeti boyunca devamlı olarak kendi motopomplarıyla suladıkları bitkilere (yağmurlama ve damla sulama sistemleri dâhil) su kullanım hizmet bedeli birlik meclisinin kararıyla en fazla % 50′ ye kadar indirimli uygulanır.”; 9.4. “İndirimler” başlıklı 4. maddesinin dördüncü fıkrasında, “Sulama sistemi yağmurlama ve damla sulama yöntemine göre inşa edilen sulama tesislerinde motopomp, yağmurlama ve damla sulama indirimleri uygulanmaz. Ancak, sistem işletme basıncının yeterli olmaması sebebiyle mecburi olarak kendi kurdukları motopomp, yağmurlama ve damla sulama sistemiyle sulayanlara birlik meclisinin kararıyla indirim uygulanır.; 9.5. “İndirimler” başlıklı 4. maddesinin beşinci fıkrasında, “Su kullanım hizmet bedellerinin tahsilatında erken ödemeyi teşvik etmek maksadıyla birlik meclisinin belirlediği kurallara göre yapılan ödemelere, birlik meclisinin kararıyla yılı içinde tahakkuk döneminde Türkiye İstatistik Kurumu tarafından on iki aylık ortalamalara göre ilan edilen TÜFE oranına kadar indirim yapılabilir.”; 9.6. “İndirimler” başlıklı 4. maddesinin altıncı fıkrasında, “İkinci, üçüncü ve dördüncü fıkralarda bulunan indirimler uygulanırken birden fazla indirimin söz konusu olması durumunda, sadece en yüksek olan indirim oranı uygulanır.”; Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10. Kamu Denetçisi inceleme ve araştırması neticesinde, 2018 yılı su kullanım hizmet bedelleri ve bu bedellere uygulanacak indirimlerin 2017/10783 sayılı Bakanlar Kurulu Kararındaki sınırlar dikkate alınarak belirlenmesinin yasal bir zorunluluk olduğunu, bu bağlamda ilgili mevzuatı uyarınca çiftçilerin talebe konu indirime müstahak olabilmeleri için sulamada pompaj tesislerinden (motopomp, santrifüj pompa vb. gibi) faydalanmaları gerektiğini, başvuranın
Yeşilırmak Sulama Birliği bünyesinde birleştirilen (mülga) Gümenek Sulama Birliğinin su kullanıcısı olduğunu, başvuranın sulama yaptığı arazinin pompaj sulama sahası içinde yer aldığını ve ana kanaldan kendi imkânları ile motopomp kullanmadan “cazibeli” olarak sulama yaptığını, bir başka anlatımla, başvuranın pompaj sulama kanalından herhangi bir enerji kullanmadan sulama yaptığını tespit ettiğinden, başvuranın talebinin 2017/10783 sayılı
Bakanlar Kurulu Kararının “indirimler” başlıklı 4. maddesinin üçüncü fıkrasının (a) bendine aykırı olduğunu değerlendirerek şikâyetin reddi gerektiği kanaati ve sonucuna varmıştır.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 11. Başvuran özetle, 2018 yılında tarafına tahakkuk ettirilen sulama suyu borcuna itiraz etmekte, 2018 yılı için tarımda su kullanım hizmet bedelinin tespit edildiği 2017/10783 sayılı
Bakanlar Kurulu Kararı’nın indirime ilişkin ilgili hükümleri uygulanmak suretiyle, mağduriyetinin giderilmesi hususunda gereğini talep etmektedir.
12. Ülkemizin tabii servetlerinden olan yeraltı ve yerüstü sularından sulamada istifade edilmesi amacıyla Devletin üstlendiği bir kamu hizmeti olarak sulama tesislerinin kurulması, bu tesislerin çalıştırma, bakım ve onarım dâhil işletmelerinin yürütülmesi, lüzumu halinde tesisleri gerçek ve tüzel kişilere devretmek üzere Bakanlığa teklifte bulunulması gibi görevler 25/12/1953 tarihli ve 6200 sayılı Devlet Su İşleri Umum Müdürlüğü Teşkilat ve Vazifeleri
Hakkında Kanun ve 15.07.2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 4 No.lu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi uyarınca Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü tarafından yürütülmektedir.
13. Anayasanın “Tabii servetlerin ve kaynakların aranması ve işletilmesi” başlıklı 168.
maddesinde, Tabii servetler ve kaynakların Devletin hüküm ve tasarrufu altında olduğu, bunların aranması ve işletilmesi hakkının Devlete ait olduğu, Devletin bu hakkını belli bir süre için, gerçek ve tüzelkişilere devredebileceği, bu durumda gerçek ve tüzelkişilerin uyması gereken şartlar ve Devletçe yapılacak gözetim, denetim usul ve esasları ve müeyyidelerin
Kanunda gösterileceği hüküm altına alınmıştır.
14. Anayasanın bahse konu maddesine uygun olarak 6200 sayılı Kanunun (mülga) 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (k) bendinde, tarımsal sulama hizmetinin işletilmesinin devrine dair Kanunun açık izni bulunmasına rağmen, anılan maddede devredilecek tesislerde gerçek veya tüzelkişilerin uyması gereken şartlar ve Devletçe yapılacak gözetim, denetim ve müeyyideler belirtilmemiştir. Bu bağlamda, 22/03/2011 tarihinde 6172 sayılı Sulama Birlikleri
Kanunu yürürlüğe girinceye kadar Sulama Birlikleri de, 6200 sayılı Devlet Su İşleri Genel
Müdürlüğünce Yürütülen Hizmetler Hakkında Kanun, 1580 sayılı (mülga) ve 5393 sayılı
Belediye Kanunu, 442 sayılı Köy Kanunu ve 5442 sayılı İl İdaresi Kanununda yer alan düzenlemelerle yönetilmiştir.
15. 8/3/2011 tarihli ve 6172 sayılı Sulama Birlikleri Kanununun “Amaç ve kapsam” başlıklı 1.
maddesinde Kanunun amacı; ülkenin su varlık ve kaynaklarının rasyonel kullanımı maksadıyla umumi sulardan faydalanmak üzere sulama tesislerini gayelerine uygun şekilde kullanmak, işletmek, işlettirmek, bu tesislerin bakım, onarım ve yönetim sorumluluğunu yürütmekle görevli sulama birliklerinin kuruluşu, organlar ile görev ve yetkilerini düzenlemek olarak belirtilmekle, Kanunun amacından da anlaşılacağı üzere; sulama birliklerinin en önemli görevlerinden biri ülkenin su varlık ve kaynaklarının rasyonel kullanımını sağlamaktır. Bu amacın gerçekleştirilebilmesi için; yetki sahasındaki gerek yer altı, gerekse yer üstü suları üzerinde tasarrufta bulunma ve tevzi yetkisinin Sulama Birliklerine ait olduğunun kabulü gerekmektedir (Yargıtay Dördüncü Hukuk Dairesi, E: 2017/810, K: 2017/3706, 06.06.2017).
16. Aynı Kanunda su kullanım hizmet bedeli tarifesi, su kullanıcılarına suyun ulaştırılması, sulamadan dönen fazla suyun uzaklaştırılması, yönetim, bakım ve onarım, yatırım geri ödeme, finansman, personel, mal ve hizmet alım ve enerji kullanım giderleri gibi her türlü gideri karşılayacak şekilde, sulama birliklerince su kullanım hizmet bedellerinin belirlenmesinde asgari değer olarak alınan ve Bakan tarafından onaylanan tarife olarak tanımlanmıştır.
17. Başvuruya konu, Sulama Birliklerince işletilen sulama tesislerinde 2018 yılında uygulanacak su kullanım hizmet bedeli tarifeleri, 26/9/2017 tarihli ve 30192 sayılı Resmi
Gazetede yayımlanan 2017/10783 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile belirlenmiş olup, sulama birliklerinin sulama tesislerinden faydalananlardan alınacak su kullanım hizmet bedellerini belirlerken “bütçe denkliği”ni gözetecekleri ve “her bir ürün çeşidi” için “basınçlı sulama tesisi” ve /veya “cazibeli sulama tesisi”nden faydalanmalarına göre ayrı ayrı, “dekar başına” tespit edilen işletme ve bakım ücret tarifelerinden “az olmamak” üzere bir fiyat belirleyecekleri hüküm altına alınmıştır.
18. Bu kapsamda, çiftçilere uygulanabilecek indirimlere Kararın 4. maddesinde yer verilmiş olup, çiftçilerin tenebbüt müddeti boyunca devamlı olarak “kendi motopomplarıyla” suladıkları bitkilere (yağmurlama ve damla sulama sistemleri dâhil) su kullanım hizmet bedelinin birlik meclisinin kararıyla en fazla % 50’ye kadar indirimli uygulanacağı hüküm altına alınmıştır. Bir başka deyişle çiftçiler bahse konu indirimden ancak sulamada pompaj tesislerinden (motopomp, santrifüj pompa vb. gibi) faydalanmaları durumunda, Birlik kararı ile belirlenen orana kadar, yararlanabileceklerdir. Bu bağlamda Gümenek Sulama Birliği’nce ilgili Bakanlar
Kurulu’nun hükmüne istinaden alınan “2018 yılı Su Kullanım Hizmet Bedelinin Tespitine ilişkin kararın 4/k maddesinde, tenebbüt müddeti boyunca damla ya da yağmurlama yöntemi ile sulama kanallarından sulama yapan çiftçilere %40 indirim uygulanacağı, yönünde karar alınmıştır. Bahse konu madde incelendiğinde, Birliğin ilgili Bakanlar Kurulu kararında atıfta bulunulan sulama yöntemini (motopomp ile sulama) göz ardı ederek cazibeli sulama tesisleri ve pompaj sulama tesisleri arasında ayrım yapmaksızın her iki sulama yöntemi için de geçerli olacak %40 indirim uygulanması, yönündeki uygulamasının ilgili Bakanlar Kurulu Kararı’na aykırı olduğu tespit edilmiştir. Kaldı ki, Birlik Meclisince 2018 yılı için meyve için dekar başına belirlenen m3 cazibe fiyatı 52 TL iken, bu fiyat pompaj için 125 TL’dir.
19. Dosyası kapsamında yapılan inceleme neticesinde, 2018 yılı su kullanım hizmet bedelleri ve bu bedellere uygulanacak indirimlerin 2017/10783 sayılı Bakanlar Kurulu Kararındaki sınırlar dikkate alınarak belirlenmesinin yasal bir zorunluluk olduğu, bu bağlamda ilgili mevzuatı uyarınca çiftçilerin talebe konu indirime ancak sulama yaparken pompaj tesislerinden (motopomp, santrifüj pompa vb. gibi) faydalanmaları durumunda müstehak olacakları, başvuranın, Yeşilırmak Sulama Birliği bünyesinde birleştirilen (mülga) Gümenek Sulama
Birliğinin su kullanıcısı olduğu, başvuranın sulama yaptığı arazinin pompaj sulama sahası içinde yer aldığı ve ana kanaldan kendi imkânları ile motopomp kullanmadan “cazibeli” olarak sulama yaptığı, bir başka anlatımla başvuranın pompaj sulama kanalından herhangi bir enerji kullanmadan sulama yaptığı tespit edildiğinden, başvuranın talebinin 2017/10783 sayılı
Bakanlar Kurulu Kararının “indirimler” başlıklı 4. maddesinin üçüncü fıkrasının (a) bendine aykırı olduğu değerlendirilmiş ve şikâyetin reddi gerektiği kanaati ve sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkelerine Uygunluk Yönünden Değerlendirme 20. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin Kurumumuzun bilgi ve belge talebine ilişkin cevabi yazıları incelendiğinde, “dürüstlük”, “nezaket”, “şeffaflık”, “bilgi edinme hakkı”, “makul sürede karar verme”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun hareket ettiği, idarenin başvuranın talebinin reddine ilişkin işleminin de “kanunilik” ilkesine uygun olduğu tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
21. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden arta kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Tokat İdare Mahkemelerinde dava yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın, başvurana, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü’ne ve Yeşilırmak Sulama Birliği
Başkanlığı’na tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi