|
ÖZET: Başvuru, Çevre Mühendisleri Odası üyeliğinden ayrılma, biriken aidat borcunun iptali ve yasal takibin geri çekilmesi taleplerine ilişkindir. Başvuran, 2008 yılında Odaya üye olmuş, 2010’dan itibaren kamu sektöründe çalışmaya başlamıştır. 2019 yılında Oda’dan ayrılma talebinde bulunmuş, ancak Oda, aidat borçlarının ödenmesi şartını öne sürmüştür. Başvuran, bu durumun Anayasa’nın 33. maddesine aykırı olduğunu iddia ederek, icra takibinin durdurulmasını ve aidat borcunun yalnızca kamu görevine başladığı tarihe kadar olan kısmı için hesaplanarak iptalini talep etmiştir.
Oda, başvuranın aidat yükümlülüklerini yerine getirmediği gerekçesiyle yasal takip başlatmış ve istifa talebini reddetmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın istifa talebinin kabul edilmesi yönünde tavsiyede bulunmuş, ancak aidat borcunun ödenmesi şartının hukuka aykırı olduğunu belirtmiştir. Bu bağlamda, Oda’nın yönetmelik hükümlerinin gözden geçirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Sonuç olarak, başvuranın istifa talebi kısmen kabul edilmiş, ancak aidat borcunun iptali ve yasal takibin geri çekilmesi talepleri reddedilmiştir. Kurum, Oda yönetiminden bu karar doğrultusunda gerekli işlemleri 30 gün içinde bildirmesini talep etmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/2694-S.20.4391
BAŞVURU NO : 2019/14341
KARAR TARİHİ : 20/02/2020
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
TÜRK MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞKANLIĞI
ÇEVRE MÜHENDİSLERİ ODASI BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın Çevre Mühendisleri Odası üyeliğinden istifasının sağlanması, biriken aidat borcunun iptali ve başlatılan yasal takibin geri çekilmesi talebine ilişkindir.
BAŞVURU TARİHİ : 21/08/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza başvuruda bulunan …, 2008 yılında TMMOB Çevre Mühendisleri Odasına üye olduğunu, 2010 yılından itibaren Çevre ve Şehircilik Bakanlığında Çevre Mühendisi (kamu personeli) olarak çalıştığını, bu durumu 2019 yılında Oda’ya bildirerek ve ayrılma talebinde bulunduğunu, Odanın 2009 yılından itibaren biriken tüm aidat borçlarını ödemesi koşuluyla üyelikten ayrılabileceğinin belirtildiğini ve Oda’ya üye kalmaya zorlandığını, 2009-
2015 yılları arasında biriken borçlarına ilişkin icra takibi başlatıldığını, bu meblağa ilave
olarak 2016-2019 yıllarına ait aidat borcunu ödemesi halinde üyelikten ayrılabileceğinin belirtildiğini, bu durumun Anayasa’nın 33. Maddesine aykırılık teşkil ettiğini, icra takibinin geri çekilmesini, aidat borcunun kamuda çalışmaya başladığı tarihe kadar olan dönemi kapsayacak şekilde 20 ay için hesaplanarak ödemesi halinde Oda üyeliğinin iptalini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 04/10/2019 tarihli ve … sayılı bilgi ve belge isteme yazısına istinaden
TTMOB Çevre Mühendisleri Odası’nın 08/11/2019 tarihli ve … sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle; 2.1. Başvuranın 21/11/2008 tarihinde üye sicil fişini doldurarak Oda Kanun Tüzük ve
Yönetmelik hükümlerine uyacağı beyanında bulunarak imza altına aldığını, üyeliğinin Oda
Yönetim Kurulunca onaylandığını, Başvuranın kayıt tarihi itibarıyla toplam 410 TL tutarında oda kayıt, aidat ve LPG eğitim ücreti yatırdığı, 2009-2018 yıllarına ait aidat ödemesi yapmadığı, 2.2. TMMOB Ana Yönetmeliği 10 uncu maddesi gereğince aidat ödentisinin zamanında ödenmesinin üyelerin yükümlülüğünde olduğu, söz konusu yükümlülüğün Oda Genel
Merkezince üyelerin kayıtlı e-posta adreslerine yapılan bildirimler ile hatırlatıldığı, 2.3. Başvuranın söz konusu bildirimlere ve 03/03/2016 tarihinde nüfusa kayıtlı adresine aidat ödentisi hakkında yazılı uyarı gönderildiği, fakat başvuran tarafından aidat yükümlülüğünün yerine getirilmemesi üzerine üye hakkında 22/06/2016 tarihinde yasal takip işlemleri başlatıldığı, 2.4. TMMOB Ana Yönetmeliği’nin 99. maddesinde, geçmiş yıllara ait üye ödentisinin borcun ödendiği tarihteki üye ödentisi miktarı üzerinden alınacağının hüküm altına alındığı, 2.5. Odaya yapılan istifa taleplerinin Oda Ana Yönetmeliğinin 11 inci maddesi kapsamında değerlendirildiği bu kapsamda, üyenin mesleğini icra etmemesi, kamu kurumunda çalışıyor olması veya herhangi bir işte çalışmadığını belgelemesinin yanı sıra Oda üye kimlik kartını geri vermesi ve o tarihe kadar ki üyelik ödentilerinin tamamını ödemesi koşuluyla Oda
Yönetim Kurulunca değerlendirilerek işleme alındığı, 2.6. Başvuran tarafından yazılı istifa talebinin 28/06/2019 tarihinde iletildiği, başvuran ile gerçekleştirilen e-posta yazışmalarında başvuranın kamuda çalıştığı süre haricindeki aidatlarını ödeyerek istifa etme talebinde bulunduğu, Oda İzmir Şubesi ve Oda Genel Merkezi tarafından konuya ilişkin gerekli bilgilendirmenin yapıldığı, 2.7. Başvuranın 28/06/2019 tarihinde sunduğu yazılı istifa talebinde kamu kurumunda çalıştığını belirterek icra takibinin geri çekilmesi ve istifa işlemlerinin gerçekleştirilmesi talebinde bulunduğu, söz konusu dilekçenin Odanın 25/07/2019 tarih ve … sayılı yazısı ile yanıtlandığı ve yasal takip işlemlerinin 22/06/2016 tarihinde başlatılmış olduğu, başvuranın 28/06/2019 tarihli istifa dilekçesi ve ekli belgelerinin değerlendirilmesi neticesinde yasal takibin geri çekilme talebinin uygun görülmediği, üye aidatının kamuda çalışmaya başladığı tarih nazara alınarak hesaplanması talebinin Oda ve TMMOB mevzuatlarına aykırı olduğu için reddedildiği hususlarının başvurana bildirildiği, başvuran tarafından icra dairesine ödeme yapılmaması nedeniyle başlatılan yasal takip sürecinin devam etmekte olduğu ve istifa işlemlerinin gerçekleştirilemediği, başvuranın 2009 yılından itibaren biriken aidat yükümlülüğünü yerine getirmesi ve CMO Odası kimlik kartını iletmesi halinde Odalarınca gereken iş ve işlemlerin gerçekleştirileceği, ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın, 3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” , 3.2. “Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları” başlıklı 135 inci maddesinde; “Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşları; belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan ve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre yargı gözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu tüzel kişilikleridir.
Kamu kurum ve kuruluşları ile kamu iktisadi teşebbüslerinde asli ve sürekli görevlerde çalışanların meslek kuruluşlarına girme mecburiyeti aranmaz.” 4. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 27/01/1954 tarihli ve 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği
Kanunu’nun, 5.1. 30 uncu maddesinde;“Her türlü oda aidatı ile diğer para cezalarını tebliğ gününden itibaren otuz gün içinde mensup oldukları odaya ödemeyenler hakkında İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre takibat yapılır.”, 5.2. 33 üncü maddesinin 1 inci fıkrasında; “Türkiye’de mühendislik ve mimarlık meslekleri mensupları mesleklerinin icrasını iktiza ettiren işlerle meşgul olabilmeleri ve mesleki tedrisat yapabilmeleri için ihdisasına uygun bir odaya kaydolmak ve azalık vasfını muhafaza etmek mecburiyetindedirler.
Kamu Kurumu ve Kuruluşları ile İktisadi Devlet Teşekkülleri ve Kamu İktisadi
Kuruluşlarında asli ve sürekli olarak çalışan mühendislik ve mimarlık meslekleri mensuplarının meslek ve ihtisaslarıyla ilgili odaya girmeleri isteklerine bağlıdır.”, 5.3. 38 inci maddesinde; “Bu kanunun 33 ve 34 üncü maddelerinde yazılı vecibeleri yerine getirmiyen yüksek mühendis, yüksek mimar, mühendis ve mimarlar Türkiye’de mesleki faaliyetten menedilirler.”, 6. 02/12/2002 tarihli ve 24954 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Türk Mühendis ve
Mimar Odaları Birliği Ana Yönetmeliği”nin; 6.1. “Üyelerin Yıllık Ödenti Yükümlülüğü” başlıklı 99 uncu maddesinde; “ (1) Yıllık ödenti, üyelerden, Odasının vereceği karara göre peşin olarak ya da eşit taksitlerle alınır. (2)
Geçmiş yıllara ait üye ödentisi, borcun ödendiği tarihteki üye ödentisi miktarı üzerinden alınır. (3) Her türlü ödenti ile öteki para cezalarını, yazılı bildirim tarihinden itibaren 30 (otuz) gün içinde bağlı bulundukları Odaya ödemeyenler hakkında, İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre kovuşturma yapılır. Adreslerini değiştiren üyeler, yeni adreslerini
Odalarına bildirmedikçe, eski adreslerine yapılan bildirimler üyeye iletilmiş sayılır. Üyeliği ile ilgili bilgilerdeki değişiklikleri bildirmemesi nedeniyle oluşacak her türlü hukuki sorumluluk üyeyi bağlar. Oda bu nedenle üyenin haklarını kısıtlayıcı herhangi bir işlem yapamaz.”, 6.2. “Üyelik ile İlgili Temel Hükümler” başlıklı 109 uncu maddesinde; “a) Türkiye’deki mühendis, mimar ve şehir plancıları, mesleklerinin uygulanmasını gerektiren işlerle uğraşabilmek ve mesleki öğretim yaptırabilmek için, meslek disiplininin ilgili olduğu Odaya kaydolmak ve kimlik belgelerini her yıl onaylatarak, üyeliklerini korumak zorundadırlar.”, 6.3. “Oda Üyeliğini Sürdürme Zorunluluğu” başlıklı 110 uncu maddesinde; “Diploma ya da ruhsatname almak suretiyle, Türkiye’de mesleklerini uygulayabilecek duruma gelmiş olan mühendis, mimar ve şehir plancıları, hemen meslek ya da uğraşı konuları ile ilgili bir Odaya başvurarak kaydolmak ve bir kimlik belgesi almak zorundadırlar. Oda kimlik belgesi almayanlar ya da üyelik görev ve yükümlülüklerini yerine getirmediği için ya da başka disiplin nedenleriyle, kimlik belgesi yenilenmemiş ya da onaylanmamış olanların, mesleklerini uygulamaları yasaklanır. 109 uncu maddedeki istisnai hükümler saklıdır.”, 6.4. “Üyelikten Ayrılma” başlıklı 114 üncü maddesinde; “Herhangi bir nedenle mesleki etkinliğini sürdürmek istemeyen, yedek subaylık ve erlik hariç olmak üzere silahlı kuvvetler mensubu olan ya da kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyeler; bu durumu bağlı olduğu Oda Yönetim Kuruluna yazılı olarak bildirmek, gerektiğinde belgelemek, Oda
Kimlik belgesini geri vermek ve o tarihe kadarki üyelik ödentilerinin tamamını ödemek koşuluyla, Odadan ayrılabilirler. 6235 sayılı TMMOB Kanunu ve bu ana yönetmelik hükümleri bundan sonra bu kişiler için uygulanmaz. İlgili kanunlar ve bu Ana Yönetmelikteki istisnai hükümler saklıdır.”, 7. 14/02/2005 tarih ve 25727 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Türk Mühendis ve
Mimar Odaları Birliği Çevre Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği’nin, 7.1. “Üyelik” başlıklı 7 inci maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti uyruğunda olup, 3458 sayılı
Mühendislik ve Mimarlık Hakkında Kanun hükümlerine göre mühendislik mesleğini yürütmeye yetkili; yurtiçi ya da yurtdışındaki denkliği Yükseköğretim Kurulunca kabul edilmiş çevre mühendisliği fakülte ya da bölümlerinden mezun olarak çevre mühendisliği lisans diplomasına sahip; mühendisler, mesleklerinin gerektirdiği işlerle uğraşabilmek ve mesleki öğretim yapan kuruluşlarda çalışabilmek için Odaya kayıtlı olmak ve üyeliğin gereklerini yerine getirmek, kimlik bilgilerini onaylatarak üyeliklerini korumak zorundadır.” 7.2. “Üye yükümlülükleri” başlıklı 10 uncu maddesinin d ve g fıkrasında; “d)Odaya kayıt olan üyeler; …TMMOB ve yetkili Oda kurullarınca belirlenen yıllık ödentilerinin zamanında ödenmesiyle ve ödeme belgelerinin üyeye ait kopyalarının saklanması ile yükümlüdür.
g) Adres değişikliklerini bir (1) ay içerisinde Odaya bildirmekle yükümlüdür.” 7.3. “Üyelik Vasfının Kaybolması” başlıklı 11 inci maddesinin b fıkrasında; “Herhangi bir nedenle mesleki etkinliğini sürdürmek istemeyen, kamu kurum ve kuruluşlarında, kamu iktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyeler, bu durumu Oda Yönetim Kuruluna yazılı olarak bildirmek, gerektiğinde belgelemek, Oda üye kimlik kartını geri vermek ve o tarihe kadar olan üyelik ödentilerinin tümünü ödemek koşuluyla ayrılabilir.” 7.4. “Üye ödentileri” başlıklı 13 üncü maddesinde; “a) Üyelik ödentileri ve üyelik ile ilgili tüm ücretler, mevcut olanak ve koşullara göre TMMOB’nin belirleyeceği ve/veya önereceği tavan rakamdan daha yüksek olmamasına dikkat edilerek, Oda Genel Kurulu tarafından veya
Oda Yönetim Kurulu tarafından belirlenir. Üye yıllık ödentisi üyelerden peşin ya da Oda
Yönetim Kurulunca belirlenecek esaslara göre taksitler halinde alınabilir.
…
ç) Yurt dışına eğitim ya da çalışma amaçlı çıkan üyelerin üyelikleri önceden yazılı başvuru yapmak ve dönüşlerini belgelendirmek koşuluyla, yurt dışında kalış süreleri boyunca askıya alınır ve yıllık üyelik ödentisinden muaf tutulurlar. Söz konusu üyelerin üyeliklerinin askıya alınabilmesi için üyeliğin askıya alınması tarihi itibariyle varsa borçlarını kapatmaları ve oda kimliklerini teslim etmeleri gerekmektedir.
d) Oda üyesi olup da askerlik yükümlülüğünü yerine getirmekte olan yedek subaylar ile er ve erbaşlar önceden haber vermek ve dönüşlerinde belgelendirmeleri kaydıyla askerlik süresince üyelik ödentilerinden muaf tutulurlar.
e) (Ek fıkra: 12.08.2016 – 29799 s. R.G. Yön./1. md.) Resmi sağlık kurumlarından alınan sağlık kurulu raporu ile %40 ve üzeri engelli olduğunu belgeleyen üyeler yıllık üye ödentisinden muaf tutulurlar.
f) (Teselsül fıkra e>f: 12.08.2016 – 29799 s. R.G. Yön./1. md.) Tüm Oda alacaklarının tahsilatında gerekli işlemler yapıldıktan sonra başkaca bir yol kalmaması durumunda 09/06/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu hükümleri uygulanır.” hükümleri düzenlenmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Karar Önerisi”
Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Kurumumuza başvuruda bulunan …, 2008 yılında TMMOB Çevre Mühendisleri Odasına üye olduğunu, 2010 yılından itibaren Çevre ve Şehircilik Bakanlığında Çevre Mühendisi olarak çalıştığını, 2019 yılında Oda’dan ayrılma talebinde bulunduğunu, Oda tarafından 2009 yılından itibaren biriken tüm aidat borçlarını ödemesi koşuluyla üyelikten ayrılabileceğinin belirtildiğini, 2009-2015 yılları arasında biriken aidat borcuna ilişkin icra takibi başlatıldığını, bu meblağa ilave olarak 2016-2019 yıllarına ait aidat borcunu ödemesi halinde üyelikten ayrılabileceğinin belirtildiğini, icra takibinin geri çekilmesini ve aidat borcunun kamuda çalışmaya başladığı tarihe kadar olan dönemi kapsayacak şekilde 20 ay için hesaplanarak ödemesi halinde Oda üyeliğinin iptalini talep etmektedir.
10. Anayasanın 135 inci maddesi uyarınca; Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği gibi kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan kamu tüzel kişilikleri olduğu, kamu kurum ve kuruluşları ile kamu iktisadi teşebbüslerinde asli ve sürekli görevlerde çalışanların meslek kuruluşlarına girme mecburiyeti aranmayacağı düzenlenmiştir. Bu kapsamda, 6235 sayılı
Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu ile Türkiye sınırları içinde meslek ve sanatlarını icraya kanunen yetkili olup da mesleki faaliyette bulunan yüksek mühendis, yüksek mimar, mühendis ve mimarları teşkilatı içinde toplayan tüzel kişiliğe sahip Türk
Mühendis ve Mimar Odaları Birliği kurulmuştur. 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar
Odaları Birliği Kanunu’nun ilgili hükümleri uyarınca ülkemizde mühendislik mensuplarının mesleklerinin icrasını gerektiren işlerle meşgul olabilmeleri için ihtisaslarına uygun bir odaya kaydolmaları ve üyelik vasfını korumaları gerekmektedir. Kanunda kamu kurumu ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışan mühendis ve mimarlık meslekleri mensuplarına ise Oda üyesi olup olmama hususunda serbesti tanınmıştır. Yine Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Ana
Yönetmeliği’nin 110 uncu maddesinde; diploma alarak ülkemizde mesleklerini uygulayabilecek duruma gelen mühendislerin hemen meslek ya da uğraşı konuları ile ilgili bir
Odaya başvurarak kaydolmaları gerektiği düzenlenmiştir. Türk Mühendis ve Mimar Odaları
Birliği Çevre Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği’nin 7 nci maddesinde yurtiçi ya da yurtdışındaki denkliği Yükseköğretim Kurulunca kabul edilmiş çevre mühendisliği fakülte ya da bölümlerinden mezun olarak çevre mühendisliği lisans diplomasına sahip; mühendislerin, mesleklerinin gerektirdiği işlerle uğraşabilmeleri ve mesleki öğretim yapan kuruluşlarda çalışabilmeleri için Odaya kayıtlı olmak ve üyeliğin gereklerini yerine getirmek, kimlik bilgilerini onaylatarak üyeliklerini korumak zorunda oldukları hüküm altına alınmıştır.
11. Anayasa’nın kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının kanunla kurulan ve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre yargı gözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu tüzel kişilikler olduğunu düzenleyen 135 inci maddesi uyarınca, meslek kuruluşları ancak kanunla kurulabilmekte ve kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşu olarak idari yapı altında yer almaktadır. Bu çerçevede, Türk Mühendis ve Mimar
Odaları Birliği Kanunu kapsamında mühendislik ve mimarlık mesleğini icra eden kişiler bakımından Oda üyeliğinin zorunlu tutulmakta olduğu, TMMOB Odalarının mesleki denetim, disiplin ve diğer bazı konularda kamusal yetkilerle donatıldıkları, üyelere yönelik faaliyet ve hizmetlere ilave olarak bu kuruluşlara kamusal nitelikteki bazı görev, yetki ve sorumluluklar yüklendiği, üyelerinden ve hizmet sundukları diğer kesimlerden gelir tahsil etme yetkilerinin olduğu görülmektedir. Öte yandan, dernek ve sendika kurma hürriyetini düzenleyen
Anayasanın 33 ve 51 inci maddeleri ile ilgili mevzuat ışığında sendika ve dernekler önceden izin almaksızın, bir araya gelen meslek mensuplarının tek taraflı irade beyanıyla kurulmakta, varlık kazanmaları için özel bir kanun çıkarılmasına gerek olmamakta ve üyelik gönüllülük esasına dayanmaktadır. Bu çerçevede, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının dernek ve sendikalara göre ayrıcalıklı bir yapıya sahip olduğu anlaşılmaktadır. (Türkiye’de
Kamu Kurumu Niteliğindeki Meslek Kuruluşları ile İlgili Temel Tartışmalar ve İngiltere’deki
Tıp Mesleği İle İlgili Uygulama, Türk İdare Dergisi, sayı 478, s. 328)
12. Diğer taraftan, Anayasanın 33 üncü ve 51 nci maddeleri uyarınca; kimsenin dernek ve sendikalara üye olmaya ve üyelikten ayrılmaya zorlanamayacağı düzenlenmiş olmakla birlikte Anayasanın kamu kurumu niteliğindeki meslek örgütlerine üyeliği düzenleyen 135 inci maddesinde bu yönde bir düzenleme yer almadığı yalnızca kamu kurum ve kuruluşları ile kamu iktisadi teşebbüslerinde asli ve sürekli görevlerde çalışanların meslek kuruluşlarına girme mecburiyeti aranmayacağı hükmünün düzenlendiği görülmektedir.
13. Dolayısıyla, TMMOB’a bağlı Odalara üyelikten ayrılmayı düzenleyen yönetmelik hükümlerinin Anayasa’nın dernek ve sendika üyeliğini düzenleyen 33 ve 51 inci maddeleri ışığında değerlendirilmesinin uygun olmayacağı, söz konusu yönetmelik hükümlerinin
Anayasanın meslek kuruluşlarına ilişkin 135 inci maddesi kapsamında değerlendirilmesi gerektiği mütalaa edilmektedir.
14. Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Ana Yönetmeliği’nin 99 uncu maddesinde; adreslerini değiştiren üyelerin yeni adreslerini kayıtlı oldukları Odaya bildirmedikleri halde eski adreslerine yapılan bildirimlerin üyeye iletilmiş sayılacağı, üyeliği ile ilgili bilgilerdeki değişiklikleri bildirmemesi nedeniyle oluşacak her türlü hukuki sorumluluğun üyeyi bağlayacağı hüküm altına alınmıştır. Benzer bir düzenlemeye Türk Mühendis ve Mimar
Odaları Birliği Çevre Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği’nin üyelerin yükümlülüklerini belirten 10 uncu maddesinde yer verilmiş ve üyelerin adres değişikliklerini bir (1) ay içerisinde Odaya bildirmekle yükümlü oldukları düzenlenmiştir.
15. Oda üyeliğinden istifa edilmesine ilişkin olarak; Türk Mühendis ve Mimar Odaları
Birliği Ana Yönetmeliği’nin 114 üncü maddesinde ve Türk Mühendis ve Mimar Odaları
Birliği Çevre Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği’nin 11 inci maddesinde herhangi bir nedenle mesleki etkinliğini sürdürmek istemeyen, kamu kurum ve kuruluşlarında, kamu iktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyelerin bu durumu Oda Yönetim Kuruluna yazılı olarak bildirmeleri, gerektiğinde belgelemeleri, Oda üye kimlik kartını geri vermeleri ve o tarihe kadar olan üyelik ödentilerinin tümünü ödemek koşuluyla ayrılabilecekleri düzenlenmiştir. Üyelik statüsünün korunduğu süre boyunca aidat talep edilmesinin istisnası olarak ise, TMMOB Çevre Mühendisleri Odası Ana
Yönetmeliği’nin üye ödentisi alınmayacak durumları düzenleyen 13 üncü maddesinde, üyelerin yurtdışında eğitim ve çalışma amaçlı çıkması, askerlik yükümlülüğünün yerine getirilmesi, sağlık kurulu raporu ile %40 ve üzeri engelli olunması durumlarında belgelenmesi halinde aidat alınmayacağı hüküm altına alınmıştır.
16. TMMOB Kanunu’nun 30 uncu maddesinde, her türlü oda aidatı ile diğer para cezalarını tebliğ gününden itibaren otuz gün içinde mensup oldukları odaya ödemeyenler hakkında İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre takibat yapılacağı hüküm altına alınmış, benzer şekilde
TMMOB Ana Yönetmeliği’nin 99 uncu maddesinde, geçmiş yıllara ait üye ödentisinin, borcun ödendiği tarihteki üye ödentisi miktarı üzerinden alınacağı, her türlü ödenti ile öteki para cezalarını, yazılı bildirim tarihinden itibaren 30 (otuz) gün içinde bağlı bulundukları
Odaya ödemeyenler hakkında, İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre kovuşturma yapılacağı düzenlenmiştir. Keza, Çevre Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliğinin 13 üncü maddesinde de tüm Oda alacaklarının tahsilatında gerekli işlemler yapıldıktan sonra başkaca bir yol kalmaması durumunda 09/06/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu hükümleri uygulanacağı hükmüne yer verilmiştir.
17. Çevre Mühendisleri Odası tarafından Kurumumuza sunulan belgelerden başvuranın üye olmak üzere Oda üye sicil formunu 13/11/2008 tarihinde imzalayarak Odaya sunduğu, üyelik formunu imza altına alarak başvuranın Oda Kanun Tüzük ve Yönetmelik hükümlerine uyacağı yönünde açık irade beyanında bulunduğu görülmüştür. Başvuranın üyelik statüsü kazanması ile birlikte 6235 sayılı TMMOB Kanunu ile Birlik ve Oda yönetmeliklerinin öngördüğü hükümlere uymasının ve Oda Genel Kurulunca belirlenen Oda üyelik ödentilerini ödemesinin gerektiği, öte yandan başvuranın Odaya istifa dilekçesini yazılı ve ıslak imzalı olarak 28/06/2019 tarihinde sunduğu nazara alındığında Oda tarafından söz konusu tarihe kadar geçen süre zarfında aidat borcu tahakkuk ettirilmesinde ve ödenmeyen aidat borçlarına ilişkin olarak İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre yasal takip başlatılmasında hukuka aykırılık olmadığı değerlendirilmiştir.
18. Öte yandan, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Ana Yönetmeliği’nin 114 üncü maddesi ve Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Çevre Mühendisleri Odası Ana
Yönetmeliği’nin 11 inci maddesi ile Oda üyeliğinden istifanın gerçekleşebilmesinin koşulları arasında o tarihe kadar ki üyelik ödentilerinin tamamını ödeme şartının yanı sıra gerektiğinde belgelendirme ve Oda kimlik kartını geri verme şartları getirilmiştir. Kurumumuzca konuya ilişkin olarak daha önce verilen Kararlarda; hiyerarşik normlar sistemi olan hukuk düzeninde alt düzeydeki normların yürürlüklerini üst düzeydeki normlardan aldığı, 6235 sayılı Kanun’da
Odalara olan üyelikten ayrılmaya dair hiçbir düzenlemenin bulunmadığı, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına olan üyeliğin ve bu üyeliğin sonlandırılmasının bireye tanınmış bir hak olduğu ve bu hakkın sınırlandırılmasının da yine bir kanunla gerçekleştirilmesinin gerektiği, Oda üyeliğinin sonlandırılmasının Odaya olan aidat borçlarının ödenmesi şartına bağlanmasının ve bu şartın ilgili Kanunla değil 6 ve 7 numaralı paragraflarda belirtilen Yönetmeliklerle getiriliyor olmasının hukuka aykırı olduğu, aidat borçlarının tahsili için İcra ve İflas Kanunu hükümleri gereğince icra takibi yapılması mümkünken aidat borçlarının ödenmemesi durumunda oda üyeliğinden istifa etmenin yasaklanmasının istifa müessesinin amacıyla bağdaşmayacağı ve söz konusu hüküm ile mesleğin icrasını gerektirecek işlerde çalışmamanın veya kamu kurum ve kuruluşlarında, kamu iktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışmanın anlamsız kaldığı, mesleği ile ilgili işlerde çalışmıyor olmalarına veya kamu kurum ve kuruluşlarında, kamu iktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışmalarına rağmen aidat borcu nedeniyle kişilerin istifasının mümkün olamadığı ve borcun her ay işlemeye devam ettiği, bu itibarla söz konusu hükmün hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu değerlendirilmiştir.
19. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın Oda üyeliğinden istifa talebinin ıslak imzalı ve yazılı olarak 28/06/2019 tarihinde Odaya sunduğu ve söz konusu süre zarfında Oda üyeliği statüsünün korunduğu nazara alındığında başvuranın ödenmemiş
Oda aidatlarına ilişkin olarak 22/06/2016 tarihinde başlatılan yasal takibin geri çekilmesi ve kamu kurumunda çalıştığı döneme ait aidat borcunun iptali talebinin reddedilmesinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı, bununla birlikte Oda üyeliğinden ayrılma şartı olarak biriken aidat borcunun ödenmesini, istifa talebinin belgelendirilmesini ve Oda kimlik kartının iadesini düzenleyen ve kanuni dayanağı olmayan ilgili Yönetmelik hükümlerinin yeniden gözden geçirilmesi ve başvuranın Oda üyeliğinden istifasının sağlanması gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 20. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin Kurumumuzun bilgi ve belge talebine ilişkin cevabi yazılarının süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği değerlendirildiğinden idarenin iyi yönetim ilkelerinden “dürüstlük”, “nezaket”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ve “makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davrandığı, öte yandan yukarıda hukuki gerekçe başlığı altında incelendiği üzere “kanunilik” ve “ölçülülük” ilkesine riayet etmediği tespit edilmiş olup, İdarenin bundan böyle bu ilkelere de uygun hareket etmesi beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
21. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır.
Buna göre; ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden arta kalan sürede
Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KISMEN KABULÜ
İLE KISMEN REDDİNE;
Başvuranın 28/06/2019 tarihinde yazılı ve ıslak imzalı olarak Odaya istifa talebini sunduğu nazara alındığında Oda tarafından söz konusu tarihe kadar geçen süre zarfında aidat bedeli tahakkuk ettirilmesinde ve ödenmemiş Oda aidatlarına ilişkin olarak 22/06/2016 tarihinde yasal takip başlatılmasında hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığından başvuranın kamu kurumunda çalıştığı süre zarfında tahakkuk eden aidat borcunun iptali ve yasal takibin geri çekilmesi talebinin REDDİNE; Başvuranın 28/06/2019 tarihinde Odaya sunduğu ıslak imzalı istifa talebinin kabul edilmesi hususunda TÜRK MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ ÇEVRE
MÜHENDİSLERİ ODASI BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA;
İstifa şartı olarak öngörülen o tarihe kadar ki üyelik ödentilerinin tamamının ödenmiş olması, gerektiğinde belgelendirilmesi ve Oda kimlik belgesinin iadesi şartlarının yasal dayanaktan yoksun olması gerekçesiyle yönetmelik hükümlerinin gözden geçirilmesi hususunda TÜRK
MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ BAŞKANLIĞINA VE TÜRK
MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ ÇEVRE MÜHENDİSLERİ ODASI
BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA;
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası
uyarınca, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Başkanlığı (TMMOB) ile Türk
Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Çevre Mühendisleri Odası Başkanlığınca bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA, TÜRK MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ
BAŞKANLIĞINA VE TÜRK MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ ÇEVRE
MÜHENDİSLERİ ODASI BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi